Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2021 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll

Sędziowie Sądu Okręgowego: Marcin Rak

Beata Majewska-Czajkowska

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. w Gliwicach na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w B.

przeciwko W. J.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim

z dnia 21 maja 2019 r., sygn. akt I C 1501/18

oddala apelację.

SSO Beata Majewska-Czajkowska SSO Roman Troll SSO Marcin Rak

Sygn. akt III Ca 1031/19

UZASADNIENIE

Powódka – (...) S.A. w B. wniosła o zasądzenie od pozwanego W. J. 20078,03 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od 28 kwietnia 2018 r. wraz z kosztami procesu. Wskazała, że pozwany podpisując weksel zobowiązał do zapłaty tej kwoty, a wezwanie z 28 marca 2018 r. do wykupu weksla pozostaje bezskuteczne; sam weksel wystawiono na zabezpieczenie zwrotu całego zadłużenia z tytułu pożyczki udzielonej pozwanemu 20 sierpnia 2017 r.

Pozwany twierdził, że kwota na wekslu jest zawyżona i wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu, gdyż powódka nie udowodniła, aby mogła wypełnić weksel; możliwość taka powstawał bowiem dopiero wówczas, gdy opóźnienie w płatności jednej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pozwanego do zapłaty; w szczególności brak było wezwania do zapłaty. Zaznaczył też, że spłacił 2024 zł (cztery raty po 356 zł,
a 200 zł ściągnął windykator).

Powódka wskazała, że pozwany nie spłacił rat 28 stycznia 2018 r. i 28 lutego 2018 r., dlatego wezwała go do spłaty zaległości wyznaczając 7 dni do spłaty, pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki, a wobec bezskuteczności wezwania, pismem z 28 marca 2018 r. wypowiedziała umowę pożyczki i postawiła ją w stan wymagalności; a weksel został wypełniony zgodnie z deklaracją wekslowa na sumę odpowiadającą zadłużeniu pozwanego. Ponadto pozwany zapłacił jedynie 1832 zł.

Wyrokiem z 21 maja 2019 r. Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim oddalił powództwo (pkt 1.) oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanego 3600 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu (pkt 2.).

Orzeczenie to zapadło przy ustaleniu, że 20 sierpnia 2018 r. powódka udzieliła pozwanemu pożyczki gotówkowej – nr pożyczki to (...), pozwany otrzymał 9000 zł
(tzw. całkowita kwota pożyczki). formalnie pożyczka była jednak udzielona na 18000 zł, gdyż wliczono do jej kwoty pozaodsetkowe koszty pożyczki; pożyczka była przewidziana do spłaty w 48 miesięcznych ratach, a jej oprocentowanie ustalono na 9,90 % w skali roku, co dawało 3888 zł, odsetki kapitałowe były liczone od 18000 zł. Sąd Rejonowy ustalił, że pozaodsetkowe koszty obejmowały opłatę przygotowawczą 129 zł, prowizję 7571 zł, opłatę za opcję (...) 1300 zł; łącznie 9000 zł, do spłaty przewidziano 21888 zł w 48 ratach po 456 zł, płatnych począwszy od 28 września 2017 r. do 28 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że pozwany zgodził się na opcję o nazwie (...), co dało mu uprawnienie do jednorazowego „bezpłatnego” odroczenia płatności maksymalnie dwóch rat tj. kolejnych rat i jednorazowego „bezpłatnego” obniżenia 4 kolejnych rat maksymalnie o 50 %; odroczone lub obniżone raty miały być spłacone w dodatkowym okresie kredytowania; w celu skorzystania z tych uprawnień trzeba było złożyć odpowiednią dyspozycję – na piśmie na adres pożyczkodawcy – centrali, a złożenie takiej dyspozycji było możliwe dopiero po spłacie dwóch pierwszych rat i nie było możliwe w przypadku opóźnienia się przez pożyczkobiorcę ze spłatą którejkolwiek z dotychczasowych rat. W umowie za opóźnienie przewidziano maksymalne odsetki za opóźnienie. Zgodnie z pkt. 8.1. umowy pożyczki powódka mogła wypowiedzieć umowę, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty w terminie 7 dni, pod rygorem wypowiedzenia. Zgodnie z ustaleniami sądu I instancji na zabezpieczenie umowy pożyczki pozwany 20 sierpnia 2017 r. podpisał weksel in blanco – na rzecz powódki; z deklaracji wekslowej wynika, że był on wystawiony tylko na zabezpieczenie zwrotu pożyczki nr (...), mógł być wypełniony na kwotę odpowiadającą zadłużeniu pożyczkobiorcy, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu do zapłaty
w terminie 7 dni, po upływie 14 dni od wypowiedzenia w trybie natychmiastowym w wyniku złożenia nieprawdziwych oświadczeń lub w razie złożenia oświadczenia o odstąpienia od umowy i w przypadku braku zaksięgowania zwrotu środków w terminie 30 dni. Sąd Rejonowy ustalił też, że pozwany dokonał następujących spłat zaciągniętej pożyczki: 23 października 2017 r. – 456 zł, 6 listopada 2017 r. – 456 zł i 4 grudnia 2017 r. – 920 zł, razem 1832 zł. 1 marca 2018 r. wystosowano do pozwanego pismo zawierające żądanie zapłaty 904 zł –
w terminie 7 dni, wysłano je 2 marca 2018 r. Pismem z 28 marca 2018 r. dokonano wypowiedzenia umowy pożyczki, nadano je 29 marca 2018 r. informując, że wypełniono weksel. Weksel został wypełniony na 20078,03 zł, co obejmowało 20056 zł należności głównej i 22,09 zł odsetek umownych za opóźnienie; wpisano termin płatności weksla Ne 27 kwietnia 2018 r., nie wpisano żadnych uregulowań co do odsetek od sumy wekslowej.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie; zauważył, że powódka dochodzi roszczenia
z weksla a nie z umowy pożyczki, a badanie stosunku podstawowego miało tylko na celu sprawdzenie czy powódka mogła wypełnić weksel, a jeśli mogła to na jaką kwotę, wobec zarzutu pozwanego. Dochodzenie roszczenia bezpośrednio z umowy pożyczki wymagałoby od powódki zmiany podstawy faktycznej powództwa – czyli złożenia pisma zmieniającego powództwo (do którego stosowałoby się wszystkie wymagania dotyczące pozwu). Takiego pisma powódka nie złożyła, co miało kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia. Sąd Rejonowy wskazał, że chociaż postępowanie dowodowe wykazało, że zadłużenie z tytułu umowy pożyczki (stosunku podstawowego) istnieje, ale nie zostały spełnione warunki wypełnienia weksla wskazane w deklaracji wekslowej; skoro bowiem strony postawiły dodatkowe warunki co do możliwości wypełnienia weksla (oprócz istnienia wymagalnego zadłużenia ze stosunku podstawowego), to w braku ich spełnienia, powódka swoich praw może dochodzić tylko wytaczając powództwo oparte o stosunek podstawowy.

Sąd Rejonowy uznał, że stwierdzonego w tej sprawie zadłużenia z tytułu umowy pożyczki nie można było zasądzić, gdyż wykroczyłoby to poza granie żądania pozwu – powódka dochodziła bowiem roszczenia z weksla (art. 321 k.p.c.). W ocenie Sądu Rejonowego
z art. 10 prawa wekslowego wynika a contrario, że gdy weksel nie był zbyty – zarzuty dotyczące uzupełnienia weksla wbrew porozumieniu są dopuszczalne. Podobnie z art. 17 prawa wekslowego a contrario należy przyjąć, że zarzutami osobistymi wobec posiadacza, gdy weksel nie był zbyty można się bronić. Sąd Rejonowy uznał za zasadny zarzut, że weksel został wypełniony niezgodne z deklaracją. Jest tak przede wszystkim z tego powodu, że powódka wypełniła weksel zbyt wcześnie, a także z tego powodu, że umowa pożyczki zawierała niedozwolone unormowanie i rzeczywisty stosunek prawny – umowa pożyczki – łączący strony odbiegał od literalnej treści umowy. Klauzulą niedozwoloną było doliczanie opłaty za (...), co wiązało się z dodatkowym kosztem 1300 zł w zamian za niewiele warte i iluzoryczne uprawnienia pożyczkobiorcy. Przywołując treść art. 720 § 1 k.c. w zw. z art. 353 ¹ k.c. i art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na okoliczność, iż koszty pozaodsetkowe przewidziane w umowie zostały ustalone na łączną sumę 9000 zł, czyli wprawdzie nie przekraczają kosztów maksymalnych, osiągnęły po prostu wartość maksymalną, jednakże w świetle art. 58 § 2 i 3 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. w ocenie sądu I instancji opłatę za usługę objętą nazwą (...) ustalono z naruszeniem dobrych obyczajów
i interesu konsumenta, bowiem możliwość odroczenia płatności lub obniżenia wysokości rat nie jest bezpłatna, a określenie „bezpłatne” ma tylko na celu wprowadzenie w błąd, natomiast

wynagrodzenie za dodatkowe „uprawnienia przewidziane dla konsumenta w umowie pożyczki musi być ekwiwalentne, czyli odpowiadać korzyściom uzyskiwanym przez konsumenta. Tymczasem Sąd Rejonowy ocenił, że w przypadku skorzystania z uprawnień przewidzianych w (...) – czyli odroczenia płatności lub obniżenia raty ponoszone koszty nigdy nie zostaną zrekompensowane. Całe unormowanie umowne dotyczące (...) – nie będącego świadczeniem głównym - narusza dobre obyczaje i narusza interesy konsumenta i na mocy art. 385 ¹ k.c. nie wiąże między stronami. Jest to unormowanie abuzywne. W konsekwencji kwota do zwrotu ulega obniżeniu o 1300 zł.

Sąd Rejonowy wskazał też, że skoro koszty pozaodsetkowe ulegają obniżeniu o 1300 zł to kwota pożyczki również ulega obniżeniu o 1300 zł – z 18000 zł do 16700 zł. Oznacza to, że odsetki kapitałowe również powinny być liczone od mniejszej kwoty. Odsetki kapitałowe przewidziane w umowie to nie 3888 zł, lecz 3607,20 zł – czyli 3888 zł x (167/180). Odsetki kapitałowe uległy więc zmniejszeniu o 280,80 zł. W istocie więc pożyczkobiorca był zobowiązany zwrócić nie 21888 zł w 48 ratach, a jedynie 20307,20 zł (czyli 21888 zł – 1300 zł – 280,80 zł), co oznacza obniżenie 48 rat do wysokości 423,07 zł każda (ostatnia 48 -a rata wyrównująca 422,91 zł). Pociąga to za sobą dalsze konsekwencje, jeśli chodzi o wysokości niezapłaconych kwot i okresy opóźnienia.

Sąd Rejonowy wskazał też, że wpłaty pozwanego zawsze zaliczano na kapitał mimo opóźnienia. Ocenił także, że w chwili wypełnienia weksla nie by spełniony warunek z deklaracji wekslowej (k. 7) pozwalający na wypełnienie weksla, polegający na tym, że zadłużenie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty wino przekroczyć 30 dni – czyli wynosić co najmniej 31 dni. W chwili wypełnienia weksla co nastąpiło najpóźniej 28 marca 2018 r. zadłużenie w płatności jednej pełnej raty wynosiło 28 dni. Pozostałe warunki pozwalające na wypełnienie weksla, tj. upływ 14 dni od wypowiedzenia w trybie natychmiastowym w wyniku złożenia nieprawdziwych oświadczeń i złożenie oświadczenia o odstąpienia od umowy
i braku zaksięgowania zwrotu środków w terminie 30 dni w sposób ewidentny nie miały miejsca. Powódka nie miała więc prawa wypełnić weksla. O ile więc wymagalne zadłużenie
z tytułu pożyczki istniało, to warunek pozwalający na wypełnienia weksla nie był spełniony. Jego wypełnienie pozostawało w sprzeczności z treścią deklaracji wekslowej. Zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem był zatem zasadny. Zdaniem Sądu Rejonowego nie istnieje też prawna możliwość „konwalidacji” weksla przez to, że taki warunek (w tym wypadku odpowiedniego opóźnienia) został spełniony w przyszłości – to jest po wypełnieniu weksla. Powództwo należało zatem oddalić, gdyż weksel został wypełniony w chwili, gdy zgodne z deklaracją wekslową nie mógł być jeszcze wypełniony.

Sąd Rejonowy wskazał też, że zadłużenie wpisane na wekslu nie odpowiadało ani zadłużeniu w chwili wypełnienia weksla ani potencjalnemu zadłużeniu po upływie terminu płatności weksla i to nie tylko dlatego, że wynagrodzenie za (...) było niezasadne. Przywołując treść art. 61 § 1 k.c. Sąd Rejonowy wskazał, że jeżeli w momencie sporządzenia pisma wypowiadającego umowę nie istniała prawna możliwość wypowiedzenia umowy, to okoliczność, że w momencie odbioru wypowiedzenia przez adresata oświadczenia (a nie miał wiedzy kiedy pozwany odebrał pismo z wypowiedzeniem umowy) możliwość taka już się pojawiła, nie może sanować wcześniejszego braku możliwości wypowiedzenia. Art. 61 k.c. określa tylko datę skutku złożenia oświadczenia dla odbiorcy oświadczenia. Aby skutecznie wypowiedzieć umowę powód musiałby powtórzyć procedurę wypowiedzenia umowy – to jest wysłać wezwanie do zapłaty a następnie wysłać wypowiedzenie umowy. Braku skutecznego wypowiedzenia nie może zastąpić doręczenie odpisu pozwu ani innych pism procesowych. Zdaniem Sądu Rejonowego umowa pożyczki między stronami w ogóle nie została wypowiedziana – do chwili wydania wyroku.

Mając na uwadze, że powódka wypełniła weksel w sytuacji, gdy deklaracja wekslowa je na to nie pozwalała, powództwo oddalono. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.

Apelację od tego wyroku złożyła powódka, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie art. 720 § 1 k.c. poprzez brak zasądzenia zwrotu pożyczki do wysokości kwoty nominalnej pomimo zobowiązania umownego pozwanego do zwrotu pożyczonej kwoty; art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 720 § 1 k.c. przez błędną wykładnię pkt 8.1 umowy pożyczki polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że powódka mogła wypowiedzieć umowę tylko wtedy, gdy pozwany zaległą zapłatą jednej raty w pełnej wysokości, podczas gdy zapis ten wyraźnie stanowi, że wypowiedzenie umowy może nastąpić w przypadku, gdy pożyczkobiorca uchybi płatności kwoty równej jednej racie pożyczki, to jest nie zapłaci choćby części raty w okresie przekraczającym 30 dni; art. 38 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w związku z art. 61 § 1 k.c. polegające na błędnym uznaniu, że do prawidłowego przedstawienia weksla nie dochodzi poprzez odniesienie ewentualnie doręczenie pozwu; art. 53
w związku z art. 48 i art. 38 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe poprzez błędne uznanie, że warunkiem powstania wymagalności roszczenia wekslowego jest prawidłowe przedstawienie weksla do zapłaty dłużnikowi wekslowemu; art. 385 ¹ § 1 k.c. w związku
z art. 385 ² k.c. w związku z art. 56 k.c. i art. 36a ust. 2 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim poprzez nieuprawnione uznanie, że zapisy umowne przyznające pozwanej opłatę za objęcie Twoim pakietem są nieważne oraz obciążały pozwanego ponad dopuszczalne prawnie limity, przy jednoczesnym pominięciu przez Sąd Rejonowy wykładni umowy przepisów o limicie pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego; art. 233 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na wywiedzeniu z dopuszczonych i przeprowadzonych dowodów z dokumentów wniosków sprzecznych z treścią tych dokumentów, to jest poprzez ustalenie, że powódka nie udowodniła, że umowa pożyczki została skutecznie wypowiedziana, a w konsekwencji uznanie, że powództwo było przedwczesne.

Przy tak postawionych zarzutach wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania są obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Orzeczenie zostało wydane po skierowaniu sprawy celem rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, a to zgodnie z art. 15zzs ³ ust. 1 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 374 ze zm.), z uwagi na stan epidemii i nadmierne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego. Żadna ze stron nie wnosiła o przeprowadzenie rozprawy ani o przeprowadzenie niepodlegającego pominięciu dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron.

Zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469), Sąd Okręgowy rozpoznając apelację stosuje regulacje proceduralne w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła
w życie 7 listopada 2019 r.

Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy uznaje je za własne.

Orzekając w tej sprawie Sąd Rejonowy wskazał, że strona powodowa przedstawiła materiał dowodowy, który nie daje podstaw do przyjęcia, aby zasadne było jej roszczenie oparte na wekslu, będącym podstawą jej żądania. Przywołana przez Sąd Rejonowy regulacja prawna, związaną z art. 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe oraz art. 6 k.c., doprowadziła tenże Sąd do konstatacji, że powódka nie wykazała, że prawidłowo wypowiedziała umowę, w szczególności jest to związane z przyjętą abuzywnością postanowień opcji (...). Dlatego też dla właściwego rozpoznania apelacji nie ma znaczenia odnoszenie się do poszczególnych jej zarzutów, które odbiegają od istoty problemu.

Skarżąca w apelacji nie wskazała sprzeczności z materiałem dowodowym, wyciągnęła tylko z zebranego sprawie materiału dowodowego odmienne wnioski niż Sąd Rejonowy. Natomiast ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Rejonowy mieści się
w granicach zakreślonych art. 233 § 1 k.p.c., nie została przekroczona granica swobodnej oceny dowodów, a wnioski co do faktów w sposób logiczny wynikają z treści dowodów zgromadzonych w sprawie. Równocześnie Sąd Rejonowy poddał ocenie w sposób kompleksowy i właściwy cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, a skarżąca nie wykazała, aby uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, tymczasem tylko takie uchybienia mogą być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów, nie jest bowiem wystarczające samo przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie, niż ocena sądu.

Limit pozaodsetkowych kosztów kredytu wskazany w art. 36a ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim w żaden sposób nie stanowi o braku możliwości badania abuzywności postanowień umownych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 26 marca 2020 r., sygn. akt C-779/18). Niezależnie więc od tego, czy określone kwoty w umowie pożyczki – stanowiące pozaodsetkowe koszty kredytu – mieszczą się w limicie wyznaczonym tą regulacją, czy też ją przekraczają, mogą być badane pod względem abuzywności postanowień umowy w tym zakresie.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c., postanowienie niedozwolone nie wiąże konsumenta, a zatem nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa. Art. 385 ¹ § 2 k.c. wskazuje zaś, że jeżeli niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Tak też Sąd Rejonowy zmodyfikował umowę pożyczki, ocena tego Sądu o braku abuzywności postanowień umowy w zakresie prowizji, nie stanowi, w okolicznościach sprawy, o zasadności powództwa.

Sąd Rejonowy wyraźnie wskazał powody uznania opcji (...)” za niedozwolone postanowienie umowne, aby obalić tą ocenę nie jest wystarczające przywołanie art. 36a ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim ze wskazanych wyżej względów. Argumenty podane przez Sąd Rejonowy zmierzają zaś w kierunku oceny wprowadzenia pozwanego w błąd, co do bezpłatności odroczenia spłat dwóch rat lub obniżenia czterech
z nich w krótkim okresie czasu. Żądana przez powódkę za opisane usługi opłata jawiła się jako oczywiście nieekwiwalentna w stosunku do zaoferowanych pozwanemu świadczeń. Trudno też mówić o „bezpłatności” odroczenia terminu płatności dwóch rat i obniżenia wysokości czterech z nich, skoro sama potencjalna możliwość skorzystania z tej opcji wiązała się z koniecznością poniesienia opłaty w wysokości koło trzech rat pożyczki. Omawiany zapis umowny naruszał zatem rażąco interes konsumenta, kształtując jego obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami uczciwego obrotu gospodarczego; w tej więc części nie mógł więc wiązać pozwanego (por. art. 385 ^{( 1)} § 2 k.c.).

Dlatego też dokonane przez Sąd Rejonowy rozliczenie płatności rat właściwie oddaje kwotę, którą pozwany powinien regulować miesięcznie, bo część postanowień uznano za abuzywne ((...)). Wynika z tego, że w miejsce 456 zł miesięcznie, jako raty pożyczki, pozwany powinien regulować 423,07 zł, a do 4 grudnia 2017 r. zapłacił 1832 zł, czyli na 28 marca 2018 r. zaległość pozwanego wynosiła 283,35 zł z części piątej raty i 423,07 zł szóstej raty (jej opóźnienie wynosiło 28 dni).

Z deklaracji wekslowej wynika zaś, że powódka może wypełnić weksel, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pozwanego do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania /deklaracja k. 58/. Podobnie brzmi pkt 8.1. lit (a) umowy /k. 54/, przy czym odnosi się do uprawnienia do wypowiedzenia umowy. Sąd Rejonowy właściwie ocenił treść deklaracji wekslowej w tej części, na co wskazują przytoczone wyżej ustalenia, prowadzące do wniosku, że na 28 marca 2018 r. opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty nie przekroczyło 30 dni. Trudno dopatrzyć się w sformułowaniach umownych, jak chce apelująca, że umożliwiały wypowiedzenie umowy i wystawienia weksla, gdy pożyczkobiorca nie zapłaci choćby części raty w okresie przekraczającym 30 dni – nie tak bowiem brzmią te postanowienia umowne. Zgodnego zamiaru stron i celu umowy, odbiegających od literalnego brzmienia umowy i deklaracji, apelująca w toku procesu nawet zaś nie wykazywała. Trzeba zaś zaznaczyć, że wykazanie indywidualnego uzgodnienia z pozwanym warunków umownych obciąża właśnie powódkę (por. art. 385 ¹ § 4 k.c.).

Warto tu też podkreślić, że poza zakresem art. 61 § 1 k.c. pozostają przesłanki jego skuteczności niezwiązane z samym jego doręczeniem (por. A. J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. T. C. ogólna (art. 1-125), pod redakcją M. F. i M. H., (...)
z 2018 r., teza 2. do art. 61 i przywołane tam orzecznictwo oraz literatura).

Dlatego też nie było jeszcze umownych podstaw do wypowiedzenia umowy 28 marca 2018 r., gdyż wówczas pozwany nie zalegał minimum 30 dni z zapłatą 423,07 zł – taka zaległość wynosiła 28 dni. Nie było także podstaw do wypełnienia wówczas weksla, a więc wypełniono go wbrew deklaracji, bo przedwcześnie. Niewłaściwie wypowiedziana umowa nie uprawniała do wypełnienia weksla, dodatkowo deklaracja wekslowa też nie uprawniała jeszcze do jego wypełnienia.

W tych warunkach bezskuteczność wypowiedzenia, zgodnie z deklaracją wekslową, uniemożliwiała wypełnienie weksla. Dlatego też został on wypełniony przez powódkę niezgodnie z zawartą umową, a to powoduje nieskuteczność dochodzonych przez nią, na jego podstawie, praw wekslowych (por. J. J. [w:] M. K., J. J., Komentarz do ustawy - Prawo wekslowe [w:] Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, LexisNexis
z 2014 r., teza 5. do art. 10). Ponadto umowa pożyczki nadal jeszcze zobowiązuje pozwanego do regulowania udzielonej pożyczki w ratach. Brak też było podstaw do zasądzenia zwrotu kwoty pożyczki, skoro umowa nadal obowiązuje.

Dodać należy, że w toku postępowania powódka dochodzi żądania opartego na wekslu, ale okazało się, że nie został on właściwie wypełniony, bo w ogóle nie powinien zostać wypełniony, albowiem w chwili jego wypełnienia pozwany nie zalegał z płatnością. Został więc wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową.

W orzecznictwie wskazuje się, że zgodnie z zasadą dyspozycyjności, zawartą
w art. 321 § 1 k.p.c., sąd nie może orzekać o tym, czego strona nie żądała ani wychodzić poza żądanie, a więc rozstrzygać o tym, czego strona pod osąd nie przedstawiła.

W tych warunkach wypowiedzenie umowy było przedwczesne, tak samo jak wypełnienie weksla pozostawało w sprzeczności z deklaracją wekslową - powódka wypełniła go przedwcześnie. Nie było więc podstaw do uwzględnienia powództwa nawet w części, a podstawą oddalenia w tym zakresie stanowi regulacja art. 10 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w związku z art. 103 tej ustawy i art. 720 § 1 k.c.

Zastosowana przez Sąd Rejonowy regulacja prawna jest prawidłowa.

Dlatego też zarzuty apelacji są bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., należało orzec jak w sentencji.

SSO Beata Majewska-Czajkowska SSO Roman Troll SSO Marcin Rak