Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 sierpnia 2024 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	protokolant sądowy Karolina Kot

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2024 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości K. T. (1)

przeciwko K. T. (2)

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanej K. T. (2) kwotę 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku;

3.  nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 1 743,02 ( tysiąc siedemset czterdzieści trzy 02/100) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I C 471/23

UZASADNIENIE

Powód – syndyk masy upadłości K. T. (1) wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do jego masy upadłości czynności prawnej – umowy o podział majątku wspólnego zawartej z pozwaną K. T. (2) w dniu 12 marca 2019 roku w formie aktu notarialnego przez notariusza K. K. rep. (...) w wyniku której majątek wspólny małżonków w postaci nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny położony pod adresem (...) dla którego Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą (...) nabyła bez dokonywania spłat pozwana – oraz obciążenie pozwanej kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż wyżej opisana czynność została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli albowiem K. T. (1) wyzbył się pod tytułem darmym jedynego składnika majątkowego z którego mogła zostać prowadzona egzekucja. Przed wniesieniem pozwu powód bezskutecznie wzywał pozwaną do wydania do masy upadłości tego co na skutek zawarcia umowy do niej nie weszło tj. udziału ½ w prawie własności ww. lokalu. W niniejszej sprawie zachodzą przesłanki uwzględnienia powództwa określone zarówno w kodeksie cywilnym (art. 527 i nast.) jak i w ustawie Prawo upadłościowe (art. 127, 131).

Pozwana w odpowiedzi wniosła o oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami postępowania. W obszernym uzasadnieniu wskazała, iż nie miała wiedzy o kłopotach finansowych K. T.. Umowa o podział majątku jest konsekwencją porozumienia jakie z mężem zawarła cztery lata wcześniej w myśl którego wolą K. T. było, aby mieszkanie przy ul. (...) przypadło pozwanej. Czynność ta nie była bezpłatna albowiem strony (ustnie) uzgodniły, iż umowa o podział majątku zostanie zawarta w momencie, gdy pozwana będzie mogła samodzielnie spłacić kredyt na jego zakup; wraz z mieszkaniem pozwana miała przejąć dług z tytułu kredytu wyłącznie na siebie. Czynność objęta pozwem nie została dokonana w złej wierze.

Sąd ustalił:

K. T. (1) oraz pozwana K. T. (2) byli w związku małżeńskim od 1 września 2001 roku; w małżeństwie tym panował ustrój wspólności majątkowej. W trakcie trwania małżeństwa zaciągnęli kilka kredytów bankowych które spłacali ze wspólnego majątku (wspólnych pieniędzy). Prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 14 maja 2015 roku (sygn. akt I RC 303/15) ich małżeństwo rozwiązano przez rozwód (wyrok k. 116 - 117). K. T. (1) prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży od 1 sierpnia 2011 do 19 lutego 2020 roku (k. 118 - 120). Wcześniej, w dniu 14 lutego 2015 roku strony uzgodniły na piśmie, iż K. T. zostawia pozwanej oraz synowi do wyłącznego użytku lokal objęty pozwem i wszystkie rzeczy które się tam znajdują. Jednocześnie K. T. zobowiązał się spłacać kredyt oraz wszystkie inne zobowiązania których jest głównym lub współkredytobiorcą samodzielnie aż do ich całkowitej spłaty nawet po ustaniu małżeństwa i ustanowieniu rozdzielności majątkowej a nadto płacić połowę czynszu za to mieszkanie (porozumienie k. 307; zeznania świadka K. T. k. 389 – 396; zeznania pozwanej k. 493 - 496). Wówczas K. T. prowadził działalność gospodarczą pod firmą (...); zarabiał około 5 – 6 razy więcej aniżeli pozwana. Jego sytuacja finansowa pogorszyła się w okresie sierpień 2018 – styczeń 2019 kiedy to zmienił się charakter jego pracy oraz założył z partnerką nową spółkę; pozwana prowadziła im księgowość. Wysokość przychodów nie uległa zmianie jednakże z uwagi na wzrost kosztów powstała strata. Pomimo, iż trudności były przejściowe to jeden z banków ((...)) wypowiedział mu inny kredyt, skierował sprawę na drogę postępowania sądowego a następnie egzekucyjnego co skutkowało blokadą rachunków bankowych K. T.. K. T. sprawę z (...) (...) o zapłatę ostatecznie wygrał w 2020 roku.

W dniu 12 marca 2019 roku K. T. (1) zawarł z pozwaną umowę objętą pozwem. Na mocy jej postanowień dokonali bez spłat podziału majątku wspólnego w ten sposób, iż pozwana nabywa nieruchomość stanowiącą wyodrębniony lokal mieszkalny położony w R. pod adresem ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi księgę wieczystą (...) przy czym w chwili zawierania umowy pozwana posiadała tą nieruchomość. W chwili zawierania umowy w nieruchomości zameldowani byli: strony postępowania oraz ich syn D. T.. Zgodnie z par. 9 umowy K. T. (1) zobowiązał się wymeldować w terminie do 15 marca 2019 roku. Wartość przedmiotu umowy podano na 154100 zł. Na dzień zawierania umowy objętej pozwem miał nieznaczne zaległości publicznoprawne oraz nadpłacone raty z dwóch kredytów zaciągniętych w (...) (...) oraz (...) (...) (umowa k. 24 – 33; wyrok SO Gdańsk z 11 grudnia 2020 roku sygn. akt XV C 1490/20 k. 362 - 376; zeznania K. T. k. 389 - 396 zeznania pozwanej k. 493 - 496).

Małżeństwo T. było stroną m. in. umowy o mieszkaniowy kredyt hipoteczny z w złotych z dnia 19 sierpnia 2011 roku nr (...) zawartej z (...) w K.. Małżonkowie przy rozstaniu ustnie uzgodniły, iż K. T. będzie spłacał ten kredyt do momentu gdy do spłaty pozostanie kwota około 70 000 zł co stanowiło cenę nabycia mieszkania; nadto K. T. będzie płacił połowę czynszu za to mieszkanie. Dnia 4 kwietnia 2019 roku pozwana zawarła aneks do tej umowy mocą którego zwolniła K. T. z długu w związku z zawartą tego samego dnia umową o zwolnienie z długu. Pozwana stała się jedynym kredytobiorcą w tej umowie; zaczęła nadto opłacać czynsz za mieszkanie w całości. Na dzień 4 marca 2019 roku zadłużenie pozwanej z tytułu tej umowy wynosiło 69373,73 zł (aneks+zaświadczenie k. 206 – 209; zeznania małżonków na rozprawie z dnia 18 maja 2023 roku w SR Ruda Śląska sygn. akt III RC 136/23 k. 335 - 342)

W dniu 9 maja 2022 roku K. T. (1) złożył do Sądu Rejonowego w Gliwicach wniosek o ogłoszenie swojej upadłości. We wniosku wymienił 7 wierzycieli w tym cztery banki, fundusz sekurytyzacyjny Prokura oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, których wierzytelności były wymagalne w chwili składania wniosku w całości (łączna wysokość 744029,44 zł) oraz wierzyciel alimentacyjny D. T., na którego rzecz alimenty w wysokości 1000 zł były niewymagalne. W chwili składania wniosku mieszkał z partnerką z którą wychowywał ich wspólnego małoletniego syna. Pracował na 1/8 etatu w spółce (...) sp. z o.o. w której był wspólnikiem oraz członkiem zarządu z którego tytułu pobierał minimalne wynagrodzenie (umowa k. 121 – 123; sprawozdanie finansowe k. 124 – 138; wydruk z KRS k. 139 - 143). Postanowieniem tutejszego Sądu Rejonowego z 20 lutego 2023 roku ogłoszono upadłość K. T. (1). Na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości K. T. zalegał z zaliczkami na podatek dochodowy od osób fizycznych od kwoty wypłaconych wynagrodzeń za okres 5 – 8/2019; podatku od dochodów kapitałowych za 2019 r., kosztów egzekucyjnych oraz kosztów upomnień w łącznej kwocie 229,23 zł (wniosek o ogłoszenie upadłości z załącznikami k. 34 – 115; wykaz majątku k. 144; postanowienie z uzasadnieniem k. 21 – 23; informacja z załącznikami k. 165 – 183; zgłoszenia wierzytelności oraz zestawienia oraz plan likwidacyjny k. 210 - 267).

Pismem z 31 marca 2023 roku powód wezwał pozwaną do wydania do masy upadłości tego, co do niej nie weszło wskutek czynności prawnej objętej pozwem w terminie do 7 kwietnia 2023 roku pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Pozwana w odpowiedzi odmówiła wydania kwestionując roszczenie (korespondencja przedprocesowa k. 199 - 205)

Ze sporządzonej na zlecenie sądu opinii biegłej sądowej z zakresu szacowania nieruchomości wynika, iż wartość rynkowa mieszkania przy ul. (...) uzyskana metodą porównywania parami w podejściu porównawczym wynosi na dzień 12 marca 2019 roku 180400 zł (opinia biegłej sądowej M. C. k. 400 – 423; opinia uzupełniająca k. 451 - 459)

Powyższe ustalenia faktyczne poczyniono w pierwszej kolejności na podstawie wyżej wskazanych dokumentów które z mocy art. 243 ² kpc podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego bez odrębnej decyzji. Całość dokumentacji nie została w sposób skuteczny zakwestionowana przez żadną ze stron pod względem swojej prawdziwości oraz autentyczności. Ustalenia w zakresie dokumentów zostały uzupełnione zeznaniami świadka K. T. oraz pozwanej K. T. w szczególności na okoliczność tego czy zachodzą domniemania z art. 527 par. 3 i 4 k. c. tj. czy pozwana jako osoba trzecia wiedziała, że K. T. jako dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W wyżej przyjętym zakresie zeznania te się wzajemnie potwierdzały i uzupełniały z tego względu w ocenie Sądu w pełni zasługują one na wiarę.

Ustalenia w zakresie braku nie ekwiwalentności świadczeń poczyniono również na podstawie opinii biegłej M. C. (2). Opinia główna jest w ocenie Sądu spójna, wyczerpująca; sporządzona przez osobę kompetentną, wykazującą się znajomością opiniowanej tematyki. Na żądanie powoda opinia była wyjaśniana; biegła w ocenie Sądu w sposób przekonujący wyjaśniła, dlaczego w opinii nie uwzględniła trendu zmiany cen w okresie czerwiec 2017 – marzec 2019 (upływ czasu; rozkład cen na stabilnym poziomie); dlaczego nie przyjęła wysokości cen transakcyjnych w rok po dacie zawarcia umowy objętej pozwem (sprzeczność z metodyką), dlaczego przyjęto do wyceny powierzchnię użytkową lokalu bez pomieszczeń przynależnych (pomieszczenia przynależne bierze się pod uwagę, jeżeli odrębna własność lokalu miałaby być dopiero ustanowiona, brak ich cenotwórczego charakteru w przypadku rynku wtórnego)

Sąd zważył:

W ocenie Sądu roszczenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 127 ust. 1 bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. W realiach sprawy chodzi o okres 9 maja 2021 – 9 maja 2022 roku. W praktyce pojawiają się bardzo szkodliwe i w pełni nieuzasadnione próby interpretowania pojęcia "w terminie (…) przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości" jako obejmującego wyłącznie okres do dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a odmawiające skutków opisanych w przepisach czynnościom dokonanym w okresie po złożeniu wniosku, a przed ogłoszeniem upadłości. Wykładnia ta pozostaje w rażącej sprzeczności z sensem i celem komentowanych przepisów, w których pojęcia użyto (art. 127–130a i n. PrUp). Przepisy te bowiem służyć mają ochronie interesów ogółu wierzycieli przed czynnościami dokonanymi przez dłużnika na ich szkodę. Gdyby dopuścić w okresie po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości dokonywanie czynności, które dokonane na kilka miesięcy wcześniej są bezskuteczne, to przekreślona zostałaby całkowicie ich wartość praktyczna i celowość. Jedynym racjonalnym i dopuszczalnym rozumieniem użytego w przepisie sformułowania "w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości" jest zatem: "w okresie pomiędzy dniem poprzedzającym o rok dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości a dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości". W realiach niniejszej sprawy będzie chodziło o okres 9 maja 2021– 20 lutego 2023 roku.

Z uwagi na powyższe czynność objęta pozwem jako dokonana w roku 2019 nie jest z mocy prawa bezskuteczna w stosunku do masy upadłości. Jej zaskarżenie jest konieczne z zastosowaniem art. 527 i nast. k. c. w zw. z art. 131 Prawa upadłościowego. Zatem możliwe jest wytoczenie powództwa w stosunku do czynności dokonanych na 5 lat wstecz (art. 534 KC), aczkolwiek powództwo musi być wytoczone nie później niż w 2 lata od ogłoszenia upadłości (art. 132 PrUp); warunek ten został spełniony (20 lutego 2023 – 26 kwietnia 2023). Zgodnie z art. 527 Kodeksu cywilnego gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W art. 527 par. 2 kpc zawarto definicję czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli. W myśl tego przepisu czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Stroną czynności prawnej objętej pozwem są byli małżonkowie. Generalną zasadą jest domniemanie, iż jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527 par. 3 kpc) a zatem pozwana osoba trzecia (tu: K. T. (2)) co do zasady musiałaby przed Sądem wykazać brak wiedzy o tym, że nie wiedziała, iż K. T. (1) działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jednakże przesłanki uznania czynności za bezskuteczną ulegają złagodzeniu w przypadku czynności – w wyniku której osoba trzecia (K. T. (2)) uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie – wówczas wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 528 k. c.). Nadto zgodnie z art. 529 k.c. jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

W realiach niniejszej sprawy zastosowanie będą miały przepisy art. 527 par. 1 – 3 albowiem po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w chwili zamykania rozprawy należało uznać, iż umowa objęta pozwem w rzeczywistości nie miała nieodpłatnego charakteru. Wprawdzie z treści aktu notarialnego wynika, iż pozwana otrzymywała w drodze podziału majątku nieruchomość lokalową bez spłat, jednakże ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż faktycznie z jej strony nastąpiły przesunięcia majątkowe skutkujące korzyściami majątkowymi u K. T. (1). Strony umowy zgodnie ze wcześniejszymi swoimi ustaleniami, które nie musiały być wciągane do aktu notarialnego, doprowadziły do przejęcia przez pozwaną długu z tytułu kredytu opisanego w poprzedniej części uzasadnienia. Pozwana przejęła spłatę tego kredytu oraz zaczęła opłacać czynsz za lokal w całości (poprzednio czynił to K. T.). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż nastąpiło to krótko po zawarciu umowy objętej pozwem, w reakcji na zawarcie tej umowy; stanowiło to wywiązanie się pozwanej ze zobowiązania jakie w przeszłości zaciągnęła wobec K. T.. Sam K. T. w swoich zeznaniach oceniał, iż na zaprzestaniu spłacania kredytu oraz czynszu za mieszkanie zaoszczędzi około 1500 zł miesięcznie, co daje w skali roku około 18 000 zł; do spłaty samego kredytu pozostało około 70 000 zł. Faktyczna odpłatność omawianej umowy nie budziła wątpliwości sądu w chwili zamykania rozprawy. Biorąc pod uwagę powyższe oraz płynące z opinii biegłej wnioski odnośnie wartości rynkowej mieszkania a tym samym udziału ½ w prawie jego własności (180400 zł; 90200 zł) nie sposób uznać, iż zachodzą przesłanki uznania czynności za bezskuteczne określone w art. 127 ust. 1 prawa upadłościowego; w szczególności nie zachodzi opisywana w nim sytuacja rażącej nie ekwiwalentności świadczeń.

W ocenie Sądu nadto zostały obalone pozostałe domniemania z art. 527 par. 3 i 4 kc. Nie ulegało wątpliwości, iż pozwana jest osobą bliską dla dłużnika przy czym w niniejszej sprawie zachodzi specyficzna sytuacja zbiegu domniemań z art. 527 par. 3 i 4 kc albowiem pozwana jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego jest (była w chwili dokonywania czynności) zarówno osobą bliską dla dłużnika jak i przedsiębiorcą pozostającą z nim w stałych stosunkach gospodarczych (jako prowadząca działalność gospodarczą w zakresie księgowości obsługiwała księgowość spółki K. T. oraz jego partnerki). Pozwana zarówno swoimi zeznaniami jak i zeznaniami świadka K. T. wykazała, iż zarówno jako osoba bliska dłużnikowi jak też jako osoba mająca wgląd w jego księgowość nie wiedziała o jego problemach finansowych; w szczególności pozwana zeznała, iż jako księgowa wiedziała, iż spółka K. T. przynosi stratę jednakże jest to sytuacja normalna albowiem często zdarza się, że strata wynikająca z dokumentów księgowych nie przekłada się na faktyczną złą sytuację finansową firmy. Zeznania te uzupełniają się z zeznaniami K. T. z których wynika, iż jego zła sytuacja finansowa trwała w okresie sierpień 2018 – styczeń 2019. W styczniu 2019 roku a więc na miesiąc przed dokonaniem czynności „jego sytuacja uległa poprawie; spłacił wszystkie zaległości, mogło pozostać po jednej zaległej racie” (k. 391). Nie mogło więc w ocenie Sądu być mowy o niewypłacalności dłużnika w chwili dokonywania tej czynności a tym bardziej o jej zwiększeniu a tym samym o działaniu w zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli. Tym bardziej pozwana nie mogła wiedzieć w chwili dokonywania czynności – czy to jako osoba bliska czy jako stale współpracujący z dłużnikiem przedsiębiorca, że dłużnik działał w takim zamiarze.

Powyższe okoliczności uzasadniały oddalenie powództwa jako niewykazanego. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 kpc wobec przegrania procesu przez powoda w całości (5400 zł – koszty zastępstwa procesowego wg par. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego). Nieuiszczone koszty sądowe w łącznej wysokości 1743,02 zł (wydatki na opinie biegłej przyznane postanowieniami z 13 grudnia 2023 roku 1337,51 zł oraz z 15 kwietnia 2024 roku 405,51 zł) nakazano pobrać na zasadzie art. 113 ust. 1 uoksc w zw. z art. 98 kpc.

SSO Tadeusz Trojanowski

.