Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 grudnia 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Wojciech Kościołek
Sędziowie:	SSA Władysław Pawlak SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant:	st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska

po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa Firmy Handlowej (...), (...) Spółki Jawnej w K.

przeciwko M. B. (1)

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt I C 1226/11

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt. I ACa 1149/12

UZASADNIENIE

W ostatecznie zmodyfikowanym żądaniu pozwu strona powodowa Firma Handlowa (...), B. B. sp. j. w K. wniosła przeciwko pozwanej małoletniej M. B. (1) o uznanie za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej umowy darowizny zawartej w dniu 30 listopada 2010 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep.(...)przed notariuszem T. S., zgodnie z którą R. B. darował M. B. (2) nieruchomości położone w Gminie L., miejscowość R., składające się z działki nr (...) objętej księgą wieczystą (...) oraz działki nr (...) objętej księgą wieczystą (...) w celu zaspokojenia wymienionych w pozwie wierzytelności na łączną kwotę 416402,28 zł., którą potwierdził nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 12 stycznia 2011 r. IX GNc 1036/10.Nadto wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz strony powodowej zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pozwana M. B. (1) reprezentowana przez matkę E. B. wniosła o oddalenie powództwa i o zasadzenie na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie uwzględnił powództwo w całości i zasądził od pozwanej na rzecz strony powodowej koszty procesu.

W motywach orzeczenia wskazał Sąd Okręgowy na fakty związane z potwierdzeniem w prawomocnym nakazie zapłaty z dnia 12 stycznia 2011 r.( IX GNc 1036/10 ) wierzytelności obciążającej R. B. (ojca pozwanej) względem strony powodowej, która to wierzytelność powstała przed datami darowania przez R. B. na rzecz syna M. B. (2) (brata pozwanej i syna dłużnika) a następnie przez tego ostatniego darowana pozwanej.

Nadto ustalił Sąd Okręgowy, że 1 grudnia 2005 r. a następnie 26 stycznia 2006 r. R. B. nabył własność opisanych nieruchomości od ich poprzednich właścicieli i w datach tych umów oświadczył między innymi, że nieruchomości te nabył za pieniądze pochodzące z jego majątku osobistego.

W piśmie z dnia 27 września 2010 r. R. B. oświadczył, że potwierdza swoje zobowiązanie wobec (...) .H. (...) J. B., B. B. na kwotę 416402,28zł. Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 12 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Krakowie nakazał pozwanemu R. B. aby zapłacił Firmie Handlowej (...) J. B., B. B. sp. j. w K. kwotę 416402 zł 228 gr. z ustawowymi odsetkami od składowych dokładnie tam opisanych. (łączących się z rokiem 2010).

Umową z 30 listopada 2010 r. zawartą przed notariuszem T. S. do repertorium A Nr (...) R. B. darował swojemu synowi M. B. (2) nieruchomości położone w Gminie L., miejscowość R., składające się z działki nr (...) objętej księgą wieczystą (...) oraz działki nr (...) objętej księgą wieczystą (...) polecając ustanowienie dla swojej żony, a matki obdarowanego, E. B., nieodpłatnego dożywotniego prawa użytkowania, które M. B. (2) nieodpłatnie ustanowił.

W działach II ksiąg wieczystych (...) jako właściciel nieruchomości ujawniona jest M. B. (1) na podstawie umowy darowizny z dnia 23 marca 2011 r. W działach III tych ksiąg wykreślono prawo użytkowania na podstawie aktu zrzeczenia się prawa użytkowania.

Sąd Okręgowy ustalił, że orzeczeniem z dnia 26 kwietnia 2001 r. Poradni (...)stwierdzono o potrzebie kształcenia specjalnego M. B. (2) z uwagi na zły stan zdrowia, deficyty rozwojowe, obniżone możliwości intelektualne. Jako diagnozę powołano, ze rozwój intelektualny znajduje się poniżej inteligencji przeciętnej, nieharmonijny, obniżone sprawności i zdolności wyobrażeniowo – przestrzenne, manualno – konstrukcyjne, analiza i synteza myślowa, pamięć, uczenie się wzrokowo – słuchowe. Wolne tempo pracy. Istotne deficyty rozwojowe funkcji psychomotorycznych w zakresie percepcji słuchowej, percepcji i pamięci wzrokowej, koordynacji wzrokowo – motorycznej. Trudności w pisaniu, czytaniu, rozumieniu tekstów. M. B. (2) został zakwalifikowany w związku z obowiązkiem służby wojskowej do kategorii D.

R. B. prowadzi działalność gospodarcza polegającą na hurtowej sprzedażyb. M.do kiosków od(...). Drobną pomoc przy prowadzeniu tej działalności świadczył mu M. B. (2). W momencie zakupu nieruchomości uzyskiwał dochody rzędu 3000 zł. miesięcznie. M. B. (2) pracuje od około rok. Wcześniej uczył się w szkole policealnej ale naukę przerwał gdyż sobie nie radził. Prowadzi z rodzicami gospodarstwo domowe, razem z nimi się stołuje i płaci rachunki.

R. B. nie ma majątku, z którego mógłby spłacić wierzytelność w stosunku do strony powodowej. Przeniesienie własności nieruchomości na M. B. (2) nastąpiło dlatego, że pojawiły się problemy w związku z firmą (...) przestraszył się egzekucji ze strony tej firmy.

W ocenie Sądu Okręgowego zarzut pozwanej, że nie jest stroną zaskarżonej czynności jest bezzasadny w świetle z art. 531 § 2 k.c. Podobnie bezzasadny jest zarzut pozwanej, że zaskarżona czynność nie skutkowała pokrzywdzeniem wierzycieli, gdyż nieruchomości, których zaskarżona czynność dotyczy, została nabyta za środki pochodzące z darowizny rodziców dłużnika dla dzieci dłużnika. Zdaniem Sądu Okręgowego prawdziwość faktu, że cena tych nieruchomości została przez dłużnika zapłacona ze środków darowanych jego dzieciom nie wpływa na ocenę, że nieruchomości te od chwili zakupu stanowiły własność dłużnika. W ocenie Sądu Okręgowego - wykorzystanie na zapłatę ceny pieniędzy, które stanowiły własność dzieci dłużnika nabytą w drodze darowizny mogłoby co najwyżej stanowić podstawę do powstania roszczeń dzieci dłużnika w stosunku do dłużnika z tytułu nienależytego wykonywania zarządu majątkiem dzieci, gdyż wskutek działań dłużnika z majątku jego dzieci wyszły pieniądze a nie wszedł żaden inny składnik majątkowy, gdyż nabyte nieruchomości stały się własnością dłużnika. Takie roszczenia winny być zaspokojone z majątku dłużnika, jednakże nie korzystają one z żadnego uprzywilejowania w stosunku roszczeń innych wierzycieli dłużnika. W ocenie Sądu Okręgowego - powoływanie się na fakt, że zapłata ceny za nieruchomości przez dłużnika nastąpiła z pieniędzy stanowiących własność jego dzieci nie może zatem skutkować oddaleniem żądania pozwu w niniejszej sprawie. Niezależnie od tego pozwana nie wykazała aby środki pieniężne, za które dłużnik nabył nieruchomości rzeczywiście stanowiły własność dzieci dłużnika nabytą na podstawie darowizny od rodziców dłużnika.

W konsekwencji zaskarżona umowa z dnia 30 listopada 2011 r. skutkowała na dzień wyrokowania pokrzywdzeniem strony powodowej oraz że dłużnik R. B. przy zawieraniu tej umowy działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Dłużnik znał bowiem swoją sytuację majątkową i wiedział o tym, że strona powodowa skierowała przeciwko niemu powództwo do sądu. W szczególności z zeznań złożonych przez dłużnika jako przedstawiciela małoletniej pozwanej wynikało, ze motywacją do dokonania zaskarżonej czynności było dążenie do uniemożliwienia zaspokojenia się przez stronę powodową w drodze egzekucji ze spornych nieruchomości.

W ocenie Sądu Okręgowego nabywca – M. B. (2) - jest synem dłużnika, a zatem znajduje do niego zastosowanie domniemanie przewidziane w art. 527 par. 3 k.c. iż wiedział, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie obaliło tego domniemania. Niezależnie od tego, nawet gdyby M. B. (2) rzeczywiście o tych okolicznościach nie wiedział, to na podstawie zaskarżonej czynności uzyskał korzyść majątkową bezpłatnie, a zatem zgodnie z art. 528 k.c. strona powodowa może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Okoliczność, że jednocześnie z otrzymaniem darowizny zgodnie z poleceniem darczyńcy R. M. B. obciążył nabywaną nieruchomość prawem użytkowania na rzecz E. B. nie odbiera tej darowiźnie charakteru czynności prawnej nieodpłatnej w rozumieniu art. 528 k.c. albowiem ustanowione na rzecz osoby trzeciej przez M. B. (2) prawo nie stanowiło ekwiwalentu za nabywane przezeń na podstawie darowizny prawo, a jedynie wykonanie polecenia przewidziane w art. 894 k.c.

Z uwagi natomiast na okoliczność, ze pozwana nabyła od M. B. (2) przedmiotowe nieruchomości na podstawie darowizny, a zatem również nieodpłatnie zbędne było w ocenie Sądu Okręgowego - zgodnie z art. 531 § 2 k.c. ustalanie, czy jej przedstawiciele ustawowi wiedzieli o okolicznościach uzasadniających uznanie umowy z dnia 30 listopada 2010 r. za bezskuteczną, aczkolwiek zauważyć należy, że jednym z tych przedstawicieli był R. B., który – jak już wyżej wskazano – o okolicznościach tych niewątpliwie wiedział.

Biorąc powyższe pod uwagę zachodziły podstawy do uznania za bezskuteczne umowy z dnia 30 listopada 2010 r. o czym orzeczono w punkcie I sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów. O kosztach procesu orzekł Sąd I instancji na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c.

Apelację od wyroku złożyła małoletnia pozwana reprezentowana przez ojca, zaskarżając orzeczenie w całości.

.Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła;

Naruszenie przepisów prawa procesowego, a to;

- art. 228 k.p.c. przez odmowę wiarygodności zeznającym w sprawie osobom, na okoliczność, że pieniądze za które zakupione zostały nieruchomości pochodziły z darowizny dokonanej przez dziadków pozwanej na rzecz pozwanej;

- art. 233 k.p.c. przez uznanie dowodów zawnioskowanych przez pozwaną za niewiarygodne, gdy te wobec ich spójności i wzajemnej zgodności w świetle doświadczenia życiowego na wiarę zasługują,

- art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie;

Nadto zarzuciła naruszenie prawa materialnego; a to art. 527§1i 3 k.c., a nadto art.528 k..c. przez ich wadliwe zastosowanie w warunkach wadliwie ustalonego stanu faktycznego i wadliwego sposobu wykładni postanowień umowy łączącej dłużnika powoda z jego synem ( która nie posiadała bezpłatnego charakteru).

Ostatecznie podniosła zarzut wadliwej reprezentacji małoletniej pozwanej w toku postępowania w sprawie.

Na tych podstawach wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu.

Strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył;

apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu.

Pierwszoplanowe znaczenie w sprawie posiada zarzut dotyczący właściwej reprezentacji w procesie małoletniej pozwanej M. B. (1). W tym zakresie należy wskazać, że jak to wynika z aktu notarialnego z (...) (k. 133 akt) pozwana w dacie wszczęcia postępowania miał ukończone lat (...)podobnie jak w dacie nabycia praw do nieruchomości . Prawa do nieruchomości objętych zaskarżoną czynnością małoletnia pozwana (urodzona (...)) nabywała na podstawie umowy darowizny, zaś przy czynności tej reprezentowana była przez matkę E. B.. E. B. imieniem córki złożyła odpowiedź na pozew. Matka pozwanej udzieliła też pełnomocnictwa procesowego działającemu w sprawie adwokatowi (k.94 akt). Apelację od wyroku złożyła pozwana reprezentowana przez ojca R. B. (k. 184 i 188 akt).

Z kolei zaskarżona w niniejszej sprawie skargą paulińską czynność dokonana została przez R. B. (ojca pozwanej) z bratem pozwanej i określona była jako umowa darowizny. Ujawnienie tych okoliczności posiada znaczenie, a to z uwagi na treść przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, spośród których istotne znaczenie posiada art. 98.

Stosownie do przepisów § 2 art. 98 k.r. i o. żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka: 1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską, jak i 2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Przytoczone przepisy stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem (art. 98 § 3 k.r. i o.). W ocenie Sądu Apelacyjnego – nie budzi wątpliwości fakt, że czynność prawna budująca przez pryzmat art.531§ 2 k.c. legitymacje bierną pozwanej, podobnie jak i zaskarżona skargą paulińską czynność były czynnościami przysparzającymi dla małoletniej pozwanej, a nadto, że czynności te posiadały bezpłatny charakter ( o czym niżej) , co bezzasadnym czyni zarzuty apelacji, co do powinności sądu (tak II jak i I instancji) zwrócenia się do sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla pozwanej nie mającej zdolności procesowej (art.65 § 1 k.p.c.) i to bez względu na nieadekwatność wskazanej przez pozwana podstawy materialno prawnej takiego wystąpienia.. Uwzględniając przy tym dalszą regulację kodeksu rodzinnego (np. art. 102 czy 109§3) zauważyć należy, że w niniejszym postępowaniu nie zachodzi sprzeczność interesów między małoletnią pozwaną a jej rodzicami, skoro matka reprezentowała interesy małoletniej pozwanej przy czynności materialno prawnej, zaś ojciec pozwanej jest w równym stopniu co jego córka zainteresowany w ochronie jej interesu. Jawiące się wątpliwości, co do rzetelności sprawowania władzy rodzicielskiej przez ojca ( w zakresie zarządu) nie dotyczą bowiem treści zaskarżonej pozwem czynności (jej bezskuteczności czy też względnej nieważności), co zdarzeń je poprzedzających, a związanych z mającym mieć miejsce powiernictwem ( którego istnienie potwierdzają rodzice). Ta ostatnia okoliczność pozostaje jednak bez wpływu na stanowisko procesowe pozwanej w realiach niniejszej sprawy (które nie koliduje z interesem jej rodziców), a jej efekty mogą jedynie rzutować na przyszłe stosunki majątkowe w relacjach między rodzicami a dziećmi w tym pozwaną (na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji). Przegrana bowiem w procesie jest w tym samym stopniu przegraną pozwanej, jak i jej ojca z jedynie hipotetycznymi konsekwencjami w postaci ewentualnych roszczeń córki wobec ojca z tytułu szkody wyrządzonej małoletniej z uwagi na nienależycie wykonywany zarząd nad majątkiem małoletniej.

Bezzasadność zarzutu wadliwej reprezentacji małoletniej pozwanej otwiera celowość rozważenia zasadności pozostałych zarzutów apelacji. Te koncentrują się w sferze faktycznej i prawnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie budzą zastrzeżeń ustalenia faktyczne poczynione w sprawie. Sąd Apelacyjny za własne uznał fakty ustalone przez Sad I instancji, a które pozwoliły na właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Trafnie zwraca uwagę Sąd I instancji, ze przesłankami skargi pauliańskiej zgodnie z art. 527 k.c. są: 1) dokonanie przez dłużnika z osobą trzecią czynności prawnej, na skutek której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową oraz doszło do pokrzywdzenia wierzycieli, 2) działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, 3) wiedza lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią Zaskarżona może być tylko taka czynność prawna, której skutkiem jest zmniejszenie majątku dłużnika: W judykaturze podnosi się, że niewypłacalność to aktualny (w chwili orzekania) brak możliwości wywiązywania się z zobowiązań finansowych (wyrok SA w Warszawie z dnia 19 listopada 1997 r., I ACa 737/97, Apel.-W-wa 1998, nr 4, s. 36). W tym kontekście w kategoriach nieporozumienia traktować należy zarzut apelacji o braku pokrzywdzenia strony powodowej, bowiem trafna jest ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie co do braku podstaw dla uznania, by zaskarżona czynność stanowiła spełnienie wcześniejszego zobowiązania ojca pozwanej w ramach rodzinnego węzła powiernictwa.

Fakt źródła pochodzenia środków na zakup nieruchomości przez dłużnika i cel ich przeznaczenia w sytuacji, w której w latach 2005 i 2006 powód nabył na swoją rzecz mógł stanowić podstawę dla ustaleń stosunku powiernictwa. W literaturze prawniczej przyjmuje się, że powiernictwo można określić jako stosunek prawny, w ramach którego powiernikowi inna osoba (powierzający), powierza określone prawo (prawa) podmio­towe, które powiernik nabywa, względnie uzyskuje upoważnienie (kompetencję) do wykonywania uprawnień wypływających z powierzonego prawa, co powoduje, że na zewnątrz (wobec osób trzecich) powiernik występuje w imieniu własnym, jako podmiot danego prawa, z tym, że w stosunku do powierzającego (na wewnątrz) jest zobowiązany działać w interesie powierzającego (lub osoby trzeciej) i według jego wskazówek. W ocenie Sądu Apelacyjnego taki układ stosunków prawnych w sprawie nie został wykazany wiarygodnymi dowodami. Sam fakt zbieżności zeznań świadków oceny takiej nie usprawiedliwia w kontekście innych okoliczności wskazanych w sprawie, zwłaszcza w kontekście braku dowodu z zeznań w charakterze świadka Z. B. – na co bezbłędnie zwrócił uwagę Sąd I instancji i kontekst czasowy oraz podmiotowy poddanych ocenie zdarzeń (wyzbycie praw następuje po uznaniu wierzytelności powoda).. Nie wykazano także w sprawie, by ojciec pozwanej działał niezgodnie ze wskazówkami swoich rodziców i to w sytuacji, w której jak się twierdzi do nabycia praw do nieruchomości doszło za powierzone pieniądze, czemu z kolei przeczy treść aktu notarialnego z 2005 i 2006r. (dłużnik powoda a ojciec pozwanej świadczył, że nabywa nieruchomości z majątku osobistego).

Należy też wskazać, że nieruchomość nabyta przez dłużnika powoda nie była obciążana prawem jego dzieci, co w warunkach starannego działania dłużnika powoda powinno nastąpić w dacie czynności z 2005 i 2006r. i nie łączyło się wbrew stanowisku powoda z żadnymi faktycznymi trudnościami (jednostronne oświadczenie). Okoliczność ta, przy zeznaniach dłużnika powoda, co do znaczenia prawnego podejmowanych przez niego czynności nabycia praw do opisanych nieruchomości i w kontekście treści aktów notarialnych z 2005 i 2006r.( środki na zakup pochodzić miały z majątku dłużnika powoda) świadczy o dalekiej niekonsekwencji postaw powoda (w datach nabywania nieruchomości i w dacie niniejszej sprawy). Dowodzi też niewiarygodności tych zeznań, jako złożonych w tym zakresie wyłącznie na użytek niniejszego postępowania w sprawie (skoro zważy się występującą sprzeczność między oświadczeniami ojca pozwanej, która zawarto w umowach sprzedaży z 2005 i 2006r. a obecnymi oświadczeniami co do pochodzenia środków na zakup ziemi).

Wszystko to, w kontekście zarzutów apelacji, co do wadliwości ustaleń faktycznych związanych z charakterem prawnym nabycia nieruchomości nie tylko potwierdza trafność oceny Sądu I instancji, co do okoliczności nabycia prawa do gruntu przez dłużnika powoda, ale i poprawność oceny dowodów. Kłóci się z doświadczeniem życiowym teza, że rodzic, który realizuje zobowiązanie osób trzecich na rzecz swoich dzieci nie ujawnia tego faktu przy nabywaniu praw do rzeczy i to w sytuacji w której prowadzi działalność gospodarczą ( z istoty obciążona ryzykiem i jak sam twierdzi dłużnik powoda, gdy między małżonkami dochodzi do zniesienia majątkowej wspólności małżeńskiej – k.169 akt). W warunkach istnienia doniosłych przyczyn dla zniesienia wspólności majątkowej rodziców pozwanej, nic nie stało na przeszkodzie, by mający istnieć fakt istniejącego prawa dzieci dłużnika powoda do nieruchomości uwidocznić w księdze wieczyste. A tak się nie stało. Okoliczność ta pozwala Sądowi Apelacyjnemu w całości podzielić ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości fakt wykazania przez powoda w niniejszej sprawie obu obiektywnych przesłanek skargi paulińskiej z art. 527§ 1 i 2 k.c.

Nie jest trafny zarzut apelacji naruszenia przez Sad I instancji art. 528 k.c. Korzyścią majątkową uzyskaną bezpłatnie w rozumieniu art. 528 k.c. jest każda korzyść, w zamian za którą osoba trzecia nie spełniła ani nie zobowiązała się spełnić jakiegokolwiek ekwiwalentnego świadczenia w ramach jakiegokolwiek stosunku prawnego Korzyść ta może być uzyskana w wyniku darowizny oraz każdego innego przysporzenia, pod warunkiem że osoba, która dokonała tego przysporzenia, nie otrzymała w zamian korzyści majątkowej stanowiącej jego ekwiwalent. Jako przykłady korzyści majątkowych bezpłatnych wskazuje się nieodpłatne zwolnienie z długu, nabycie pierwotnego prawa, które stało się możliwe dlatego, że dłużnik wcześniej zrzekł się tego prawa. Zasadnie zwraca się też uwagę w piśmiennictwie, że ocena, czy inne świadczenie może być uznane za ekwiwalent za korzyść uzyskaną od dłużnika – winna być dokonywana z obiektywnego punktu widzenia, nie zaś z punktu widzenia samych stron . W realiach ocenianej sprawy treścią zaskarżoną czynności prawnej objęto także polecenie darczyńcy wobec jego syna. Zasadniczo uprawnionym do żądania wykonania polecenia jest darczyńca, bo dopóki on żyje, tylko jemu, bez względu na treść polecenia, przysługuje wspomniane żądanie.

Treścią ocenianego w sprawie polecenia jest ustanowienie na rzecz matki M. B. (2) w osobie żony darczyńcy E. B. nieodpłatnego prawa użytkowania całych nabytych umową nieruchomości . Stosownie do art. 252 i nast. K.c. użytkownikowi przysługują dwa uprawnienia, które łącznie tworzą treść tego prawa: prawo używania przedmiotu użytkowania i pobierania z przedmiotu użytkowania pożytków. Używanie rzeczy obejmuje m.in. jej posiadanie. Pobieranie pożytków rzeczy może polegać na pobieraniu pożytków cywilnych rzeczy, czyli jej płodów i innych odłączonych od niej części składowych, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy (art. 53 § 1 k.c.). Pobieranie pożytków naturalnych rzeczy obejmuje pobieranie dochodów, jakie rzecz ta przynosi na podstawie stosunku prawnego (art. 53 § 2 k.c.). Pobieranie pożytków prawa to pobieranie dochodów, jakie prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 54 k.c.). Używanie rzeczy może polegać np. na zamieszkiwaniu w cudzej nieruchomości; używanie prawa na przechodzeniu przez grunt oddany w użytkowanie wieczyste. Pobieranie pożytków naturalnych rzeczy to np. pobieranie płodów rolnych z użytkowanego gruntu; pobieranie pożytków prawa może polegać zaś na pobieraniu czynszu z użytkowanej nieruchomości oddanej w najem. Pozwana w żaden sposób nie wykazała na czym polegać miało prawo użytkowania (mimo reprezentacji w sprawie przez osobę uprawnioną z prawa). Tym niemniej nie budzi wątpliwości, że powyższe polecenie stanowiło wyłącznie bliżej nieokreślone obciążenie, co i ze swej istoty nie tyle stanowi ekwiwalent otrzymanego świadczenia, lecz jedynie wpływać mogło na jego wartość (zmniejszając wartość przysporzenia o wartość użytkowania). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, ze obciążenie darowanego przedmiotu ograniczonym prawem rzeczowym w postaci użytkowania nie może stanowić ekwiwalentu za korzyść uzyskaną od dłużnika. W relacjach, jakie powstają pomiędzy najbliższymi osobami opisanej czynności prawnej stanowi bowiem wyłącznie wskazania przedmiotu, z którego w przyszłości pojawić się może prawo zaspokojenia własnych potrzeb w zgodzie z celem rzeczy darowanej. Skutkiem takiego sposobu pojmowania postanowień zaskarżonej umowy jest niewątpliwie prawdziwa teza sądu I instancji, co do bezpłatnego charakteru czynności dokonanej darowizny. Na marginesie zauważa Sąd Apelacyjny, że uczynienie w realiach sprawy obciążenia rzeczy darowanej generalnie opisanym prawem rodzica do rzeczy nie zmieniało ewentualnych obowiązków alimentacyjnych syna darczyńcy wynikających z przepisów prawa rodzinnego. W orzecznictwie sądowym wskazano, że przepis art. 528 k.c., w przypadku „gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie", uwalnia wierzyciela od konieczności wykazania istnienia po stronie osoby trzeciej jakiejkolwiek przesłanki subiektywnej (wyrok SN z dnia 24 stycznia 2000 r., III CKN 554/98, niepubl.). Nawet wykazanie przez osobę trzecią, że nie wiedziała i mimo dołożenia należytej staranności nie mogła się dowiedzieć o pokrzywdzeniu wierzycieli – nie zwalnia jej od odpowiedzialności wobec wierzyciela. Stan podmiotowy osoby trzeciej jest tu po prostu obojętny; do zaskarżenia wystarczy spełnienie pozostałych warunków art. 527 § 1 i § 2 k.c. W realiach niniejszej sprawy każda z opisanych w sprawie czynności (darowizny) posiadała charakter bezpłatny. Z kolei fakt, ze przy ostatniej z czynności (darowizna na rzecz pozwanej) pozwana reprezentowała jej matka i zona dłużnika powoda nie tylko wzmacnia tę ocenę (art. 529 k.c.) ale nakazuje uznać, że pozwana wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności za bezskuteczną. Nie ma w sprawie wiarygodnych świadectw usprawiedliwiających odmienna ocenę sprawy.

Także bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. W realiach sprawy nie ma żadnych okoliczności świadczących o istnieniu szczególnych okoliczności. Do tych bowiem nie sposób zaliczyć sytuacji życiowej pozwanej, a także faktycznej wywołanej prowadzonym przeciwko niej postępowaniem. W ocenianej bowiem sprawie odpowiedzialność za właściwe sprawowanie zarządu nad majątkiem pozwanej ponoszą jej rodzice, których postawa ma bezpośredni wpływ na potrzebę prowadzenia postępowania w sprawie. O ile zatem, końcowy efekt działania rodziców pozwanej będzie w ocenie pozwanej uznany za niestaranny, to dla ochrony interesów obecnie małoletniej pozwanej prawo zabezpiecza odpowiednie roszczenia. Okoliczność ta wykracza wszakże poza ramy niniejszego postępowania, a i jej rozważania są zbędne z racji profesjonalnej reprezentacji pozwanej w procesie przez zawodowego pełnomocnika.

Mając to wszystko na uwadze orzekł Sąd Apelacyjny jak w wyroku na podstawie art. 385 k.p.c., zaś o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. uwzględniając wysokość wynagrodzenia dla zawodowego pełnomocnika strony powodowej według stawek minimalnych.