I C 929/21 - wyrok Sąd Okręgowy w Gliwicach z 2022-12-07
Sygn. akt:I C 929/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 grudnia 2022 roku
Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny
w składzie:
|
Przewodniczący: |
SSO Wojciech Hajduk |
|
Protokolant: |
Aleksandra Strumiłowska |
po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2022 roku w Gliwicach
sprawy z powództwa J. L., A. C.
przeciwko (...) z siedzibą w W.
o zapłatę i ustalenie
1. oddala powództwo;
2. zasądza solidarnie od powodów J. L., A. C. na rzecz pozwanego (...) w W. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) tytułem kosztów procesu.
SSO Wojciech Hajduk
IC 929/21 UZASADNIENIE
Powodowie J. L. i A. C. w ostatecznie sprecyzowanym pozwie przeciwko (...) SA w W. domagali się:
-ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego (...) nr (...) (nr (...)) z dnia 15.05.2008 roku
-zasądzenia od pozwanego na rzecz każdego z nich kwot: po 52.983,29zł oraz po 425CHF, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6.11.2019 od kwot 52.983,29 oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pisma modyfikującego powództwo z 7.01.2022 od kwot 425CHF
ewentualnie
-zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kwot po 22.718,33zł i po 425HF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6.11.2019 od kwot 22.718,33zł oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pisma modyfikującego powództwo z 7.01.2022 od kwot 425CHF [pismo powodów z 1.09.2021 k-281-283, pismo powodów z 7.01.2022 k-349-350].
Uzasadnili, że w dniu 15.05.2008r. zawarli z pozwanym umowę kredytu (...) nr (...) (nr (...)) na kwotę 77.297,45CHF na okres 420 miesięcy, na nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Nie mieli możliwości negocjowania ani w zakresie wyboru sposobu uruchomienia kredytu, sposobu spłat rat kapitałowo-odsetkowych, mogli jedynie zaakceptować propozycję pozwanego. Nie zostali należycie poinformowani o ryzyku walutowym. Nie wyjaśniono również mechanizmów ustalania kursu waluty przez bank, które powodowały jego dodatkowy zysk. W efekcie nie znali faktycznej wysokości zobowiązania. Łącznie otrzymali do dyspozycji 157.083,88zł. Spłacali kredyt w PLN, ich wysokość wynikała z przeliczenia na PLN przez bank wg tabeli kursów pozwanego. Zarzucili abuzywność §4ust2-3, §14ust4, §16ust1, §21ust2pkt1,2b,3 i §31ust1 części ogólnej umowy. W ocenie powodów tak ukształtowana umowa jest nieważna z mocy art. 58 k.c. gdyż jest sprzeczna z art. 69 ust 1 i 2 ppkt2 prawa bankowego. Umowa nie określa kwoty kredytu gdyż wypłacono go w PLN, a sumę kredytu wyrażono w CHF. Niezależnie od tego powodowie podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie dożo do naruszenia obowiązku informacyjnego banku, co implikuje zastosowanie art. 353 ( 1) k.c. w związku z art. 58 § 2 k.c. Żądanie ewentualne obejmuje ustalenie niezwiązania abuzywnymi postanowieniami umownymi oraz zwrot nienależnie pobranych kwot, na skutek zawyżenia rat kredytu.
Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Powodowie sami wybrali kredyt w CHF, nie byli namawiani do jego zawarcia, byli poinformowani o ryzyku kursowym, zaprezentowano im symulacje obrazujące skutki ryzyka, a wbrew twierdzeniom pozwu mogli indywidualnie negocjować warunki wypłaty i spłaty kredytu. Wysokość kursów waluty CHF ustalana przez bank odpowiadała kursom rynkowym i nie naruszały dobrych obyczajów. Mogli spłacać kredyt w CHF, wcześniej posiadali już kredyt walutowy. Zarzucił, że w razie uznania, że świadczenia powodów nie miały podstawy prawnej żądanie ich zwrotu jest niedopuszczalne w świetle art. 411 pkt1 kc, a ponadto obowiązek zwrotu wygasł na skutek zużycia przez bank świadczenia (409-410kc).
USTALENIA FAKTYCZNE
W dniu 15.05.2008r. powodowie J. L. i A. C. zawarli z pozwaną (...) SA w W. umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (...) (nr (...)) na kwotę 77.297,45CHF na okres 420 miesięcy na oprocentowany stawką LIBOR. Celem kredytowania było nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kwota kredytu – na finansowanie zobowiązań w kraju zostanie wypłacona w walucie polskiej, według kursu kupna dewiz obowiązującego w (...) (wg aktualnej Tabeli kursów) w dniu realizacji zlecenia płatniczego. Spłata nastąpi w miesięcznych ratach annuitetowych w drodze potrącania przez bank z rachunku ROR, rachunku walutowego, technicznego prowadzonego przez (...) S.A. W przypadku dokonywania spłaty z rachunku ROR pobieranie środków z rachunku w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty raty w walucie wymienialnej wg obowiązującego w (...) SA w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz [Część szczegółowa umowy §2pkt1-4; §6pkt2; §7pkt3; k-33-34, Część ogólna umowy §4ust1pkt2 i §4ust2; §20ust1i2, §21ust1i2pkt1-3 k-36-36v]
Wszystkie formalności przeprowadzane były w oddziale banku. Powodom przedstawiono ofertę kredytową banku jako korzystną, zdecydowali się na kredyt denominowany do CHF, powód posiadał już rachunek bankowy w (...).
Składając wniosek kredytowy w dniu 25.04.2008, podpisali zawarte w nim oświadczenie, wg którego cyt.: „... nie skorzystali z przedstawionej w pierwszej kolejności oferty w walucie polskiej, dokonali wyboru oferty w walucie wymienialnej mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami w walucie wymienialnej, w przypadku wzrostu kursu walut podwyższeniu podlega zarówno rata spłaty jak i kwota zadłużenia wyrażona w walucie polskiej, … zostali poinformowani o ryzyku zmiany stóp procentowych w razie wzrostu stopy referencyjnej ulega podwyższeniu oprocentowanie, które powoduje wzrost raty, przyjmują ryzyko zmiany kursów walutowych i zmiany stóp procentowych”. W pkt 1b i 1c oraz w pkt4 ww. oświadczenia zawarto również pouczenie, że „ w rozliczeniach między klientami, a bankiem w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez Bank kursy walut obcych w złotych, a kursy walut zamieszczane są w tabeli kursów (...) SA, w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej kredyt wypłacany jest po kursie kupna dla dewiz, a w przypadku spłaty kredytu w walucie polskiej kredyt jest spłacany po kursie sprzedaży dla dewiz, w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulega rata spłaty i kwota zadłużenia wyrażone w walucie polskiej” [k-135]. Informację o ryzyku stopy procentowej zawarto również w §11ust2 części szczegółowej umowy[k-35].
[wniosek kredytowy z oświadczeniem powodów k-135, umowa k-33-40, zeznania powódki A. C. k-273-274 i 410 oraz płyta z nagraniem rozprawy k-404; powoda J. L. k-274, 409-410 oraz płyta na nagraniem rozprawy k-404,umowa k-33-40].
Powodowie zdecydowali się na korzystniejszy w ich mniemaniu kredyt denominowany do CHF. Spłata kredytu mogła nastąpić w CHF, wynikało to wprost z treści §20ust1 i §21ust1i2pkt1,2i3 Części Ogólnej Umowy przygotowanej wg wzorca banku, gdzie wskazano, że spłata rat kredytu może nastąpić przez potrącenie ze środków zgromadzonych na rachunku (...), rachunku walutowym, rachunku technicznym prowadzonym przez bank, a także wyjaśniono zasady gromadzenia środków na tych rachunkach oraz skutki nieposiadania wystarczającej kwoty na rachunkach walutowych. Powodowie zdecydowali się na spłatę kredytu w PLN poprzez potrącenie rat z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego. We wniosku kredytowym wskazali, że chcą otrzymać kredyt w wysokości 153.000zł. W efekcie po przeliczeniu przyznanego kredytu na PLN jednorazowo wypłacono im 157.083,88zł [umowa k-33-40, wniosek kredytowy z załącznikami k-132-142, zaświadczenie 42-48]. W dniu 30.11.2011 strony zawarły aneks do umowy, w którym wskazano, że do rozliczeń kredytu powodom otwarto rachunek w walucie kredytu, zaś z rachunku prowadzonego w PLN środki będą pobierane w razie braku na rachunku walutowym [aneks k-159-160]. W dniu 23.05.2014 strony zawarły aneks nr (...), w którym uchylono §10ust1pkt8 umowy w zakresie obowiązku przedłużenia ubezpieczenia nieruchomości oraz wprowadzono w §2ust.12 podwyższający marżę banku [k-161]. Powodowie pozostają w związku konkubenckim, spłacają kredyt w częściach równych (zeznania złożone na rozprawie 23.11.2022 k-409-410).
Powyższy stan faktyczny ustalono przede wszystkim w oparciu o powołane wyżej dokumenty i częściowo o zeznania powodów. Zeznania świadków B. W. k-255v i J. G. k-255v i 256 miały znaczenie drugorzędne, nie brały udziału przy zawieraniu umowy, przy czym z zeznań B. W. wynikało, że załączniki do umowy kredytowej i broszury informacyjne o ryzyku kursowym generowały się do wydruku automatycznie i były wręczane kredytobiorcom. Sąd nie dał wiary powodom, że nie wiedzieli o możliwości spłaty kredytu w walucie obcej, nie poinformowano o ryzyku walutowym, że pokazano im jedynie miejsca na dokumentach, gdzie mają złożyć podpisy. W ocenie sądu zmierzają tym do wzruszenia umowy, złożenie podpisu świadczy o zapoznaniu się z dokumentami. Twierdzenia, że nie mieli zdolności kredytowej na zaciągnięcie kredytu w PLN są gołosłowne, nie zostały wykazane oraz są sprzeczne z oświadczeniem zawartym we wniosku kredytowym. Twierdzenia, że nie wiedzieli, że mogą spłacać kredyt bezpośrednio w CHF spłacać są sprzeczne z treścią umowy i wniosku kredytowego. Nie da się wykluczyć, że powodowie nie pamiętają tych okoliczności z uwagi na upływu czasu. O świadomości powodów w zakresie wahań kursowych świadczy fakt, że sprawdzali kształtowanie się kursu CHF przed podpisaniem umowy, widzieli że w tym czasie kurs CHF spadł o 1/5 tj z około 2,50zł do 2,00zł. Do akt dołączono sporządzoną przez (...) szczegółową informację o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców hipotecznych wg zaleceń rekomendacji KNF z 2007r. [k-207-2018], analogiczną informację z 2008r [k-218-227] oraz informator o ryzyku stopy procentowej i ryzyku walutowym z 2007r. [k-228-240]. Z zeznań świadka B. W. wynikało, że w obsługiwanych przez nią kredytach walutowych (niehipotecznych) system informatyczny automatycznie generował do wydruku z wnioskiem kredytowym, umową foldery z informacjami o ryzyku walutowym. Powodowie nie pamiętają tej okoliczności. Powódka zeznała jednak, że wszystkich dokumentów było dużo i nie zapoznawała się z nimi bo trwałoby to zbyt długo. Jeżeli tak było to podpisanie dokumentów bez zapoznania się z nimi nie może obciążać drugiej strony umowy. Na broszurach z informacjami o ryzyku kredytowym nie ma podpisów powodów. Jednakże nawet gdyby ich nie otrzymali informacje o ryzyku walutowym, zmiennej stopy procentowej i możliwości spłaty kredytu w CHF we wniosku i umowie były wystarczające.
ROZWAŻANIA PRAWNE
Sporna umowa jest umową o kredyt denominowany do CHF w rozumieniu art. 69 ust 2 pkt 4a i ust 3 ustawy prawo bankowe w jego obecnym brzmieniu. W czasie jej zawierania mieściła się w zasadzie swobody zawierania umów określonej w art. 353 1kc. Istotą umów denominowanych do waluty obcej jest wyrażenie kwoty zobowiązania w walucie obcej i jej następcze przeliczenie na złote polskie (lub inną walutę). Analiza treści umowy, że świadczenia stron od początku mogły być wykonane w CHF, przy czym w przypadku wypłaty kwoty kredytu nastąpić to mogło pod warunkami związanymi z celem kredytowania. Wypłata w sytuacji powodów co prawda mogła nastąpić w PLN, gdyż kredyt dotyczył zobowiązań na terenie RP [§4 części ogólnej umowy k-36], jednakże nie ma to znaczenia dla oceny sprawy, gdyż powodowie znali wysokość przyznanego kredytu w CHF. Wypłacona równowartość w PLN odpowiadała, a nawet przewyższała wnioskowaną kwotę. Gdyby była niższa od oczekiwanej - mieli możliwość jej kwestionowania i domagania się dopłaty po przeliczeniu wg kursu NBP. Wybór sposobu uruchomienia kredytu warunkowany był celem kredytu tj. sfinansowaniem zobowiązań w kraju. Nie zmienia to jednak faktu, że wybór ten dokonany został przez powodów, albowiem to powodowie decydując się na zaciągniecie kredytu u pozwanego określili jego cel i wskazali rachunek bankowy, na który pozwany miał przelać środki kredytu. Zarówno cel kredytowania jak i numer rachunku bankowego, na które środki przelano zostały z pozwanymi indywidualnie uzgodnione i oczywistym jest, że nie mogły zostać powodom narzucone przez pozwanego. Co do zobowiązania kredytobiorców, to powodowie już w chwili zawierania umowy mogli wybrać spłatę z rachunku oszczędnościowe-rozliczeniowego (w PLN), rachunku walutowego (w walucie CHF lub innej) lub rachunku technicznego dla spłaty kredytu w walucie kredytu tj. w CHF. Zawierając umowę mieli zatem do wyboru w zasadzie wszystkie istniejące możliwości i mogli wybrać na potrzeby regulowania swojego zobowiązania w zasadzie każdą walutę. Wybór waluty w jakiej następowała spłata rat był zatem przedmiotem indywidualnego uzgodnienia między stronami, a wybierając spłatę w walucie innej niż ta, w której zobowiązanie było wyrażone, zdecydowali się na spłatę w złotych polskich przy wykorzystaniu kursów tabelarycznych stosowanych przez pozwanego z dnia spłaty, co w praktyce oznaczało, że zdecydowali się korzystać z usługi kantorowej świadczonej przez pozwanego. Podkreślenia wymaga, że zostali pouczeni o stosowaniu w tego rodzaju rozliczeniach kursów ustalanych przez pozwanego. Informacja o pouczeniu została zawarta w pkt 9 ust 1 do 4 wniosku kredytowego [k-135]. Gdyby wybrali opcję spłaty w CHF, wtedy w ogóle nie dochodziłoby do jakiegokolwiek przeliczenia ich wpłat, lecz musieliby samodzielnie nabywać walutę obcą. Wybrali opcję wygodniejszą (choć być może droższą) jaką jest skorzystanie z usługi kantorowej banku. Świadomie zdecydowali się na nabywanie franka w Banku, w miejsce poszukiwania i nabywania go na rynku celem spłaty zobowiązania zaciągniętego u pozwanego i wyrażonego w CHF. Mieli świadomość zmienności kursu, wynika to z ww. pouczenia, sprawdzali wahania kursowe przed podpisaniem umowy, mieli świadomość znacznych wahań w tym okresie (tj około 1/5 wartości CHF na przestrzeni 3 miesięcy), przy czym spadek wartości CHF był wtedy dla nich korzystny.
Na gruncie niniejszej sprawy nie podzielono prezentowanego czasem poglądu, że wybór poszczególnych wariantów z wzorca umowy nie stanowi indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych. Pogląd ten w niektórych konkretnych sytuacjach może okazać się trafny, niemniej nie ma podstaw do dokonywania w tym zakresie jakichkolwiek generalizacji. Oczywistym jest, że w każdym wypadku możliwość negocjowania warunków umowy ograniczona jest ofertą banku, a prawo konsumenta do indywidualnego uzgadniania postanowień umownych doznaje ograniczenia interesami banku, który wszak jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą ukierunkowaną na osiąganie zysków. Obowiązkiem banku jako podmiotu profesjonalnie działającego w obrocie jest natomiast działanie w taki sposób aby, nie doprowadzić do rażącego naruszenia interesów konsumenta. W realiach spornej umowy wybór jakiego mogli dokonać powodowie był szeroki i obejmował całe spektrum akceptowanych przez bank rozwiązań, z których mogli wybrać dla siebie najkorzystniejsze. W zakresie sposobu spłaty kredytu wzorzec przewidywał w zasadzie wszystkie dostępne możliwości, w tym takie, w których w ogóle nie dochodziłoby do zastosowania kwestionowanych w pozwie klauzul przeliczeniowych, co przesądza o tym, że dokonanie wyboru spośród oferowanych przez pozwanego wariantów spełniało przesłanki indywidualnego uzgodnienia warunków umownych.
Sąd nie podzielił więc prezentowanych przez stronę powodową zarzutów co do sprzeczności umowy z prawem (art. 58 k.c.). Chybione też są wywody pozwanego co braku oznaczenia kwoty i waluty udzielonego kredytu. Cechą kredytów denominowanych (inaczej niż indeksowanych) jest ich wyrażenie w walucie, do której nastąpiła denominacja. Wbrew twierdzeniom powodów zarówno kwota jak i waluta kredytu była znana i jednoznacznie określona od chwili zawarcia umowy i wynosiła 77.297,45 CHF. Stanowiła ona jednocześnie kapitał zadłużenia, który nie podlegał i nie podlega żadnym zmianom poza tymi, które wynikają ze spłaty rat. Okoliczność, że po przeliczeniu na złotówki jest to kwota wyższa niż w chwili zawierania umowy jest skutkiem niezależnych od pozwanego zamian kursowych, a negatywne konsekwencje tych zmian rekompensowane są częściowo spadkiem oprocentowania wynikającym z zastosowania stawki LIBOR. Sposób spłaty został jednakże indywidualnie uzgodniony.
Indywidualne uzgodnienie warunków umownych, udzielenie powodom informacji na temat ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty, a także udzielenie informacji co do sposobów przeliczania waluty powoduje, że postanowień umownych dotyczących tych kwestii nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przyjęte przez strony rozwiązania nie stanowią nadużycia dominującej pozycji pozwanego, a są wyrazem zgodnej woli stron. Powodowie dokonali wyboru kredytu denominowanego do CHF spośród innych możliwości przedstawianych im w ramach oferty pozwanego Banku. Wybór ten motywowany był korzystną wysokością raty i a także nieuzasadnionym przekonaniem, co do ograniczonej możliwości zmiany kursu franka. Wyboru dokonali po uzyskaniu od pracowników Banku informacji pozwalających im na ocenę skutków tej decyzji i szczegółowym pouczeniu o ryzyku związanym z zaciąganiem długoterminowych zobowiązań w walucie innej niż pobierane dochody [pouczenie było już zamieszczone we wniosku kredytowym]. Zawarcie kredytu denominowanego do CHF objęte było zatem ich wolą, bo właśnie to odniesienie gwarantowało niższą ratę kredytu, a to z uwagi na zastosowanie do oprocentowania stawki referencyjnej LIBOR. Żadne okoliczności sprawy nie wskazują aby zostali nakłonieni do zawarcia umowy kredytu denominowanego poprzez jakiekolwiek nierzetelne praktyki Banku. Posiadając informacje dotyczące ryzyka związanego z zawarciem umowy o kredyt denominowany do innej waluty mieli obowiązek dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy i rozważenia konsekwencji wynikających z zaciągnięcia zobowiązania o określonej treści. Obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością. Okoliczność, że obecnie powodowie uznają, że dokonany przez nich wybór co do rodzaju umowy i sposobu jej spłaty nie był korzystny, nie ma wpływu na ważność umowy. Nietrafne są też zarzuty powodów dotyczące abuzywności klauzul przeliczeniowych dotyczących wypłaty kwoty kredytu w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty z CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez pozwanego i przy jednoczesnym przeliczaniu wpłat pozwanej po odmiennym kursie sprzedaży CHF ustalanego przez pozwanego w dniu spłaty tj. zarzuty dotyczące §4ust2-3, §14ust4, §16ust1, §21ust2pkt1,2b,3 i §31ust1 części ogólnej umowy kredytu. W przypadku kredytu denominowanego mają znaczenie drugorzędne. Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego istotę klauzul niedozwolonych określa art. 385 ( 1)§1k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 385 ( 1)§3kc precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał żadnego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Należy więc dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. Powodowie w pierwszej kolejności zarzucili, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe. W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18.
Dokonując zatem oceny spornej umowy należy zauważyć, że ustalenie umowne polegające na wyrażeniu kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające główne świadczenia stron. Jednakże zostało one sformułowane jednoznacznie, a tym samym nie może być uznane za klauzule niedozwolone (art. 385 ( 1) § 1 zd. 2 k.c., art. 4 ust 2 dyrektywy ). Umowa jest umową denominowaną do CHF, co oznacza, że wysokość świadczeń stron od początku była wyrażona w CHF i nie uległa żadnym zmianom (inaczej niż przy umowach indeksowanych, gdzie wysokość zobowiązania wyrażona jest w PLN, a następnie odniesiona do kursu CHF, co może powodować wątpliwości co do wysokości zobowiązania). Dalsze zarzuty powodów dotyczyły abuzywności klauzul umownych zawierających klauzule przeliczeniowe. Postanowienia te zostały już szczegółowo ocenione przy rozważaniu przesłanek nieważności umowy i nie mogą zostać uznane za abuzywne z uwagi na to, że zostały indywidualnie uzgodnione. Nawet gdyby uznać, że zapisy umowy w zakresie sposobu wypłaty kredytu (§4ust1pkt2 COU) nie były przedmiotem negocjacji stron, a to z uwagi na fakt, że waluta wypłaty kredytu determinowana była celem kredytu, a powodowie zaciągając zobowiązanie na zakup nieruchomości w Polsce nie mieli możliwości dokonania wyboru wypłaty kredytu w CHF, a co za tym idzie wypłata kapitału kredytu przy zastosowaniu przeliczenia na złote polskie wedle tabeli kursów kupna dewiz obowiązującej w pozwanym Banku została im narzucona wzorcem umownym, to w warunkach tej konkretnej umowy okoliczność ta nie może być podstawą do stwierdzenia jej nieważności. Nie wpływała bowiem na ustalenie wysokości świadczenia głównego, które było znane i określone w CHF, zaś jak już wspomniano wyżej. W efekcie na skutek otrzymali kwotę wyższą o około 3.000zł niż wpisali we wniosku. Wypłatę kredytu w PLN w wysokości nieodpowiadającej przeliczeniu wg kursu rynkowego lub NBP mogli kwestionować i domagać się stosownej dopłaty (pomimo, że otrzymali kwotę wyższą niż wnioskowali), nie zareagowali, środki przyjęli co świadczy o świadomości ryzyka walutowego wynikającego z wahań kursowych. W orzecznictwie jednoznacznie ukształtował się pogląd, że abuzywność klauzul umownych oceniać należy wedle brzmienia zapisów umowy, a nie wedle sposobu jej wykonania. Pogląd ten co do zasady Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Niemniej oceniając konkretne okoliczności stosunku prawnego łączącego strony w tej sprawie nie można nie zauważyć, że zobowiązanie banku w zakresie w jakim powodowie kwestionują obecnie skuteczność umowy, zostało wykonane, mogło być kwestionowane poprzez żądanie dopłaty wg kursu NBP. Powodowie nie formułowali wówczas zarzutów co do treści umowy i zmiany wysokości kursu waluty. Ta część umowy jest już w całości wykonana. W tej sytuacji powoływanie się, po upływie 14 lat od wykonania umowy przez pozwanego, na abuzywność zapisów o sposobie wypłaty kredytu i zastosowanej do niego klauzuli przeliczeniowej, a następnie konstruowanie w oparciu o te zarzuty, jako jedyne znajdujące pokrycie w rzeczywistej treści umowy (wszelkie inne zarzuty powodów okazały się niezasadne), jest nadużyciem prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Na zasadzie art. 235 ( 2 )§1 pkt 2kpc pominięto dowody z opinii biegłego z zakresu bankowości oraz rachunkowości i finansów, okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Nie znajdując podstaw do stwierdzenia nieważności umowy ani uznania jej postanowień za niedozwolone Sąd uznał, że umowa jest dla stron wiążąca, co skutkowało oddaleniem powództwa w całości.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c., zasądzając od powodów na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego, obliczone w oparciu o wskazaną przez powodów wartości przedmiotu
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Gliwicach
Osoba, która wytworzyła informację: Wojciech Hajduk
Data wytworzenia informacji: