Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 27 grudnia 2022 r.

Sąd Rejonowy w Rybniku I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:

Sędzia Ewa Buczek – Fidyka Protokolant: Starszy protokolant sądowy Antonina Hendzel

po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. w Rybniku na rozprawie

sprawy z wniosku I. S., W. S.

z udziałem R. K.

o zasiedzenie

postanawia:

1.  stwierdzić, że wnioskodawcy I. S. i W. S. jako współwłaściciele nieruchomości położonej w P. składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...) nabyli do wspólności ustawowej małżeńskiej przez zasiedzenie z dniem 1 czerwca 2010r. służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez nieruchomość położoną w P. stanowiącą działkę nr (...), na całej jej powierzchni, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...) szlakiem drogowym oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik nr 1 do opinii biegłego K. T. z dnia 14 lipca 2022r., który to załącznik uczynić integralną częścią postanowienia,

2.  stwierdzić, że wnioskodawcy i uczestniczka postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

3.  nakazać pobrać od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Rybniku kwotę 1814,13 zł (tysiąc osiemset czternaście złotych trzynaście groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. akt: I Ns 95/20

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 27 grudnia 2022 roku

Wnioskodawcy I. S. i W. S. domagali się stwierdzenia zasiedzenia służebności drogi koniecznej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez nieruchomość położoną w P., składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej położonej w R., składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...), nadto o zasądzenie od uczestniczki R. K. zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazali, że są właścicielami działki nr (...), a uczestniczka – działki (...), która stanowi w przeważającej mierze drogę dojazdową do nieruchomości wnioskodawców. Wnioskodawcy co najmniej od maja 1980 r. korzystają ze szlaku drogowego, będącego przedmiotem wniosku, który sami urządzili.

W odpowiedzi na wniosek uczestniczka R. K. wniosła o oddalenie wniosku i zwrot kosztów procesu. Podniosła, że nie doszło do zasiedzenia służebności. Wskazała, że dopiero w połowie lat 90. XX w. wnioskodawcy urządzili drogę. Zaznaczyła, że to ona opłaca podatek od nieruchomości.

Prawomocną decyzją z 29 października 2021 r. Wójt Gminy L. zatwierdził podział działki nr (...) na działkę nr (...) o pow. 0,0116 ha i nr (...)o pow. 0,1965 ha. Następnie gmina przejęła działkę nr (...) na własność Było to powodem modyfikacji wniosku poprzez określenie jako nieruchomości władnącej działki nr (...), zapisanej w (...).

Wnioskodawcy na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022r. sprecyzowali wniosek wskazując, i nieruchomość władnąca winna być określona jako działka nr (...) w związku z podziałem działki nr (...).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawcy I. S. i W. S. są właścicielami nieruchomości położonej w P., składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...). Działka ta wraz z działką nr (...) powstały z podziału działki nr (...), którą to nabyli od rodziców wnioskodawczyni M. i A. G. w dniu 21 grudnia 1989 r. na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego.

Okoliczność bezsporna, nadto dowód: decyzja o podziale nieruchomości k. 156-157, postanowienie k. 113-115, mapa ewidencji gruntów i budynków k. 10, wypis z rejestru gruntów k. 11, treść KW nr (...) (online)

Z działką wnioskodawców od strony północnej (od ul. (...)) sąsiaduje działka nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...). Jej właścicielką jest siostra wnioskodawczyni – uczestniczka R. K., która nabyła ją od swoich rodziców M. i A. G. w dniu 21 grudnia 1989 r. na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego. Działka została wydzielona w 2007 r. z działki nr (...).

Natomiast od strony południowej działki wnioskodawców znajduje się działka o nr (...), która jest własnością uczestniczki.

W księdze wieczystej jako sposób korzystania z działki nr (...) wpisano oznaczenie DR – droga. Cała powierzchnia jest użytkowana jako szlak drogowy, ponieważ działka ma kształt prostokąta, którego węższe boki graniczą z drogą publiczną i z działką nr (...). Od wschodu działka (...) sąsiaduje także z należącą do uczestniczki działką (...). Między nimi, przez całą długość nieruchomości przebiega ogrodzenie.

Dowód: treść KW nr (...) (online), opinia biegłego geodety wraz z mapą k. 169-175, mapa ewidencji gruntów i budynków k. 10, wypis z rejestru gruntów k. 11, projekt podziału k. 21-22,

Wnioskodawcy w grudniu 1978 r. zamieszkali w budynku, posadowionym na działce nr (...) (poprzednio (...)), który przebudowali z budynku gospodarczego. Od tego czasu korzystają z działki nr (...) (poprzednio(...) jako z drogi dojazdowej do swojego domu. Ze względu na dobre relacje rodzinne, podczas przekazania gospodarstwa rolnego w 1989 r. strony umowy nie widziały konieczności formalnego wyodrębnienia drogi koniecznej.

Pod koniec lat 70. XX w. wnioskodawca wykorytkował trakt i wysypał go klińcem i kamieniem wielkopiecowym. Wnioskodawca jako pracownik Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...), wykonującego pracę na rzecz Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...), miał dostęp do resztek materiałów budowlanych. W 1979-1980 r. ułożył krawężnik, który był gotowy na uroczystość I Komunii Świętej córki wnioskodawców (maj 1980 r.).

Z. asfaltowe zostały położone przez wnioskodawcę na trakcie drogowym w latach 80. XX w., już po ww. uroczystości. Wnioskodawcy pomagali koledzy z pracy: S., W., L., B..

Przed weselem syna wnioskodawców K. S. w 1994 r. droga została wyasfaltowana. Wnioskodawcy pomagał K. S. (syn wnioskodawcy), M. B., W. K. i A. M..

Najpóźniej do 31 maja 1980 r. wnioskodawcy własnym sumptem urządzili szlak drogowy, z którego bez przerwy i w niezmiennej formie korzystają do chwili obecnej.

Dowód: zeznania świadka W. K. k. 116v-117, zeznania świadka F. K. k. 117-117v, zeznania świadka J. Ś. (1) k. 117v-118, zeznania świadka J. Ś. (2) k. 118, przesłuchanie wnioskodawcy k. 144-145, przesłuchanie wnioskodawczyni k. 145

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów, opinii biegłego geodety oraz zeznań świadków i przesłuchania stron. Dokumenty uznano za wiarygodne w całości. Nie zostały one zakwestionowane przez strony, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu.

Natomiast przedłożona przez uczestniczkę dokumentacja zdjęciowa (k. 143) jest niskiej jakości – czarnobiała, mały format. Fotografie ukazują małe dzieci, J. Ś. (1), roślinność, maszynę rolniczą oraz fragment drogi. Jednakże nie sposób określić dokładnie miejsca (dokładnego odcinka drogi) ani daty wykonania zdjęć. Na zdjęciach, ze względu na ich jakość, nie widać czy nawierzchnia jest utwardzona. Ze względu na powyższe, Sąd, ustalając stan faktyczny, nie oparł się na ww. fotografiach.

Sąd nie dał wiary zeznaniom świadków B. K. (k. 118-118v), M. G. (k.125-125v), Z. G. (k. 119) oraz przesłuchaniu uczestniczki (k. 145-146) co do twierdzeń, że w 1980 r. droga była nieutwardzona, polna. Większość świadków nie związanych więzami rodzinnymi z zainteresowanymi potwierdziła, że droga była wtedy wykorytowana i utwardzona klińcem oraz kamieniem wielkopiecowym, już w czasie komunii córki wnioskodawców, co było wystarczające do ustalenia koniecznych w sprawie faktów. Świadek Z. G. również nie wykluczył kwestii utwardzenia drogi w sposób stanowczy wskazując, że nie potrafi powiedzieć czy było coś wysypane na drogę , mówił też że trudno powiedzieć czy droga była utwardzona. Kwestia dokładnej daty wyasfaltowania nawierzchni, nie była kluczowa dla rozstrzygnięcia, ponieważ jako trwałe, widoczne urządzenie wystarczające było wysypanie drogi kamieniem i utwardzenie jej w inny sposób.

Zeznania M. G. w zestawieniu z zeznaniami świadków którzy pomagali wnioskodawcy utwardzać drogę były niewiarygodne ze względu na jej zły stan zdrowia, kłopoty z pamięcią, oraz faworyzowanie córki – uczestniczki R. K., która się nią opiekuje i mieszka z nią na stałe świadek starała się przedstawić korzystną dla uczestniczki wersję wydarzeń, podobnie jak maż uczestniczki , który pozostaje w konflikcie z wnioskodawcami. Świadek nie miała kontaktu z wnioskodawcami od wielu lat, kiedy rozpoczął się konflikt między stronami.

Dowód z przesłuchania wnioskodawców oraz uczestniczki w charakterze strony oceniano z dużą ostrożnością, mając na względzie, że jest byli oni osobiście zainteresowani wynikiem sprawy oraz pozostają w konflikcie Sąd uznał jednak zeznania wnioskodawców za wiarygodne, korelujące z pozostałym zebranym materiale dowodowym.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. W świetle art. 352 § 1 k.c., art. 292 i art. 172 k.c. możliwość nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie nie może być kwestionowana.

Za trwałe i widoczne urządzenie można poczytać sposób utwardzenia wykonany przez wnioskodawców. W doktrynie uważa się, że takowa droga powinna być wynikiem celowego działania ludzkiego, uzewnętrznionemu w trwałej postaci widocznych przedmiotów czy urządzeń wymagających do swego powstania pracy człowieka. Trakt drogowy powinien powstać na skutek świadomego, pozytywnego działania ludzkiego w celu przystosowania gruntu pod drogę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzono, że w przypadku służebności gruntowej drogi, przejeżdżanie przez szlak drożny niemający urządzonej drogi nie może doprowadzić do zasiedzenia, skutki bowiem przejeżdżania w postaci kolein bądź śladów przepędzania bydła nie są urządzeniem w rozumieniu tego przepisu, natomiast koleiny utwardzone żwirem stanowią takie urządzenie ((...)

Tym samym wnioskodawcy wykazali, by istniało trwałe i widoczne urządzenie tj. utwardzenie drogi klińcem i kamieniem wielkopiecowym, które zostało wykonane przez wnioskodawcę osobiście, najpóźniej na koniec maja 1980 r. Niewątpliwie posiadanie wnioskodawców polegało na korzystaniu z trwałych i widocznych urządzeń oraz na podejmowaniu czynności w celu ich utrzymania i konserwacji, oraz większego utwardzenia, które w latach 90 ubiegłego wieku zakończyło się wyasfaltowaniem.

Zgodnie z art. 340 k.p.c. w związku z art. 352 § 2 k.c. domniemywa się ciągłość posiadania. W niniejszej sprawie nie wykazano, aby doszło do przerwania tejże ciągłości. To uczestniczkę zaś obciążał ciężar dowodowy w zakresie obalenia domniemania prawnego (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w (...) z dnia 24 listopada 2021 r., (...)).

Uczestniczka nie wykazała odmiennego stanu faktycznego. W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, iż zgodnie z treścią art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zobowiązywanie do wykazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których strony wywodzą skutki prawne wynika z art. 232 k.p.c. Samo zaś twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę to twierdzenie zgłaszającą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2001 r.(...)).

Ustalony stan faktyczny pozwala stwierdzić, że uczestniczka nie ingerowała w działania wnioskodawców, którzy zachowywali się jak właściciele służebności drogi koniecznej. Kwestia płacenia podatku od nieruchomości nie ma znaczenia przy zasiedzeniu samej służebności gruntowej, ponieważ podatek nie obciąża osoby uprawnionej z tytułu ograniczonego prawa rzeczowego, a prawa własności uczestniczki postępowania co do tej nieruchomości nikt nie kwestionował.

Wskazany wyżej art. 172 § 1 k.c., który znajduje odpowiednie zastosowanie o zasiedzenia służebności drogowej stanowi, iż posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Z § 2 powyższego przepisu wynika, że po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

W niniejszej sprawie kluczowe było ustalenie dobrej albo złej wiary uczestnika postępowania, która bezpośrednio wpływa na okres posiadania niezbędny do zasiedzenia służebności gruntowej - drogi koniecznej. Ustalenie, czy posiadanie służebności zostało uzyskane w dobrej, czy w złej wierze, rzutujące na długość okresu posiadania niezbędnego do zasiedzenia, zakłada zbadanie stanu świadomości osoby, która powołuje się na nabycie służebności w wyniku długotrwałego jej posiadania bez tytułu prawnego; czy mimo że tytuł prawny do posiadania służebności jej nie przysługiwał, była przekonana, iż uzyskała posiadanie służebności na podstawie tytułu prawnego, czy też wiedziała lub wprawdzie nie wiedziała, ale powinna była wiedzieć, że uzyskała władanie nieruchomością w charakterze posiadacza służebności nie mając do tego tytułu prawnego. Ze względu na to, że dobrą wiarę domniemywa się (art. 7 k.c.), praktyczne znaczenie ma obalenie tego domniemania przez wykazanie złej wiary posiadacza służebności, tj. przez udowodnienie, że w chwili uzyskania posiadania służebności wiedział on lub wprawdzie nie wiedział, ale powinien był wiedzieć, że służebności nie nabył. Wzruszenie tego domniemania obciąża właściciela nieruchomości obciążonej, czego uczestniczka skutecznie dokonała. Wnioskodawcy wiedzieli bowiem, że nieruchomość przez którą przebiega droga nie jest ich własnością, czego nie kwestionowali. Jak podkreśla Sąd Najwyższy, domniemanie opisane w art. 7 k.c. nie oznacza bezkrytycznego przyjęcia istnienia określonego w nim stanu, a jedynie nakazuje rozstrzygnąć na korzyść dobrej wiary sytuację, gdy zgromadzony i prawidłowo oceniony materiał dowodowy nie wystarcza do usunięcia niepewności, co do dobrej lub złej wiary (wyrok SN z dnia 15 lutego 2017 rok, sygn. (...)).

Bieg terminu zasiedzenia drogi koniecznej rozpoczął się przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 z późn. zm.), która to nowelizacja zmieniła terminy zasiedzenia. Do 30 września 1990 roku art. 172 k.c. brzmiał następująco: „§1 Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). §2 Po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.”. Po wejściu w życie zmiany ustawy w dniu 1 października 1990 roku (art. 16 tejże ustawy) wydłużono wyżej wskazane oba terminy o dziesięć lat.

Jak wyżej wskazano wnioskodawcy byli w złej wierze, więc do dnia nowelizacji nie zasiedzieli służebności drogowej. Tym samym w niniejszej sprawie należało stosować dłuższe terminy biegu zasiedzenia, przewidziane nowelizacją kodeksu cywilnego z 1990 roku.

Termin zasiedzenia służebności drogi koniecznej upłynął zatem z dniem 31 maja 2010 r., a jego bieg nie został przerwany w sposób wskazany w art. 175 k.c. w związku z art. 123 § 1 k.c.

Ze względu na powyższe Sąd w punkcie 1 orzeczenia stwierdził, że wnioskodawcy I. S. i W. S. jako współwłaściciele nieruchomości położonej w P. składającej się z działki nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...) nabyli do wspólności ustawowej małżeńskiej przez zasiedzenie z dniem 1 czerwca 2010 r. służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez nieruchomość położoną w P. stanowiącą działkę nr (...), na całej jej powierzchni, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi księgę wieczystą nr (...) szlakiem drogowym oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik nr 1 do opinii biegłego K. T. z dnia 14 lipca 2022r., który to załącznik uczynić integralną częścią postanowienia

W celu ułatwienia realizacji przedmiotowego postanowienia po jego uprawomocnieniu, Sąd postanowił uczynić mapę, sporządzoną przez biegłego geodetę K. T. integralną częścią orzeczenia, co ułatwi zarówno wykonywanie służebności, jak i uwzględnienie wpisu w księgach wieczystych.

Na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Sąd uznał, iż każdy z zainteresowanych ponosi koszty związane z swoim udziałem w sprawie. Postępowanie nieprocesowe ma charakter ze swej istoty niesporny, przy czym jego uczestnicy mogą być w różnym stopniu zainteresowani wynikiem tego postępowania. Założeniem ustawodawcy, co wynika z treści całego art. 520 k.p.c. jest, że uczestnicy postępowania są w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem, a orzeczenie sądu udziela ochrony prawnej każdemu uczestnikowi. Wyjątkowo, jeżeli uczestnicy albo w różnym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania, albo interesy ich były sprzeczne, sąd może orzec na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 520 § 2 k.p.c.) lub na zasadzie zawinienia (art. 520 § 3 k.p.c.).

Obowiązek poniesienia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie oznacza, że zainteresowany ponosi koszty nie tylko tych czynności, których sam dokonał, takich jak koszty opłaty sądowej, ustanowienia pełnomocnika, ale i tych, które zostały dokonane przez sąd na jego wniosek, czy też w jego interesie np. koszty opinii biegłego.
W niniejszej sprawie to wnioskodawcy powinni ponieść koszt opinii biegłego geodety, pozwalającej na dokładne ustalenie treści służebności. W niniejszej sprawie koszty opinii sądowej wyniosły 1814,13 zł, która to kwota została pokryta tymczasowo ze środków Skarbu Państwa.

Mając na uwadze powyższą regułę rozliczenia kosztów, Sąd w punkcie 3 orzeczenia nakazał pobrać od solidarnie od wnioskodawców na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Rybniku kwotę 1814,13 zł tytułem nieuiszczonych kosztów wynagrodzenia biegłego.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  K..(...)

R., 17.01.2022 r. Sędzia Ewa Buczek-Fidyka