Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 1 lipca 2020 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Grzegorz Buła

Protokolant: -

po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2020 roku w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa: Wspólnoty Mieszkaniowej ul. (...) w K.

przeciwko T. B.

o zapłatę

na skutek zażalenia pozwanego na punkt 3 postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia 17 stycznia 2020 roku, sygnatura akt VI C 1210/19/S

postanawia:

na podstawie art. 390 §1 k.p.c. w związku z art. 397 §3 k.p.c. przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości o treści: „Czy w stanie prawnym wprowadzonym od dnia 7 listopada 2019 roku ustawą

z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 1496 z późn. zm.) sąd drugiej instancji rozpoznający środek odwoławczy w postaci zażalenia na orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji w sprawie toczącej się w postępowaniu uproszczonym orzeka w składzie trzech sędziów, czy też w składzie jednego sędziego?”.

SSO Grzegorz Buła

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 9 kwietnia 2019 roku strona powodowa Wspólnota Mieszkaniowa ul. (...) w K. domagała się zasądzenia od pozwanego T. B. kwoty 17.671,84 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie umownymi za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Strona powodowa wywodziła swoje powództwo faktu, iż pozwany, będąc członkiem przedmiotowej wspólnoty mieszkaniowej nie ponosił przypadających na niego kosztów zarządu i utrzymania nieruchomości wspólnej związanych ze stanowiącymi odrębną własność lokalami, które były jego własnością.

Nakazem zapłaty z dnia 11 kwietnia 2019 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 17.671,84 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 kwietnia 2019 roku do dnia zapłaty wraz z kwotą 2638 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pozwany zaskarżył powyższy nakaz zapłaty sprzeciwem, wobec czego utracił on moc prawną.

Pismem procesowym z dnia 11 grudnia 2019 roku strona powodowa cofnęła pozew ze zrzeczeniem się dochodzonego roszczenia, podając iż pozwany po wniesieniu pozwu spłacił całą należność objęta powództwem.

Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2020 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie umorzył postępowanie w tej sprawie (pkt 1), nakazał zwrócić stronie powodowej połowę wniesionej opłaty sądowej od pozwu (pkt 2) oraz zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 4076 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3). Uzasadniając powyższe postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu Sąd pierwszej instancji wskazał, że ponieważ przyczyną cofnięcia pozwu było spełnienie świadczenia przez pozwanego po wniesieniu pozwu, to jego należy traktować jako stronę przegrywającą proces. Zatem powinien zwrócić koszty procesu stronie powodowej jako stronie wygrywającej.

Pozwany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie rozstrzygającym w przedmiocie kosztów procesu, domagając się jego zmiany przez zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kwoty należnej z tytułu kosztów procesu. Pozwany zarzucił, że Sąd pierwszej instancji błędnie jego uznał za stronę przegrywającą proces, podczas gdy on zaprzeczył zasadności powództwa składając sprzeciw od wydanego wcześniej nakazu zapłaty. Pozwany domagał się także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie strona powodowa wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Powyższe zażalenie zostało wniesione w ustawowym terminie i nie zawierało braków formalnych.

Rozpoznając przedmiotowe zażalenie Sąd Okręgowy powziął poważną wątpliwość wyrażoną w treści sformułowanego wyżej zagadnienia prawnego.

Rozstrzygnięcie przedmiotowego zagadnienia jest istotne dla przebiegu niniejszego postępowania zażaleniowego, gdyż rozpoznanie przedmiotowego środka odwoławczego przez Sąd Okręgowy w Krakowie, jako sąd drugiej instancji, w niewłaściwym składzie, doprowadzić może do nieważności tego postępowania odwoławczego i wydanego w jego toku orzeczenia kończącego to postępowanie, co wynika z art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 397 §3 k.p.c.

W tym miejscu podnieść należy, iż jakkolwiek Sądowi Okręgowemu znane jest stanowisko Sądu Najwyższego, iż postanowienie na podstawie art. 390 §1 k.p.c. powinno zostać wydane co do zasady na rozprawie, to jednak w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, w którym regułą jest rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym (art. 397 §1 k.p.c.), należy uznać przy zastosowaniu odesłania z art. 397 §3 k.p.c., że postanowienie takie może zostać wydane również na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie rozważań w przedmiocie powstałych poważnych wątpliwości stwierdzić należy, iż niniejsza sprawa podlegała przed dniem 7 listopada 2019 roku rozpoznania w trybie procesowym zwykłym, gdyż roszczenie w niej dochodzone, jakkolwiek miało wartość niższą niż 20.000zł, ale jego podstawą nie była umowa, nie była to również należność z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego, bądź inna należność obciążająca najemcę takiego lokalu, a także nie stanowiła ona należności z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej. Jednak na skutek zmiany treści art. 505 ¹ k.p.c., dokonanej z dniem 7 listopada 2019 roku, a także treści art. 9 ust.2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019r. poz. 1469 z późn. zm.), niniejsza sprawa stała się sprawa, podlegającą rozpoznaniu przy zastosowaniu przepisów o postępowaniu uproszczonym, jako jednym z rodzajów postępowań odrębnych uregulowanych w kodeksie postępowania cywilnego. Jest to bowiem sprawa o świadczenie, przy wartości przedmiotu sporu nieprzekraczającej kwoty 20.000zł. Spełnia więc przesłanki z art. 505 ¹ §1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 7 listopada 2019 roku i nie jest objęta wyjątkami określonymi w §2 tego przepisu.

Kolejną kwestią jest określenie przepisów proceduralnych jakie znajdują zastosowanie w tym postępowaniu zażaleniowym. W ocenie Sądu Okręgowego do tego postępowania należy stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 1469 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą nowelizującą. Zgodnie bowiem z art. 9 ust.2 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w jej art. 1 (czyli ustawy Kodeks postępowania cywilnego) i art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nie budzi wątpliwości, że sprawa co do zasady została wszczęta w okresie obowiązywania poprzedniego stanu prawnego i do dnia 7 listopada 2019 roku nie została prawomocnie zakończona. Z kolei zażalenie będące obecnie przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy zostało wniesione w dniu 19 marca 2020 roku i dotyczy postanowienia z dnia 17 stycznia 2020 roku, a więc z oczywistych względów nie obejmuje go wyjątek zawarty w art. 9 ust.4 ustawy nowelizującej, stanowiący iż do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Mając na uwadze powyższą argumentację stwierdzić należy, że w tym postępowaniu zażaleniowym Sąd Okręgowy jest obowiązany przy rozpoznaniu przedmiotowego zażalenia stosować przepisy dotyczące postępowania zażaleniowego wprowadzone w ustawie nowelizującej.

W ocenie Sądu Okręgowego przy zastosowaniu tych uregulowań powstaje poważna wątpliwość w jakim składzie sąd drugiej instancji powinien rozpoznać to zażalenie, przy czym nie budzi wątpliwości, że sądem właściwym do jego rozpoznania jest Sąd Okręgowy w Krakowie sąd drugiej instancji, o czym stanowi art. 394 §1 pkt 6 k.p.c., określając iż zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji, których przedmiotem jest m.in. zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, zwrot opłaty lub obciążenie kosztami sądowymi - jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy. W niniejsze sprawie mamy do czynienia właśnie z tego rodzaju orzeczeniem.

Przechodząc do meritum rozważań stwierdzić należy, że wątpliwość co do składu sądu drugiej instancji przy rozpoznaniu zażalenia na orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu uproszczonym istniała także w poprzednim stanie prawnym. W związku z tym sformułowane zostało pytanie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 §1 k.p.c. Udzielając odpowiedzi na powyższe pytanie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 listopada 2001 roku III CZP 61/01, OSNC 2002/5/62, stwierdził, że w postępowaniu uproszczonym toczącym się na skutek zażalenia sąd rozpoznaje zażalenie w składzie jednego sędziego i uzasadnia z urzędu wszystkie postanowienia kończące to postępowanie. Mając na uwadze treść powyższej uchwały Sąd Okręgowy zdecydował się na zadanie powyższego pytania prawnego właśnie w składzie jednoosobowym, choć z wątpliwościami czy jest to skład prawidłowy w tej sprawie.

Powyższe wątpliwości wynikają z faktu, iż wskazane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego oparte było na argumentacji, która w zmienionym stanie prawnym prowadzi do odmiennych wniosków. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powyższej uchwały „..W celu rozwiązania tego złożonego problemu interpretacyjnego należy - wobec braku przepisów normujących postępowanie wywołane wniesieniem zażalenia w ramach postępowania uproszczonego - odwołać się najpierw do przepisów o zażaleniu w postępowaniu procesowym "zwykłym", a następnie, na podstawie art. 397 § 2, do przepisów o apelacji. W ramach przepisów o apelacji, w pierwszej kolejności będą jednak miały zastosowanie przepisy o apelacji w postępowaniu uproszczonym, uzupełniane w zakresie nieuregulowanym przepisami o postępowaniu apelacyjnym "zwykłym". W końcu, gdyby zaszła taka konieczność, znajdą zastosowanie przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.); w takim wypadku, zgodnie z tym, co już powiedziano, przepisy o postępowaniu uproszczonym będą jednak wyprzedzać przepisy o postępowaniu "zwykłym". W konsekwencji przyjęcia takiego porządku stosowania przepisów staje się oczywiste, że w postępowaniu uproszczonym sąd rozpoznaje zażalenie w składzie jednego sędziego (art. 505 ¹⁰ § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.), gdyż przepisy art. 394-397 k.p.c. nie określają składu sądu, a więc tym samym odsyłają do przepisów normujących postępowanie apelacyjne, w tym wypadku - ze względu na pierwszeństwo przepisów o postępowaniu odrębnym - nie do art. 367 § 3, lecz do art. 505 ¹⁰ § 1." Ta argumentacja Sądu Najwyższego podzielona była także w literaturze (por. T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, wyd. V, Opublikowano: WK 2016).

Jak już wspomniano aktualność tego poglądu w stanie prawnym wynikającym z ustawy nowelizującej, w ocenie Sądu Okręgowego, budzi poważną wątpliwość, wynikającą z faktu, iż w obecnym stanie prawnym w art. 397 §1 k.p.c. znalazła się regulacja dotycząca składu sądu drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym. Przepis ten bowiem od dnia 7 listopada 2019 roku stanowi, że sąd rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Nadto bezpośredniej podstawy do przyjęcia jednoosobowego składu sądu rozpoznającego zażalenie wniesione w postępowaniu uproszczonym nie można znaleźć w przepisach regulujących to postępowanie odrębne. W art. 505 ¹⁰ §1 k.p.c. znajduje się bowiem tylko regulacja dotycząca składu sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację wniesioną od wyroku wydanego w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym. Przepis ten stanowi, że sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego. Jedyny przepis Działu VI Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego, który dotyczy bezpośrednio postępowania zażaleniowego w obecnym stanie prawnym to art. 505 ^13a k.p.c., który nie dotyczy składu sądu rozpoznającego zażalenie, a jedynie kwestii uzasadniania orzeczeń wydawanych przez sąd w postępowaniu zażaleniowym.

Stosując zasady wykładni wskazane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 listopada 2001r. III CZP 61/01, należy dojść do przekonania, że właściwym składem sądu do rozpoznania zażalenia na orzeczenie sądu pierwszej instancji wydane w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym jest skład trzyosobowy przewidziany w art. 397 §1 k.p.c. Jak wskazywał bowiem Sąd Najwyższy w tej uchwale, wobec braku przepisów normujących postępowanie wywołane wniesieniem zażalenia w ramach postępowania uproszczonego, należy odwołać się najpierw do przepisów o zażaleniu w postępowaniu procesowym "zwykłym". Ponieważ w obecnym stanie prawnym te przepisy w art. 397 §1 k.p.c. regulują skład sądu w postępowaniu zażaleniowym, to nie ma podstaw do korzystania poprzez odesłanie z art. 397 §3 k.p.c. z przepisów regulujących skład sądu drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym, zarówno w sprawach prowadzonych w trybie zwykłym, jak i w odrębnym postępowaniu uproszczonym.

Nie może jednak ujść uwadze, że zastosowanie powyższego sposobu rozwiązania tego problemu, przy braku bezpośredniego uregulowania przez ustawodawcę składu sądu do rozpoznania zażaleń wnoszonych w postępowaniach uproszczonych, prowadzi do nieracjonalnych wniosków. Bowiem zgodnie z art. 505 ¹⁰ §1 k.p.c. środek odwoławczy od wyroku, czyli merytorycznego rozstrzygnięcia powództwa rozpoznawanego przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu uproszczonym, będzie rozpoznawać sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, podczas gdy środek odwoławczy od orzeczeń w kwestiach formalnych, proceduralnych w tym postępowaniu będzie rozpoznawał sąd drugiej instancji w składzie trzyosobowym. Powyższy wniosek wydaje się pozostawać w sprzeczności z wykładnią systemową i celowością, gdyż co do zasady to orzeczenia merytoryczne mają zdecydowanie większe znaczenie dla stron procesu, niż orzeczenia w kwestiach proceduralnych i formalnych, a nadto to one z reguły dotyczą bardziej skomplikowanej problematyki i wymagają szerszego stosowania prawa materialnego i procesowego. Jak więc pogodzić istotę rozstrzygnięć podlegających zaskarżeniu apelacją i zażaleniem, ze składem sądu przewidzianym przez ustawodawcę do ich rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Rozwiązaniem tego problemu mogłoby być stosowanie w postępowaniu zażaleniowym prowadzonym w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym art. 505 ¹⁰ §1 k.p.c. w związku z art. 397 §3 k.p.c., z pominięciem uregulowania zawartego w art. 397 §1 k.p.c., co jednak po pierwsze wymaga przyjęcia odmiennej metody wykładni niż wskazana przez Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 61/01, a po drugie prowadziłoby do składu sądu stojącego w zasadniczej sprzeczności z jednoznaczną regulacją w tym przedmiocie znajdującą się w art. 397 §1 k.p.c.

Mając na uwadze przedstawione powyższej wątpliwości Sąd Okręgowy na podstawie art. 390 §1 k.p.c. w zw. z art. 397 §3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

SSO Grzegorz Buła