Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia _7 maja 2024 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2024_ roku w Gliwicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. W. (1), M. W. (2)

przeciwko (...) z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

1.  ustala, że stosunek prawny wynikający z kredytu hipotecznego nr (...)/(...) (...), z 19 grudnia 2005 roku zawartej pomiędzy powodami M. W. (1), M. W. (2) a (...) w W., nie istnieje na skutek nieważności tej umowy,

2.  zasądza od pozwanego (...) w W. na rzecz powoda kwotę 81,45 złotych ( osiemdziesiąt jeden złotych czterdzieści pięć groszy) oraz 1.439,21 CHF ( tysiąc czterysta trzydzieści dziewięć i 21/100 CHF) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie 6 września 2023 roku,

3.  zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 81,45 ( osiemdziesiąt jeden złotych czterdzieści pięć groszy) oraz 1.439,21 CHF ( tysiąc czterysta trzydzieści dziewięć
i 21/100 CHF) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie 6 września 2023 roku,

4.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.867,96 złotych ( dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt siedem złotych dziewięćdziesiąt sześć groszy) oraz 136.729,67 CHF ( sto trzydzieści sześć tysięcy siedemset dwadzieścia dziewięć i 67/100 CHF)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie 6 września 2023 roku,

5.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.800 złotych ( jedenaście tysięcy osiemset złotych) kosztów postępowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

SSO Wojciech Hajduk

IC 1177/23 UZASADNIENIE

W żądaniu skierowanym przeciwko (...) SA w W. powodowie M. W. (1) i M. W. (2) domagali się:

-ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...)/(...) (...), z 19.12.2005r.zawartej z poprzednikiem prawnym pozwanego (...);

-zasądzenia na rzecz każdego z powodów kwot po 81,45zł oraz 1.439,21CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06.09.2023

-zasądzenia na ich rzecz łącznie kwoty 2.867,96 zł oraz 136.729,67 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 06.09.2023

Uzasadnili, że zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego, umowę kredytu hipotecznego na 22.434,33CHF na okres 83 miesięcy na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. Następnie 25.04.2007r. zmieniono umowę i podwyższono kwotę kredytu do 191.290,56 CHF na okres 359 miesięcy, na częściowe refinansowanie kosztów budowy domu jednorodzinnego i dokończenie budowy.

Bank zarekomendował kredyt w CHF z uwagi na niższe oprocentowanie niż w kredytach w PLN. Zapewniono o stabilności CHF. Nie mieli możliwości negocjowania treści klauzul, mogli jedynie zaakceptować propozycję pozwanego. Nie zostali należycie poinformowani o ryzyku walutowym. Nie wyjaśniono również mechanizmów ustalania kursu waluty przez bank, które powodowały jego dodatkowy zysk. W efekcie nie znali faktycznej wysokości zobowiązania. Zarzucili abuzywność postanowień §1ust.1 umowy oraz §2pkt12, §2pkt 20, §4ust.5, §9ust4 i §14ust.1pkt4 regulaminu. W ocenie powodów tak ukształtowana umowa jest nieważna z mocy art. 58 § 1 i 3 k.c. Niezależnie od tego powodowie podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie doszło do naruszenia obowiązku informacyjnego banku, co implikuje zastosowanie art. 353 ¹ k.c. w związku z art. 58 § 2 k.c. Powyższe narusza także przepisy art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego. Domagają się zwrotu uiszczonych rat kredytu w kwocie 2.246,16zł oraz 139.608,10zł oraz składki ubezpieczenia pomostowego 784,69zł

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Powodowie sami wybrali kredyt w CHF, nie byli namawiani do jego zawarcia, byli poinformowani o ryzyku kursowym, zaprezentowano im symulacje obrazujące skutki ryzyka, a wbrew twierdzeniom pozwu mogli indywidualnie negocjować warunki wypłaty i spłaty kredytu. Wysokość kursów waluty CHF ustalana przez bank odpowiadała kursom rynkowym i nie naruszały dobrych obyczajów. Żądanie stanowi nadużycie prawa.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 19.12.2006r.r. roku powodowie M. W. (1) i M. J. (obecnie J. –W.) zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W., umowę o kredyt hipoteczny nr (...)/(...) (...) na 22.434,33CHF denominowany do waluty CHF, na okres 83 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR. Celem kredytowania było sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego [§1ust1 umowy, k-29]. W §3ust1c umowy [k-29-29v] określono, że bank uruchomi kredyt w wysokości ustalonej ostatecznie w akcie notarialnym ostatecznej umowy kupna-sprzedaży […] na rachunek bankowy zbywcy wskazany w tym akcie notarialnym. W przypadku gdy kwota określona w akcie notarialnym wyrażona jest w innej walucie niż waluta kredytu bank dokona przewalutowania zgodnie z zasadami obowiązującymi w banku. W §2ust.20 Regulaminu produktów kredytowych dla klientów indywidualnych (...) wskazano definicję przewalutowania - wymianę waluty dokonywaną przez Bank i za jego zgodą, po obowiązującym w Banku w dniu dokonania wymiany kursie kupna-sprzedaży walut lub przypadku wymiany waluty obcej na inną walutę obcą, po Kursie krzyżowym; obowiązujące w banku kursy wymiany walut dostępne są w jednostkach banku, na stronie internetowej, w centrum telefonicznym lub udostępniane przez bank w inny sposób. W §4ust5 [k-37], do którego odsyłał §12ust3umowy [k-31v], wskazano, że jeżeli zgodnie z dyspozycją kredytobiorcy wypłata środków uruchomionego produktu kredytowego ma nastąpić w innej walucie niż waluta produktu kredytowego określona w Umowie, to następuje to następuje to po przewalutowaniu. Przewalutowanie następuje po Kursie obowiązującym w momencie zaksięgowania dyspozycji uruchomienia produktu kredytowego. Regulamin §9ust4 [k-38-39] wskazywał, że w sytuacji gdy kredytobiorca nie posiada na rachunku środków wystarczających na spłatę (..), bank może dokonać obciążenia innego prowadzonego na rzecz kredytobiorcy rachunku, w przypadku, gdy obciążany rachunek prowadzony jest w innej walucie niż waluta produktu kredytowego, obciążenie następuje po przewalutowaniu. Jednocześnie w §14ust1pkt4 regulamin zastrzegał, że bank nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe w wyniku zaistnienia okoliczności niezależnych od Banku, a w szczególności spowodowane wzrostem kursu waluty produktu kredytowego.

Wszystkie formalności związane z zawarciem umowy zostały przeprowadzone oddziale pozwanego banku. Doradca kredytowy przedstawił ofertę kredytu denominowanego do CHF jako korzystniejszą od kredytu złotowego. Powodowie nie mieli świadomości, że mogą negocjować warunki umowy, nie zostali o tym poinformowani. Spłatę rat zaproponowano w walucie kredytu. Nie przekazano im szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Przedstawiono jedynie porównanie wysokości rat dla kredytu w PLN i denominowanego. Nie wiedzieli, że bank samodzielnie ustala kursy walut obcych.

Umowa została podpisana w siedzibie banku, została przygotowana wcześniej. Powodowie zapoznali się z nią pobieżnie, nie zadawali pytań co do jej treści [zeznania powoda k-311, zeznania powódki k-311, wniosek kredytowy k-182-185].

W dniu 24.06.2006r. powodowie zawarli związek małżeński [kopia aktu małżeństwa k-41]. W dniu 25.04.2007r. strony dokonały zmiany umowy, kwotę kredytu podwyższono do kwoty 191.290,56CHF w celu sfinansowania budowy domu jednorodzinnego, okres spłaty ustalono na 360 miesięcy, wypłatę ustalono w transzach. Warunkiem podpisania umowy było ubezpieczenie spłaty kredytu w (...) [zmiana nr 1 do umowy kredytu k-32v-33]. Powodom ponownie nie przekazano szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany.

Kredyt został wypłacony w transzach 27.12.2005, 30.04.2007, 15.06.2007 i 7.08.2007. W okresie do wniesienia pozwu spłacili 3.030,85zł w tym 784,69zł składki ubezpieczenia pomostowego oraz kwotę 139.608,10 CHF [zaświadczenie banku k-42-46, podsumowanie spłat k-63].

Powyższy stan faktyczny ustalono głównie w oparciu o powołane wyżej dokumenty oraz zeznania powodów. Zeznania świadka J. M. [k-254-258] miały znaczenie drugorzędne. Świadek nie pamiętała przebiegu rozmów z powodami, ofert które przedstawiła ani obowiązujących procedur. Nie pamiętała również zakresu informacji o ryzyku walutowym.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyty denominowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ¹ kc.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ¹ §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 ¹ §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.

Powodowie zarzucili, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm denominacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ¹ §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Regulamin produktów kredytowych dla klientów indywidualnych (...) w §2pkt12, §2pkt 20, §4ust.5, §9ust4 i §14ust.1pkt4 zastrzega warunki ustalania kursu waluty do przeliczenia świadczenia do wyłącznej kompetencji banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. W przypadku powodów przeliczenie nastąpiło jednak tylko i wyłącznie przy wypłacie kredytu ponieważ wybrali opcję spłaty rat w CHF.

Na etapie wypłaty bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kurs waluty, mając nieograniczone prawo kształtowania wypłaconego świadczenia. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości udzielanego (wypłacanego) świadczenia głównego w czasie trwania stosunku prawnego. Pomimo, że kwota kredytu została wyrażona w CHF i tym samym została określona jednoznacznie, wypłacone świadczenie miało charakter uznaniowy, kredyt był wypłacany w transzach, a powodowie nie wiedzieli jaką w efekcie otrzymają kwotę. Pozwany nie zaproponował negocjacji kursu wypłaty kredytu, pomimo że taka procedura istniała. Przede wszystkim bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów o ryzyku walutowym. Bank powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołująca się do spłacania rat w CHF nie ma znaczenia dla oceny naruszenia obowiązku informacyjnego banku. Pomimo, że powodowie sami kupowali walutę CHF by spłacać raty, byli obciążeni skutkami ryzyka walutowego, o czym ich nie uprzedzono. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże.

Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 10.04.2024r. o obowiązkach i możliwych negatywnych konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 30 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej.

Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405kc-411kc regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zwrotu całości uiszczonych rat łącznie z kosztami ubezpieczenia i opłatami. Żądanie jest w całości uzasadnione. Ubezpieczenie stanowiło warunek wypłaty kredytu, było objęte kredytem następnie spłacone w ramach uiszczanych rat, podlega więc zwrotowi. W sprawie nie wykazano czy i w jakiej wysokości przekazano je ubezpieczycielowi. Zwrotowi podlegają również potrącone w PLN opłaty. Uiszczone opłaty oraz raty kredytu w okresie od zawarcia umowy do chwili wstąpienia przez powodów w związek małżeński stanowią bezpodstawne wzbogacenie banku w stosunku do każdego z powodów z osobna, stąd uzasadnione jest zwrot świadczeń po połowie na rzecz każdego z powodów.

Na zasadzie art. 235 ² §1pkt2 kpc pominięto dowód z opinii biegłego z zakresu ekonomii wobec ustalenia nieważności umowy.

W świetle powyższego w pkt 1 na mocy art. 189 kpc ustalono, że stosunek prawny wynikający z kredytu hipotecznego nr (...)/(...) (...), z 19.12.2005r. zawartej pomiędzy stronami, nie istnieje na skutek nieważności tej umowy, w pkt 2,3 i 4 na zasadzie art. 405kc i nast w całości uwzględniono żądanie zapłaty. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono zgodnie z żądaniem. Pozwany był wezwany do zapłaty więc pozostawał w opóźnieniu, do wezwania dołączono oświadczenia powodów o pouczeniu ich przez pełnomocnika o skutkach uznania umowy za bezskuteczną, w pkt 5 ma mocy art. 98kp zasądzono koszty postepowania opłatę i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.