Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSA Sławomir Jamróg

po rozpoznaniu w dniu 4 października 2024 r. w Krakowie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa I. L.

przeciwko (...) S.A. w W.

o zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku wstępnego Sądu Okręgowego w Kielcach

z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt I C 2940/22

oddala apelację.

Sygn. akt I ACa 3390/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem wstępnym z dnia 13 września 2023r., sygn. akt I C 2940/22 Sąd Okręgowy w Kielcach uznał roszczenie powódki I. L. o zapłatę zadośćuczynienia, kierowane przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W., za usprawiedliwione co do zasady.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

W dniu 2 lipca 2009 roku została zawarta ugoda pomiędzy powódką a (...) S.A. z siedzibą w W., na mocy której w punkcie 1 pozwany przyznał powódce kwotę 50.000 zł na podstawie art.446 § 3 k.c. tytułem stosownego odszkodowania za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej po śmierci męża J. O. oraz kwotę 10.000 zł na podstawie art.446 § 1 k.c. tytułem poniesionych kosztów pogrzebu, w tym postawienia nagrobka. W punkcie 3 powódka oświadczyła, że przyznana z tytułu wskazanej wyżej szkody kwota w łącznej wysokości 60.000 zł w pełni zaspokaja jej roszczenia obecne i przyszłe w stosunku do pozwanego oraz zrzeka się ona dalszych roszczeń i możliwości dochodzenia ich na drodze sądowej w przyszłości.

W dniu 18 marca 2022 roku powódka zgłosiła do pozwanego roszczenie o wypłatę kwoty 100.000 zł na swoją rzecz tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego na podstawie art.448 k.c. w związku z art.24 § 1 k.c. Strona pozwana odmówiła uwzględnienia roszczenia powódki argumentując, iż zgodnie z ugodą z dnia 2 lipca 2009 roku wszelkie roszczenia powódki zostały zaspokojone, a ona sama zrzekła się dalszych roszczeń i możliwości dochodzenia ich na drodze sądowej w przyszłości.

Sąd Okręgowy wskazał, że dla oceny zasadności żądania powódki co do jego wysokości konieczne będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego co do rozmiaru doznanej przez powódkę w następstwie śmieci męża krzywdy. W sytuacji zaś, w której strona pozwana kwestionuje swoją odpowiedzialność co do samej zasady, zasady ekonomiki procesowej nakazują rozstrzygnąć w pierwszej kolejności, czy roszczenie powódki jest usprawiedliwione co do samej zasady. W takim przypadku dopuszczalne jest w świetle art. 318 § 1 k.p.c. wydanie wyroku wstępnego.

Sąd Okręgowy upatrywał podstawy roszczenia z art.448 § 1 k.c. Oceniając podniesiony przez pozwaną zarzut powagi rzeczy osądzonej Sąd Okręgowy odwołał się do treści art.65 § 1 k.c. i wskazał, że z wykładni postanowień ugody zawartej pomiędzy stronami w dniu 2 lipca 2009 roku wynika, że swoim zakresem przedmiotowym obejmowała ona jedynie roszczenia odszkodowawcze na podstawie art.446 § 1 k.c. oraz art.446 § 3 k.c., które odnosiły się jedynie do szkody majątkowej. Z analizy ugody nie wynika, aby swoim przedmiotem obejmowała również roszczenia niemajątkowe (krzywdę), a właśnie takim roszczeniem jest zadośćuczynienie na podstawie art. 448 k.c. w związku z art.24 § 1 k.c.

Sąd również zwrócił uwagę, że przedmiotowa ugoda nie mogła swoim zakresem obejmować roszczenia z art. 448 k.c. w związku z art.24 § 1 k.c., albowiem w czasie jej zawarcia nie istniała zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie powszechna praktyka dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. Zmieniła to uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 roku, III CZP 76/10, na podstawie której najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.

W związku z tym, Sąd uznał roszczenie powódki I. L. za usprawiedliwione co do zasady.

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233§ 1 kpc w zw. z art. 318 § 1 kpc przez niewszechstronne rozważenie zebranego materiału dowodowego w postaci ugody zawartej pomiędzy powódką a (...) S.A. dnia 2 lipca 2009 roku | jego dowolną ocenę przejawiającą się niesłusznym uznaniem, że przedmiotem ugody były jedynie roszczenia odszkodowawcze, odnoszące się jedynie do szkody majątkowej powódki, gdy z treści ugody wynika jednoznacznie, że reguluje ona wszelkie roszczenia powódki, zarówno obecne jak i przyszłe, a w konsekwencji niesłuszne uznanie roszczenia powódki za usprawiedliwione co do zasady.

2. przepisów prawa materialnego a to:

1. art. 6 kc poprzez uznanie, że powódka udowodniła swoje roszczenie co do zasady w sytuacji, gdy treść zawartej pomiędzy stronami ugody z 2009 r. temu przeczy, powódka nie ma legitymacji do domagania się dalszych kwot od ubezpieczyciela, ponieważ zrzekła się ich dochodzenia na drodze sądowej w przyszłości,

2. art. 65 §1 kc w zw. z punktem 3 ugody z 2 lipca 2009 r. poprzez uznanie, że przedmiotem ugody były jedynie roszczenia o charakterze majątkowym w sytuacji, gdy ugoda obejmowała wszelkie roszczenia powódki związane z wypadkiem, zarówno obecne, jak i przyszłe.

Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego i zważył co następuje:

Poza sporem jest, że w dniu 13 marca 2008 roku, w miejscowości W., kierujący samochodem marki I. nr rej. (...) nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że nie zachował należytej ostrożności w wyniku czego pokonując łuk drogi w prawo utracił panowanie nad kierowanym pojazdem i przejechał na przeciwny pas ruchu doprowadzając do zderzenia czołowego z jadącym z przeciwka kierującym samochodem D. L. nr rej. (...), czy spowodował wypadek drogowy, wskutek którego śmierć na miejscu poniósł J. O., który był najbliższym członkiem rodziny powódki. Sprawca posiadał ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznej u pozwanego. Pozwana nie kwestionowała zaistnienia przesłanek swej odpowiedzialności na podstawie 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. i w zw. z przepisami ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.2003.124.1152 ze zm.), lecz dla zwalczenia zasady roszczenia, podnosiła zarzut powagi rzeczy ugodzonej.

Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładni ugody i nie naruszył zasad oceny dowodów. Ugoda ma charakter umowy, która zakłada czynienie ustępstw i w założeniu jej przedmiotem stają się wszystkie roszczenia wynikające z danego stosunku prawnego – tego, który został ugodą objęty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r. II CSK 375/17). Nie oznacza to jednak, że zakres zrzeczenia nie może być przedmiotem wykładni. Powołując się na fragment ugody o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń strona pozwana pomija, że przy kombinowanej metodzie wykładni umów ( subiektywno-obiektywnej), w pierwszej kolejności dąży się do ustalenia rzeczywistej woli stron, tj. jak same strony rozumiały znaczenie użytych w oświadczeniach woli sformułowań. Gdy w ten sposób nie można ustalić zgodności rozumienia oświadczenia woli przez strony czynności prawnej należy przejść do drugiej, tzw. obiektywnej fazy wykładni. Jakkolwiek przy oświadczeniach woli ujętych w formie pisemnej, sens zawartych tam oświadczeń ustala się przyjmując za podstawę wykładni przede wszystkim tekst dokumentu, to jednak tekst nie stanowi wyłącznej podstawy wykładni ujętych w nim oświadczeń, lecz konieczne jest również zbadanie zamiaru i celu stron, który nie musi być celem uzgodnionym, lecz wystarczy cel zamierzony przez jedną i wiadomy drugiej. Konieczne jest także zbadanie kontekstu faktycznego w jakim umowę uzgadniano i zawierano oraz okoliczności towarzyszących złożeniu oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2021 r. III CSKP 60/21). Ten kontekst zaś wskazuje, że zamiarem powódki nie było uregulowanie kwestii rekompensaty pieniężnej jej krzywdy. Pozwana nie wskazuje by dochodząc roszczeń w postępowaniu likwidacyjnym powódka dochodziła ekwiwalentu za krzywdę wynikającą z utraty osoby najbliższej. Słusznie Sąd Okręgowy zwracał uwagę, że wówczas nie było praktyką dochodzenie od ubezpieczyciela rekompensaty za uszczerbek niemajątkowy nie było praktykowane. Samo użycie wyrażenia: „ … z tytułu wskazanej wyżej szkody…” nie daje podstaw do uznania, że u podstaw porozumienia leżało dążenie do rekompensowania pieniędzmi krzywdy (szkody niemajątkowej). Nawet więc zakładając, że strona pozwana chciała uregulować niepewność także w odniesieniu do uszczerbku niemajątkowego, to w świetle powyższego trudno uznać, że był to zgodny zamiar obu stron. Samo jednak zrzeczenie się roszczeń ma charakter jednostronny. Oceniając treść tego oświadczenia z punktu widzenia odbiorcy ( a więc w ramach wykładni obiektywnej), strona pozwana, powołując się na literalną dokumentu pomija, że ugoda jednoznacznie odwołuje się jedynie do roszczeń majątkowych. Kwota 60.000zł została przyznana z tytułu wskazanej wyżej szkody. Powyżej zaś odwoływano się do treści art. 446§1 i §3 k.c. Jakkolwiek wówczas w orzecznictwie szeroko wykładano możliwość przyznania odszkodowania na podstawie art. 446§3 k.c., także przy uwzględnieniu wpływu krzywdy na sytuacje majątkowa osobyposzkodowanej , to jednak norma ta ma na celu wynagrodzenie uszczerbku ekonomicznego. Trzeba podkreślić, że przepis art. 446 § 4 k.c. , który wszedł w życie w dniu 3 sierpnia 2008r,, ma na celu - tak jak w przypadku do wcześniej zaistniałych zdarzeń miał zastosowania art. 448k.c. w zw. z art. 24 kc– objęcie ochroną wynikającą z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierujących pojazdami mechanicznymi obowiązku wypłaty zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Na gruncie zaś art. 446§4 k.c. ugruntowane jest zaś stanowisko, że roszczenie oparte na tym przepisie jest rodzajowo i normatywnie odmienne od roszczenia zmierzającego do naprawienia szkody majątkowej, opartego na art. 446 § 3 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2013 r. IV CSK 87/13). Tak samo zaś roszczenie oparte na art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. dotyczy rekompensaty wstrząsu psychicznego i cierpień moralnych wywołanych śmiercią osoby bliskiej, poczuciem osamotnienia i pustki po jej śmierci i jest to rodzajowo odmienny uszczerbek od rekompensowanego ugodą. Powódka prima facie przeżyła takie cierpienie. Brak zaś jest ujawnienia w sprawie jakichkolwiek okoliczności, pozwalających na przyjęcie, że w sprawie 92703/CRS objętej ugodą dochodziła ona rekompensaty takiego uszczerbku niemajątkowego. Celem zaś ugody było załatwienie tej sprawy, co wskazano na wstępie, stąd trudno uznać, że zrzeczenie się dalszych roszczeń miało dotyczyć rekompensaty krzywdy wynikającej ze śmierci najbliższego członka rodziny. Wzmacniając tę argumentację należy dodatkowo zwrócić uwagę, że ugoda została sporządzona na druku PZU o czym świadczy stopka na dolnej części dokumentu. Należy więc przyjąć , że treść dokumentu ugody została przygotowana przez stronę pozwaną, która jest stroną profesjonalną i silniejszą. Wszelkie więc wątpliwości przy wykładni treści tego dokumentu powinny być interpretowane na niekorzyść pozwanej (in dubio contra proferentem).

Niezasadny więc był zarzut naruszenia art. 233§1 k.c. w zw. z art. 65§1 i 2 k.c.

Wydanie wyroku wstępnego jest dopuszczalne i uzasadnione, gdy sama zasada roszczenia jest według oceny sądu wątpliwa i pozostaje przedmiotem sporu stron oraz gdy sporna jest także wysokość roszczenia, a jej ustalenie połączone jest z dalszym postępowaniem dowodowym, które mogłoby okazać się niepotrzebne , gdyby został podzielony zarzut pozwanej, kwestionującej zasadę roszczenia. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w tej sprawie. Dopuszczalne i prawidłowe było więc zastosowanie art. 318§1 k.c.

W konsekwencji apelację jako niezasadną oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 374 k.p.c.