Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Zygmunt Drożdżejko

Protokolant: Jakub Zieliński

po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2024 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości M. B.

przeciwko M. P. (1)

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną i zapłatę

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt I C 2652/23

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a)  zasądza od pozwanego M. P. (1) na rzecz powoda Syndyka masy upadłości M. B. kwotę 385 000 zł (trzysta osiemdziesiąt pięć tysięcy złotych), płatną w terminie do dnia 27 grudnia 2024 roku, z odsetkami w wysokości ustawowej na wypadek opóźnienia w terminie płatności;

b)  oddala powództwo w pozostałej części;

c)  nakazuje ściągnąć od pozwanego M. P. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 19 250 zł (dziewiętnaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych), tytułem kosztów sądowych;

d)  koszty postępowania należne między stronami wzajemnie znosi;

2.  oddala apelację w pozostałej części;

3.  nakazuje ściągnąć od pozwanego M. P. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę 19 250 zł (dziewiętnaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych), tytułem kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym;

4.  koszty postępowania apelacyjnego należne między stronami wzajemnie znosi.

Sygn. akt I ACa 2737/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 12 grudnia 2024r.

Strona powodowa Syndyk Masy Upadłości M. B. w pozwie skierowanym przeciwko M. P. (1) wniósł o: 1. uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości M. B. czynności prawnej dokonanej przez upadłego M. B. w postaci: - umowy sprzedaży z dnia 6 lutego 2020 r. na mocy której M. B. dokonał sprzedaży na rzecz M. P. (1) udziału wynoszącego ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr(...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w M. V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr (...), tj. umowy sporządzonej aktem notarialnym Rep. A nr (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. (...). Z. D. (...)przez Notariusza A. S. (1), - umowy przeniesienia własności z dnia 11 maja 2021 r. na mocy której M. B., w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy sprzedaży warunkowej z dnia 6 lutego 2020 r., objętej aktem notarialnym Rep., A nr (...), przeniósł na rzecz M. P. (1) przysługujący mu udział wynoszący w ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr(...) jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...), tj. umowy sporządzonej Aktem Notarialnym Rep. A nr (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. (...) przez notariusza A. S. (1); (...). zasądzenie od pozwanego M. P. (1) na rzecz powoda syndyka masy upadłości M. B. kwoty 385.000,00 zł płatnej w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie; 3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego liczonych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu swojego żądania powód wskazał, że Sąd Rejonowy (...) w K. VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt (...) ogłosił upadłość M. B. i wyznaczył syndyka masy upadłości. W toku postępowania upadłościowego M. B. wskazał, że w dniu 6 lutego 2020 r. dokonał warunkowej sprzedaży wraz z ówczesną żoną A. B. (1) na rzecz pozwanego będącego jego pasierbem udziałów wynoszących po ½ w prawie własności nieruchomości w miejscowości Z., obręb nr (...), jedn. ewid. (...) (...), I. utworzonej z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...). Umowa przeniesienia własności miała nastąpić w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o niewykonywaniu prawa pierwokupu przez (...) lub od dnia upływu terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu wykonaniu prawa pierwokupu. Cena miała opiewać na kwotę po 275.000,00 zł za każdy z udziałów. Umowa określała sposób zapłaty ceny przy czym upadły wraz z ówczesną małżonką mieli już otrzymać od M. P. (1) kwotę 150.000,00 zł., a pozostała część ceny miała zostać w ratach uiszczona na rachunek bankowy A. B. (1). Jednocześnie aktem notarialnym Rep. A nr (...) upadły wraz z A. B. (1) zawarli z pozwanym umowę sprzedaży udziałów wynoszących po ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr(...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w M. V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr (...). Cena udziałów miała wynosić po 5.000,00 zł, a cena miała być już uiszczona przez kupującego. W dniu 11 maja 2021 r. doszło do zawarcia umowy przeniesienia własności udziałów w nieruchomości objętej księgą wieczystą (...). W umowie wskazano, że zbywcy mieli uzyskać już od kupującego kwotę 480.000,00 zł Pozostała część kwoty 70.000,00 zł miała zostać uiszczona na rachunek bankowy A. B. (1). Upadły w odpowiedzi na pismo syndyka wskazał, że powodem sprzedaży nieruchomości był rozpad jego związku małżeńskiego i brak perspektyw dalszego wspólnego zamieszkiwania w nieruchomości z jego ówczesną żoną. Nadto upadły wskazał, ze otrzymał od pasierba w formie pożyczki kwotę 150.000,00 zł w 2019 r., którą przeznaczył na spłatę zobowiązania w (...) Bank S.A., jednak nie przedstawił na poparcie powyższych twierdzeń żadnych dowodów. Zdaniem powoda pozwany nie uiścił faktycznie na rzecz pozwanego ceny sprzedaży udziałów w nieruchomościach objętych KW nr (...) i (...). Ponadto upadły wyzbył się majątku w postaci nieruchomości na 13 miesięcy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Transakcja dokonana została z osobą bliską, a nie na wolnym rynku, gdzie nawet nie próbowano sprzedać nieruchomości po jak najwyższej cenie. Dłużnik w ocenie powoda działał z pokrzywdzeniem wierzycieli, bowiem gdyby uzyskano rynkową cenę sprzedaży część zobowiązań upadłego mogła zostać zaspokojona. Tym bardziej, że pozwany w dniu 2 grudnia 2022 r. dokonał przeniesienia własności nieruchomości uzyskanych od upadłego na rzecz Z. G. za cenę sprzedaży 770.000,00 zł, tj. kwotę znacznie wyższą niż rzekomo uzyskana przez upadłego i jego byłą żonę za sprzedaż w/w nieruchomości. Jednocześnie powód wskazał, że nie dysponuje wiedzą czy mimo zapisów umownych o cenie nabycia Z. G. w rzeczywistości uiścił na rzecz pozwanego cenę nabycia. Tym samym w ocenie powoda czynność prawa w postaci umowy sprzedaży z dnia 6 lutego 2020 r. jak również czynność prawna przeniesienia własności z dnia 11 maja 2022 r. są bezskuteczne wobec masy upadłości. Jednocześnie powód zażądał zapłaty na jego rzecz kwoty 385.000,00 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego kosztem powoda. Dochodzona kwota jest równowartością połowy ceny uzyskanej przez pozwanego od Z. G.. Jako podstawę prawną żądania wskazano art. 405 k.c. lub z ostrożności procesowej art. 415 k.c. z uwagi na zawinione działanie pozwanego w postaci dalszego zbycia prawa, które na skutek czynności fraudacyjnych nie weszło do masy upadłości, co uczyniło niemożliwym realizację roszczenia pauliańskiego.

Pozwany M. P. (1), w odpowiedzi na pozew (k. 414) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Pozwany przyznał, że zawarł z A. B. (1) i M. B. opisywane umowy, na mocy których nabył własność nieruchomości objętych księgami wieczystymi (...) za łączną kwotę 550.000,00 zł, która była wartością odpowiadającą ówczesnej wartości rynkowej nieruchomości. Pozwany wskazał, że umowy miały charakter realny i rzeczywisty oraz były odpłatne. Powód przyznał także, że doszło do zbycia nieruchomości w dniu 2 grudnia 2022 r. na rzecz Z. G. za cenę 770.000,00 zł. Powód zarzucił jednocześnie, że legitymowanym biernie w niniejszym postępowaniu jest Z. G., gdyż pozwany jako osoba trzecia, zbył nieruchomości na rzecz osoby czwartej. Jednocześnie pozwany wskazał, że zaskarżane czynności nie podlegają art. 527 k.c., wobec niezrealizowania przesłanek wskazanych w przepisie. Czynności dokonane przez pozwanego były odpłatne i ekwiwalentne, a ponadto nie posiadał on wiedzy o tym, że M. B. działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Upadły był ówcześnie ojczymem pozwanego. M. B. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą oraz działalność w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Na przedmiotowych nieruchomościach A. B. (2) prowadziła hodowlę ślimaka jadalnego, która ostatecznie okazała się nierentowana i trudna do prowadzenia, zdecydowano o zbyciu nieruchomości. Pozwany w 2019 r. udzielił M. B. pożyczki gotówkowej w kwocie 150.000,00 zł, a z uwagi na pozostawanie matki pozwanego z upadłym w związku małżeńskim strony zrezygnowały z zawarcia jej w formie pisemnej. Pozwany uznał, że chciałby nabyć nieruchomości, planując w przyszłości zamieszkać z rodziną na wsi. Strony umówiły się na dokonanie sprzedaży za cenę 550.000,00 zł, która ówcześnie była ceną rynkową. Z uwagi na charakter rolny nieruchomości przed przeniesieniem własności konieczne było uzyskanie zgody Krajowego Ośrodka (...). Okres oczekiwania na zawarcie umowy podyktowany był chęcią stron do spłacenia hipoteki ciążącej na nieruchomości i późniejszego dokonania jej przeniesienia. Część ceny w wysokości 150.000,00 zł, która miała zostać zapłacona gotówką została potrącona przez pozwanego z wierzytelnością jaką posiadał wobec M. B. z tytułu udzielonej mu pożyczki. Kwota 300.000,00 zł została spłacona przez pozwanego w 21 ratach w okresie od 12 lutego 2020 r. do 12 lipca 2021 r., a ostatnia transza w wysokości 100.000,00 zł na prośbę upadłego i jego ówczesnej żony zapłacona została w gotówce 22 lub 23 lipca 2021 r. Wobec powyższego całość ceny została przez pozwanego uiszczona, w tym w znacznej części na rachunek bankowy wskazany w umowie. Tym samym nie doszło do uzyskania korzyści majątkowej przez pozwanego z pokrzywdzeniem wierzycieli. Dodatkowo pozwany wskazał, że wartość udziału ½ w nieruchomości nie jest równy 50% ceny sprzedaży całej nieruchomości. Pozwany tak jak jego matka nie mieli świadomości problemów majątkowych M. B., co było podnoszone przez nią jako jeden z powodów do rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Pozwany wskazał, że w zakresie żądania zapłaty kwoty 385.000,00 zł brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Bowiem zapłacenie całości ceny sprzedaży eliminuje możliwość istnienia bezpodstawnego wzbogacenia czy odpowiedzialności deliktowej.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2024r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo (I) i zasądził od powoda Syndyka masy upadłości M. B. na rzecz pozwanego M. P. (1) kwotę 16.200,00 zł (szesnaście tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty (II).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany M. P. (1) jest synem A. S. (2) (uprzednio A. B. (2)). W chwili zawierania kwestionowanych przez powoda umów A. S. (2) pozostawała w związku małżeńskim z M. B.. M. P. (1) zbył nieruchomości objęte księgami wieczystymi (...) na rzecz Z. G. za cenę w kwocie 770.000,00 zł. Cena płatna była w dwóch transzach w wysokości 150.000,00 zł oraz 620.000,00 zł i została w całości uiszczona. Dnia 6 lutego 2020 r. M. B. i A. B. (1) sprzedali w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) sporządzonego przed notariuszem A. S. (1) w jej Kancelarii w K. na rzecz pozwanego M. P. (1) swoje udziały wynoszące po ½ części w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w M. V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr (...). Cena udziałów miała wynosić po 5.000,00 zł, tj. łącznie 10.000,00 zł i została uiszczona przez pozwanego przed zawarciem aktu notarialnego, co sprzedający potwierdzili i pokwitowali. Jednocześnie w dniu 6 lutego 2020 r. M. B. i A. B. (1) zawarli z pozwanym M. P. (1) umowę sprzedaży warunkowej Rep. (...) sporządzonej przed notariuszem A. S. (1) w jej Kancelarii w K. na podstawie której sprzedali przysługujące im udziały wynoszące po ½ części w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...)jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...), pod warunkiem, że Krajowy Ośrodek (...) działający na rzecz Skarbu Państwa nie skorzysta z przysługującego prawa pierwokupu na podstawie art. 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.( § IV umowy). Umowa przeniesienia własności miała nastąpić w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o niewykonywaniu prawa pierwokupu przez Krajowy Ośrodek (...) lub od dnia upływu terminu do złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu. (§ V umowy). Cenę ustalono na kwotę po 275.000,00 zł za każdy z udziałów, tj. łącznie 550.000,00 zł. (§ IV umowy). M. B. i A. B. (1) w umowie potwierdzili i pokwitowali, że do dnia zawarcia umowy otrzymali od kupującego kwotę w łącznej wysokości 150.000,00 zł. (§ VI pkt.1). Pozostała cena sprzedaży tj. po 200.000,00 zł na rzecz każdego ze sprzedających miała zostać zapłacona w ten sposób, że: - kwota w łącznej wysokości 120.000,00 zł miała zostać przekazana jednym przelewem na rachunek bankowy wskazany przez sprzedających i prowadzony na rzecz A. B. (1)) w 24 ratach płatnych miesięcznie na początek każdego miesiąca począwszy od dnia zapłaty pierwszej raty w kwotach po 5.000,00 zł każda z nich, a sprzedający zobowiązali się przekazywać w/w kwoty w odpowiednich terminach na spłatę wierzytelności, którą zabezpiecza znajdująca się na nieruchomości hipoteka, - kwota w łącznej wysokości 50.000,00 zł płatna w terminie do dnia 31 marca 2020 r., - kwota w łącznej wysokości 50.000,00 zł płatna do dnia 30 czerwca 2020 r., - kwota w łącznej wysokości 50.0000,00 zł płatna do dnia 30 września 2020 r. - kwota w łącznej wysokości 50.000,00 zł płatna do dnia 31 grudnia 2020 r., - kwota w łącznej wysokości 50.000,00 zł płatna do dnia 31 marca 2021 r., - kwota w łącznej wysokości 30.000,00 zł płatna do dnia 30 czerwca 2021 r. (§VI pkt.2). W dniu 11 maja 2021 r. M. B. i A. B. (1) zawarli z M. P. (1) umowę przeniesienia własności nieruchomości w wykonaniu zawartej warunkowej umowy sprzedaży z dnia 6 lutego 2020 r., objętej aktem notarialnym Rep., A nr (...). Na jej podstawie M. B. i A. B. (1) przenieśli na rzecz M. P. (1) przysługujące im udziały wynoszące po ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...) (§IV). Umowa ta została zawarta w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przed Notariuszem A. S. (1). Zgodnie z jej treścią M. B. i A. B. (1) potwierdzili i pokwitowali, że do dnia zawarcia umowy przenoszącej własność otrzymali od kupującego kwotę w łącznej wysokości 480.000,00 zł. (§V pkt.1). Pozostała kwota w łącznej wysokości 70.000,00 zł miała zostać uiszczona w ten sposób, że: - kwota 40.000,00 zł zostanie przekazana jednym przelewem na rachunek bankowy wskazany przez sprzedających i prowadzony na rzecz A. B. (1) w 8 ratach, płatnych miesięcznie na początek każdego miesiąca począwszy od 14 maja 2021 r. w kwotach po 5.000,00 zł, każda z nich, a sprzedający zobowiązali się przekazywać w/w kwoty w odpowiednich terminach na spłatę wierzytelności, którą zabezpiecza znajdująca się na nieruchomości hipoteka.- kwota 30.000,00 zł jednym przelewem na rachunek bankowy wskazany przez sprzedających i prowadzony na rzecz A. B. (1) w terminie do dnia 30 czerwca 2021 r. (§V pkt.2). Cena sprzedaży nieruchomości została ustalona po wizycie pracownika biura pośrednictwa nieruchomości, która oceniła że za nieruchomość o tej powierzchni z domem w tej lokalizacji cena możliwa do uzyskania to 550.000,00 – 600.000,00 zł. M. P. (1) udzielił M. B. pożyczki na kwotę 150.000,00 zł w celu spłaty zobowiązań pożyczkobiorcy w (...) Bank S.A. Relacje między M. B. a pozwanym były poprawne, jako między pasierbem a ojczymem. Umowa z uwagi na stosunki rodzinne nie została sporządzona na piśmie. Pozwany miał zaufanie do męża swojej matki – właśnie z uwagi na relację łączącą matkę pozwanego z M. B.. Jednocześnie kwoty takie jako osobie prowadzącej średnią firmę nie wydawały się nadmiernie wysokie. Ostatecznie kwota udzielonej pożyczki została potrącona z częścią ceny za nieruchomości położone w miejscowości Z., składającej się z działek o nr (...). Pozwany M. P. (1) spłacał cenę nabycia na konto A. B. (1) wskazane w warunkowej umowie sprzedaży i umowie przenoszącej własność w następujący sposób: 50.000,00 zł w dniu 12 lutego 2020 r., 2.000,00 zł w dniu 17 lutego 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 4 kwietnia 2020 r., 10.000,00 zł w dniu 27 kwietnia 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 6 maja 2020 r., 10.000,00 zł w dniu 18 maja 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 26 maja 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 15 czerwca 2020 r., 15.000,00 zł w dniu 2 lipca 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 14 lipca 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 15 sierpnia 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 15 września 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 13 października 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 16 listopada 2020 r., 5.000,00 zł w dniu 7 stycznia 2021 r., 5.000,00 zł w dniu 5 lutego 2021 r., 50.000,00 zł w dniu 23 kwietnia 2021 r., 50.000,00 zł w dniu 9 czerwca 2021 r., 50.000,00 zł w dniu 1 lipca 2021 r., 4.000,00 zł w dniu 12 lipca 2021 r., 4.000,00 zł w dniu 12 lipca 2021 r. W dniu 22 lipca 2021 r. M. P. (1) wypłacił w gotówce kwotę 100.000,00 zł. Środki te zostały przekazane w gotówce sprzedającym w lipcu 2021 r. jako ostatnia rata spłaty za nabywaną nieruchomość. Stronom, które były ze sobą skoligacone / spokrewnione, nie spieszyło się do zawarcia umowy przenoszącej własność. Pozwany, jego matka i ojczym czekali na zaświadczenie z (...), a następnie pozwany spłacał cenę nabycia. Mieli przekonanie, że do przeniesienia własności w końcu dojdzie. Organizacja zawarcia umowy w warunkach pandemii także była utrudniona. Mimo sprzedaży nieruchomości A. B. (2) zamieszkiwała na nieruchomości do maja 2022 r., doglądała m.in. hodowli ślimaka, którą prowadził pozwany. M. B. i A. B. (1) poza przedmiotową nieruchomością składającą się z działek (...) stanowiącą jeden kompleks wspólnie ogrodzony, nie mieli innych nieruchomości. Doszło do zbycia grunt, którym trzeba było się opiekować, areał był duży i wymagał ciągłych prac pielęgnacyjnych, nadto odległość od miasta była znaczna i wszędzie trzeba było jeździć samochodem. A. B. (1) miała ówcześnie dość życia na wsi. M. B. nie chciał wracać do miasta. Pozwany M. P. (1) próbował na nieruchomości rozwinąć hodowlę ślimaków jadalnych, w czym pomagała mu jego matka. Poczynił z tego tytułu nakłady na nieruchomość. Ostatecznie inwestycja okazała się nietrafiona, wtedy też podjął decyzję o sprzedaży nieruchomości – finalnie Z. G.. A. B. (2) miała wiedzę, że jej ówczesny mąż M. B. posiada zadłużenia w różnych bankach, ale była przekonana, że jest ono regularnie spłacane. Małżonkowie nie rozliczali wspólnie podatków ani nie posiadali wspólnego konta. Do domu nie przychodziła żadna korespondencja od banków. Środków posiadanych przez A. B. (2) starczało na utrzymanie. O sytuacji majątkowej M. B. dowiedziała się jesienią 2021 roku. Okazało się, że M. B. posiada milionowe zadłużenie z tytułu prowadzonej przez niego działalności. Dlatego w listopadzie 2021 r. A. B. (2) wystąpiła o rozdzielność majątkową, a w maju 2022 roku złożyła pozew o rozwód. O sytuacji majątkowej M. B. nie wiedział M. P. (1). Informacja o zadłużeniu M. B. bardzo go zaskoczyła, M. B. sprawiał wrażenie osoby prężnie działającej w branży, w której rozwijał firmę od lat 90-tych XX wieku, nie dzielił się z żoną i jej synem informacjami związanymi z problemami. M. B. od 1993 roku prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...), która zajmowała się organizacją pracowników do wykładania towarów w marketach. M. B. zaprzestał spłacania zobowiązań ok. 2020 roku w związku z wybuchem pandemii COVID-19, co związane było z zamykaniem części gospodarki – w tym sklepów wielkopowierzchniowych. Powód w celu ratowania prowadzonej działalności zdecydował się na zaciąganie kolejnych kredytów i pożyczek, licząc że uda mu się przetrwać ciężki okres w prowadzonej działalności, motywem tego rodzaju decyzji była chęć ocalenia firmy, którą od lat tworzył i z powodzeniem wcześniej prowadził, troska o swoich pracowników, obawa przed przyznaniem się do porażki. Ostatecznie działalność musiała zostać jednak zamknięta, co miało miejsce 31 grudnia 2021 r. Upadły pozostał z zaciągniętymi zobowiązaniami kredytowymi, których nie był i nie jest w stanie spłacać. A. B. (2) część środków uzyskiwanych tytułem zapłaty za nieruchomość w wysokości ok. 150.000,00 zł przekazywała przelewem lub w gotówce M. B.. M. B. złożył 16 czerwca 2022 r. wniosek o ogłoszenie upadłości jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Zgodnie z wnioskiem zadłużenie M. B. wynosiło 1.323.809,93 zł. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. Sąd Rejonowy (...) w K. VIII Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość M. B. i wyznaczył mu syndyka masy upadłości. M. P. (1) w dniu 24 listopada 2022 r. zawarł ze Z. G. w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) warunkową umowę sprzedaży. Na jej podstawie pozwany zobowiązał się do sprzedania Z. G. nieruchomość położoną w miejscowości Z., składającą się z działek o nr (...), dla których Sąd Rejonowy w M. V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgi wieczyste o nr (...), odpowiednio za kwoty 20.000,00 zł i 750.000,00 zł. Pod warunkiem, że Krajowy Ośrodek (...) działający na rzecz Skarbu Państwa nie wykona prawa pierwokupu. Następnie w dniu 2 grudnia 2022 r. strony zawarły umowę przeniesienia własności w wykonaniu zawartej warunkowej umowy sprzedaży z dnia 24 listopada 2022 r. Na jej podstawie pozwany M. P. (1) przeniósł na Z. G. nieruchomości obejmujące działki o nr (...) za ceny wskazane w umowie zobowiązującej. M. P. (1) oświadczył, że otrzymał już od kupującego kwotę 150.000,00 zł, pozostała kwota w wysokości 620.000,00 zł miała zostać w terminie do dnia 7 grudnia 2022 r. przelana na wskazany w umowie rachunek bankowy (§V). M. P. (1) i Z. G. nie pozostawali w żadnych relacjach biznesowych. Kontaktowali się ze sobą wyłącznie w ramach umowy sprzedaży nieruchomości, opisanej powyżej. Nie znali się wcześniej, a Z. G. nie znał M. B. ani nie wiedział o relacjach między nim a pozwanym. Informację o przedmiotowej nieruchomości córka Z. G. znalazła w Internecie. W zawarciu umowy brało udział biuro pośrednictwa nieruchomości.

Ocena dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy:

Poza okolicznościami, które zostały przez strony przyznane (art. 229 k.p.c.) lub też taką ocenę uzasadniał przebieg całego postępowania (art. 230 k.p.c.), istotne dla sprawy fakty Sąd ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone do akt sprawy, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków A. S. (2), M. B. oraz słuchanego w charakterze pozwanego M. P. (1), które tut. Sąd uznał za całkowicie wiarygodne, gdyż były one spontaniczne, szczere, a przy tym spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniające, a także korelujące z zebranym materiałem dowodowym w sprawie, co sprawiło, że brak było podstaw do odmowy im wiary. Korelacja czasowa pomiędzy opisanymi zdarzeniami, wynikająca także z dokumentów, także uzasadnia przekonanie, że przedstawiona wersja zdarzeń odpowiada prawdzie. Podczas rozprawy w dniu 9 maja 2024 r. powód cofnął wniosek o dopuszczenie dowody z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Zeznania świadków oraz pozwanego, przedstawiona motywacja ich działania oraz pozostałe okoliczności ujawnione w sprawie prowadziły do przekonania, że cena, którą pozwany uiścił za przedmiotową nieruchomość na rzecz A. B. (2) i M. B. była ceną rynkową w 2019 – 2020 r., brak jest dowodu przeciwnego na tę okoliczność. W obliczu przeprowadzonych dowodów powód cofnął także wniosek o zobowiązanie pozwanego do przedłożenia dokumentów wskazanych pierwotnie w p. 8 pozwu. Strony nie wnosiły także o uzupełnienie postępowania dowodowego (k. 501).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Strona powodowa Syndyk Masy Upadłości M. B. wnosił o uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości umów sprzedaży warunkowej i przeniesienia własności nieruchomości z lat 2020 – 2021 r., opisanych szczegółowo w pozwie a także zasądzenia od pozwanego na rzecz masy upadłości kwoty 385.000 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Podstawą faktyczną tego żądania było twierdzenie powoda, że pozwany i M. B. z pokrzywdzeniem wierzycieli tego ostatniego, dokonali czynności prawnej polegającej na zbyciu pozwanemu przez M. B. udziałów we wskazanych nieruchomościach. Pozwany M. P. (1) wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania wg. norm przepisanych zaprzeczając, aby w sprawie spełnione zostały przesłanki do uznania kwestionowanych czynności prawnych za bezskuteczne w stosunku do wierzycieli masy upadłości. Zgodnie z art. 131 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535 z późn. zm.; dalej p.u.) w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 127-130a do zaskarżenia czynności prawnych upadłego, dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli, przepisy art. 132-134 oraz przepisy Kodeksu cywilnego o ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści artykułu 527 k.c. gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć (§1). Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli na skutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (§ 2). Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (§ 3). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że istnienie wierzytelności w niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. Sąd Rejonowy (...) w K. VIII Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość M. B. i wyznaczył mu syndyka masy upadłości, jednocześnie wyznaczając syndyka postępowania upadłościowego. We wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik M. B. wskazał, że jego zadłużenie, którego obsługi nie może prowadzić, wynosi 1.323.809,93 zł. Wymagalność wskazanych przez dłużnika wierzytelności przypadała po dokonaniu kwestionowanych czynności prawnych, zadłużenie w większości istniało jednak już w chwili dokonywania czynności prawnych. Zgodnie z art. 144. ust. 1 ustawy prawo upadłościowe po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Strona powodowa posiada zatem niewątpliwie legitymację czynną w niniejszym procesie. Należy także zauważyć, że zgodnie z poglądem wyrażonym w judykaturze (por. postanowienie SN z dnia 17 czerwca 2021 r., IV CSK 540/20) wyzbycie się uzyskanej korzyści na rzecz osoby czwartej w okolicznościach, które nie uzasadniają skierowania do niej roszczenia pauliańskiego (por. art. 531 § 2 k.c.), nie podważa możliwości zaskarżenia czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią, lecz ma ten skutek, iż wierzyciel może mieć roszczenie w stosunku do osoby trzeciej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011 r., III CZP 132/10, OSNC 2011, Nr 10, poz. 112 i wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CSK 139/12, niepubl., z dnia 18 kwietnia 2013 r., II CSK 413/12, niepubl. oraz z dnia 10 października 2014 r., III CSK 266/13, niepubl.). W świetle tej koncepcji wyzbycie się korzyści przez osobę trzecią - np. zwrotna darowizna dokonana przez obdarowaną osobę trzecią (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CSK 222/13, niepubl.) nie sprawia, że traci aktualność przesłanka uzyskania korzyści przewidziana w art. 527 § 1 k.c., co uniemożliwiałoby wystąpienie ze skargą pauliańską przeciwko tej osobie, lecz powoduje, iż wierzyciel pauliański może od niej żądać wydania ewentualnych surogatów (art. 406 k.c.) albo - w braku takich surogatów - wydania wartości korzyści, jeżeli wyzbywając się korzyści powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CSK 139/12). Sąd podziela powołany pogląd, nie dostrzega tym samym podstaw do podzielenia zapatrywania pozwanego wskazującego, że nie posiada on legitymacji biernej w niniejszym procesie. Jednocześnie, w dniu 6 lutego 2020 r. M. B. (mąż matki pozwanego) dokonał z pozwanym czynności prawnej w postaci sprzedaży na rzecz M. P. (1) udziału wynoszącego ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr(...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w M. V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr (...), tj. umowy sporządzonej aktem notarialnym Rep. A nr (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. (...). Z. D.- (...)przez Notariusza A. S. (1), w dniu 11 maja 2021 r. M. B. (mąż matki pozwanego), w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy sprzedaży warunkowej z dnia 6 lutego 2020 r., objętej aktem notarialnym Rep., A nr (...) dokonał z pozwanym czynności prawnej w postaci przeniesienia na rzecz M. P. (1) przysługującego M. B. udział wynoszący w ½ w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...), jedn. ewid. (...) (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...), tj. umowy sporządzonej Aktem Notarialnym Rep. A nr (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. (...) przez notariusza A. S. (1). Stosownie do art. 527 § 2 k.c. czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Dłużnik staje się zaś niewypłacalny w wyższym stopniu także wtedy, gdy zaspokojenie można uzyskać z dodatkowym znacznym nakładem kosztów, czasu i ryzyka. Pokrzywdzenie (art. 527 §2 k.c.) powstaje na skutek takiego stanu faktycznego majątku dłużnika, który powoduje niemożność, utrudnienie lub odwleczenie zaspokojenia wierzyciela (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r., sygn. akt IV CKN 525/00, Legalis nr 53541). Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa pokrzywdzenie wierzyciela należy oceniać nie według chwili dokonania spornej czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia, czyli wystąpienia z żądaniem uznania bezskuteczności czynności prawnej. Ocena zasadności skargi pauliańskiej wymaga ustalenia czy pokrzywdzenie wierzycieli zachodzi w chwili orzekania, w innej chwili nie wiadomo bowiem, czy prawo zaspokojenia doznało uszczerbku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt V CSK 35/11, Legalis nr 453314). W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że dłużnik M. B. miał świadomość, że wyzbycie się w istocie jedynego wartościowego składnika majątku w postaci nieruchomości zabudowanej domem będzie prowadziło do uniemożliwienia egzekucji wierzytelności należnej jego wierzycielom. W chwili wyzbywania się tego składnika majątku sytuacja M. B. nie była jednak trudna, prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła zwyczajne dochody, przewidzenie wystąpienia pandemii COVID-19, kolejnych lockdown -ów i ich skutków nie było możliwe. W sprawie wykazano, że motywem działania stron nie była chęć wyzbycia się majątku w związku z trudną sytuacją majątkową M. B. lecz korekta planów życiowych M. B. i jego ówczesnej żony A. B. (2) (chęć A. B. (2) przeniesienia się do miasta, bliżej wydarzeń społeczno – kulturalnych), co współgrało z planami pozwanego rozpoczęcia hodowli ślimaka jadalnego, ówcześnie ocenianej jako dochodowy interes. Sąd nie przyjmuje zatem, aby M. B., dokonując zaskarżonych czynności prawnych, działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, dokonanie tych czynności miało miejsce w chwili, gdy działalność gospodarcza M. B. przynosiła normalne dochody, nie miał problemów z obsługą wierzytelności, nie miał podstaw spodziewać się, że dojdzie do załamania rynku, na którym prowadził działalność, czynność prawna była zaś odpłatna, cena za nieruchomość stanowiła ekwiwalent jej wartości. Pozwany nie miał w chwili dokonywania czynności prawnych – a także w dłuższym okresie po nich – świadomości, że M. B. ma problemy finansowe, że jego sytuacja majątkowa jest trudna, świadomości takiej nie miał bowiem sam dłużnik. Jego sytuacja pogarszała się po dokonaniu czynności prawnych – w okresie 2020 i 2021 r., by nabrzmieć w listopadzie 2021 r. na tyle, że nie dało się dłużej ukrywać prawdziwego stanu zadłużenia. Ujawnienie problemów finansowych M. B. przed jego ówczesną żoną A. B. (2) spowodowało utratę jej zaufania, prowadziło do ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, a w dalszej perspektywie (wiosna 2022 r.) – do rozwodu. Pozwany także ostro zareagował na ujawnione przez M. B. informacje o jego stanie finansowym, artykułując pretensje w związku z obserwowaną krzywdą swoje matki A. B. (2). Zeznania świadków i pozwanego w tym przedmiocie były spójne, jednolite i wiarygodne, dowody te przekonują, że pozwany M. P. (1) nie miał świadomości w chwili dokonywania czynności prawnej przez M. B., że działa on z pokrzywdzeniem wierzycieli, nie miał także możliwości dowiedzenia się o tej okoliczności – przy dołożeniu nawet najwyższej staranności. W niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania domniemanie opisane w art. 572 § 3 kc. Zgodnie z tym przepisem jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Z uwagi na ukształtowanie relacji rodzinnych pozwanego nie można przyjmować, że pozostawał on z M. B. w bliskich relacjach. To, czy stosunek łączący daną osobę z dłużnikiem może być uznany za bliski jest z natury rzeczy ocenny i wymaga konkretyzacji w ramach okoliczności faktycznych danej sprawy. Chodzi tu o faktyczną relację dłużnika z osobą, na rzecz której następuje rozporządzenie korzyścią a nie tylko o więzy rodzinne. Nie ma katalogu osób pozostających w bliskim stosunku z dłużnikiem. Okolicznościami przemawiającymi za przypisaniem danej osobie stosunku bliskości mogą być - jak w niniejszej sprawie - 15-letnia znajomość, określana jako "przyjazne stosunki koleżeńskie", upoważniająca do wystąpienia z propozycją poręczenia kredytu w wysokości 2 mld starych złotych, poręczenie tego kredytu, powiązania gospodarcze, czy planowanie wspólnej działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 1995 r., I ACr 235/95), zaliczeniu do osób bliskich - obok bliskich członków rodziny podlegać będą przyjaciele, koledzy, zaufani pracownicy, podwładni itp. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 10 stycznia 1995 r., I ACr 1014/94). Ustalony w sprawie stan faktyczny nie potwierdza, aby pozwany i M. B. pozostawali z sobą w takich relacjach, jak powyżej przedstawione. Brak także innych przesłanek do przyjęcia, że osoby te pozostawały w bliskich stosunkach w rozumieniu art. 527 § 3 kc. Nie można domniemywać tego z relacji łączących pozwanego z jego matką i matki pozwanego z dłużnikiem M. B., brak bowiem podstaw do przyjmowania, że takie pośrednie relacje uzasadniają omawiane domniemanie oraz, że w związku z tego rodzaju relacjami następował przepływ informacji pomiędzy pozwanym a M. B.. Tym bardziej, że A. B. (2) o kłopotach finansowych swojego ówczesnego męża M. B. dowiedziała się późną jesienią 2021 r., zatem po dokonaniu wszystkich kwestionowanych czynności prawnych oraz po rozliczeniu tych transakcji z pozwanym. Sąd ostatecznie przyjął zatem, że brak jest uzasadnienia w niniejszej sprawie – wynikającego z wniosku wynikającego z domniemania (art. 527 § 3 kc) lub z innych okoliczności wykazanych w sprawie, aby przyjąć, że pozwany M. P. (1) wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że M. B., wyzbywając się majątku w 2020 i 2021 r. działa z pokrzywdzeniem swoich wierzycieli. Co istotne w kontekście powyższego, czynności prawne, na podstawie których M. P. (1) nabywał udziały we współwłasności nieruchomości od M. B., były czynnościami prawnymi odpłatnymi. Udziały we współwłasności obydwu nieruchomości nabyte zostały przez M. P. (1) na podstawie umowy sprzedaży, zatem czynności prawnej odpłatnej ze swej istoty. M. P. (1) zapłacił cenę nabycia tych nieruchomości, co wykazało postępowanie dowodowe. Cena ta nie była ceną nierynkową, brak podstaw do kwestionowania tego faktu. Uzyskanie przez M. P. (1) od Z. G. ceny wyższej musi uwzględnić fakt, że do kolejnej sprzedaży dochodziło po ponad 2 latach od nabycia nieruchomości przez M. P. (1), w okresie post pandemicznym, w którym ceny nieruchomości pozamiejskich wzrosły ze względu na ich większą izolację oraz z uwagi na rozpędzającą się inflację. Tym samym – przy uwzględnieniu tych czynników, brak jest podstaw do kwestionowania tego, że ceny za które M. P. (1) najpierw kupił, a następnie sprzedał nieruchomość – były cenami rynkowymi. Tym bardziej brak jest powodów do żywienia wątpliwości w tym przedmiocie, że obydwie ceny ustalane były po konsultacji z pośrednictwem obrotu nieruchomościami, z uwagi na przedmiot swej działalności zorientowanym w aktualnych cenach nieruchomości. Zgodnie z art. 528 kc jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Powołanie tego przepisu następuje dla porządku i pełni obrazu sytuacji, jak ustalono powyżej obydwie czynności, w których uczestniczył M. P. (1) – nabycia i zbycia przedmiotowych nieruchomości – były czynnościami odpłatnymi, były to bowiem umowy sprzedaży, cena z każdej z tych transakcji została uiszczona. Nie można zatem przyjmować, że czynności prawne były nieodpłatne, tym samym istotne znaczenie ma stan świadomości nabywcy nieruchomości od dłużnika M. B.. Przedstawione powyżej argumenty prowadziły Sąd do przekonania, że M. P. (1) nie wiedział i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć, że M. B. dokonuje czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli, tym bardziej – brak jest podstaw do przyjmowania, że M. B. i M. P. (1) działali w zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli przyszłych (art. 530 kc). Wszystko to powoduje, że Sąd nie znajduje podstaw do przyjęcia, że kwestionowane w pozwie czynności prawne mogą być uznane za bezskuteczne w stosunku do wierzycieli M. B.. Jednocześnie brak jest podstaw do uwzględnienia roszczenia powoda o zapłatę kwoty 385.000 zł dochodzonej tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego kosztem powoda. Dochodzona kwota jest równowartością połowy ceny uzyskanej przez pozwanego od Z. G.. Uwzględnienie roszczenia w tym przedmiocie mogłoby nastąpić, gdyby istniały przesłanki do uznania za bezskuteczną czynności prawnej pomiędzy dłużnikiem (M. B.) i osobą trzecią (M. P. (1)), nie istniały zaś podstawy do uznania za bezskuteczną czynności prawnej pomiędzy osobą trzecią (M. P. (1)) a osobą czwartą (Z. G.). W sprawie bezspornym było, że w stosunku do Z. G. nie można racjonalnie kierować omawianego żądania, Z. G. bowiem kupił nieruchomości wskazane w pozwie od zupełnie obcej sobie osoby, po cenie w pełni rynkowej, bez wcześniejszych ustaleń czy znajomości sytuacji finansowej M. B. lub M. P. (1). Z całą pewnością nie realizując się ty przesłanki z art. 531 § 2 kc. Omawianego roszczenia o zapłatę nie można kierować przeciwko M. P. (1), nie zachodzi bowiem podstawa do uznania za bezskuteczną w odniesieniu do wierzycieli M. B. czynności prawej dokonanej pomiędzy M. B. i M. P. (1) – powodów wskazanych obszernie powyżej. Roszczenie o zapłatę także musiało zatem zostać uznane za bezzasadne. W konsekwencji – Sąd oddalił w całości powództwo, o czym orzeczono w p. I. wyroku. O kosztach procesu między stronami orzekł Sąd w pkt II wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 ^{( 1)} i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. tj. przy uwzględnieniu zasady odpowiedzialności z wynik procesu. Strona pozwana jako przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić koszty stronie powodowej. Na koszty w niniejszej sprawie składało się wynagrodzenie pełnomocnika strony powodowej w kwocie 10800 zł, wynikające z § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Dodatkowo, w toku postępowania złożone zostało przez stronę powodową zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie w przedmiocie zabezpieczenia. Pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, złożył odpowiedź na pozew, w której domagał się oddalenia zażalenia i zasądzenia kosztów wywołanych tym postepowaniem (k. 384 i n.). Zgodnie z art. § 10 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw w postępowaniu zażaleniowym przed sądem apelacyjnym lub przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli w poprzedniej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. W realiach niniejszej sprawy pozwanemu należna była, za postępowanie zażaleniowe, połowa stawki z § 2 pkt 7 rozporządzenia, tj. kwota 5400 zł, postępowanie zażaleniowe toczyło się bowiem przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, pozwanego reprezentował ten sam pełnomocnik, który reprezentował go w całym postępowaniu, wartość przedmiotu sporu wynosiła 385.000 zł. Łącznie pozwanemu wygrywającemu proces w całości, należał się zwrot kosztów w kwocie 16200 zł. Zgodnie z art. 132 § 2 prawa upadłościowego Syndyk nie ponosi opłat sądowych. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 113 § 1 u.k.s.c. Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Wobec oddalenia powództwa syndyka nie istniały przesłanki do obciążania którejkolwiek ze strona nieuiszczoną opłatą od pozwu.

Apelacja powoda

Powód zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego zmianę i a) uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości M. B. - osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, czynności prawnej dokonanej przez upadłego M. B. w postaci umowy sprzedaży z dnia 6 lutego 2020 r., na mocy której M. B. dokonał sprzedaży na rzecz M. P. (1) udziału wynoszącego ^{( 1)} /2 w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...), jednostka ewidencyjna (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr (...), tj. umowy sporządzonej Aktem Notarialnym Repertorium (...) r. w Kancelarii Notarialnej w K. przy ul. (...). Z. D. (...) przez notariusza A. S. (1); b) uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości M. B. - osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, czynności prawnej dokonanej przez upadłego M. B. w postaci umowy przeniesienia własności z dnia 11 maja 2021 r., na mocy której M. B. w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy sprzedaży warunkowej z dnia 6 lutego 2020 r., objętej aktem notarialnym Rep. A nr (...), przeniósł na rzecz M. P. (1) przysługujący mu udział wynoszący ^{( 1)} /2 w prawie własności O nieruchomości położonej w miejscowości Z., obręb nr (...), jednostka ewidencyjna (...), I., utworzonej z działki nr (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w M., V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą (...) tj. umowy sporządzonej Aktem Notarialnym Repertorium A numer (...) w Kancelarii Notarialnej w K. przy (...)przez notariusza A. S. (1); c) zasądzenie od pozwanego M. P. (1) na rzecz powoda syndyka masy upadłości M. B. kwoty 385.000,00 zł (trzysta osiemdziesiąt pięć tysięcy złotych 00/100) płatnej w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie,

Zarzuty:

1.  naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wyroku tj. art. 233§1 kpc poprzez:

a) uznanie za wiarygodnych zeznań świadków M. B. oraz A. S. (1) oraz dokonanie ich oceny w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, jak również całkowicie dowolny z punktu widzenia całokształtu okoliczności towarzyszących dokonanym czynnościom prawnym oraz uznanie, że:

-

rzeczywistym powodem zawarcia zaskarżonych czynności prawnych były odmienne plany życiowe świadków oraz pozwanego, nie zaś wyprowadzenie składników majątkowych w celu ich ochrony przed egzekucją ze strony wierzycieli,

-

zarówno A. S. (1), jak i pozwany w momencie dokonania czynności prawnych nie zdawali sobie sprawy z rzeczywistego powodu dokonania czynności prawnych, podczas gdy oboje mieli świadomość o tym, że celem czynności prawnych jest ochrona majątku przed egzekucją ze strony wierzycieli,

-

zarówno A. S. (1), jak i pozwany w momencie dokonania czynności prawnych nie wiedzieli o trudnej sytuacji finansowej M. B., podczas gdy oboje co najmniej od 2019 r. mieli wiedzę o trudnościach upadłego w spłacie jego zobowiązań oraz ratowaniu się przez niego kolejnymi zobowiązaniami,

-

w chwili wyzbywania się składników majątkowych przez M. B. jego sytuacja finansowa nie była trudna, przynosiła normalne dochody, podczas gdy znaczne pogorszenie jego sytuacji finansowej nastąpiło już w 2019 r.

-

upadły w momencie dokonania czynności prawnych nie działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, podczas gdy w rzeczywistości zdawał sobie sprawę z konsekwencji swoich działań przez pryzmat wysokości jego zobowiązań, posiadanego majątku, aktualnej sytuacji finansowej, - czynności prawne były ekwiwalentne, podczas gdy ekwiwalent za sprzedane składniki majątkowe był dla wierzycieli nieosiągalny, zaś upadły osobiście nie uzyskał jakiejkolwiek korzyści w pieniądzu za sprzedane składniki majątkowe, co w efekcie winno prowadzić do uznania, iż czynności prawne dokonane między upadłym a pozwanym zostały dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli,

b) uznanie za wiarygodnych zeznań pozwanego M. P. (1) oraz dokonanie ich oceny w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, jak również całkowicie dowolny z punktu widzenia całokształtu okoliczności towarzyszących dokonanym czynnościom prawnym oraz uznanie, że:

-

upadły M. B. oraz pozwany nie pozostawali w bliskich relacjach, mimo iż o pozostawaniu z upadłym w bliskich relacjach świadczy fakt pokrewieństwa zastępczego, pożyczenia przez pozwanego M. B. kwoty 150.000 zł, jak również prowadzona inwestycja w hodowlę ślimaka jadalnego na nieruchomości należącej do upadłego,

-

pozwany nie zdawał sobie sprawy z trudnej sytuacji finansowej upadłego w momencie zakupu od upadłego nieruchomości, podczas gdy upadły w rozmowie z pozwanym sam wskazywał na problemy finansowe, co doprowadziło do udzielenia upadłemu przez pozwanego pożyczki w kwocie 150.000 zł, której następnie upadły przez wiele miesięcy nie spłacał (mimo wcześniejszych zapewnień o szybkości zwrotu pożyczki), co w efekcie winno prowadzić do uznania, iż czynności prawne dokonane między upadłym a pozwanym zostały dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli,

c) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodami z dokumentów dołączonych do pozwu w postaci: wniosku o ogłoszenie upadłości wraz załącznikami w tym umowami kredytów i pożyczek, zestawieniem dochodów za lata 2017-2021 uzyskanego z Urzędu Skarbowego, pisma upadłego z 20.12.2022 r., która to sprzeczność polegała na ustaleniu przez Sąd, iż M. B. w chwili dokonania czynności prawnych nie miał problemów z obsługą wierzytelności, nie miał podstaw spodziewać się, że dojdzie do załamania rynku, jak również upadły nie działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, podczas gdy wszechstronna analiza materiału wskazywała, iż upadły jeszcze przed dokonaniem czynności prawnych znajdował się w trudnej sytuacji finansowej, o czym świadczy łączna kwota jego zobowiązań, zadłużanie się na większą skalę w tym u osób prywatnych (pozwany), spadek dochodów z działalności gospodarczej, a także pokrywanie zobowiązań nie z bieżących dochodów lecz poprzez zaciąganie kolejnych zobowiązań, co w sposób bezsprzeczny świadczy o jego świadomości działania z pokrzywdzeniem wierzycieli;

2.  naruszenie prawa materialnego tj.

a)  art. 527 § 1 kc poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie oraz oddalenie powództwa mimo spełnienia wszystkich przesłanek uznania czynności prawnych z dnia 6 lutego 2020 r. oraz 11 maja 2021 r. za bezskutecznych względem masy upadłości, a więc: szkody wierzycieli w postaci niemożności zaspokojenia z majątku upadłego, świadomości dłużnika, iż działał z pokrzywdzeniem wierzycieli oraz wiedzy pozwanego o tym, że czynność prawna jest dokonywana z pokrzywdzeniem wierzycieli,

b)  art. 527 § 3 kc poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz niezakwalifikowanie pozwanego do grona osób bliskich dla upadłego mimo występującego pokrewieństwa zastępczego, udzielenia ojczymowi przez pasierba pożyczki w kwocie 150.000 zł bez zachowania formy pisemnej, faktu prowadzenia przez pozwanego inwestycji w hodowlę ślimaka jadalnego na nieruchomości należącej do upadłego za jego zgodą, a także wobec faktu, iż część ceny sprzedaży za nabyte nieruchomości miała zostać uiszczona przez pozwanego gotówką wbrew zapisom umowy przeniesienia własności, co świadczy o bliskości relacji między upadłym a pozwanym w momencie dokonania czynności prawnych, wysokim poziomem zaufania między nimi, czego konsekwencją powinno być zastosowanie domniemania wiedzy pozwanego o tym, że upadły dokonując czynności prawnej działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, niezależnie od ujawnionych okoliczności świadczących o jego wiedzy co do rzeczywistych przyczyn dokonania czynności prawnych,

c)  art. 528 k.c. poprzez jego niezastosowanie w realiach niniejszej sprawy w sytuacji, w której zaskarżone czynności prawne były co najmniej nieekwiwalentne skutkiem czego Sąd powinien je potraktować na równi z czynnościami nieodpłatnymi o czym świadczyły następujące fakty: część ceny sprzedaży miała zostać potrącona wcześniejszym zobowiązaniem upadłego względem pozwanego, całość ceny została uiszczona przelewem na kontoA. S. (1)z pominięciem rachunku bankowego upadłego, zaś część ceny zostałą uiszczona gotówką wręczoną A. S. (1)oraz brak uzyskania od pozwanego przez upadłego jakiejkolwiek kwoty z tytułu uiszczonej ceny, przez co ekwiwalent za zbyte przez upadłego składniki majątkowe był dla wierzycieli upadłego nieosiągalny, a zatem kwestia wiedzy pozwanego o tym, czy czynności prawne zostały dokonane ze świadomością dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli pozostawała prawnie irrelewantna,

d)  art. 405 k.c. poprzez oddalenie powództwa o zapłatę, podczas gdy wobec spełnienia przesłanek uznania czynności prawnych za bezskutecznych względem masy upadłości, jak również wzbogacenia się pozwanego kosztem wierzycieli na skutek dalszej odsprzedaży składników majątkowych nabytych na skutek czynności fraudacyjnej, pozwany odpowiada względem wierzycieli upadłego na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, czego konsekwencją w wyniku uznania czynności prawnych za bezskutecznych względem masy upadłości winno być zasądzenie na rzecz powoda kwoty 385.000 zł.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja nie jest uzasadniona co do roszczenia o uznanie za bezskuteczną umowę sprzedaży warunkowej z dnia 6 lutego 2020 r. oraz umowę przeniesienia własności z dnia 11 maja 2021r. w wykonaniu umowy warunkowej z dnia 6 lutego 2020r, natomiast jest uzasadniona co do roszczenia o zapłatę kwoty 385 000 zł.

Sąd Apelacyjny dodatkowo ustalił:

Pozwany omawianą pożyczkę w wysokości 150 000 zł udzielił M. B. w 2019r.

Dowód: częściowo zeznania M. P. (1)

W tym zakresie Sąd Okręgowy dokonał ustaleń, które nie były kwestionowane. Sąd Apelacyjny jedynie doprecyzował, że pożyczka miała miejsce w 2019r. co wprost wynika z zeznań M. P. (1) i w tym zakresie zeznania nie były kwestionowane.

Ponadto z ustaleń stanu faktycznego Sąd Apelacyjny wyeliminował:

Stwierdzenie, że A. B. (2) była przekonana, że wielomilionowe zadłużenie jest regularnie spłacane, że o sytuacji majątkowej M. B. dowiedziała się jesienią 2021r., oraz stwierdzenie, że M. P. (2) nie wiedział o zadłużeniu M. B. i że ta sytuacja bardzo go zaskoczyła.

W tym zakresie Sąd Okręgowy przekroczył granice swobodnej oceny dowodów (art.233 kpc) tj. zeznań świadków M. B. i A. B. (2)oraz pozwanego M. P. (1). M. B. i A. B. (2)byli małżeństwem, a więc osobami bardzo bliskimi. Przebywali ze sobą codziennie. Małżonkowie zazwyczaj informują siebie o bardzo wielu rzeczach. Z drugiej strony nie ujawniły się żadne okoliczności, które wskazywałyby, że zatajanie informacji znajduje w nich uzasadnienie. Ani M. B. ani A. B. (2) nie wskazywali na żaden kryzys w małżeństwie, on miał dopiero zaistnieć wskutek kryzysu finansowego M. B.. Należy również zwrócić uwagę, że M. B., A. B. (2) byli zainteresowani w określonym rozstrzygnięciu sprawy. Są osobami bliskimi w stosunku do pozwanego, A. B. (2) to przecież matka pozwanego. Zeznania pozwanego M. P. (1) również nie zasługują na wiarę we wskazanym zakresie. Miał on nie wiedzieć o problemach finansowych M. B. i sytuacja miała go zaskoczyć, ale przecież w 2019r. udzielił mu pożyczki na spłatę zadłużenia. Skoro sytuacja M. B. była tak dobra to po co brał pożyczkę na spłatę zadłużenia, skoro mógłby ją przecież spłacić z dochodów z działalności. Skoro brał pożyczkę na spłatę zadłużenia to to oznacza, że brakowało mu środków na spłatę, a więc jego sytuacja była zła. Z tego też względu brak jest podstaw do dania wiary zeznaniom tych osób w omawianym zakresie.

Zgodnie z art. 532 kc wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Zatem istota omawianego roszczenia sprowadza się do tego, że właściciel musi znosić egzekucję z przedmiotu umowy, która została uznana za bezskuteczną. Z tą istotą koreluje art. 531 kc, który stanowi, że uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową (§1). W wypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne (§2). To roszczenie ma bowiem sens tylko wówczas, gdy skierowane jest przeciwko aktualnemu właścicielowi, albowiem to on musi znosić egzekucję, a nie były właściciel. Zatem w przypadku gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią to legitymację bierną posiada osoba czwarta, czyli aktualny właściciel. W związku z tym, że pozwany nie jest już właścicielem przedmiotowej nieruchomości, nie posiada legitymacji biernej, ponieważ on nie będzie już zobowiązany do znoszenia egzekucji. Z tej więc przyczyny, powództwo o ustalenie bezskuteczności wskazanych umów względem powoda nie było uzasadnione. Nie oznacza to jednak, że nie ma znaczenia to czy zachodziłyby przesłanki do uznania tych umów, gdyby nie zbycie tych nieruchomości na rzecz osoby czwartej. Ma to znaczenie dla odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 405 kc ( kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości). Wynika to z faktu, że przesłanki decydujące o uznaniu umowy za bezskuteczną w stosunku do osoby trzeciej mogą mieć miejsce, a w stosunku do osoby czwartej już nie. W przypadku gdy zachodzą przesłanki do uznania umów za bezskuteczne zarówno w stosunku do osoby trzeciej jak i do osoby czwartej, brak jest podstaw do uznania, że doszło do bezpodstawnego wzbogacenia osoby trzeciej kosztem powoda, ponieważ powód może uzyskać zaspokojenie od osoby czwartej w takim samym stopniu jak od osoby trzeciej. W przypadku gdy brak jest podstaw do uznania roszczenia przeciwko osobie czwartej, ale istniały takie przesłanki w stosunku do osoby trzeciej to te podstawy już istnieją. Osoba trzecia bowiem uzyskuje korzyść w postaci równowartość przedmiotu kwestionowanej umowy z powodu przeniesienia tegoż przedmiotu na rzecz osoby czwartej, nie musi znosić egzekucji z tegoż przedmiotu, a z drugiej strony wierzyciel nie może domagać się zaspokojenia z przedmiotu tych umów. Zachodzi więc tutaj związek między korzyścią osoby trzeciej, a poszkodowaniem wierzyciela.

W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że gdyby nie fakt zbycia nieruchomości przez pozwanego to przedmiotowe umowy należało uznać za bezskuteczne względem syndyka.

Zgodnie z art. 527 kc gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć (§1). Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (§2). Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (§3).

Zatem przesłanki do uwzględnienia roszczenia są następujące:

1)  roszczenie przysługuje wierzycielowi ,

2)  czynności musi dokonać dłużnik tzn. dłużnik musi podjąć decyzję dotyczącą jego majątku

3)  działalność dłużnika musi cechować świadomość pokrzywdzenia wierzyciela,

4)  pokrzywdzenie polega na tym, że dłużnik staje się niewypłacalny lub niewypłacalny w większym stopniu niż był przed dokonaniem czynności,

5)  osoba trzecia musi o tym wiedzieć lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć,

ad. 1) W postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio przepisy kodeks cywilnego o ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika, a więc art. 527 kc – 534 kc (art. 131 ustawy „prawo upadłościowe). W takiej sytuacji powództwo wytacza syndyk dłużnika i on zastępuje wierzycieli upadłego (art. 132.1 ustawy „prawo upadłościowe”). Mamy więc taką konfigurację, że to nie wierzyciele wytaczają powództwo, a syndyk dłużnika będącego stroną umowy.

Ad.2) W przedmiotowej sprawie ta przesłanka została spełniona, ponieważ M. B. zawarł umowę dotyczącą jego majątku.

Ad.3) M. B. zawierając obie umowy działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego M. B. od 1993 roku prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...), która zajmowała się organizacją pracowników do wykładania towarów w marketach. M. B. zaprzestał spłacania zobowiązań ok. 2020 roku w związku z wybuchem pandemii COVID-19, co związane było z zamykaniem części gospodarki – w tym sklepów wielkopowierzchniowych. Powód w celu ratowania prowadzonej działalności zdecydował się na zaciąganie kolejnych kredytów i pożyczek, licząc że uda mu się przetrwać ciężki okres w prowadzonej działalności, motywem tego rodzaju decyzji była chęć ocalenia firmy, którą od lat tworzył i z powodzeniem wcześniej prowadził, troska o swoich pracowników, obawa przed przyznaniem się do porażki. Ostatecznie działalność musiała zostać jednak zamknięta, co miało miejsce 31 grudnia 2021 r. Upadły pozostał z zaciągniętymi zobowiązaniami kredytowymi, których nie był i nie jest w stanie spłacać. M. B. złożył 16 czerwca 2022 r. wniosek o ogłoszenie upadłości jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Zgodnie z wnioskiem zadłużenie M. B. wynosiło 1.323.809,93 zł. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. Sąd Rejonowy (...) w K. VIII Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość M. B. i wyznaczył mu syndyka masy upadłości. Z tego stanu faktycznego Sąd Okręgowy wyciągnął błędny wniosek iż M. B. nie działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, tylko była to korekta planów życiowych. M. B. miał bardzo poważne problemy finansowe, zaciągał kredyty i pożyczki, w sumie na ponad 1 500 000 zł. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła jego jedyny uchwytny wartościowy majątek. Miał pełną świadomość, że wkrótce wierzyciele zaczną wszczynać egzekucję. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w takiej sytuacji motywem dłużników jest chęć ochrony prywatnego majątku i usunięcie go spod egzekucji.

Ad. 4) M. B. wskutek dokonania czynności stał się co najmniej w większym stopniu niewypłacalny niż był przed dokonaniem czynności. Skoro zaciągał coraz to nowe pożyczki i kredyty to znaczy, że nie miał własnych środków na działalność i na spłatę zobowiązań. Wcześniej nie posiłkował się w swojej działalności pożyczkami i kredytami w takim stopniu. Wyzbywając się jedynego wartościowego składnika majątkowego, nawet jak osiągał jakieś dochody, powodowało, że nie miał pokrycia w majątku na spłatę zobowiązań, a zatem zwiększał swoją niewypłacalność. Efektem finalnym było ogłoszenie upadłości.

Ad.5) Ta przesłanka również została spełniona, przy czym jej omawianie należy rozpocząć od omawiania art. 527 § 3 kpc albowiem z przypadku uznania, że pozwany pozostawał z M. B. w bliskich stosunkach powoduje, że zaczyna działać domniemanie iż pozwany wiedział iż M. B. działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany pozostawał z M. B. w bliskich stosunkach. O tym czy mamy do czynienia z bliskimi stosunkiem świadczą wzajemne relacje pomiędzy osobami. Omawiane pojęcie bezpośrednio nie odnosi się do relacji pokrewieństwa, ale nie można od nich abstrahować. Zazwyczaj bliskie stosunki utrzymuje się z osobami, które są w bliskim stosunku pokrewieństwa i im ten stosunek pokrewieństwa bliższy to zazwyczaj towarzyszą temu bliższe stosunki. Osoby tworzące małą rodzinę (rodzice-dzieci) tworzą najbliższe stosunki. Opierając się na zasadach doświadczenia życiowego można stworzyć domniemanie faktyczne, że pomiędzy osobami tworzącymi bliską rodzinę występują bliskie stosunki. To pojęcie nie odnosi się jednak tylko i wyłącznie do więzów pokrewieństwa i może dojść do sytuacji, że bliskie stosunki będą występować pomiędzy osobami, które nie tworzą nawet dużej rodziny (dziadkowie – rodzice – dzieci – wnukowie – wujostwo - rodzeństwo rodziców – pasierbowie/ojczym/macocha), ale wtedy nie będzie można pomiędzy nimi tworzyć domniemania faktycznego, że łączą ich bliskie stosunki. Domniemanie o którym wskazano wyżej jest obalalne. W przedmiotowej sprawie o bliskich stosunkach pomiędzy pozwanym, a M. B. świadczy wiele okoliczności. Przede wszystkim byli oni osobami, które tworzyły rodzinę, może nie tą małą, ale jednak rodzinę. Generalnie tak można zakwalifikować relacje pomiędzy pasierbem, a ojczymem. To nie są osoby obce nawet w sytuacji kiedy dana osoba zostaje ojczymem w dorosłym wieku pasierba. Ta bliskość wynika z relacji do matki. O bliskich stosunkach świadczy również fakt, że pozwany miał udzielić M. B. pożyczki w wysokości 150 000 zł bez pokwitowania na spłatę długów, bez żadnej pisemnej umowy, ponieważ jak stwierdził sam pozwany miał do niego zaufanie. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że zaufanie ma się do kogoś kto jest dla nas bliski. Dalej o bliskości świadczy fakt, że pozwany, za zgodą M. B. prowadził inwestycję polegającą na hodowli ślimaka jadalnego na nieruchomości należącej do upadłego za jego zgodą, bez żadnej opłaty. Fakt, że cena za nieruchomość miała częściowo zostać zapłacona w ratach i nie było żadnego zabezpieczenia również świadczy o bliskości relacji między upadłym a pozwanym. Wobec ustalenia, że pozwany i upadły byli w bliskich stosunkach, to na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, że nie wiedział, że M. B. działa w celu pokrzywdzenia wierzycieli. Nie wykazał tego. Należy zwrócić uwagę, że jedynymi dowodami uiszczenia jakiejkolwiek kwoty na rzecz M. B. były oświadczenia lub zeznania zainteresowanych tj. oświadczenie o zapłacie kwoty 150 000 zł przed zawarciem umowy warunkowej, zeznania o pożyczce i zeznania o zapłacie końcowej raty w wysokości 100 000 zł, zeznania, że matka przekazywała upadłemu połowę wpłaconych rat oraz zeznania, że pozwany zapłacił za nieruchomość dokonując potrącenia pożyczki. Raty były płacone na rachunek matki. Nigdzie nie jest udokumentowany jakikolwiek przepływ pieniędzy na rzecz M. B.. Również pozwany nie wykazał celu wydatkowania przez M. B., połowy wpłaconych rat i połowy końcowej kwoty zapłaty za nieruchomość. Nie było żadnego problemu, aby pozwany wpłacał na rachunek upadłego połowę rat. Należy również podkreślić, że w umowie upadły i matka pozwanego nie wskazali na żadną pożyczkę i dokonane potrącenie. Również szybka odsprzedaż nieruchomości osobie czwartej świadczy o tym, że chodziło o wyłączenia nieruchomości spod egzekucji. Oczywiście pozwany wskazywał, że taki jest model jego działalności (szybko kupić i szybko sprzedać z zyskiem), ale tak właśnie łatwo wyprowadzić majątek. Te wszystkie okoliczności (w tym domniemanie) świadczą o tym, że zawarcie umów sprzedaży warunkowej i umowa przeniesienia własności miały na celu pokrzywdzenie wierzycieli.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Pozwany poprzez sprzedaż nieruchomości Z. G. uzyskał korzyść majątkową. Gdyby nie ta sprzedaż to zmuszony byłby znosić egzekucję z omawianych nieruchomości. Zatem utraciłby je. Ta korzyść został uzyskana kosztem wierzycieli M. B., bo nie mogą oni uzyskać zaspokojenia z przedmiotowych nieruchomości. Obecnie nie jest możliwe przeprowadzenie z nich egzekucji. Oznacza to, że wypłata wzbogacenia powinna nastąpić wg. jej wartości. Pozwany sprzedał nieruchomości po koniec roku 2022r. za łączną cenę 770 000 zł. Powód mógłby się zaspokoić tylko z połowy tych nieruchomości, a zatem za wartość podlegająca zwrotowi to kwota 385 000 zł. Sąd wyznaczył termin zapłaty tej kwoty na dzień 27.12.2024r., aby umożliwić pozwanemu zorganizowanie całej kwoty. Termin 14 dni jest wystarczający, ponieważ pozew został złożony w czerwcu 2023r., a wiec musiał się on liczyć, że może przegrać sprawę.

Okoliczność, że roszczenie stanie się wymagalne dopiero po prawomocności wyroku nie była sporna. Powód wskazywał, że domaga się zapłaty w terminie 7 dni od prawomocności wyroku, również wnioski apelacyjne są takie.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł stosując zasadę z art. 98 kpc i w całości obciążono nimi pozwanego. W skład zasądzonych kosztów wchodzi wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 8100 zł wyliczone w oparciu o §10.1.1) i §2.7) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. „w sprawie opłat za czynności radców prawnych”.

Mając powyższe na uwadze – na zasadzie art. 386 § 1 kpc – orzec należało jak w sentencji wyroku.