I ACa 1708/22 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Krakowie z 2025-05-28
Sygn. akt I ACa 1708/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 maja 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Madelaine Touahri
po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa J. W. (1)
przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W.
o zapłatę i ustalenie
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt I C 1817/21
W uwzględnianiu apelacji powódki:
1. zmienia punkt I sentencji zaskarżonego wyroku w ten tylko sposób, że zawarte w nim określenie „od dnia 11 maja 2022 r. do dnia zapłaty” zastępuje określeniem „od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty” oraz
uchyla punkt III a dotychczasowy punkt IV oznacza jako III;
2. oddala apelację strony pozwanej;
3. zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki J. W. (1) kwotę 8 600 zł (osiem tysięcy sześćset złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt : I ACa 1708/22
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszczeń powódki : niepieniężnego o ustalenie oraz pieniężnego o zwrot części dotąd spełnionego świadczenia pieniężnego , poddanych pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając niemal w całości zgłoszone przez powódkę J. W. (1) , w pozwie skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. roszczenia : o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr. (...)- (...), zawartej w dniu 3 października 2005r pomiędzy powódką a poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w K. oraz zasądzenie od pozwanego banku na jej rzecz kwoty 105 460,58 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 grudnia 2020r. do dnia zapłaty, jako spełnionej na rzecz kredytodawcy nienależnie, wobec nieważności umowy dla której była podstawą , wobec niedozwolonego charakteru części jej postanowień , obejmujących mechanizm waloryzacji, oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,
w warunkach , gdy strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku abuzywnego charakteru kwestionowanych postanowień umownych , podnosząc zarzut braku interesu prawnego powódki w dochodzonym ustaleniu oraz przedawnienia roszczenia pieniężnego , i postulując przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,
Sąd Okręgowy w Krakowie , wyrokiem z dnia 8 czerwca 2022r :
- zasądził od strony pozwanej Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki J. W. (1) kwotę 105.460,58 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 maja 2022 r. do dnia zapłaty[ I] ;
-ustalił , że nie istnieje pomiędzy powódką J. W. (1) , a stroną pozwaną, Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...)- (...) z dnia 3 października 2005 r. z uwagi na nieważność umowy [ pkt II ];
-oddalił powództwo w pozostałej części[ pkt III] oraz ;
-zasądził od strony pozwanej Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki J. W. (1) kwotę 11.817 zł. , tytułem zwrotu kosztów procesu[ pkt IV sentencji orzeczenia ].
Za niesporną pomiędzy stronami okoliczność Sąd I instancji przyjął to , iż powódka, w chwili zawierania umowy , nosiła nazwisko Z., a także, iż strona pozwana jest następcą prawnym Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w K., z którym kredytobiorczyni zawarła sporną umowę kredytu budowlano- hipotecznego.
W ramach okoliczności spornych , Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty :
w dniu 28 września 2005 r. J. Z. złożyła wniosek kredytowy w (...) Banku (...) S.A. w K.. Wskazała w nim że ubiega się o udzielenie kredytu w walucie szwajcarskiej w kwocie odpowiadającej 161.700 zł na okres 30 lat, o zmiennej stopie procentowej, w równych ratach , spłacanego w złotych polskich, zabezpieczonego m.in. hipoteką ustanowioną na kredytowanej nieruchomości. Kredyt miał być przeznaczony na zakup lokalu mieszkalnego nr (...) , położonego przy ul. (...) w K.. Powódka podała, że ma wykształcenie wyższe, pracuje jako przedstawiciel handlowy i osiąga dochody w wysokości ok. 3.000 zł miesięcznie.
W dniu 3 października 2005 r. Bank (...) S.A. z siedzibą w K. zawarł z powódką umowę kredytu budowlano – hipotecznego nr (...)- (...), denominowanego w walucie szwajcarskiej W umowie ustalono m.in., że:
- kwota kredytu wynosi 65.623,73 CHF (§ 2 ust. 1 umowy ),
- kredytu udzielono na okres od dnia 3 października 2005 r. do dnia 17 września 2035 r. (§ 2 ust. 2),
- został przeznaczony na sfinansowanie zakupu na rynku pierwotnym lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w K. oraz refinansowanie poniesionych kosztów transakcji (§ 2 ust. 4),
- oprocentowanie kredytu jest zmienne i stanowi sumę stawki LIBOR dla terminów 1-miesięcznych i stałej marży w wysokości 1,9% (§ 4),
-zabezpieczenie spłaty zobowiązania powódki stanowiła m.in. ,wpisana na pierwszym miejscu, hipoteka zwykła w wysokości 65.623,73 CHF z tytułu udzielonego kredytu i hipoteka kaucyjna do kwoty 38.500 CHF, z tytułu odsetek umownych i kosztów udzielonego kredytu, ustanowiona na rzecz banku na nieruchomości, której zakup zostanie sfinansowany z kredytu (§ 7 ust. 1 pkt a);
- kredyt miał być spłacany w równych ratach miesięcznych obejmujących kapitał i odsetki, przy czym w miarę spłaty zadłużenia udział odsetek w racie kredytu będzie malał, a kapitału wzrastał (raty annuitetowe) (§ 9 ust. 6);
-spłata następowała w złotówkach , zgodnie z zasadami pokreślonymi w załączniku nr (...) do umowy (§ 9 ust. 9).
W stanowiącym integralną część umowy załączniku nr (...) ustalono, że:
- w związku z zaciągnięciem kredytu walutowego kredytobiorczyni oświadcza, że jest jej znane oraz wyjaśnione przez bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęła zobowiązanie kredytowe i jest świadoma ponoszenia przez siebie takiego ryzyka (pkt 1);
- prowizja bankowa od kredytu naliczana jest i pobierana w walucie udzielonego kredytu (pkt 2 ppkt 1),
- kwota kredytu lub jego transzy wypłacana jest w złotych, po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy , zgodnie z Tabelą Kursów walut Banku (...) S.A., ogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku (pkt 2 ppkt 2);
- ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych, zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy kredytobiorcy wskazany we wniosku o wypłatę kredytu,
- kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote, po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą Kursów walut Banku (...) S.A. , ogłaszaną w jego siedzibie z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących u kredytodawcy (pkt 2 ppkt 4).
Do umowy znajdował zastosowanie” Regulamin kredytowania osób fizycznych w Banku (...) S.A. nie objętych ustawą o kredycie konsumenckim” , w którym wskazano m.in., że dniem spełnienia świadczenia z tytułu spłaty kredytu jest dzień wpływu środków do banku (§ 9 ust. 1).
Kredyt został wypłacony powódce w czerech transzach :
w dniu 3 października 2005 r. – w kwocie 18.784,73 CHF, w tym: 15.539 CHF (38.425 zł po przeliczeniu według kursu 2,4728) na rachunek zbywcy , tytułem zakupu lokalu mieszkalnego, 2.261 CHF (5.591,75 zł według kursu 2,4728) na rachunek osobisty kredytobiorczyni oraz 984,36 zł tytułem prowizji od udzielonego kredytu pobranej z kwoty kredytu;
w dniu 14 listopada 2005 r. – w kwocie 15.516 CHF, w tym: 15.036,20 CHF (38.425 zł po przeliczeniu według kursu 2,5555) ,na rachunek zbywcy tytułem zakupu lokalu mieszkalnego, 576,80 CHF (1.474,02 zł według kursu 2,4728), na rachunek osobisty J. W. (1) ;
w dniu 17 maja 2006 r. – w kwocie 15.621,83 CHF (38.425,02 zł według kursu 2,4597) , na rachunek zbywcy tytułem zakupu lokalu mieszkalnego;
w dniu 24 października 2006 r. – w kwocie 15.604,17 CHF (37.194,10 zł , według kursu 2,3836) na rachunek zbywcy tytułem zakupu lokalu mieszkalnego.
Od dnia 15 lipca 2011 r. do dnia 15 października 2020 r. powódka, tytułem spłaty rat kredytu , uiściła na rzecz strony pozwanej kwotę w łącznej wysokości 105,460,58 zł.
Ponadto Sad I instancji ustalił , iż :
W dniu 23 listopada 2020 r. powódka złożyła do Banku (...) S.A. z siedzibą w W. reklamację , na podstawie art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, domagając się zwrotu środków finansowych w kwocie 153.590,36 zł, pobranych , jej zdaniem , nienależnie z uwagi na nieważność umowy kredytu hipotecznego denominowanego do waluty obcej nr (...)- (...).
Strona pozwana rozpatrzyła reklamację negatywnie, podając, iż brak jest podstaw do twierdzenia, że umowa jest nieważna.
J. W. (1) chciała uzyskać kredyt na zakup lokalu mieszkalnego, cena zakupu mieszkania miała być zapłacona w walucie polskiej .Otrzymywała wynagrodzenie w złotówkach.
Wypłata kredytu miała nastąpić w złotych, raty kredytu miały być również w nich spłacane . Kredytobiorczyni nie otrzymała żadnych informacji dotyczących ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu powiązanego z walutą franka szwajcarskiego. Nie zostały jej również przedstawione symulacje; jak kształtował się kurs franka szwajcarskiego na przestrzeni lat. Kredyt w walucie frank szwajcarski został opisany przez pracownika banku jako korzystny, a sama waluta szwajcarska jako stabilna. Umowa została zawarta przy pomocy wzorca, przygotowanego wcześniej przez kredytodawcę. Powódka nie dostała wcześniej projektu umowy do zapoznania się z jej treścią. Umowę pierwszy raz widziała w dniu, w którym ją podpisywała. Pracownik banku nie poinformował jej o ryzyku walutowym.
Ocenę prawną roszczeń powódki – zgłoszonych jako główne - które uznał za niemal w całości uzasadnione [ a wobec tego nie było tą oceną objęte roszczenie oznaczone przez nią jako ewentualne] , Sąd I instancji oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na konieczność zachowania zwięzłości motywów orzeczenia , można podsumować w następujący sposób.
a/ wbrew zarzutowi strony przeciwnej , J. W. (1) ma interes prawny , w rozumieniu art. 189 kpc , w dochodzonym ustaleniu.
W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powódki , ma ona interes prawny w dochodzonym ustaleniu , szczególnie, iż domaga się potwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy zawartej z poprzednikiem prawnym strony pozwanej.
Sam fakt, że w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną, powódce przysługują dalej idące roszczenia o świadczenie , nie przesądza jeszcze o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy.
W ocenie Sądu I instancji tylko rozpoznanie roszczenia ustalającego , sformułowanego przez J. W. (1), ostatecznie zakończy spór między stronami co do ważności samej umowy, zapewniając pełną ochronę jej prawnie chronionych interesów,
b/ nie ma racji J. W. (1) gdy podstawy do potwierdzenia nieważności umowy z 3 października 2005r upatruje w jej niezgodności z art. 69 ust. ustawy Prawo bankowe i art. 353 1 kc
Zdaniem Sądu I instancji umowa kredytu denominowanego walucie obcej , zawarta między stronami spełnia wymagania art. 69 ustawy – Prawo bankowe -w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia. Określone były w niej bowiem : strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marży i zmiennej stopy bazowej).
Z art. 353 1 k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm waloryzacji a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku prawnego kredytu . Gdyby tak było, kredyty waloryzowane walutą obcą nie zostałyby wskazane w przepisach /prawa bankowego wprowadzonych do porządku prawnego później niż data zawarcia spornej pomiędzy stronami umowy - dodatek redakcyjny S.A. / , jako jeden z ustawowo przewidzianych rodzajów umów kredytowych,
c/ zakwestionowane przez powódkę postanowienia umowy zawartej przez nią z poprzednikiem prawnym strony pozwanej mają charakter niedozwolony, w rozumieniu podstaw takiej ich kwalifikacji , wskazanych przez art. 385 1 kc , a skutkiem takiej oceny jest uznanie , że umowa kredytowa jest nieważna. W konsekwencji żądanie ustalające jest uzasadnione.
W tej części oceny prawnej, Sąd Okręgowy bardzo szeroko opisał , w nawiązaniu do ukształtowanego orzecznictwa SN i TSUE służącego wykładni tej normy , na tle art. 6 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13 / EWG przesłanki w oparciu o które uznał , iż wszystkie normatywne podstawy oceny postanowień umowy za abuzywne zostały spełnione , odrębnie odnosząc ją do klauzul waloryzacyjnej i ryzyka kursowego.
Podał też dlaczego, jego zdaniem, potwierdzenie niedozwolonego charakteru tych postanowień, prowadzi w swoich konsekwencjach do nieważności umowy z 3 października 2005r jako całości. Powtarzanie tej bardzo obszernej argumentacji , w tym miejscu jest niecelowe,
d/ weryfikując poddane pod osąd roszczenie pieniężne , wskazując , że dla wzajemnego rozliczenia świadczeń pomiędzy stronami umowy kredytowej uznanej za nieważną ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji , Sąd I instancji staną na stanowisku zgodnie z którym dochodzona przez J. W. (1) , w ramach tego roszczenia kwota 105 460, 58 zł jest świadczeniem spełnionym na rzecz kredytodawcy nienależnie i jako taka podlega zwrotowi w oparciu o art. 405 kc w zw. z art. 410 §1 kc.
Zdaniem Sąd niższej instancji odsetki za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia zwrotnego obciążają bank od dnia 11 maja 2022r.,w którym powódka złożyła oświadczenie na rozprawie, że domaga się ustalenia nieważności umowy, mając pełną świadomość – po otrzymaniu pouczenia – skutków prawnych uznania tego żądania za uzasadnione. Wobec tego , w tej dacie, ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony.
Przy przejęciu takiego stanowiska przy wyrażeniu którego Sąd posiłkował się poglądem SN zawartym w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21, ocenił , że żądanie odsetkowe liczone , jak chciała powódka , od daty wcześniejszej [ 1 grudnia 2020r ] , nie było usprawiedliwione i w tym zakresie powództwo o zapłatę roszczenia pieniężnego oddalił,
e/ nie podzielając sformułowanego przez pozwany bank zarzutu przedawnienia tego roszczenia, Sąd Okręgowy ocenił, iż najwcześniejszym możliwym terminem , w którym powódka mogła się domagać od strony pozwanej zwrotu świadczenia, był dzień złożenia przez J. W. (1) oświadczenia, że nie wyraża zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Dopiero bowiem wtedy podjęła ostateczną decyzję w tym zakresie , będąc pouczona przez Sąd orzekający o następstwach , w tym rozliczeniowych, potwierdzenia nieważności umowy / ustalenia nieistnienia stosunku prawnego stron , wynikającego z niej /. Datę tę, przy tym , należy zdaniem Sądu orzekającego, utożsamić z początkowym dniem stanu wymagalności jej roszczenia pieniężnego wobec drugiej strony sporu. Zatem zarzut pozwanego banku nie mógł być uznany za uzasadniony.
Podstawą orzeczenia o kosztach postępowania była norma art. 100 kpc , w ramach zastosowania której, Sąd I instancji obciążył nimi w całości stronę pozwaną. Szczegółowo przy tym wyjaśnił jakie elementy składowe złożyły się na sumę obciążającą tę stronę wobec powódki.
Apelacje od tego wyroku złożyły obydwie strony.
Powódka, kwestionując to orzeczenie w części obejmującej sposób orzeczenia o odsetkach ustawowych od zasądzonego roszczenia pieniężnego, we wniosku środka odwoławczego domagała się jego zmiany w ten sposób, iż początkowa data płatności odsetek zostanie określona , zgodnie z żądaniem pozwu , począwszy od dnia 1 grudnia 2020r [ do dnia zapłaty].
J. W. (1) domagała się także obciążeniastrony przeciwnej kosztami postępowania apelacyjnego.
Apelacja została oparta na zarzutach materialnych naruszenia przez Sąd Okręgowy:
a/ art. 481 §1 kc w zw. z art. 455 kc., poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni tych norm i nieuzasadnione przyjęcie , iż stan opóźnienia po stronie banku w spełnieniu tego świadczenia można potwierdzić dopiero od dnia w którym wierzyciel świadczenia pieniężnego ,mający status konsumenta , w relacji umownej z bankiem – przedsiębiorcą - złożył oświadczenie wobec Sądu , po pouczeniu z jego strony , o następstwach rozliczeniowych ustalenia nieważności umowy kredytowej , iż nie jest zainteresowany dalszym utrzymaniem umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Zdaniem skarżącej , taki stan opóźnienia po stronie banku należy potwierdzić już wówczas, gdy prawidłowo wezwany do spełnienia tego świadczenia ,swojego obowiązku wobec wierzyciela nie wykonuje dobrowolnie.
W ten sam w istocie sposób , były motywowane dwa pozostałe zarzuty materialne sformułowane przez powódkę , w postaci naruszenia przez niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie :
- art. 455 kc w zw. z art. 6 ustawy O rozpatrywaniu reklamacji przed podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym z dnia 5 sierpnia 2015r [ DzU z 20`19 poz. 2279 ] oraz
- art. 481 kc poprzez brak odwołania się do tej normy przy ocenie dochodzonego w postępowaniu roszczenia pieniężnego powódki.
W odpowiedzi na tę apelację strona pozwana domagała się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia powódki kosztami postępowania apelacyjnego.
Bank (...) S.A. z siedzibą w W. , zakresem wniesionej apelacji, objął punkty I i II i IV jego sentencji , domagając się w jej wniosku , w pierwszej kolejności zmiany kwestionowanego orzeczenia i oddalenia powództwa w całości oraz obciążenia kredytobiorczyni kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Jako wniosek ewentualny sformułował żądanie uchylenia wyroku w zaskarżonych częściach i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Apelacja została oparta na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści kwestionowanego orzeczenia istotne znaczenie , a to :
a/ art. 233 §1 kpc , poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów i zastąpienie jej przez Sąd niższej instancji ocena dowolną.
Zdaniem tej strony skarżącej , zarzucana wada , przekładająca się na błędy w zakresie ustaleń miała polegać na nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd , że :
- bank miał swobodę w ustaleniu kursów przeliczenia złotych na franki szwajcarskie mimo , że kursy te przyjęte w Tabeli Kursów stosowanej przezeń [ a wcześniej jego poprzednika prawnego ] pochodziły z danych kształtowanych na rynku międzybankowym, przy zastosowaniu, wynikającego z tych danych , kursu średniego . Informacje o danych kursowych były dostępne na stronie internetowej strony pozwanej / jej poprzednika prawnego/ i J. W. (1)/ ówcześnie Z. - uwaga redakcyjna S.A./, mogła się z nimi zapoznawać. Co więcej , tak ustalane kursy , są stosowane przez stronę pozwaną nie tylko przy kredytach denominowanych w walucie obcej ale także w innych rozliczeniach walutowych realizowanych przez nią,
- postanowienia umowne składające się na zastosowany w umowie z powódką mechanizm denominacji , nie były z nią indywidualnie uzgodnione chociaż to J. W. (1) wybrała walutę kredytu, a negowany mechanizm był następstwem tego wyboru,
a także ,
poprzez obdarzenie wiarygodnością zeznań powódki mimo, iż jest bezpośrednio zainteresowana w pozytywnym dla siebie wyniku sporu , a jej depozycje o braku prawidłowego wykonania przez poprzednika prawnego skarżącego banku obowiązku informacyjnego , szczególnie co skali ryzyka walutowego , nie mogą być uznane, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, za mające wskazany na wstępie walor.
Strona skarżąca zwróciła przy tym uwagę na fakt , że kredytobiorczyni w ramach załącznika nr(...)do umowy potwierdziła , iż jest jej znane ryzyko walutowe związane z podpisaniem umowy kredytowej tego rodzaju i została poinformowana o tym , że tak kapitał kredytu jak i dokonywane przez nią wpłaty / obie wyrażane w złotych- uwaga redakcyjna S.A./ są przeliczane przez bank na walutę franka szwajcarskiego, według kursu , który stosuje,
c/ art. 235 2§1 pkt 2 kpc w zw. z art. 278 §1 i 227 kpc , wobec nieuzasadnionego pominięcia jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, wniosku banku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości , finansów i rachunkowości dla potwierdzenia wniosków wskazanych w odpowiedzi na pozew,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
1/ art. 189 kpc i wyrażenie nieuzasadnionej oceny , zgodnie z którą powódka legitymuje się interesem prawnym, w rozumieniu tego przepisu , w dochodzeniu ustalenia , którego się domaga,
2/ art. 385 1 §1 kc w z zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13 / EWG w zw. z art. 7 ust. 1 tego aktu , a także art. 385 1 §1 i 2 kc wobec uznania przez Sąd niższej instancji, iż postanowienia umowy składające się na mechanizm denominacji mają charakter niedozwolony , w rozumieniu tych przepisów , kształtując obowiązki umowne powódki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając jej interesy.
Pozwany bank , w ramach tego zarzutu , zakwestionował sposób pouczenia przez Sąd Okręgowy powódki o następstwach uznania umowy stron za nieważną i uznając je za niepełne wskazał , iż gdyby J. W. (1)rzeczywiście znała te następstwa w pełni, opowiedziałaby się za dalszym związaniem stron umową,
3/ art. 385 1 §1 kc w zw. z art. 3 oraz 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13/ EWG i §9 ust.9 umowy stron , jako konsekwencji wadliwego przyjęcia , iż postanowienia umowy obejmujące główne świadczenia stron są niejednoznaczne , co pozwala na objecie ich kontrolą sądową z punktu widzenia abuzywności. W zakresie jasności i jednoznaczności skarżący bank wyraził w ramach uzasadnienia zarzutu pogląd przeciwny,
4/ art. 385 1 §2 kc w zw z art. 189 kpc wobec nieuzasadnionej wykładni tych przepisów gdyż nawet gdyby przyjąć, iż postanowienia te mają taki charakter , Sąd Okręgowy zupełnie nie uwzględnił tego , że tylko część klauzuli denominacyjnej- opisująca sposób przeliczenia obu walut , polskiej i szwajcarskiej- może potencjalnie mieć taki charakter . W pozostałym zakresie klauzula ta pozbawiona jest tej cechy i powinna nadal pomiędzy stronami , w ramach związania ich umową , obowiązywać.
Umowa powinna nadal obowiązywać, gdyż zawiera elementy składowe opisujące świadczenia stron . J. W. (1) , przy odpowiednim zastosowaniu art. 358 §2 kc [obowiązującego od 24 stycznia 2009r ] może nadal realizować spłaty zobowiązania albo to w złotówkach, przy stosowaniu do przeliczeń średniego kursu franka do złotówki , publikowanego przez Narodowy Bank Polski albo bezpośrednio w walucie szwajcarskiej,
5/ art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe , poprzez niezastosowanie tej normy przez Sąd I instancji , w warunkach uznania umowy z dnia 3 października 2005r za nieważną,
6/ art. 385 1 §1 §2 kc w zw. z art. 56 kc i 358 §2 oraz 69 ust.3 ustawy Prawo bankowe , jako następstwa ich niezastosowania i nie utrzymania umowy w mocy mimo ,iż istniała taka możliwość przy zastosowaniu do klauzuli przeliczeniowej średniego kursu franka szwajcarskiego do złotego , publikowanego przez N.B.P.,
7/ art. 24 w zw. z art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim albo też art. 41 Prawa wekslowego , poprzez ich niezastosowanie dla ustalenia sposobu określenia kursu walutowego franka do złotego w sytuacji uznania , iż część postanowień umownych jest abuzywna,
9 / art. 405 kc w zw. z art. 410 §1 i 2 kc , wobec nietrafnego przyjęcia , że spełnione przez powódkę pieniężne świadczenie zwrotne ma charakter nienależny,
10/ art. 409 kc , jako konsekwencji nie wzięcia przez Sąd pod uwagę , że skarżący bank świadczenie to już zużył i nie jest nim , w chwili orzekania , wzbogacony,
11/ art. 411pkt 1, 2 i 4 kc wobec tego , że Sąd Okręgowy nie uwzględnił , iż kredytobiorczyni świadomie i dobrowolnie spełniała , w wykonaniu umowy ,własne świadczenie zwrotne , co czyniło zadość zasadom współżycia społecznego , a ponadto czyniła to z zamiarem spłaty zadłużenia. Zatem było kredytodawcy należne na innej podstawie prawnej – w sytuacji uznania umowy z 3 października 2005r za nieważną,
12/ art. 118 kc w zw. z art. 120 kc i w konsekwencji nie podzielenia zasadnie podniesionego przez bank zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez powódkę roszczenia pieniężnego mimo , że miało on okresowy charakter.
Zarzucany błąd Sądu miał polegać także na tym , iż nietrafnie oznaczył początkową datę od której bank może być traktowany jako pozostający w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia pieniężnego należnego powódce .
Na tej części twierdzeń zbudował też [ ostatni w przyjętej przez siebie kolejności ] zarzut naruszenia art. 455 kc w zw .z art. 481 kc podnosząc , że o opóźnieniu po stronie banku w spełnieniu tego świadczenia można teoretycznie – zdaniem strony pozwanej- mówić dopiero od daty prawomocności wyroku ustalającego nieważność umowy kredytowej
Skarżący kredytodawca , odwołując się do art. 380 kpc wniósł aby dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów / rachunkowości / został przeprowadzony na etapie postępowania odwoławczego.
W rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę części argumentacyjnej środka odwoławczego , która z przyczyn teleologicznych nie będzie przez Sąd II instancji relacjonowana , strona pozwana w istocie powtórzyła dotąd prezentowane w sprawie stanowisko.
Odpowiadając na apelację przeciwnika procesowego, powódka domagała się jej oddalenia jako nieuzasadnionej oraz obciążenia oponenta kosztami postępowania apelacyjnego.
J. W. (1) sprzeciwiła się także wnioskowi o prowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z opinii biegłego.
W piśmie procesowym z dnia 28 października 2022r / por. k. 244- 248 akt / bank powołał się wobec Sądu II instancji na materialny zarzut zatrzymania , który sformułował wobec powódki i jej świadczenia pieniężnego objętego sporem , do kwoty udzielonego kapitału , w kwocie 159 534, 89 zł .
Bank przedłożył wraz z tym pismem dokumenty potwierdzające , iż powódka mogła zapoznać się z oświadczeniem banku zawierającym ten zarzut.
W kolejnym piśmie procesowym – wraz z załącznikami - datowanym na 2 kwietnia 2024r. /por. k. 261 -294 akt / strona pozwana zgłosiła wnioski dowodowe potwierdzające , iż wobec wytoczenia przez bank przeciwko J. W. (1) powództwa o zwrot świadczenia odpowiadającego udzielonemu kapitałowi, złożyła, datowane na 11 marca 2024r oświadczenie o potrąceniu m. in z ta wierzytelnością wierzytelności własnych w tym tej , która była źródłem, świadczenia głównego wraz z odsetkami , zasądzonego w punkcie I sentencji zaskarżonego wyroku.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 28 maja 2025r., bezpośrednio poprzedzającej ogłoszenie uzasadnianego wyroku , pełnomocnik strony pozwanej przyznał , iż :
- odpis pisma zawierającego materialne oświadczenie powódki o potrąceniu bank otrzymał w tym samym dniu czyli 11 marca 2024r,
- strona pozwana nie wzywała odrębnie , przed wytoczeniem powództwa o zwrot kapitału byłej kredytobiorczyni o dobrowolne spełnienie świadczenia z tego tytułu.
Pozew został przez bank wniesiony w dniu 29 grudnia 2023r , a postępowanie oznaczone sygnaturą (...) , prowadzone przez Sąd Okręgowy wK. jest obecnie zawieszone.
Z kolei pełnomocnik powódki przyznał , iż odpis pozwu, w sprawie o zwrot kapitału, otrzymała ona w dniu 16 lutego 2024r.
/ por. zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej z dnia 28 maja 2025r.; minuty 17-27 , zapis skrócony k. 331 v akt/
Odnosząc się do podniesionego przez siebie zarzutu potrącenia oraz jego potencjalnego wpływu na wynik rozstrzyganej sprawy , w zakresie oceny zasadności świadczenia pieniężnego J. W. (1) , kwestionując ten wpływ argumentowała jak w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2025r / por .k. 295 -298 akt / .
Rozpoczynając ocenę środków odwoławczych od apelacji powódki , Sąd II instancji uznaje ją za uzasadnioną w całości , która to ocena prowadzi do zmiany orzeczenia Sądu Okręgowego , w sposób wskazany w punkcie 1 sentencji wyroku zmieniającego.
Kredytobiorczyni w swoim środku odwoławczym nie podnosi żadnych zarzutów procesowych ani odnoszących się do sposobu dokonania przez Sąd niższej instancji ustaleń faktycznych relewantnych dla oceny zgłoszonego przez nią pieniężnego roszczenia zwrotnego.
Przyjmując zatem, w ramach oceny odwoławczej wyroku z 8 czerwca 2022r te ustalenia za prawidłowe , Sąd II instancji podziela zarzuty materialne na których oparta została jej apelacja.
Zgodnie z mogącym być już uznanym za utrwalone , najbardziej aktualnym stanowiskiem orzeczniczym Sądu Najwyższego a w szczególności tym , które na tle wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13/ EWG , zajmuje w zakresie określenia początkowego terminu płatności odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego spełnionego przez kredytobiorcę – konsumenta w wykonaniu nieważnej umowy , na skutek abuzywności części jej postanowień o których kształcie decydował bank – przedsiębiorca - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
/ por. powołane jedynie przykładowo : wyrok SN z dnia 30 lipca 2024r , sygn. II CSKP 296/24 oraz wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2023r , sygn. C- 28/22 , obydwa powołane za zbiorem Lex /
ten początkowy termin należy łączyć ze stanem opóźnienia po stronie kredytodawcy, wywołanego upływem terminu , oznaczonego w uprzednim wezwaniu kredytobiorcy do dobrowolnego spełnienia świadczenia albo też tego , który wynika z przepisu prawa krajowego - w rozstrzyganej sprawie art. 455 kc. - skoro świadczenie zwrotne strony pozwanej ma charakter bezterminowy.
Oczywiście tego rodzaju świadczenie jest J. W. (1) należne tylko w sytuacji, gdy przyjąć , w formie przesłanki jego zasadności to , że umowa kredytowa z 3 października 2005r jest ab initio nieważna ale taką jej cechę Sąd II instancji za Sądem Okręgowym przyjmuje , a o przyczynach takiej jej kwalifikacji , będzie mowa bliżej w ramach oceny odwoławczej apelacji strony pozwanej , w dalszej części uzasadnienia.
Trzeba także dodać , że co do zasady , roszczenie pieniężne powódki jest uzasadnione skoro, w zakresie wysokości oraz faktu jego zapłaty przez nią nie było przez stronę przeciwną kwestionowane.
Rozważając kwestię określenia początkowego terminu od którego J. W. (1) należne są odsetki ustawowe za opóźnienie od dochodzonej kwoty wskazać należy , iż ustaleń wynika , że wezwała bank do spełnienia tego świadczenia odrębnym pismem , które przybrało formę reklamacji , datowanej na 23 listopada 2020r. W jej treści w sposób jednoznaczny wskazała na nieważność umowy kredytowej objętej sporem z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień i zażądała z tej przyczyny zwrotu przez drugą stronę dotąd spełnionego świadczenia pieniężnego , którego wysokość była nawet wyższa od kwoty dochodzonej w rozstrzyganej sprawie. /por. k. 38-40 akt / .
Bank - jak także z tych ustaleń wynika - odpowiedział na to wezwanie negatywnie , a odpowiedź ta nosi datę 30 listopada 2020r / por. k. 41-42 akt/
Wobec tego ma rację skarżąca powódka, podnosząc sformułowane przez siebie zarzuty apelacyjne i w odwołaniu do nich twierdząc , że stan opóźnienia po stronie banku -przedsiębiorcy - w spełnieniu tego świadczenia należy potwierdzić już z dniem 1 grudnia 2020r.
Wychodząc z tych założeń , Sąd Sąd Apelacyjny , na podstawie art. 386 §1 kpc w zw. z art. 455 i 481 §1 kc , orzekł reformatoryjnie w sposób określony w punkcie I motywowanego wyroku , uznając apelacje J. W. (1) za uzasadnioną.
Apelacja strony pozwanej nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu w całości.
Nie można bowiem podzielić , jako zasadnego, żadnego z zarzutów apelacyjnych na które powołuje się bank
Rozpoczynając ich ocenę od tych , które mają charakter procesowy , na wstępie należy wskazać , że zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 233§1 kpc.
Skuteczne postawienie tego zarzutu- poza wskazanymi wyżej generaliami - wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie dochowanie tych wymagań , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia, polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji, w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normy art. 233 §1 kpc , pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To, w jaki sposób strona pozwana motywuje realizację tak tego zarzutu procesowego jak i funkcjonalnie z nim związanych zarzutów faktycznych , wyklucza uznanie ich za uzasadnione.
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte wytykanymi nieprawidłowościami ] polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jej własnej ich wersji , jego zdaniem poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której oparty jest ten oraz zarzuty faktyczne - zgodnie z argumentacją tego apelanta - sprawdza się ją się do tego ,że nie przyjął on wersji oceny dowodów i faktów , które (...) SA uznaje za odpowiadające rzeczywistemu stanowi rzeczy, mającego miejsce w relacjach pomiędzy stronami sporu , ukształtowanymi na tle i w związku z zawarciem umowy z 3 października 2005r.
A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez bank , J. W. (1) została ,w sposób dostateczny dla oceny jego skali , poinformowana , przy podpisywaniu umowy, o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytowej denominowanej do waluty obcej , a rzeczywisty rozmiar jej zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku w sposób prawidłowy i dla klientów banku czytelny , nie budzący ich wątpliwości . Ponadto strona pozwana nie mogła tego obowiązku swoich klientów kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej, określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut.
Postanowienia umowy były dla kredytobiorczyni czytelne i jasne , mogła negocjować ich treść , a formą realizacji tego uprawnienia było to , że sama zdecydowała o rodzaju kredytu jaki zaciąga a także o tym w jaki sposób będzie go spłacać.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.
Dlatego jedynie na marginesie dostrzegając , że w istocie argumenty powołane dla wsparcia weryfikowanych zarzutów [ w rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę formie redakcyjnej ] , nie dotyczą wprost oceny dowodów i okoliczności faktycznych ale prawnej weryfikacji okoliczności towarzyszących zawarciu umowy oraz kształtowania danych w Tabeli Kursów walut , które dla dokonywanych przeliczeń /stosowania klauzul przeliczeniowej - spreadau walutowego- i kursowej / , stosował najpierw jego poprzednik prawny, a później pozwany bank , z punktu widzenia przesłanek oceny postanowień umowy stron jako mających / bądź nie / cechy niedozwolonych.
Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony pozwanej, stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym informacja przekazana J. W. (1) / ówcześnie Z. / przy podpisywaniu umowy o ryzyku walutowym była, z punktu widzenia jej interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej . w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywania umowy przez wiele lat , niedostateczna i nietransparentna.
W tym kontekście dodać jeszcze należy , że to pracownik banku zapewniał powódkę o stabilności waluty szwajcarskiej.
Stąd nieuzasadnionym jest stanowisko banku , który wady ustaleń upatruje w przyjęciu ,że powódka miała wpływ na postanowienia umowy , skoro wybrała rodzaj kredytu. Wybór był następstwem wskazanej oceny personelu poprzednika prawnego strony skarżącej .
Przy tym poza sporem było , że bank stosował wzorzec umowny kredytu denominowanego w takiej walucie i nie było realnej możliwości negocjowania poszczególnych jego postanowień, a w każdym razie bank - przedsiębiorca - takiej rzeczywistej możliwości po stronie kredytobiorczyni w postępowaniu rozpoznawczym nie dowiódł .
Sąd Odwoławczy uznaje także za trafną , tę część faktycznego stanowiska Sądu niższej instancji / podważanego w ramach zarzutów faktycznych strony skarżącej / , w której wskazywał , że skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego jakie dane kursowe zamieszczał bank / jego poprzednik prawny/ w obowiązującej u siebie Tabeli Kursów , istotne było to , że ta część postanowień umownych , która dotyczyła waloryzacji kredytu kursem CHF , nawet potencjalnie , dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych.
Stąd pozbawione znaczenia było też to , jak kwestia ta była regulowana później, a także jak kształtowałoby się zobowiązanie powódki , gdyby w miejsce danych kursowych z Tabeli Kursów stosować średni kurs NBP, a mierniki decydujące o oprocentowaniu kredytu byłyby charakterystyczne i stosowane przez stronę pozwaną, przy udzielaniu innych kredytów. Zupełnie bez znaczenia jest także , iż dane z Tabeli Kursów bank stosował i stosuje także do innych prowadzonych przez siebie operacji finansowych z udziałem innych walut niż złoty.
Niezasadnie również strona pozwana upatruje nieprawidłowości faktycznych, a także realizacji zarzutu naruszenia art. 233 §1 kpc w zw. z art. 299 kpc w tym , iż Sąd I instancji obdarzył wiarygodnością zeznania J. W. (1) .
Brak było, zdaniem Sądu II instancji , obiektywnych - wynikających z treści innych dowodów zgromadzonych w postępowaniu - podstaw do odmiennej ich oceny - tym bardziej , że to właśnie z treści części tych innych dowodów wynika potwierdzenie dla wiarygodności relacji powódki.
Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika , że kapitał przekazany powodom przez (...) S.A.z siedzibą w K. przeznaczyła na zakup lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K.. Z treści §2 umowy z dnia 3 października 2005r jednoznacznie wynika , że została ona zawarta z powódką jako osobą fizyczną na zaspokojenie przez nią potrzeb mieszkaniowych.
Odeprzeć należy, jako nietrafny, zarzut naruszenia art. 235 2 §1 pkt 2 w zw. z art. 278 §1 kpc i art. 227 kpc , wobec nie uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie w postępowaniu dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów.
Przy przyjętej koncepcji prawnej oceny roszczenia pieniężnego powódki dla weryfikacji którego przesłanką było ustalenie, iż umowa kredytowa jest nieważna od samego początku , a zatem nie istnieje pomiędzy stronami sporu stosunek prawny z tej umowy wynikający , którą Sąd Odwoławczy podziela , prowadzenie dowodu z opinii biegłego dla potwierdzenia wniosków banku wskazanych w jego tezie , jest zbędne nie prowadząc do ustaleń doniosłych dla rozstrzygnięcia.
Natomiast to , że przy takiej , jak przyjęta w umowie stron , konstrukcji klauzuli denominacyjnej obciążenie kredytobiorczyni ryzykiem walutowym /zmiany kursu złotówki do franka szwajcarskiego w czasie / jest oczywiste. Nota bene o takim ryzyku powódka , nawet według twierdzeń skarżącego banku, miała być informowana /jego zdaniem w sposób dostateczny /
Dlatego też Sąd II instancji oddalił ponowiony w apelacji banku dowód z opinii biegłego , wskazanej wyżej specjalności, uznając go nie tylko za nie prowadzący do poczynienia doniosłych ustaleń ale także spóźniony w rozumieniu art. 381 kpc. / por. zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej z dnia 28 maja 2025 minuta 17 , zapis skrócony k. 331 v akt/.
Z podanych powodów, oceniając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
W świetle tych ustaleń nie można uznać za zasadny żadnego z zarzutów materialnych postawionych w apelacji strony pozwanej
Rozpoczynając ich ocenę od zarzutu naruszenia art. 189 kpc , [ taki bowiem charakter w istocie ma ta norma ] , odpierając go , nie można zgodzić się z apelującym, iż powódka nie ma interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy.
Zauważyć należy, że umowa kredytu zawarta została między stronami na okres trzydziestu lat.
Ewentualne , przyszłe uwzględnienie powództwa o zapłatę, w ramach wzajemnych rozliczeń stron, z tytułu dotąd spełnionych na jej podstawie świadczeń , nie usunęłoby stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych jak chociażby hipoteki ustanowionej na nieruchomości lokalowej w K. , na zakup której kapitał kredytowy miał być przeznaczony. Bez uznania umowy za nieważną, ze skutkiem ex tunc, strona pozwana mogłaby potencjalnie skorzystać z ustanowionych na swoją rzecz zabezpieczeń spłaty zobowiązania kredytowego.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że/ w rozpoznawanej sprawie powódka / zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego jej powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niej takiego powództwa przez stronę przeciwną na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne.
W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną J. W. (1)i zapobiec, także na przyszłość, możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić jej interes prawny.
/ por bliżej wskazane jedynie przykładowo orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/.
Nietrafnie (...) S.A. podnosi zarzut naruszenia art. 385 ( 1) §1i 2 kc w związku z art. 358 §2 kc , oraz zarzuty zbudowane na odwołaniu się do normy art. 385 ( 1) §1 kc w powiązaniu z innymi przepisami kc oraz wskazanymi przez skarżącego normami ustawy prawo bankowe a także art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13 / EWG
Zarzuty ten sprowadzają się do stwierdzenia , iż Sąd niezasadnie uznał umowę zawartą przez strony za nieważną w całości z powodu abuzywności postanowień regulujących klauzulę denominacyjną [ w istocie składająca się z klauzuli przeliczeniowej [ spreadu walutowego] i klauzuli kursowej , w warunkach , gdy brak było do tego podstaw albowiem :
a/ postanowienia te nie kształtują praw i obowiązków kredytobiorczyni w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, nie naruszając w sposób rażący jej interesów jako klientki banku – konsumentki ,
b/ Sąd I instancji nie uwzględnił , że nawet gdyby przyjąć niedozwolony charakter tych postanowień, to odnosiły się one nie do całości klauzul, przeliczeniowej i kursowej , a jedynie do elementów ustanowionego w umowie mechanizmu przeliczenia, nie obejmując pozostałych fragmentów tych klauzul.
W takim przypadku Sąd powinien był rozważyć zastąpienie tego mechanizmu, średnim kursem franka szwajcarskiego do waluty polskiej , publikowanym przez NBP /stąd m.in. skarżący powołał zarzuty niezastosowania norm art. 24 ustawy O Narodowym Banku Polskim oraz art. 41 Prawa wekslowego , które posługują się tym kryterium kursowym , a także zarzut nie uwzględnienia treści art. 358 §2 kc , który powinien był być przez Sąd I instancji zastosowany ,/ a umowa uznana za nadal wiążącą strony /
Rozpoczynając weryfikację tych zarzutów należy wskazać , że od samego początku postępowania powódka stanowczo dawała wyraz stanowisku, że z pewnością jej zamiarem nie było to aby kurs przeliczenia walut polskiej i szwajcarskiej zastąpić średnim kursem NBP. Przeciwnie , uważali ,iż postanowienia o których była mowa wyżej, są ukształtowane sprzecznie z ich usprawiedliwionymi interesami , naruszając je w sposób rażący.
Stąd twierdzenia banku , iż należało je wyłożyć tak aby, honorując rzeczywisty zamiar stron , utrzymać ją nadal jako obowiązującą / przy zastosowaniu średniego kursu CHF publikowanego przez Narodowy Bank Polski / są zupełnie dowolne , wykluczając podzielenie stanowiska apelującego banku opartego na tym założeniu.
Wbrew rozbudowanej argumentacji strony pozwanej , której nadmiar powoduje zatarcie się jasności tejże , Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc , w powiazaniu z innymi normami kodeksowymi , ustawy Prawo bankowe oraz Dyrektywy nr 93/13/ EWG , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów , obowiązujących u strony pozwanej./ jej poprzednika prawnego/.
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powódka jako konsumentka nie miała żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego , ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie J. Z. / obecnie W. (1)/ udostępnione przez bank oraz w jaki sposób, poszczególne raty kapitałowo – kredytowe, wpływały na rzeczywiste zmniejszenie jej zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadzi do nieważności umowy jako całości albowiem nie może ona nadal funkcjonować , w warunkach uznania tych klauzul , za nie wiążące powodów. A wobec tego sformułowane przez nią żądanie ustalające jest usprawiedliwione.
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorczynią uzgodnione indywidualnie.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powódka dokonała jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 3 października 2005r. nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych , będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powódkę postanowienia umowne dotyczyły świadczenia głównego stron.
W mogącym być obecnie uznane za ukształtowane stanowisku orzecznictwa sądowego, w szczególności Sądu Najwyższego, zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w kredytach denominowanych w walucie obcej .
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., powołane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] , wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy, powódka miała możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będzie miała obowiązek spełnić oraz - i w szczególności- co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na jej sytuację ekonomiczną w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez stronę pozwaną/ jej poprzednika prawnego /. Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klientka strony pozwanej nie miała możliwości ich sprawdzenia ani, tym bardziej, jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli denominacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż J. W. (1) została , przed podpisaniem umowy , w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowana o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego wobec złotego w czasie.
Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu podczas trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego powódki Taki jedynie ogólny charakter pouczenia o ryzyku kursowym wynika z treści ust. 1 załącznika nr (...) do umowy .
Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany. A tylko takie, standardowe , oświadczenie zostało przez kredytobiorczynię złożone.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 3 października 2005r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść.
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex /.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powódki od początku procesu było jednoznaczne co do tego, iż nie jest zainteresowana , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia, które kredytobiorczyni ma otrzymać od drugiej strony- / z ustaleń wynika , że kwota kapitału wskazana w umowie miała, jakkolwiek wyrażona we frankach , właściwie - z punktu widzenia klientki banku - tylko informacyjny charakter, skoro J. W. (1)otrzymała od banku złotówki, po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej, oraz była zobowiązana spełniać świadczenie zwrotne na rzecz banku ,także w złotym , w odwołaniu się do kursu sprzedaży franka szwajcarskiego.
Dopiero wynik tego przeliczenia / dokonywanego jednostronnie przez bank /, decydował o tym jak taka wpłata rzeczywiście wpłynie na ograniczenie jej długu kredytowego wobec strony pozwanej / jej poprzednika prawnego /.
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw , są bowiem nią związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w październiku 2005 roku było zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie obcej , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz m. in. denominowanych w takim zagranicznym pieniądzu.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank motywując także kolejne zarzuty materialne , wywodzone ze wskazywanych przezeń przepisów kodeksu cywilnego , przepisów ustawy Prawo bankowe , ustawy o Narodowym Banku Polskim czy prawa wekslowego , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy- a wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych i zastąpienia ich średnim kursem franka szwajcarskiego do złotego , publikowanym przez NBP są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powódki niedopuszczalne.
Prowadziłoby to do tak znacznego przekształcenia umowy , iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez powódkę w dniu 3 października 2005r. zaciągane. Chciała otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na własne cele mieszkaniowe. Jej wolą wówczas było także to aby spłacać kredyt w złotówkach.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałyby prowadzić do nieważności umowy jako całości – i potwierdzenia tym samym nieistnienia stosunku prawnego , który z niej wynika - musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja, zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu denominowanego w walucie obcej , miałaby, przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Dodać stanowczo trzeba , iż wskazany wyżej brak regulacji w polskim prawie wewnętrznym , która zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem TSUE z 3 października 2019, sygn. C- 260/18, na warunkach wskazanych w tym orzeczeniu , pozwalałaby zastąpić niedozwolone postanowienia treścią elementów tej regulacji , na podstawie orzeczenia Sądu rozpoznającego tę indywidualną sprawę powoduje , iż bezzasadne są także kolejne zarzuty materialne banku , podnoszące niezastosowanie przez Sąd Okręgowy przepisów art. 69 ust.3 ustawy Prawo bankowe ,art. 24 i 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim oraz art. 41 Prawa wekslowego., których powołanie , w zamiarze strony skarżącej, zmierzało właśnie do zastosowania tego mechanizmu zastąpienia .
Zasadne uznanie przez Sąd niższej instancji , jako przesłanki rozstrzygnięcia , iż umowa kredytowa z dnia 29 września 2005r jest nieważna, wymaga odniesienia się, w ramach kontroli instancyjnej wyroku z dnia 8 czerwca 2022r do pozostałych zarzutów materialnych sformułowanych przez apelujący bank, a dotyczących podstawy na jakiej może dojść do uwzględnienia roszczenia pieniężnego powódki.
Nie ma racji strona pozwana , stawiając zarzut naruszenia art. 405 kc w zw. z art. 410 §2 kc i widząc jego realizację w tym , iż Sąd niższej instancji bezpodstawnie przyjął , iż świadczenie pieniężne dochodzone pozwem ma charakter świadczenia nienależnego.
Strona skarżąca nie dostrzega , że to J. W. (1) objęła tym żądaniem, stanowi część świadczenia pieniężnego , które spełnili na rzecz (...) S.A. / jego poprzednika prawnego/ ,w wykonaniu umowy kredytowej .
Uwzględnione zaskarżonym wyrokiem roszczenie zwrotne jest wynikiem uznania , iż podstawa świadczeń wzajemnych stron od samego początku nie istniała, wobec nieważności umowy , która była dla nich źródłem i racją prawną./ condictio sine causa/.
Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 409 kc w sposób opisany w jego motywach, skoro strona pozwana nie podjęła w postępowaniu rozpoznawczym żadnej inicjatywy dowodowej dla wykazania okoliczności , iż rzeczywiście korzyść uzyskaną od powódki zużyła bezproduktywnie . Już tylko dla porządku Sąd Odwoławczy wskazuje , iż jak wynika z ustaleń , kredytobiorczyni nadal spłaca zobowiązanie kredytowe a środki stąd pochodzące bank lokuje w sposób przez siebie wybrany.
Niezasadnie skarżący bank podnosi zarzut naruszenia art. 411pkt 1 kc . Norma ta nie może mieć dla oceny roszczenia pieniężnego powodów zastosowania skoro kredytodawca nawet nie starał się w sporze dowodzić faktów potwierdzających to , iż kredytobiorczyni , świadcząc obecnie dochodzoną zwrotnie kwotę , wiedziała , że nie jest do zwrotu tej części udzielonego im kapitału , obowiązana.
Odeprzeć należy zarzut naruszenia art. 411 pkt 2 kc dlatego , iż norma ta dotyczy przypadków wyłączenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego w zupełnie odmiennej , niż ustalona w rozstrzyganej sprawie sytuacji, kiedy tylko i wyłącznie wzgląd na szczególne wartości o charakterze moralnym usprawiedliwia wyłączenie takiego zwrotu po stronie podmiotu znajdującego się wyjątkowej sytuacji. Taka po stronie (...) S.A. w sposób oczywisty nie ma miejsca.
Bezzasadnie skarżący bank odwołuje się także do zarzutu naruszenia art. 411 pkt 4 kc . Zważywszy na treść tej normy , motywacja mająca wskazywać na jego realizację jest nieuzasadniona już chociażby z tej przyczyny ,iż nie sposób odczytać rzeczywistej intencji skarżącego w tym zakresie. Przepis ten dotyczy tylko spełnienia świadczenia , które następuje wcześniej niż data wymagalności wierzytelności , która jest jego podstawą.
Nie ma racji strona pozwana także , kwestionując nie podzielenie przez Sąd I instancji, podnoszonego przez nią zarzutu przedawnienia roszczenia pieniężnego dochodzonego w sprawie przez powódkę .
W tym zakresie wystarczy wskazać , że roszczenie pieniężne J. W. (1) z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego nie mają charakteru okresowego , nie mogą stać się wymagalnymi wcześniej aniżeli z data skutecznego wezwania o ich realizację ze strony wierzyciela.
Zważywszy na to kiedy powódka takie wezwanie -w odniesieniu do dochodzonego świadczenia pieniężnego , skierowała do banku i kiedy wytoczyła o jego zapłatę powództwo, zarzut przedawnienia podniesiony przez byłego kredytodawcę musiał być oceniony jako nieuzasadniony.
Nietrafny jest też ostatni z zarzutów materialnych – w przyjętej przez stronę pozwaną kolejności - kwestionujący sposób zastosowania przez Sąd I instancji art. 455 kc w zw. z art. 481 kc., przy ocenie żądania odsetkowego. Zważywszy w czym , zgodnie z uzasadnieniem zarzutu , strona upatruje wytykanego błędu Sądu niższej instancji , uznając niezasadność zarzutu , wystarcza to aby Sąd Odwoławczy odwołał się do argumentacji , którą posłużył się oceniając zarzut tej samej treści , sformułowany w apelacji J. W. (1) . Powtarzanie tego stanowiska w tym miejscu jest , z przyczyn teleologicznych, zbędne.
Sąd II instancji uznał za niezasadny , podniesiony na apelacyjnym etapie sporu stron przez bank zarzut zatrzymania do kwoty udzielonego powódce kapitału.
Powołując się na mogące być uznane za ukształtowane najbardziej aktualne orzecznictwo SN , co do merytorycznej zasadności takiego zarzutu w tzw. „ sprawach frankowych „ / por. spośród kilku , stanowisko SN zawarte w judykacie z dnia 24 października 2024r , sygn. I CSK 2443/24 – powołanym za zbiorem Lex / , które Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym sprawę podziela ; przyjąć należy , iż w sytuacji gdy strona sporu , szczególnie bank – przedsiębiorca w relacji z konsumentem może skutecznie powołać zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej , wobec pretensji finansowej drugiej strony , nie jest uprawniona do korzystania z zarzutu zatrzymania w powołaniu się , jako na jego źródło , na taką wierzytelność własną.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozstrzyganym sporze , a , jak dotąd bank z możliwości potrącenia nie zdecydował się skorzystać.
Niezbędnym jest jeszcze dodawanie, w związku z okolicznościami faktycznymi do których obydwie strony odwoływały się na apelacyjnym etapie sporu , że:
fakt nie powołania przez stronę skarżącą (...) S.A. materialnego zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej z tytułu zwrotu udzielonego kapitału , w rozstrzyganej obecnie sprawie, ma ścisły , a przy tym funkcjonalny związek z oceną dowodową oświadczenia materialnego powódki o potrąceniu wierzytelności pieniężnej z tytułu dokonanych świadczeń zwrotnych , które złożyła wobec banku w dniu 11 marca 2024r , a które / co zostało przyznane przez pełnomocnika procesowego strony przeciwnej kredytodawca otrzymał w tym samym dniu./
Fakt skorzystania przez J. W. (1) z uprawnienia do potrącenia pieniężnej wierzytelności własnej wobec pretensji finansowej banku ze wskazanego tytułu , nie może mieć znaczenia dla oceny zasadności roszczenia pieniężnego poddanego pod osąd w rozstrzyganej obecnie sprawie.
Oto bowiem bank , jak była wcześniej o tym mowa , nie podniósł wobec niej materialnego zarzutu potrącenia ale także i przede wszystkim nie sformułował w odpowiednim , wymaganym przez art. 203 1 §2 kpc w zw. z art. 203 1 §1 pkt 1 kpc terminie , procesowego zarzutu tego rodzaju.
Jakkolwiek dla oceny wywołania skutku materialnego umorzenia wzajemnych , tożsamych rodzajowo wierzytelności służącym stronom sporu bez znaczenia pozostaje to , która z nich skorzystała z zarzutu materialnego - zatem bank , powołując się to wskazane następstwo, mógł odwołać się do oświadczenia powódki z dnia 11 marca 2024r.
Tym nie mniej pewien był to uczynić , formułując zarzut procesowy, w terminie dwóch tygodni od daty kiedy dowiedział się o tym , że kredytobiorczyni z zarzutu materialnego korzysta / uprzednio , co niesporne pomiędzy stronami dokonując wezwania banku do zapłaty świadczenia wynikającego z własnej zwrotnej wierzytelności pieniężnej dla którego podstawa była sporna umowa kredytowa /.
Skoro strona pozwana to oświadczenie oponentki procesowej otrzymała w dniu 11 marca 2024r / poniedziałek / to termin dwutygodniowy , w którym mogła skutecznie procesowy zarzut procesowy sformułować upłynął 25 lipca 2024r / poniedziałek /.
Tymczasem pismo procesowe banku zawierające wniosek dowodowy w postaci oświadczenia materialnego powódki o potrąceniu został nadany w palcówce pocztowej na adres Sądu Apelacyjnego w dniu 2 kwietnia 2024r /por. k. 261 i 294 akt/, a zatem po jego upływie.
Wobec tego , nawet przy bardzo liberalnej wykładni treści pisma procesowego , w którym skarżący bank wnioskuje o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu / ku której brak w sytuacji profesjonalnego zastępstwa strony dostatecznych podstaw/ i przyjęciu, iż można się w jego treści doszukać się / także / procesowego zarzutu potrącenia , zarzut taki , z opisanymi wyżej następstwami, nie może być oceniony jako skuteczny.
/ por. także , w ramach ocenianego zagadnienia, stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2025r , sygn. I CSK 2280/24 , powołanym za zbiorem Lex/
Oczywistym jest , że wyrażona tutaj ocena nie ma wpływu i mnie stoi na przeszkodzie merytorycznej weryfikacji zarzutu powódki , której dokona Sąd Okręgowy w K., w sprawie o sygnaturze (...), rozpoznając spór stron zapoczątkowany powództwem banku przeciwko kredytobiorczyni o zwrot udostępnionego im kapitału.
Z podanych powodów , w uznaniu apelacji strony pozwanej , za nieuzasadnioną Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 385 kpc / pkt 2 sentencji motywowanego orzeczenia /.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 98 §1 i 3 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc i wynikająca z niej, dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu , zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Należna powódce ich kwota , odpowiada wynagrodzeniu reprezentującego ich zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego , ustalonemu , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz.265 ].
Powiększa ją także poniesiona przez J. W. (1) opłata od apelacji, która okazał się być uzasadniona.
Przy tym Sąd II instancji nie znalazł podstaw aby w ramach tej należności obciążać przerywający bank także tym elementem kosztów , które odpowiadają wynagrodzeniu pełnomocnika powódki za postępowanie wywołane jej środkiem odwoławczym. Orzekając o kosztach tego etapu sporu, Sąd rozstrzyga o kosztach postępowania apelacyjnego jako całości , a nie więcej niż jednego postępowania w zależności od liczby apelacji , które poddane są odwoławczej weryfikacji,
Suma należna z tytułu rozliczeń kosztowych została zasądzona, po myśli art. 98 §1 1kpc, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , o których Sąd II instancji był obowiązany orzec z urzędu. / pkt 3 sentencji motywowanego orzeczenia /.
Z podanych powodów , w uznaniu apelacji Banku (...) S.A. w W. za nieuzasadnioną , Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc. /pkt 2 sentencji uzasadnianego wyroku /.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc i wynikająca także z niej, w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy, dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, zasada odpowiedzialności za wynik sprawy tylko z nieznacznym od niej , co do części tych kosztów, odstępstwem.
Sąd II instancji przyjął bowiem , iż zakres porażki procesowej powodów na odwoławczym etapie sporu z bankiem i to tylko w odniesieniu do ich własnej apelacji jest tak niewielki. Zatem to (...) S.A. ma być obciążony kosztami należnymi z tego tytułu powodom. Jednak był obowiązany także uwzględnić także , iż w części ich apelacja została jednak oddalona.
W konsekwencji, kwota należna w istocie wygrywającym także ten etap sporu powodom od przerywającego banku, odpowiada wynagrodzeniu zastępującego ich zawodowego pełnomocnika – adwokata, ustalonego , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanego w apelacji strony pozwanej , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265 ]. Suma ta została powiększona o opłatę , która kredytobiorcy ponieśli, składając własny środek odwoławczy [ kwota 1 000zł ] .
W pozostałym zakresie koszty postępowania apelacyjnego zostały , z przyczyny wskazanej wyżej, wzajemnie zniesione .
Kwota należna małżonkom W. (1)została zasądzona im łącznie , wraz z odsetkami o których , po myśli art. 98§1 ( 1)kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , Sąd Odwoławczy był obowiązany orzec z urzędu. / pkt 3 sentencji motywowanego wyroku/.
Podmiot udostępniający informację: Sąd Apelacyjny w Krakowie
Osoba, która wytworzyła informację: Grzegorz Krężołek
Data wytworzenia informacji: