Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lipca 2020 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	Andrzej Kieć
Protokolant:	Katarzyna Kuchta

po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2020 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa Z. K.

przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T.

o zapłatę i złożenie oświadczenia woli

1.  zasądza od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na rzecz powoda Z. K. kwotę 4.241,52 (cztery tysiące dwieście czterdzieści jeden i 52/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty;

2.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

3.  nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu;

4.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 389,37 zł (trzysta osiemdziesiąt dziewięć i 37/100) złotych tytułem kosztów sądowych;

5.  pozostałymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa;

6.  przyznaje pełnomocnikowi z urzędu powoda adw. I. L. ze Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł (siedem tysięcy dwieście) złotych plus należny podatek VAT, łącznie 8.856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.

Andrzej Kieć

Sygn. akt I C 224/18

UZASADNIENIE

Powód Z. K. pozwem z dnia 15 czerwca 2016 r (data stempla pocztowego) – po sprecyzowaniu żądań pismem z dnia 17.05.2017r - wniósł przeciwko (...) sp z o.o. w W. (obecnie w T.), o:

a/ zasądzenie od pozwanego kwoty 66.594,53 zł ł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa

b/ zasądzenie od pozwanego kwoty 11.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa.

c/ zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli – zawarcia z powodem umowy dzierżawy części działki powoda położonej w K. przy ul. (...) (o powierzchni 188,76 m.kw), na czas nieoznaczony, za zapłatą na rzecz powoda kwoty 555 zł miesięcznie z tytułu czynszu dzierżawy, poczynając od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia 10-go każdego miesiąca.

Nadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu podniósł, że jest właścicielem zabudowanej działki nr (...) położonej w K. przy ul. (...), przez którą przebiega gazociąg DN - 125, stanowiący własność pozwanego. Pozwany nie ma tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości powoda. Zobowiązany winien więc być do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działki powoda. Powód żąda zatem wynagrodzenia za korzystanie z jego działki za okres ostatnich dziesięciu lat i wskazuje, że żądane wynagrodzenie zostało naliczone w wysokości 554,95 zł miesięcznie (rocznie 6.659,45 zł, za 10 lat 66.594,52 zł – k.3). Wskutek zabudowania na działce gazociągu, działka straciła na wartości, stąd powód żądał z tego tytułu kwoty 11.000 zł. Odnośnie żądania zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli wskazał, iż brak takiej umowy spowoduje, że pozwana nadal będzie bezumownie korzystał z jego działki bez wynagrodzenia.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pozwana wskazała, że potwierdza, iż przez działkę przebiega gazociąg niskiego ciśnienia (...) (wybudowany w 1967r), natomiast gazociąg niskiego ciśnienia (...) w granicy działki powoda (wybudowany w 1976r).

Pozwana podniosła zarzut zasiedzenia służebności przesyłu, co prowadzić winno do oddalenia powództwa dotyczącego żądania zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu. Niezasadne jest również żądanie zapłaty odszkodowania za utratę wartości nieruchomości. Brak podstaw do żądania zawarcia umowy dzierżawy; właściwszym byłoby ustanowienie służebności przesyłu.

Nadto pozwana podniosła zarzut powagi rzeczy osądzonej albowiem przed Sądem Okręgowym w Gliwicach toczyło się już postepowanie pod sygnaturą IC 387/08, obejmujące tożsame roszczenie tj. o wypłatę wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości oraz o odszkodowanie za obniżenie wartości działki

Powód w piśmie z 17.07.2017r (k.140-142) zaprzeczył ażeby doszło do zasiedzenia służebności. Wskazał w szczególności, ze pozwana jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, co czyni niedopuszczalnym zaliczanie przez pozwaną posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe wykonywanego przed datą 1.02.1989r (data zniesienia tzw. jednolitej własności państwowej) do okresu potrzebnego do nabycia służebności przez zasiedzenie.

Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017r (k.147, 155-156) sąd odrzucił pozew w zakresie żądania zasądzenia kwoty 11.000 zł z tytułu obniżenia wartości działki oraz w zakresie żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres od 15 czerwca 2006r do 31 października 2009r to jest co do kwoty 22.475,47 zł – z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 28 września 2017r.

Uwzględniając powyższe postanowienie z dnia 18 lipca 2017r, do rozpoznania w dalszym toku postępowania pozostawało żądanie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres od listopada 2009 r do dnia 15 czerwca 2016r (data wniesienia pozwu) w łącznej wysokości 44.118,53 zł (66.594,53 zł - 22.475,47 zł) oraz żądania zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli.

W toku postepowania pozwana wskazała, iż skierowała do Sądu Rejonowego Katowice-Zachód wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości powoda a sprawa toczy się pod sygn. II Ns 212/18 (k.267-271).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny :

Powód jest właścicielem nieruchomości położnej w K. przy ul. (...). Przez nieruchomość powoda (działka nr (...)) przebiega wybudowany przez poprzednika prawnego gazociąg. (niesporne).

Przed Sądem Okręgowym w Gliwicach toczyło się postepowanie pod sygnaturą IC 367/09, zainicjowane pozwem z dnia 26 lipca 2006r, w której powód Z. K. – po ostatecznym sprecyzowaniu żądania na rozprawie w dniu 5 listopada 2009r. – wnosił m.in. o zapłatę kwoty 59.520 zł za bezumowne korzystanie z jego działki nr (...) położonej w K. przy ul. (...) (wskutek ułożenia przez pozwanego na działce rurociągu); kwota ta miała stanowić wynagrodzenie za ostatnie 10 lat, oraz o zapłatę odszkodowania w wysokości 11.000 zł za utracona wartość przedmiotowej działki wskutek ułożenia rurociągu. Pozwanym w w/w sprawie była (...) sp z.o.o. w Z., będąca poprzednikiem prawnym (...) sp z o.o. w W. (vide odpis z KRS k.124-128). Postępowanie to zakończyło się wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010r., w którym powództwo oddalono. Apelacja powoda od wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 października 2010r. (niesporne, potwierdzone w/w aktami).

Przez nieruchomość powoda przebiega należący do pozwanej gazociąg (...). Gazociąg (...) należący do pozwanej nie znajduje się natomiast na działce powoda nr (...). Gazociąg (...) biegnie wzdłuż działki powoda (ale poza tą działką) i wzdłuż ul. (...). Gazociąg (...) biegnie prostopadle do gazociągu(...) i przebiega przez działkę powoda. Przez działkę powoda przebiega tylko jeden gazociąg należący do pozwanej.

Bezumowne korzystanie z gruntu na którym przebiega gazociąg dotyczy pasa bezumownego korzystania z nieruchomości, rozumianego jako pas wzdłuż urządzenia przesyłowego. Pas służebności przesyłu może nadto obejmować strefę oddziaływania urządzenia oraz inne części nieruchomości, które utraciły w całości bądź w części znaczenie dla właściciela. Przy obliczaniu wynagrodzenia dla bezumownego korzystania nie bierze się pod uwagę pasa ochronnego dla sieci przesyłowej.

Biorąc pod uwagę rodzaj przebiegającego przez działkę powoda gazociągu (i normy zakładowe przedsiębiorstwa przesyłowego), bezumowne korzystanie przez pozwana dotyczy pasa 1 metra wzdłuż gazociągu. Gazociąg przebiega przez 44 metry, zatem bezumowne korzystanie dotyczy 44 m. kw gruntu powoda.

W sytuacji gdyby przez nieruchomość powoda przebiegał gazociąg pozwanej o średnicy (...) (a nie (...)), pas korzystania przez pozwaną z gruntu zajętego pod rurociąg również wynosiłby tyle samo tj. 44 m.kw.

Należne powodowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z pasa gruntu zajętego pod gazociąg pozwanej wynosi za okres od listopada 2009r do 15 czerwca 2016r łącznie 4.241,52 zł, i tak:

- za okres od listopada do grudnia 2009r: 95,74 zł;

- za 2010r: 551,33 zł;

- za 2011r: 655,36 zł;

- za 2012r: 619,46 zł;

- za 2013r: 656,63 zł;

- za 2014r: 662,55 zł;

- za 2015r: 688,49 zł;

- za okres od stycznia 2016 do 15 czerwca 2016r: 311,96 zł (za cały rok 2016 byłoby 680,68 zł a więc za 1 m-c 28,36 zł; 28,36 zł pomnożone przez pięć i pół miesiąca daje 311,96 zł)

Dowody: wyciąg z książki spawek oraz mapa k. 128-130, opinia biegłego z zakresu szacowania nieruchomości i geodezji K. K. (pisemna z sierpnia 2018r k.276-333, uzupełniająca ustna k.384-386, 439-442).

Sąd ustalił powyższe okoliczności faktyczne w oparciu przeprowadzone postepowanie dowodowe. Wiarę dowodom z dokumentów sąd dała albowiem ich prawdziwość nie była kwestionowana. Sąd dał również w pełni wiarę opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości (i geodezji) K. K. (1). Opinia została bowiem sporządzona zgodnie ze zleceniem, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Nie istniały też wątpliwości co do wiedzy, fachowości i bezstronności biegłego. Wiedza oraz doświadczenie zawodowe opiniującego oraz stanowczy charakter opinii przekonują, że zasadnym było poczynienie ustaleń na jej podstawie. Opinia jest jasna, logiczna, weryfikowalna a przez to zasługiwała na uwzględnienie. Biegły w opinii uzupełniających wydanych na rozprawie w dniu 27.08.2019 i w dniu 23.06.2020r odniósł się do uwag i zarzutów stron, wyjaśnił swoje ustalenia i stanowisko końcowe. Opinia biegłego nie została przez strony przekonująco zakwestionowana, jej moc dowodowa zatem nie została obniżona.

Sąd oddalił wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego w oparciu o art. 235 (2) par. 1 pkt 2 i 5 kpc albowiem dowód nie miał istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia a przeprowadzenie spowodowałoby zbędną zwłokę w postępowaniu. Opinia biegłego K. K. nie została przez strony przekonująco podważona; samo niezadowolenie strony z treści wydanej opinii nie uzasadnia dopuszczania dowodu z opinii innego biegłego. Podkreślić należy, iż biegły K. K. jest również biegłym z zakresu geodezji, zatem analizując przebieg spornego rurociągu działał w ramach swych kompetencji zawodowych. Wprawdzie mogła zrodzić się wątpliwość co do faktu, czy przez działkę powoda przebiega gazociąg (...) (jak ustalił biegły K. K.), czy tez przebiega przez nią gazociąg (...) (jak ustalił w opinii sporządzonej na zlecenie Sądu Rejonowego Katowice-Zachód w sprawie sygn. I Ns 466/19 /poprzednia sygnatura II Ns 212/18/ biegły W. D. –k.412-425), jednakże okoliczność ta nie posiada istotnego znaczenia, biorąc pod uwagę ustalenia obu tych biegłych, według których przez działkę powoda przebiega tylko jeden gazociąg pozwanej oraz twierdzenia biegłego K. K., wedle których w sytuacji gdyby przez nieruchomość powoda przebiegał gazociąg pozwanej o średnicy (...) (a nie (...)), pas korzystania przez pozwaną z gruntu zajętego pod rurociąg również wynosiłby tyle samo tj. 44 m.kw. Biegły K. przekonująco wyjaśnił przy tym motywy swoich ustaleń dotyczących przebiegu gazociągów na rozprawie w dniu 23.06.2020r.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo sąd uznał za uzasadnione częściowo, co do części żądania zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu.

Sąd nie podzielił argumentacji pozwanej, iż doszło do zasiedzenia przez pozwaną służebności przesyłu. Możliwe było wprawdzie pojęciowo zasiedzenie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305 (1) – 305 (4) kc. Okres występowania na nieruchomości stanu faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305 (1) – 305 (4) kc, podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia służebności (por. uchwała SN z 22 maja 2013r, III CZP 18/13, LEX nr 1316046). Obecnie zasiedzenie służebności przesyłu możliwe jest w oparciu o art. 305 (4) w zw. z art.292 kc. w zw. z art. 172 kc. Pozwana nie wykazała jednak przesłanek zasiedzenia i nabycia służebności przez zasiedzenie. Pozwana jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego, co czyni niedopuszczalnym zaliczanie przez pozwaną posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe wykonywanego przed datą 1.02.1989r (data zniesienia tzw. jednolitej własności państwowej) do okresu potrzebnego do nabycia służebności przez zasiedzenie (por. wyrok SN z 9 grudnia 2009r, IV CSK 291/09, LEX nr 564973, postanowienie SN z 10 lipca 2008r, III CSK 73/08, LEX nr 461735). Słusznie okoliczność tę podnosił powód. W późniejszym okresie czasu nie doszło do zasiedzenia służebności przesyłu, chociażby z uwagi na brak upływu terminów określonych w art. 172 kc. Pozwana posiadaczem służebności była przy tym w złej wierze. Trzeba mieć również na uwadze, iż zgodnie z art. 175 kc, do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń. Odpowiednie stosowanie do biegu zasiedzenia przepisów o biegu przedawnienia roszczeń, nie pozwala pominąć celu zasiedzenia, jakim jest uporządkowanie długotrwałych stosunków prawnorzeczowych i zmobilizowanie właściciela do zajęcia się przedmiotem swojej własności. Jednocześnie przy wykładni art. 123 par. 1 pkt 1 kc dla celów zasiedzenia przesyłu należy uwzględnić, że zgodnie z art. 305 (4) kc oraz art. 292 kc, przepisy o zasiedzenie stosuje się tylko odpowiednio. „Czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia”, w rozumieniu art. 123 par. 1 pkt 1 kc, jest także akcja właściciela nieruchomości zmierzająca do zmiany rodzaju posiadania służebności przesyłu na posiadanie określone wola właściciela nieruchomości (por. postanowienie SN z 13 października 2011r, V CSK 502/10, LEX nr 1096084). Powód przeciwdziałał powstaniu zasiedzenia, przerywając jego ewentualny bieg poprzez występowanie z powództwami dotyczącymi spornego gazociągu. Dawał w ten sposób wyraz, iż nie jest bezczynnym właścicielem nie zajmującym się soją nieruchomością. Niniejsze postępowanie powód zainicjował 15 czerwca 2016r, wcześniej zainicjował podobne postępowanie w dniu 26 lipca 2006r., które toczyło się przed tutejszym sądem pod sygn. IC 367/09.

Ostatecznie pozwana zresztą wskazała, iż skierowała do Sądu Rejonowego Katowice-Zachód wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości powoda a sprawa w tym przedmiocie jest w toku (początkowo pod sygn. II Ns 212/18, obecnie I Ns 466/19 (k.267-271, 448).

Przez nieruchomość powoda przebiega należący do pozwanej gazociąg a pozwanej nie służy tytuł prawny do tego stanu. Przedsiębiorstwo, które legitymuje się uprawnieniem do ingerowania w cudzą sferę własności nieruchomości dla bieżącego utrzymania urządzeń przesyłowych, korzysta z tej nieruchomości w złej wierze i zobowiązane jest do świadczenia wynagrodzenia na podstawie art. 225 kc w zw. z art.230 kc i art. 352 par. 2 kc. Posiadacz służebności tj ten kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, nie pozbawia w zupełności faktycznego władztwa nad nieruchomością, zatem przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, trzeba uwzględniać tę okoliczność. Zasadnym jest ustalania wynagrodzenia, co do zasady, jedynie za pas gruntu zajęty faktycznie pod sieć przesyłową.

Powód pozwem wniesionym dnia 15 czerwca 2016r domagał się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z jego nieruchomości w okresie 10 lat przed dniem wniesienia pozwu a zatem w okresie od 15.06.2006r do 15.06.2016r. Uwzględniając wydane w sprawie postanowienie z dnia 18 lipca 2017r częściowo odrzucającym pozew z uwagi na powagę rzeczy osądzonej, do rozpoznania w dalszym toku postępowania pozostało żądanie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za okres od listopada 2009 r do dnia 15 czerwca 2016r

Biorąc pod uwagą opinię biegłego z zakresu szacowania nieruchomości K. K. (1), sąd uznał, iż roszczenia uzasadnione jest co do kwoty 4.241,52 zł. Składają się na nią następujące kwoty:

- za okres od listopada do grudnia 2009r: 95,74 zł (pozycję tą biegły skorygował na rozprawie w dniu 2.06.2020r);

- za 2010r: 551,33 zł;

- za 2011r: 655,36 zł;

- za 2012r: 619,46 zł;

- za 2013r: 656,63 zł;

- za 2014r: 662,55 zł;

- za 2015r: 688,49 zł;

- za okres od stycznia 2016 do 15 czerwca 2016r: 311,96 zł (za cały rok 2016 byłoby 680,68 zł a więc za 1 m-c 28,36 zł; 28,36 zł pomnożone przez pięć i pół miesiąca daje 311,96 zł).

Biegły wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości wyliczył w oparciu o swa wiedzę specjalną, uzasadniając przy tym sposób naliczenia wynagrodzenia oraz szczegółowo wyjaśniając dlaczego przyjął, ze wynagrodzenie należy naliczać za korzystanie z 44 m.kw gruntu powoda tj za metrowy pas gruntu wzdłuż przebiegu gazociągu. Sąd opinię biegłego uznał za w pełni wiarygodną a zatem mogła ona stanowić podstawę ustaleń. Opinia biegłego nie została przez strony przekonująco zakwestionowana, jej moc dowodowa zatem nie została obniżona.

Co do pozostałej części żądanego wynagrodzenia sąd powództwo oddalił jako nieudowodnione a zatem niezasadne.

Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 225 kc w zw. z art.230 kc i art. 352 par. 2 kc.

Powód nadto domagał się zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli – zawarcia z powodem umowy dzierżawy części działki powoda położonej w K. przy ul. (...) (o powierzchni 188,76 m.kw), na czas nieoznaczony, za zapłatą na rzecz powoda kwoty 555 zł miesięcznie z tytułu czynszu dzierżawy. Roszczenie to było niezasadne. Umowa dzierżawy wymaga zgodnych oświadczeń obu stron umowy, na zasadzie swobody umów. Powód nie wykazał by przysługiwało mu prawo uzasadniające domagania się złożenia oświadczenia woli przez pozwaną i zastosowania przez sąd art.64 kc. Powód ma możliwość rozważenia, w celu unormowania relacji prawnych między stronami, podstaw do ustanowienia służebności przesyłu – postępowanie w tym przedmiocie jest zresztą w toku przed Sądem Rejonowym Katowice-Zachód w Katowicach.

O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono w oparciu o przepis art. 481 par. 1 k.c. Odsetki zasądzono od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu (k.137), uznając, iż z tym dniem nastąpiła wymagalność roszczenia; wcześniejszej daty wymagalności powód nie wykazał.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102k.p.c. Powód utrzymał się z żądaniem jedynie co do 5,03 %. Biorąc pod uwagę jednak przedmiot postepowania (fakt bezumownego korzystania przez pozwaną z gruntu powoda) oraz trudną sytuację osobista i majątkową powoda (k.67-7886), sąd uznał, że zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca nieobciążanie go kosztami.

Powód był zwolniony od kosztów sądowych (k.80) Koszty sądowe obejmowały opłatę od pozwu w wysokości 4.213 zł i nie pokryte wydatki: 542,66 zł (k.231), 2.967,06 zł (k.338), 64,78 zł (k.392) – łącznie 7.787,50 zł Nie pokryte koszty (co do 5,03% według wyniku procesu )na zasadzie art.113ust.1 uoksc (Dz.U. z 2018 r, poz. 300 j.t.), nakazano pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach, orzekając jak w punkcie 4 wyroku.

W punkcie 6 wyroku sąd przyznał pełnomocnikowi z urzędu powoda kwotę 7.200 zł tytułem wynagrodzenia + VAT. Zgodnie z mającym zastosowanie (z uwagi na datę wpływu pozwu) rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez adwokata z urzędu, opłatę ustala się w wysokości co najmniej ½ opłaty maksymalnej (par.4) a opłata maksymalna wynosiła 7200 zł (par. 8 pkt 6)- opłata ta zatem mogła kształtować się od 3600 zł do 7200 zł. Sąd uznał, iż - uwzględniając stopień zawiłości sprawy, nakład pracy adwokata i podjęte przez niego czynności, postępowanie zażaleniowe w toku sprawy oraz poniesione przez adwokata wydatki – zasadne będzie przyznanie za wszelkie te czynności łącznej opłaty 7200 zł (plus należny podatek VAT).

SSO Andrzej Kieć