Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2022 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Irena Żarnowska-Sporysz

Protokolant: Jolanta Latała

po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa S. S. i B. S.

przeciwko (...) S.A w W.

o ustalenie i zapłatę

I.  ustala, że umowa numer (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 27 lutego 2008 roku zawarta pomiędzy powodami S. S. i B. S. a (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego banku) jest nieważna;

II.  zasądza od strony pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powodów S. S. i B. S. łącznie do ich niepodzielnej ręki kwotę 129.828,95 zł (sto dwadzieścia dziewięć tysięcy osiemset dwadzieścia osiem złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 maja 2022 roku do dnia zapłaty;

III.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 6.417 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów postępowania.

I C 2496/20

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 23 maja 2022 roku

Powodowie S. S. i B. S. w pozwie z dnia 23 października 2020 r., przeciwko (...) Spółka Akcyjna w W. wnieśli o ustalenie, że:

1. umowa kredytu hipotecznego waloryzowanego do (...) nr (...) z 27.02.2008 r. zawarta pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna;

i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie do ich niepodzielnej ręki kwoty 129.828,95 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 3.09.2020 r. do dnia zapłaty ( są to raty spłacane w okresie od 10 września 2010r do 10 czerwca 2015r z czego same raty kapitałowo odsetkowe to kwota 121150,43 zł a składki na ubezpieczenie na życie i ubezpieczenie nieruchomości to 8678,52 zł )

ewentualnie

2.ustalenie ,że klauzula indeksacyjna kredytu do waluty obcej (...) zawarta w umowie kredytu hipotecznego waloryzowanego do (...) nr (...) z 27.02.2008 r. zawartej pomiędzy powodami a pozwanym w szczególności w § 1 ust. 3 i 3A, § 7 ust. 4, § 10 ust. 2 zd. 2, § 10 ust. 5, § 12 ust. 5, § 15 ust. 4, § 29 ust. 2 umowy kredytu jest bezskuteczna , a po stronie powodów istnieje obowiązek zwrotu na rzecz pozwanego kwoty kredytu w kwocie 370.515,60 zł, bez indeksacji do waluty obcej (...), wraz z odsetkami wyliczonymi zgodnie z oprocentowaniem określonym w umowie kredytu równym LIBOR 3M ( (...)) i marżą banku

i w takiej sytuacji zasądzenie od pozwanego banku na rzecz powodów nadpłaty w wysokości 116783,20 zł i 4532,48 zł tytuł em nadpłaty za składki ubezpieczenia..

Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego banku na rzecz powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska powodowie wskazali, że w dniu 27 lutego 2008r.

zawarli z pozwaną (ówcześnie działającą pod nazwą (...) Bank S.A.) umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) w wysokości 370 515,60 zł. Powodowie zarzucili, że w umowie zostały zawarte niedozwolone postanowienia umowne (§1 ust. 3 i 3A, §7 ust. 4, 10 ust.2 zd.2, §10 ust.5, §12 ust.5, § 12 ust. 5, § 15 ust. 4, § 29 ust. 2) dotyczące waloryzacji zaciągniętego kredytu w walucie obcej.

Kwota zaciągniętego kredytu w walucie waloryzacji na 14 lutego 2008 r. wynosiła wg. kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. 170 414,68 CHF. Jednak tak podana kwota miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Zdaniem powodów klauzula przeliczania kursów waluty waloryzacji jest abuzywna, niejasna i nie wiąże stron.

Nadto powodowie zarzucili, że zarówno z umowy jak i regulaminu Banku nie wynikały zasady ustalania przez pozwaną kursu sprzedaży/kupna (...). Tym samym pozwana miała prawo jednostronnego dowolnego, niczym nieograniczonego kształtowania wysokości kursów (...), a powodowie nie mieli możliwości weryfikacji ich prawidłowości. Powyższe powoduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron umowy na niekorzyść powodów. Dodatkowo powodowie nie mieli wpływu na treść zawartej umowy, która została skonstruowana z użyciem wzorca umownego i nie była z nimi indywidualnie uzgadniania. W ocenie powodów przedmiotowa umowa nie może się ostać bez mechanizmu waloryzacji i jest z nią nierozerwalnie związana wobec czego umowę kredytu należy uznać za nieważną w całości. Ewentualnie jest nieważna z powodu sprzeczności z art. 69ust. 1 pr. bankowego w zw. z art. 58§1 k.c. tj. braku takich postanowień, które zostały uznane za przedmiotowo istotne i bez których umowa nie mogła zostać ważnie zawarta.

Powodowie podnieśli, że upadek umowy jest dla nich korzystny i wnoszą o jego orzeczenie. Wskazali także, że w ramach realizacji nieważnej umowy kredytu uiścili na rzecz strony pozwanej 129 828,95 zł, na którą składa się kwota 121 150,43 zł tytułem rat kapitałowo- odsetkowych za okres od dnia 10.09.2010 r. do 10.06.2015 r. oraz kwota 8 678,52 zł stanowiąca nienależnie pobrane przez bank należności tytułem składek ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia nieruchomości od dnia 10.09.2010 r. do 10.06.2015 r.

W ocenie powodów obowiązek zwrotu świadczenia z nieważnej czynności prawnej znajduje swoje oparcie w art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Jeżeliby sąd uznała za zasadne roszczenie ewentualne o tzw. odfrankowienie to wówczas realizuje się roszczenie o zwrot nadpłaty.

Pozwana (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew z dnia 4 stycznia 2021 r. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanej kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko pozwana wskazała, że powodowie samodzielnie we wniosku kredytowym wybrali walutę kredytu jako (...). Saldo kredytu i każdy harmonogram spłat rat kapitałowo-odsetkowych wyrażane było w walucie (...)., a kredyt został jedynie uruchomiony w walucie polskiej.

Zdaniem pozwanej umowa nie jest sprzeczna z art. 69 ustawy Prawo bankowe bowiem w umowie została określona kwota kredytu, którym jest suma franków szwajcarskich odpowiadająca kwocie kredytu w PLN. Zatem umowa zawarta przez strony zawierała wszystkie wymagane prawem elementy. W ocenie pozwanej powodowie nie wykazali, aby rażąco zostały naruszone ich interesy oraz dobre obyczaje. Zaprzeczono brakowi ekwiwalentności świadczeń stron oraz sprzeczności z naturą stosunku. Umowa zawierała bowiem jedno z prawnie dopuszczalnych rozwiązań, które świadomie zostało wybrane przez powodów. Pozwana podniosła, że kursy walut w sporządzanej przez nią tabeli były powiązane z aktualnym kursem na rynku walutowym, w związku z czym zarzut dowolności w ustalaniu kursów jest bezzasadny. Pozwana podniosła, że przy przyjęciu abuzywności postanowień przeliczeniowych umowa kredytu może nadal obowiązywać bez tych postanowień. Pozwana podniosła również, że postanowienie indeksacyjne nie były abuzywne bowiem powodowie uzgadniali indywidualnie warunki umowy z bankiem m.in. sami składali wniosek kredytowy wskazując walutę kredytu (...). Pozwana podkreśliła, że zawarcie umowy indeksowanej kursem (...) było dla powodów korzystniejsze niż zaciągnięcie takiego zobowiązania w PLN z uwzględnieniem oprocentowania kredytów złotowych. Pozwana podniosła także zarzut przedawnienia roszczenia powodów.

Bezsporne pomiędzy stronami było:

W dniu 22 listopada 2013 roku dokonano wpisu do rejestru KRS na podstawie którego (...) Bank S.A. zmienił nazwę na (...) S.A.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 8 stycznia 2008 roku powodowie S. S. i B. S. złożyli wniosek o udzielenie planów finansowych nr (...) walutowy z przeznaczeniem na budowę domu jednorodzinnego w wysokości 379 000,00 zł w walucie frank szwajcarski na okres 25 lat spłacany w równych ratach kapitałowo- odsetkowych w dniu 10 – tego każdego miesiąca. Wnioskodawcy wskazali, że ich łączny dochód wynosi 5428,79 zł. Wnioskodawcy wskazali, że posiadają aktywa w łącznej wysokości 300 000, 00 zł na co składa się spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Wkład własny kredytobiorców w inwestycję miał wynieść 6400 zł, a wartość całego przedsięwzięcia miała kształtowała się w kwocie 361 600, 00 zł. Jako proponowane zabezpieczenie kredytu powodowie wskazali hipotekę na nieruchomości, ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych wraz z przelewem praw z polisy, ubezpieczenia kredytu.

Dowód: wniosek o udzielenie planów finansowych nr (...) Walutowy z dn. 8 .01.2008 r. wraz z załącznikami, k.112-114.

W dniu 15 lutego 2008 roku poprzednik prawny pozwanej wydał decyzję kredytową nr (...) na mocy której uwzględnił wniosek powodów o udzielenie kredytu waloryzowanego (...) zgodnie z przedstawionymi w decyzji parametrami.

Dowód: decyzja kredytowa, k. 115-116.

Powodowie S. S. i B. S. w dniu 27 lutego 2008 r. zawarli z (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...). Celem zaciągnięcia zobowiązania była budowa domu jednorodzinnego na działce nr (...) położonej w Ś., refinansowanie kredytu hipotecznego udzielonego na podstawie umowy nr (...) z dnia 10.05.2006 r. w (...) Banku (...) oraz sfinansowanie składki tytułem ubezpieczenia spłaty rat kredytu w zakresie poważanego zachorowania

Kwota wyrażona w walucie waloryzacji na 14 lutego 2008 r. wynosiła 170 414,68 CHF, jednak kwota ta ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w powyższym punkcie.

Kredyt został udzielony na 336 miesięcy tj. od 27 lutego 2008 r. do 10 lutego 2036 r. Zobowiązanie winno zostać spłacone w równych ratach kapitałowo- odsetkowych, a ich termin przypadał 10-tego każdego miesiąca. Opłata z tytułu ubezpieczenia spłaty kredytu w w (...) S.A. wynosiła 0,20% i stanowiła kwotę 741,03 zł Na dzień wydania decyzji kredytowej przez MultiBank oprocentowanie kredytu wynosiło 3,51% a marża MultiBanku wynosiła 0,85%.

Spłata kredytu została zabezpieczona m.in. hipoteką kaucyjną wpisaną do kwoty 555 773,40 zł ustanowiona na nieruchomości o nr. 255 położonej w Ś. o nr KW (...), przelewu praw z tytułu grupowego ubezpieczenia spłaty rat kredytu w zakresie poważnego zachorowania oraz pobytu w szpitalu w wyniku choroby i nieszczęśliwego wypadku dokonany na warunkach określonych w oświadczeniu o przystąpieniu do umowy ubezpieczenia zawartych we wniosku kredytowym.

Zgodnie z §10 ust. 5 umowy raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg. kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.

W § 29 znajduje się oświadczenie kredytobiorców, zgodnie z którym zostali dokładnie zapoznani z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i w pełni je akceptują oraz że zostali dokładnie zapoznani z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłat kredytu i w pełni je akceptują. Ponadto oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego związanego z kredytem waloryzowanym i konsekwencji wynikających z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych i przełożenia na wzrost kosztów obsługi kredytu.

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach MultiPlanów stanowi część umowy kredytu.

Dowód: - umowa nr (...) z dn.27.02.2008 r., k.40-44, harmonogram spłaty kredytu nr (...), k.59.

W ramach realizacji umowy z dnia 27 lutego 2008 r. nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) powodowie uiścili na rzecz strony pozwanej w okresie od 10.04.2008 r. do 10.06.2015 r., kwotę 121 150,43 zł tytułem rat kapitałowo- odsetkowych oraz kwotę 8 678,52 zł tytułem nienależenie pobranych składek ubezpieczenia na życie oraz ubezpieczenia nieruchomości od 10.09.2010 r. do 10.06.2015 r.

Dowód : zaświadczenie z dn. 25.03.2020 r., k.51-54; historia poboru ubezpieczeń z dnia 22.10.2020 r., k.56-58; wyliczenie nadpłaty indeksacyjnej, k.60-61.

Powodowie S. S. oraz B. S. na rozprawie w dniu 19 maja 2022 roku oświadczyli ,że nie godzą się na pozostawienie umowy z niedozwolonymi klauzulami i domagają się stwierdzenia jej nieważności.

Dowód: oświadczenie powodów z dnia 19 maja 2022 roku k. 169-172.

Powodowie chcieli sfinansować zakup działki pod budowę domu w (...) (...)W chwili zawarcia umowy kredytu nie prowadzili działalności gospodarczej. Zapoznawali się w związku z tym z ofertami różnych banków.

Przed zawarciem umowy powodowie spotykali się z doradcą kredytowym banku, który sugerował im kredyt we franku szwajcarskim. W walucie polskiej nie mieli zdolności kredytowej.

Sama umowa została opracowana przez Bank powodowie nie mogli nic w niej zmienić o czym zostali wprost poinformowani. Powodowie byli świadomi wahań kursowych, jednak niepokój ich łagodziły informacje o stabilności kursu waluty. Ponadto powodom prezentowano tabele kursowe franka szwajcarskiego z kilku lat, przedstawiające go jako stabilną walutę, o wahaniach kursu rzędu kilku procent. Mimo ryzyka taki kredyt i tak miał być tańszy od kredytu złotowego. Nikt nie przewidywał tak znacznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego. Gdyby powodowie mieli taką świadomość nie zawieraliby takiej umowy.

Powód prowadził działalność gospodarczą jedynie przez 40 dni w 2014 roku. Nigdy nie korzystał z ubezpieczenia, które wykupił z przedmiotowym kredytem.

Dowód: zeznania powodowa S. S. (k.169- 171); zeznania powódki B. S. (k.171-172);wydruk z (...) ( k.125).

Poza okolicznościami, które zostały przez strony przyznane (art. 229 k.p.c.) lub też taką ocenę uzasadniał przebieg całego postępowania (art. 230 k.p.c.), istotne dla sprawy fakty Sąd ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone do akt sprawy, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd oparł się także na zeznaniach słuchanych w charakterze strony powodowej S. S. oraz B. S., które tut. Sąd uznał za całkowicie wiarygodne gdyż były one spontaniczne, szczere, a przy tym spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniające co sprawiło, że brak było podstaw do odmowy im wiary.

Na zasadzie art. 235 ²§1pkt.2 k.p.c. Sąd oddalił wniosek powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ekonomii i finansów na okoliczności wskazane w pozwie oraz wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw bankowości na okoliczność wskazane w odpowiedzi na pozew. Powyższe wnioski wobec uwzględnienia przez Sąd roszczenia głównego i przyjęcia nieważności umowy nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Zdaniem Sądu umowa kredytu jest dotknięta wadami, które rzutują na jej ważność.

W przedmiotowej sprawie została zawarta umowa o kredyt, waloryzowany kursem franka szwajcarskiego (...). Konstrukcja kredytu była taka, że kwota była w umowie wyrażona w PLN, kredyt miał zostać faktycznie wypłacony w złotych, następnie dla celów ustalenia wysokości zobowiązania - przeliczony na walutę (...) która to operacja prowadziła do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorców – od kwoty zobowiązania wyrażonej w (...) miały być liczone odsetki, kredyt miał być następnie spłacany w złotych, przy czym każda rata spłacana w złotych miała być kolejno przeliczana na (...). Wszystkie przeliczenia miały być dokonywane w oparciu o tabele kursów waluty, arbitralnie ustalanych przez bank.

W ocenie tut. Sądu istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule – na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanej w złotówkach na (...) według kursu z tabeli Banku – są klauzulami abuzywnymi.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do kwestii interesu prawnego powodów w wytoczeniu powództwa o ustalenie. W ocenie tut. Sądu, wbrew zarzutom strony pozwanej powodom przysługiwało roszczenie o ustalenie, że przedmiotowa umowa jest nieważna w całości od samego początku.

Zgodnie z art 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu art 189 k.p.c. jest kategorią obiektywną. Jest to obiektywna (czyli rzeczywiście istniejąca), a nie tylko hipotetyczna (czyli mająca za podstawę subiektywne odczucie strony) potrzeba prawna uzyskania wyroku odpowiedniej treści, występująca wówczas, gdy powstała sytuacja rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej. Praktycznie rzecz biorąc, interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodom ochronę ich prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka (tak: Manowska Małgorzata (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I).

Niewątpliwie powodowie posiadają interes prawny w domaganiu się ustalenia nieważności umowy. Na chwile obecną są bowiem nadal zobowiązani do spłacania rat kredytu, stąd istnieje niepewność co do ważności umowy i w konsekwencji wysokości ich zobowiązania oraz jej wymagalności (konieczność zapłaty brakującej do pokrycia wypłaconego kapitału kwoty).

Następnie przechodząc do analizy przesłanek uznania postanowień umowy za abuzywne wskazać należy, że zgodnie z art. 385 ¹ k.c. §1 postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Art. 385-2. k.c. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Status konsumenta .

Zdaniem tut. Sądu zostały spełnione przesłanki wynikające z w/w przepisu. Przede wszystkim powodowie posiadali status konsumenta. Zgodnie z art. 22 ¹ k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast strona pozwana nie wykazała, by cel nabycia kredytowanej nieruchomości związany był z prowadzeniem przez powodów działalności gospodarczej. W dacie zawarcia umowy powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej. Należy pamiętać, że nie każde działanie przedsiębiorcy dokonywane w trakcie prowadzenia przez niego działalności jest z nią związane. Przedsiębiorcy mogą dokonywać czynności prawnych niezwiązanych z prowadzoną działalnością, jako osoby prywatne i w takim też charakterze występowali powodowie, zawierając z poprzednikiem prawnym pozwanej umowę kredytu.

W związku z powyższym tut. Sąd uznaje, że kredytobiorcy posiadali status konsumentów w rozumieniu wskazanych przepisów.

Negocjacje.

Przechodząc do dalszej analizy w ocenie tut. Sądu nie ma wątpliwości, że warunki umowy poza wybraniem kwoty, waluty, w ograniczonym zakresie terminu spłaty kredytu i rodzaju raty kredytowej (równa/malejąca) oraz drobnych korekt co do prowizji – były nienegocjowane (indywidualnie uzgadniane). Bank sformułował treść umowy i powodowie mogli wyłącznie podpisać umowę lub zrezygnować z jej zwarcia. Na pewno nienegocjowane było postanowienie dotyczące waluty waloryzacji kredytu, a także dotyczące wypłaty i spłaty kredytu i przeliczania ich na (...). Umowa była tak skonstruowana, że w chwili jej zawarcia – w chwili podpisania, istniało porozumienie, iż bank w sposób zupełnie arbitralny ustala wysokość kursu po którym zostanie dokonane przeliczenie. Podnieść należy, że przedmiotowa umowa, w zakresie dotyczącym kwestii ustalenia kursów waluty, ma podobne brzmienie co pozostałe proponowane klientom umowy, w innych sprawach. (...) jest wiedza o tym, że w tym zakresie klient nie mógł negocjować warunków umowy.

Sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie praw konsumenta. Algorytm przeliczenia wypłaconego w złotych kredytu i spłaconych złotych rat, odwołujący się do tabeli kursowej banku, ukształtował prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Odwołanie do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Ukształtowane jednostronnie w umowie kredytowej w drodze postanowienia zaczerpniętego z wzorca umowy przez bank uprawnienie do ustalania kursu waluty nie może być dowolne, tj. nie doznawać żadnych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Należy je ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzący do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu. Brak w umowie mechanizmu zabezpieczenia kredytobiorcy przed skutkami nadmiernego wzrostu kursu franka powoduje ,że ryzyko z tym związane obciąża tylko kredytobiorcę i to ponad przewidywaną miarę .

Jednoznaczność sformułowań.

W tym zakresie istotne znaczenie należy także przypisać wymaganiu właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, czyli odpowiedzi na pytanie, czy zawarta umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2019 r. V CSK 347/18.

W ocenie tut. Sądu postanowienia zawarte w §1 ust. 3A i §10 ust.5 umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) wskazujące na mechanizm w jaki będzie przeliczanie zobowiązanie powodów, nie były określone jednoznacznie.

Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z dnia 20 września 2018 r. C-51/17: w tym względzie, w kontekście umów kredytu denominowanego w walucie obcej, z orzecznictwa Trybunału wynika, że art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż wymogu, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, nie można zawężać tylko do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2017 r., A. i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeżeli chodzi o kredyty w walucie obcej, takie jak te w postępowaniu głównym, należy podkreślić, jak przypomniała (...) ds. Ryzyka Systemowego w zaleceniu (...) z dnia 21 września 2011 r. dotyczącym kredytów w walutach obcych (Dz.U. 2011, C 342, s. 1), że instytucje finansowe muszą zapewniać kredytobiorcom informacje wystarczające do podejmowania przez kredytobiorców świadomych i rozważnych decyzji oraz powinny wyjaśniać co najmniej, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłyby silna deprecjacja środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, i wzrost zagranicznej stopy procentowej (Zalecenie A - Świadomość ryzyka wśród kredytobiorców, pkt 1) (wyrok z dnia 20 września 2017 r., A. i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 49). Konkretniej, po pierwsze, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego w walucie obcej ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku do waluty obcej, w której kredyt został udzielony. Po drugie, przedsiębiorca, w niniejszym przypadku instytucja bankowa, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2017 r., A. i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 50). Wreszcie, jak stanowi motyw dwudziesty dyrektywy 93/13, konsument powinien mieć faktycznie możliwość zapoznania się ze wszystkimi warunkami umowy. Bowiem dostarczona w stosownym czasie przed zawarciem umowy informacja o warunkach umowy i jej skutkach ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta, ponieważ to w szczególności na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się w umowie warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., K. i K. R., C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo)

W przedmiotowej sprawie z treści umowy wynikało, że przeliczenia przy wypłacie kredytu ze złotówek na (...) nastąpią w dniu jego uruchomienia po kursie kupna waluty z tabeli kursowej Banku, a przy spłacie rat będą następowały wg. kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej Banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. (Tak: Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17). W chwili zawarcia umowy istniał taki stan , że kredyt musiał być wypłacony w złotych (jednocześnie przewalutowany w oparciu o kurs kupna waluty ustalany przez bank). W świetle chwili na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma znaczenia wejście w życie ustawy tzw antyspreadowej (USTAWA z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw) czy też zmiany regulaminów po dacie zawarcia umowy kredytu.

Powyższe prowadzi do uznania, że postanowienia umowy, umożliwiały stronie pozwanej arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania powodów. Podnoszone przez pozwaną okoliczności, że bank zastosował rynkowe kursy, albo, że warunki rynkowe wymuszały na banku stosowanie rynkowych kursów, nie mają znaczenia w świetle tego, iż ocena abuzywności następuje na chwilę zawarcia umowy - chodzi więc o samą możliwość naruszenia interesów konsumenta , na skutek zapisu umowy umożliwiającego dowolne (nieograniczone) ustalenie kursu – a nie o to czy bank w konsekwencji zawartej umowy, ustalał czy nie kursy na poziomie rynkowym.

Główne świadczenia stron.

Odnosząc się następnie do kwestii przyjęcia czy postanowienia dotyczące kursu wymiany waluty stanowią główny przedmiot umowy czy też nie wskazać należy, że pojawiają się w tym zakresie rozbieżności w orzecznictwie. Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 pkt. 44 należy uznać, że klauzule te określają przedmiot główny umowy kredytu.

W tym przypadku mają one wpływ na wysokość spłacanej raty kredytu oraz na wysokość salda w przeliczeniu na złotówki. Stanowią więc o wysokości zobowiązania powodów i wysokości wierzytelności banku czyli o głównych świadczeniach stron.

Odnosząc się do skutków uznania w/w klauzul za abuzywne, wskazać należy, że zgodnie z art. 385 ¹ § 2 k.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Zgodnie z Art 6 ust 1. wskazanej dyrektywy: Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W tym miejscu należy odnieść się do możliwości zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem dyspozytywnym. Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 Trybunał orzekł jednak, że rzeczony art. 6 ust. 1 nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy miał możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2014 r., K. i K. R., C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 80-84; z dnia 26 marca 2019 r., A. B. i B., C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 64).

W niniejszej sprawie powodowie sprzeciwiali się takiej operacji (zastąpienie postanowienia umowy innym przepisem prawa krajowego) bowiem domagali się stwierdzenia nieważności umowy co też zostało przez nich oświadczone na rozprawie w dniu 19 maja 2022 roku, jednocześnie powodowie podali, że mają świadomość jakie konsekwencje wiążą się ze stwierdzeniem nieważności umowy, co w świetle wskazanego wyżej stanowiska wyklucza możliwość uzupełniania powstałej luki przepisem dyspozytywnym. Na marginesie należy wskazać, że w chwili zawarcia umowy nie istniały przepisy umożliwiające zastąpienie eliminowanych klauzul.

Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem celem tego przepisu, a w szczególności drugiego członu zdania, nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi, jaką umowa ustanawia między prawami i obowiązkami stron umowy, rzeczywistą równowagą pozwalającą na przywrócenie równości między nimi, przy czym uściślono, że dana umowa musi co do zasady nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków. O ile ten ostatni warunek jest spełniony, dana umowa może, zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zostać utrzymana w mocy, pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe, co musi zostać zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia. Wynika z tego, że art. 6 ust. 1 drugi człon zdania dyrektywy 93/13 sam w sobie nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie zgodnie z prawem Unii krajowemu porządkowi prawnemu. Zatem w świetle kryteriów przewidzianych w prawie krajowym, w konkretnej sytuacji należy zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której klauzule zostały unieważnione.

W dotychczasowym orzecznictwie kształtują się dwie linie orzecznicze. Jedna zmierza w kierunku nieważności umowy, druga w kierunku wyeliminowania całej klauzuli waloryzacyjnej, przyjęcia kredytu złotowego, a następnie zastosowania oprocentowania LIBOR do ww. kwoty wyrażonej w złotych.

Przy przyjęciu, że eliminujemy z umowy wyłącznie postanowienie dotyczące przeliczenia kursów waluty przy wypłacie kredytu, de facto pozostawiając waloryzację (waloryzacja określa istotę i naturę przedmiotowej umowy) to mielibyśmy do czynienia z sytuacją kiedy wciąż mamy kredyt waloryzowany walutą obcą, natomiast nie mamy uzgodnionego kursu przeliczeniowego, według którego będzie ustalana wysokość zobowiązania pozwanych. Doszłoby do sytuacji gdy wypłacana kwota z uwagi na brak przelicznika nie będzie mogła być skorelowana z kwotą kredytu wskazanego w umowie oraz brak będzie korelacji pomiędzy kwotą zobowiązania a spłatami dokonywanymi w PLN. W takim przypadku umowa będzie po prostu niewykonalna albowiem mechanizm waloryzacji nie będzie mógł być zastosowanym, a tym samym nie zostanie określona wysokość świadczenia.

Odnośnie koncepcji dotyczących wyeliminowania całej waloryzacji, podnieść należy, że pomija się to, że umowa jest skonstruowana w ten sposób (zarówno indeksowana jak i denominowana), że w trakcie trwania umowy zobowiązanie konsumenta jest wyrażone w (...). Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki odnoszą się do kwoty zobowiązania w (...). W czasie gdy była zawierana przedmiotowa umowa, banki stosowały oprocentowanie LIBOR do zobowiązań wyrażonych w (...), a WIBOR do zobowiązań wyrażonych w PLN. W przedmiotowej umowie zastosowano stawkę LIBOR, dlatego, że kwota zobowiązania wyrażona miała być w (...). Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją.

Inaczej mówiąc strony nigdy nie zawarły by umowy złotówkowej przy odsetkach LIBOR. W przedmiotowej umowie, jakkolwiek zobowiązanie zostało wyrażone w PLN, ale następnie miało zostać przeliczone na (...) , w tej walucie sporządzano harmonogram , zawierający również odsetki. Tak więc treść umowy wyklucza już zastosowanie odsetek do zobowiązania wyrażonego w PLN. Wydaje się, że operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR doprowadzi do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające z art. 385 ¹ par 1 i 2 k.c.

Po drugie wskazać należy, że wątpliwości co do utrzymania w mocy umowy wyrażane są przez Trybunał Sprawiedliwości , który w wyroku z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 stwierdził: Z rozważań przedstawionych w pkt 40 i 41 niniejszego wyroku wynika jednak, że jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego go prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zasadniczo nie stoi na przeszkodzie jej unieważnieniu. Jest tak zwłaszcza wówczas - jak w okolicznościach w postępowaniu głównym - gdy z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający, opisanych w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku wydaje się wynikać, że unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., D., C-118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo).

Tym samym Sąd Okręgowy uznaje więc, że dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej, prowadziłoby do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i naruszenia art. 353 ¹ k.c. wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.

Mając na uwadze powyższe tut. Sąd uznał, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) jest nieważna w myśl zasady art. 58 par.1 kc w zw. z art. 353 ¹ i art. 69 prawa bankowego - o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu spełnionych przez strony świadczeń zgodnie z art. 410 par 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c .i zasadą tzw. „ dwóch kondykcji „

Powodowie w tym zakresie ograniczyli żądanie do zwrotu świadczeń z okresu od 10 września 2010r do 10 czerwca 2015r – bo całość spłaconego kredytu to kwota ok.

340.000 zł ( zeznanie powodów ) .

Na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. strona pozwana jest zobowiązana do zwrotu powodom wszelkich kwot świadczonych przez nich tytułem spłaty rat kredytu. Z przedłożonych przez powodów dokumentów dotyczących historii spłaty kredytu wynika, że pozwany Bank winien zwrócić powodom kwotę dochodzoną pozwem, która jest niższa niż suma wszystkich wpłat powodów do momentu zamknięcia rozprawy. W przedmiotowej sprawie powodowie dochodzili części pobranego przez nienależnie świadczenia w kwocie121 150,95 zł, na którą składa się kwota 121 828,95 zł tytułem rat kapitałowo- odsetkowych za okres od dnia 10.09.2010 r. do 10.06.2015 r. oraz kwota 8 678,52 zł stanowiąca nienależnie pobrane przez bank należności tytułem składek ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia nieruchomości od dnia 10.09.2010 r. do 10.06.2015 r.

W przypadku składek na ubezpieczenie zdaniem sądu powodom należy się ich zwrot jako świadczeń dokonanych w związku z zawarciem i realizacją umowy, która w całości jest nieważna w tym również w zakresie składek ubezpieczenia.

Uwzględniając pogląd (...) wyrażony w sprawie K. D., J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...), należy dojść do wniosku, że roszczenie stało się wymagalne dopiero z chwilą stanowczego oświadczenia konsumentów o wyrażeniu zgody na nieważność całej umowy. Oświadczenie to zostało złożone przez powodów na rozprawie w dniu 19 maja 2022 roku, z tą chwilą dopiero odpadła podstawa świadczenia, o której mowa w art. 410 § 2 kc. Od tej daty zatem należą się powodom odsetki ustawowe za opóźnienie z mocy art. 481 § 1 i 2 k.c. Z uwagi na pozostawanie powodów w związku małżeńskim i ustroju wspólności majątkowej, świadczenia zasądzono do niepodzielnej ręki obojga powodów.

Wypada dodać, że nie doszło do przedawnienia roszczeń powodów. Należy zauważyć, że do momentu złożenia oświadczenia przez konsumentów o braku zgody na utrzymanie umowy z klauzulami niedozwolonymi i żądania stwierdzenia nieważności umowy, roszczenie nie było w ogóle wymagalne, bowiem spłacone raty kredytu nie były jeszcze nienależne. Podstawa świadczenia odpadła dopiero w toku niniejszego postępowania, a co za tym idzie, mógł rozpocząć swój bieg termin przedawnienia (art. 120 § 1 kc). Taki pogląd wyraził też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, publ. OSNC 2021/6/40).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.c., czyli zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Bank jako strona przegrywająca sprawę w całości zobowiązany jest do zwrotu powodom łącznie wszystkich niezbędnych kosztów celowej obrony. Na koszty te w kwocie 6.417 zł złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł; wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powodów w osobie adwokata w kwocie 10800 zł (§ 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie); opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.