Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSA Marek Boniecki

Protokolant Michał Góral

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2025 r. w Krakowie

sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. w K.

przeciwko K. G., D. G. i W. P. (1)

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego K. G.

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 14 maja 2022 r., sygn. akt I C 1532/19

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) w ten sposób,
że zasądzoną solidarnie od pozwanych K. G. i D. G. kwotę 86.266,09 zł obniża do kwoty 46.071 zł (czterdzieści sześć tysięcy złotych i siedemdziesiąt jeden groszy), oddalając powództwo co do tych pozwanych w pozostałym zakresie oraz w punkcie III (trzecim), poprzez zastąpienie w stosunku do pozwanych K. G. i D. G. kwoty 9.731 zł kwotą 4865,50 zł (cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt pięć złotych i pięćdziesiąt groszy);

2.  oddala apelację w pozostałej części;

3.  zasądza od strony powodowej na rzecz K. G. kwotę 2157 zł (dwa tysiące sto pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i znosi między stronami koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

4.  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie
na rzecz adwokata D. W. kwotę 6642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote), w tym podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu pozwanemu w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt I ACa 1490/22

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 26 maja 2025 r.

Wyrokiem z 14 maja 2022 r., zaocznym w stosunku do pozwanego W. P. (2), Sąd Okręgowy w Krakowie: zasądził solidarnie od pozwanych K. G., D. G., W. P. (1) na rzecz strony powodowej (...) sp. z o.o. w K. kwotę 86.266,09 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 29 września 2018 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach procesu i rygorze natychmiastowej wykonalności.

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z których wynika, że:

- 25 marca 2016 r. strona powodowa, jako pożyczkodawca, zawarła z pozwanym K. G. jako pożyczkobiorcą umowę pożyczki nr (...), na podstawie której udzieliła pozwanemu pożyczki w kwocie 54.963 zł z przeznaczeniem na sfinansowanie działalności gospodarczej pożyczkobiorcy;

- wykorzystana kwota pożyczki oprocentowana miała być wg zmiennej stawki wyliczanej w oparciu o obowiązujące na dzień wyliczenia stawki WIBOR 3M, powiększonej o stałą marżę w wysokości 7,28 %;

- pożyczkobiorca zobowiązał się do całkowitej spłaty zobowiązań do 5 kwietnia 2017 r. bez dodatkowego wezwania, w okresach miesięcznych, do 5 dnia każdego kolejnego miesiąca trwania umowy, w wysokości zależnej od wielkości wykorzystanej w danym okresie pożyczki;

- w przypadku zaistnienia opóźnienia w zapłacie odsetek strona powodowa zastrzegła sobie prawo do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym i wezwania pożyczkobiorcy pozwanego do natychmiastowej spłaty całej wykorzystanej kwoty pożyczki wraz z należnymi odsetkami i kosztami dochodzenia roszczenia;

- w przypadku niedotrzymania terminów płatności którejkolwiek z rat pożyczki oraz odsetek, a także w przypadku zajścia innych zdarzeń określonych w Regulaminie, strona powodowa ma prawo wypełnić weksel i przystąpić do jego realizacji do sumy odpowiadającej zadłużeniu;

- na umowie pożyczki widniały podpisy strony powodowej jako pożyczkodawcy, pozwanego K. G. jako pożyczkobiorcy oraz pozwanych D. G. i W. P. (1) jako poręczycieli;

- K. G. wystawił weksel własny in blanco na rzecz strony powodowej, a poręczenia wekslowego udzielili W. P. (1) i D. G.;

- kwota pożyczki w wysokości 54.963 zł została rozdysponowana w ten sposób, że 45.000 zł przeznaczono na spłatę pożyczki nr (...), zaś kwotę 9.963 zł na pokrycie należności z tytułu usługi (...) in;

- 31 maja 2017 r. strona powodowa zawarła z pożyczkobiorcą aneks do umowy pożyczki, w którym strony określiły datę pierwszej raty na 5 czerwca 2017 r.; całkowita spłata pożyczki miała nastąpić w terminie 12 miesięcy liczonym od 31 maja 2017 r.; saldo pożyczki na dzień zawarcia aneksu wynosiło 71.239,33 zł;

- K. G. nie wywiązywał się z zawartej umowy pożyczki; strona powodowa wielokrotnie wzywała tegoż pozwanego do zapłaty zaległości płatniczych;

- pismem z 29 sierpnia 2018 r. strona powodowa wypowiedziała K. G. umowę pożyczki i wezwała go oraz poręczycieli do zapłaty kwoty 86.266,09 zł w terminie do 12 września 2018 r.; powodem wypowiedzenia umowy było niewywiązywanie się pozwanego z zobowiązań wynikających z umowy pożyczki;

- strona powodowa wypełniła weksel na kwotę 86.266,09 zł z terminem płatności oznaczonym na 28 września 2018 r.

- pismem z 21 września 2018 r. strona powodowa zawiadomiła pożyczkobiorcę i poręczycieli o wypełnieniu weksla i wyznaczeniu terminu płatności sumy wekslowej w kwocie 86.266,09 zł do 28 września 2018 r.;

- sprawa z powództwa K. G. przeciwko (...) sp. z o.o. z siedzibą w K. (sygn. akt (...)) – dotyczy żądania ustalenia nieważności umów o świadczenie usług doradztwa z dnia 2.12.2014 r., 31.07.2015 r., 25.03.2016 r. (nr (...)), 25.03.2016 r. (nr (...)), 31 maja 2017 r. zawartych pomiędzy powodem a (...) sp. z o.o. w K., ewentualnie zapłaty kwoty 66.726 zł z odsetkami;

- w trybie art. 491 k.s.h. doszło do połączenia (...) sp. z o.o. w K. z (...) sp. z o.o. w K. – poprzez przeniesienie całego majątku spółki na rzecz (...) sp. z o.o. w K..

W ustalonym przez siebie stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione w zakresie należności głównej, argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Wyrok powyższy w części uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu zaskarżył apelacją pozwany K. G., wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości.

Apelujący zarzucił naruszenie: 1) art. 233 §1 k.p.c. - poprzez dokonanie całkowicie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez jego wszechstronnej analizy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że roszczenie powoda jest zasadne, tak co do zasady, jak i wysokości, podczas gdy rzetelna i wszechstronna analiza materiału dowodowego winna prowadzić do wniosku, że roszczenie powoda jest bezzasadne co do zasady, jak i wysokości, a tym samym, że powództwo winno ulec oddaleniu w całości; 2) art. 232 zd. 2 k.p.c. - polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu dowodu z opinii biegłego sądowego ds. rachunkowości, w sytuacji gdy dowód ten był niezbędny w celu ustalenia, czy pozwany posiadał faktycznie jakiekolwiek zadłużenie względem powoda, albowiem okoliczność ta winna budzić uzasadnione wątpliwości, wynikające już tylko z pobieżnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedstawionego przez samego powoda oraz z akt postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym (...) w K.sygn. akt (...) (później (...)), a które to były w posiadaniu Sądu Okręgowego; 3) art. 232 k.p.c. w zw. z art 253 zd. 2 k.p.c. - poprzez bezzasadne przyjęcie, że powód wykazał zasadność powództwa oraz jego wysokość, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że powód nie wykazał zasadności powództwa, tak co do zasady, jak i wysokości, przy jednoczesnym kwestionowaniu przez pozwanego prawdziwości i rzetelności wyliczeń powoda odnośnie do istnienia zadłużenia oraz jego wysokości.

Skarżący wniósł także o dopuszczenie: dowodu z wyroku Sądu Rejonowego (...) w K. z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt (...) z transkrypcją jego uzasadnienia, na okoliczność faktu wydania ww. wyroku, jego treści i uzasadnienia, w tym ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy będących podstawą wyrokowania w ww. postępowaniu, zasadności oddalenia powództwa w niniejszym postępowaniu, z uwagi na fakt uznania, że należności powoda były świadczeniem nienależnym, a umowy świadczenia usług doradztwa, w tym umowy z 31.07.2015 r., 25.03.2016 r. oraz 31.05.2017 r., na podstawie których powód był zobowiązany do ich świadczenia, były nieważne; dowodu z opinii biegłego sądowego ds. rachunkowości na okoliczność ustalenia, czy wartość przedmiotu sporu znajduje uzasadnienie w zawartych przez strony postępowania umowach; dowodów z dokumentów w postaci potwierdzeń wpłat - na okoliczność faktu błędnego wskazania przez powoda wartości przedmiotu sporu, spłaty przez pozwanego należności wynikających z zawartych umów, nieuwzględnienia przez powoda wpłat dokonywanych przez pozwanego, błędnego sposobu obliczenia przez powoda odsetek od udzielonego kapitału.

Strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć należy, że sprawa podlegała rozpoznaniu w postępowaniu apelacyjnym także na rzecz pozwanej D. G. na podst. art. 378 §2 k.p.c., albowiem między tą pozwaną a skarżącym zachodziło współuczestnictwo materialne, a jednocześnie przyczyny, dla których zachodziła konieczność modyfikacji wyroku Sądu pierwszej instancji były dla tych współuczestników wspólne. Sytuacja taka nie zachodziła w przypadku pozwanego W. P. (1), względem którego zapadł wyrok zaoczny, co oznacza, że nie przysługiwało mu uprawnienie do zaskarżenia wyroku apelacją do sądu drugiej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zachodziły też podstawy do odrzucenia apelacji na podst. art. 373 §1 k.p.c. Jakkolwiek bowiem pod samym odpisem apelacji złożonym przez ustanowionego w postępowaniu odwoławczym adwokata z urzędu nie został złożony podpis, to treść podpisanego pisma przewodniego (k. 274) wskazuje, że intencją pełnomocnika było wniesienie środka odwoławczego o treści jak w dołączonym odpisie apelacji. Niezależnie od tego, apelacji został nadany bieg, a strona powodowa wdała się w spór na etapie postępowania drugoinstancyjnego. Wobec późniejszego uzupełnienia braku, właśnie w kontekście nadania apelacji biegu, odrzucenie wniesionego środka odwoławczego nie było już możliwe, albowiem nie zachodziły już przeszkody do dalszego procedowania. Zastosowanie w takim przypadku rygoru z art. 373 §1 k.p.c. byłoby przejawem przyznania prymatu nieuzasadnionemu formalizmowi nad gwarantowanym konstytucyjnie prawem do sądu.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Sąd drugiej instancji ustalił dodatkowo, że: wyrokiem z 13 czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy(...) w K. w sprawie o sygn. (...) zasądził od (...) sp. z o.o. w K. na rzecz K. G. kwotę 55.835,72 zł z odsetkami. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że przedmiotem żądania pozwu była zapłata kwoty 66.726 zł z odsetkami. Powód reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu zawarł z (...) umowy pożyczki: numer (...) z 2 grudnia 2014 r. na kwotę 43.440,32 zł, numer (...) z 31 lipca 2015 r. na kwotę 82.422, 90 zł, numer (...) z 25 marca 2015 r. na kwotę 46.025,21 zł i numer (...) z 25 marca 2016 r. na kwotę 54.963 zł. W tych samych datach podpisane zostały przez powoda 4 umowy na świadczenie usług doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, w tym obsługi wierzytelności na etapie ich dochodzenia w fazie polubownej i sądowej z (...) sp. z o.o. w K.. W przypadku umowy z 2 grudnia 2014 r., zleceniodawca zobowiązał się do zapłaty zleceniobiorcy wynagrodzenia w kwocie 3.332 zł i 833 zł plus należny podatek VAT. Analogiczne zapisy znajdowały się również w kolejnych umowach, a różniły się wyłącznie kwotą i tak w umowie z 31 lipca 2015 r. wynagrodzenie określono na kwotę 10.080 zł plus VAT, w umowie z 25 marca 2016 r. - na kwotę 6.480 zł plus VAT i w drugiej umowie z tej samej daty -na kwotę 5.426,26 groszy plus VAT. Zapłata stałych części wynagrodzenia została w tych samych dniach, co umowy, zafakturowana, a jako sposób zapłaty wskazano potrącenie z pożyczki. W sumie wystawione zostały 4 faktury VAT na łączną kwotę 52.807,60 zł. Powód faktury te zaksięgował, lecz podczas kontroli skarbowej zostały one zakwestionowane przez Urząd Skarbowy, jako że usługi nie były faktycznie wykonywane. W ocenie Sądu Rejonowego, świadczenie powoda w zakresie objętym fakturami VAT na łączną kwotę 52.807,60 zł było świadczeniem nienależnym, ponieważ umowy, na podstawie których powód był zobowiązany do ich świadczenia były nieważne. Z tych względów żądanie pozwu uznane zostało za uzasadnione. (dowód: wyrok z transkrypcją – k. 226-233) Wyrokiem z 30 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację (...) sp. z o.o. w K. od ww. orzeczenia Sądu Rejonowego, podzielając wniosek Sądu pierwszej instancji o nieważności umów doradczych. W uzasadnieniu stwierdzono m.in., że wynagrodzenie z umów doradczych stanowiło w istocie dodatkową opłatę za udzielenie pożyczki. (dowód: wyrok z uzasadnieniem – k. 323-329) Na poczet spornej umowy pożyczki K. G. zapłacił łącznie sumę 8.892 zł w okresie od 10 sierpnia 2016 r. do 3 kwietnia 2018 r. (dowód: dokumenty DW i przelewy bankowe – k. 285-301)

Dowody w postaci orzeczeń sądowych nie były kwestionowane co do zawartych w nich treści. Nie mogły być też z uwagi na daty rozstrzygnięć powołane przed Sądem Okręgowym. Sąd Apelacyjny nie znalazł też podstaw do pominięcia zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym dowodów z dokumentów w postaci dowodów dokonanych przez powoda wpłat na poczet spornej umowy. Po pierwsze, art. 381 k.p.c. nie nakłada na sąd odwoławczy obowiązku pominięcia dowodów, które mogły być powołane przed sądem pierwszej instancji, szczególnie gdy nie skutkowało to jakimkolwiek opóźnieniem w rozpoznaniu sprawy. Po drugie, fakt uiszczenia tych należności wynikał z zestawienia przedstawionego przez stronę powodową (k. 370). Po trzecie wreszcie, konieczność weryfikacji sposobu wykonania umowy wynikała również z przeprowadzonych w postępowaniu apelacyjnym dowodów z orzeczeń sądowych.

W rozpoznawanej sprawie strona powodowa jako pożyczkodawca domagała się zapłaty sumy obejmującej udzielony pozwanemu pożyczkobiorcy kapitał, odsetki oraz koszty upomnień. Jakkolwiek bowiem powód wywodził swoje roszczenie z weksla in blanco, to z uwagi na treść zarzutów pozwanego, sprawa wymagała wyjaśnienia poprzez pryzmat łączącego strony stosunku podstawowego. Co do zasady, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 282), to na stronie pozwanej spoczywał ciężar wykazania, że weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem. Nie mogło jednak ujść uwadze Sądu, że pozwany przedłożył wszystkie dowody, którymi dysponował i mógł dysponować na okoliczność wykonania umowy. Nie leżało w możliwościach skarżącego wykazywanie bez dokumentacji znajdującej się w wyłącznym posiadaniu powoda i informacji posiadanych przez tę stronę, kosztów upomnień, sposobu obliczania odsetek karnych i umownych (co do okresu ich naliczenia), sposobu zaliczania wpłat dokonanych przez pożyczkobiorcę. Nałożone na powoda zobowiązanie (k. 361) nie zostało wykonane, co skutkowało z kolei niemożliwością weryfikacji w drodze opinii biegłego prawidłowości obliczenia przez powoda wysokości dochodzonego roszczenia w kontekście porozumienia wekslowego, w szczególności w zakresie należności ubocznych. Zachowanie takie nie mogło zyskać akceptacji Sądu, w kontekście odpowiednio zastosowanego art. 233 §2 k.p.c. Zauważyć w tym miejscu wypada, że dowód przewidziany w art. 278 §1 k.p.c. nie służy poszukiwaniu innych dowodów czy faktów, lecz ich ocenie poprzez pryzmat wiadomości specjalnych. Zgromadzone w toku postępowania pierwszoinstancyjnego dowody nie pozwalały na ustalenie, w jaki sposób powód obliczył zadłużenie pozwanego. Jak trafnie przy tym zauważył skarżący, określenie wysokości zaległości pożyczkodawcy nie jest możliwe na podstawie rozbieżnych w swej treści i niekonsekwentnych wezwań do zapłaty dołączonych do pozwu. Tytułem przykładu wskazać można, że na dzień 16 października 2017 r. zaległość miała wynosić 200 zł kapitału, 400 zł odsetek umownych, 110,18 zł – odsetek karnych, koszty wezwań 330 zł + 55 zł, na dzień 9 stycznia 2018 - 72.451,13 zł (bez wyszczególnienia), a z kolei na 13 lutego 2018 r. - 3.746,37 zł. Odpowiedzi na powyższe wątpliwości nie daje także zawarty przez strony aneks do umowy aneks z 31 maja 2017 r., w którym saldo zostało wskazane na 71.239,33 zł, a jednocześnie w harmonogramie spłat kwotę pożyczki określono na 193.913,46 zł.

W świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności, zważywszy na możliwości dowodowe pozwanego i postawę strony powodowej, Sąd Apelacyjny uznał, że jedyną udowodnioną wartością, która mogła być dochodzona skutecznie w aktualnej sprawie, była kwota odpowiadająca należności głównej wynikającej z zawartej między stronami umowy pożyczki, tj. 54.963 zł. Od wartości tej odjąć należało sumę wpłat dokonanych przez powoda tytułem spłaty pożyczki, tj. 8892 zł, wobec braku podstaw do zaliczenia ich na poczet niewykazanych należności ubocznych. Wskazać w tym miejscu należy, że skarżący nie udowodnił, aby wpłaty z 30 czerwca 2016 r., 14 stycznia 2019 r., 4 lutego 2019 r. i 3 czerwca 2019 r. uiszczone zostały na poczet spornej umowy.

Szczególna sytuacja zachodziła odnośnie do tej części pożyczki, która nie została pozwanemu przekazana na poczet zapłaty za usługi doradcze, podobnie zresztą jak części wypłaconej pożyczki, która przekazana została na sfinansowanie usług doradczych, które miały być świadczone na podstawie wcześniej zawartych umów pożyczek. Mimo związania w tym zakresie prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie (...) co do nieważności umów doradczych, nie mogło ujść uwadze Sądu Apelacyjnego, że na podstawie rzeczonego wyroku sumy te ostatecznie zostały przyznane skarżącemu.

Konsekwencją zmiany wyroku co do meritum była konieczność modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu na podst. art. 100 k.p.c., zgodnie z aktualnym stosunkiem, w jakim strony uległy w swoich stanowiskach procesowych.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego przyjęto art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c., obciążając stronę powodową obowiązkiem zwrotu pozwanemu części opłaty od apelacji w stosunku, w jakim została ona uwzględniona. Koszty zastępstwa procesowego obciążające strony podlegały natomiast wzajemnemu zniesieniu.

O wynagrodzeniu ustanowionego dla pozwanego z urzędu pełnomocnika orzeczono na podst. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1564 ze zm.) oraz §8 pkt 6 i §4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 ze zm.).