Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2018 roku

Sąd Okręgowy w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Monika Wąsowicz

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewelina Trojanowska

po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 roku w Częstochowie

sprawy L. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o prawo do emerytury

na skutek odwołania L. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C.

z dnia 23 lipca 2018 roku Nr (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonej L. S. prawo do emerytury od dnia 1 września 2018 roku;

2.  zasądza od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w C. na rzecz ubezpieczonej L. S. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt IV U 1115/18

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 lipca 2018 roku numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonej L. S. przyznania prawa do emerytury nauczycielskiej.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że ubezpieczona nie wykazała wymaganego 30–letniego okresu ubezpieczenia. Równocześnie wskazano, iż do okresów ubezpieczenia nie uwzględniono jej pracy w gospodarstwie rolnym od 12 listopada 1980 roku do 31 sierpnia 1981 roku, ponieważ rodzice nie posiadali już gospodarstwa rolnego, a ubezpieczona na tę okoliczność nie przedłożyła żadnych nowych dokumentów.

W odwołaniu wniesionym do Sądu ubezpieczona L. S. wniosła
o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do emerytury nauczycielskiej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała, iż rodzice byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsi P. o powierzchni 5,30 ha, na którym wspólnie z bratem pracowała. W dniu 12 listopada 1980 roku rodzice przekazali gospodarstwo bratu, przy czym była to czynność pozorna. Powyższe nie wpłynęło na charakter jej pracy w tym gospodarstwie, gdzie nadal pracowała wspólnie z rodzicami. Dodała, iż po tragicznej śmierci brata w 1984 roku rodzice otrzymali ½ tego gospodarstwa, a ona wraz z rodzeństwem po 1/5. Z uwagi na śmierć rodziców w 1986 roku otrzymała ona kolejną część tego gospodarstwa, na której do tej pory zamieszkuje i którą uprawia rolniczo. Na potwierdzenie powyższej okoliczności wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych świadków.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. wniósł
o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

L. S. urodziła się (...).

W dniu 16 grudnia 2008 roku ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury, co załatwione zostało odmownie decyzją z dnia 29 grudnia 2008 roku w związku z nie wykazaniem wymaganego 30-letniego okresu ubezpieczenia oraz nie rozwiązaniem stosunku pracy. Ubezpieczona nie zgodziła się
z powyższą decyzją i zaskarżyła ją do Sądu Okręgowego w Częstochowie - IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2009 roku w sprawie sygn. akt IV U 114/09 oddalił jej odwołanie. Powyższe rozstrzygnięcie podtrzymane zostało przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, który wyrokiem z dnia 2 lutego 2011 roku w sprawie sygn. akt III AUa 2193/09 oddalił jej apelację.

Ponowny wniosek o emeryturę ubezpieczona złożyła w dniu 13 czerwca 2017 roku, co również załatwione zostało odmownie decyzją z dnia 23 czerwca 2017 roku. W wyniku rozpoznania odwołania odwołującej od powyższej decyzji Sąd Okręgowy
w Częstochowie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 roku w sprawie sygn. akt IV U 1069/17 oddalił je jako bezzasadne.

W dniu 10 lipca 2018 roku ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury.

Wnioskodawczyni przed organem rentowym wykazała staż emerytalny w wymiarze 29 lat, 9 miesięcy i 10 dni, w tym 22 lata, 10 miesięcy i 18 dni okresów składkowych, 4 lata, 5 miesięcy i 13 dni okresów nieskładkowych oraz 2 lata, 5 miesięcy i 9 dni okresów pracy w gospodarstwie rolnym, tj. od 3 czerwca 1978 roku do 11 listopada 1980 roku. Organ rentowy uznał ubezpieczonej 22 lata, 10 miesięcy i 18 dni okresów pracy w charakterze nauczyciela.

Nauczycielski stosunek pracy ubezpieczonej rozwiązał się z dniem 31 sierpnia 2018 roku na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy Karta nauczyciela.

Ubezpieczona po ukończeniu 16 roku życia do 31 sierpnia 1981 roku pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców a następnie stanowiącym własność jej brata J. o powierzchni 5,30 ha położonym w miejscowości P. przez co najmniej 4 godziny dziennie oraz zamieszkiwała na terenie tego gospodarstwa.

(vide: akta rentowe, akta tut. Sądu sygn. akt IV U 1069/17, zeznania świadków H. G. k. 29v.-30, J. K. k. 30, T. S. k. 30-30v., J. B. k. 30v., L. R. k. 30v. oraz wyjaśnienia ubezpieczonej słuchanej
w charakterze strony k. 31)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 32 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 1270 ze zm.) odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę, bez względu na wiek, nauczycieli urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.

W myśl zaś art. 46 ust. 1 ustawy prawo do emerytury na warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39 przysługuje również ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:

1)nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa;

2)warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do dnia 31 grudnia 2008 r..

Jak natomiast stanowi art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela (tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 967 ze zm.) nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy
w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze
w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę.

Nauczyciele spełniający warunki określone w ust. 1 mogą przejść na emeryturę również w wypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy
w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c i 7 (art.88 ust.1a).

W myśl znowelizowanego z dniem 31 sierpnia 2007 roku art. 88 ust. 2a ustawy nauczyciele urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. zachowują prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek, jeżeli:

1)spełnili warunki do uzyskania emerytury, określone w ust. 1, w ciągu dziesięciu lat od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.), z wyjątkiem warunku rozwiązania stosunku pracy, oraz

2)nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek
o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dochody budżetu państwa.

W niniejszej sprawie niekwestionowanym jest, iż ubezpieczona na dzień 31 grudnia 2008 roku legitymuje się wymaganym 20-letniem stażem w charakterze nauczyciela oraz z dniem 31 sierpnia 2018 roku rozwiązała stosunek pracy. Spornym pozostała jedynie kwestia, czy na dzień 31 grudnia 2008 roku legitymuje się ona wymaganym stażem emerytalnym w wymiarze 30 lat.

Organ rentowy odmówił L. S. uznania okresu jej pracy
w gospodarstwie rolnym w okresie od 12 listopada 1980 roku do 31 sierpnia 1981 roku, z uwagi na fakt, iż w tym czasie jej rodzice nie byli już właścicielami gospodarstwa rolnego.

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy stanowi, iż przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je jak okresy składkowe:

1)okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane
w odrębnych przepisach składki,

2)przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3)przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,

jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w poprzednim stanie prawnym ugruntował się już pogląd, iż okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 roku uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 1997roku, II UKN 96/96, OSNAP 1997/23/473, z dnia 18 marca 1999 roku, II UKN 528/98 OSNAP 2000/10/399, z dnia 7 listopada 1997 roku II UKN 318/97 OSNAPiUS 1998 r. nr 16, poz. 491, z dnia 13 listopada 1998 roku, II UKN 299/98 OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 799).

Przez „domownika” w znaczeniu art.6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2017 roku, poz. 2336 ze zm.) - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

a)ukończyła 16 lat,

b)pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c)stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Rodzice ubezpieczonej w latach 1961-1980 roku byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsi P. o powierzchni 5,30 ha, które użytkowali rolniczo. Na gruntach tych uprawiali zboża, ziemniaki, buraki pastewne
i cukrowe, a dodatkowo hodowali zwierzęta, tj. krowy, trzodę chlewną, owce oraz drób.

W latach 80-tych XX wieku w gospodarstwie tym mieszkała ubezpieczona wraz z rodzicami oraz bratem J.. Odwołująca od ukończenia 16-tego roku życia stale pracowała w tym gospodarstwie rolnym wykonując typowe prace polowe oraz przy hodowli zwierząt. W tym czasie ojciec oraz brat J. pracowali zawodowo,
a więc naturalnym było że część obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego spadła na ubezpieczoną. Z czasem, w związku z chorobą matki, coraz większą część prac w gospodarstwie przejęła wnioskodawczyni.
W szczególności pracowała ona przy sianokosach, żniwach, wykopach, jak również przy hodowli zwierząt. To do jej obowiązków należało przygotowanie paszy dla zwierząt, ich karmienie i pojenie, czy dojenie krów. Fakt wykonywania powyższych prac stanowczo przyznali wszyscy słuchani w sprawie świadkowie. Zeznali oni, iż ubezpieczona mimo nauki w szkole codziennie pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców. Również organ rentowy nie miał wątpliwości co do charakteru pracy odwołującej w tym gospodarstwie, albowiem uznał jej okres od 3 czerwca 1978 roku do 11 listopada 1980 roku.

W ocenie Sądu zasadnym jest również doliczenie okresu jej pracy od 12 listopada 1980 roku. Co prawda od tego dnia gospodarstwo rolne przepisane zostało na brata J., jednakże powyższe nie wpłynęło na charakter pracy odwołującej. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przepisanie gospodarstwa rolnego na syna miało na celu wyłącznie ustrzec go przed powołaniem do zasadniczej służby wojskowej. Była to wiec czynność pozorna, stosowna w tym czasie powszechnie, która w żaden sposób nie zaważyła na pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym. Powyższe przyznali wszyscy słuchani
w sprawie świadkowie. I tak J. K. zeznał, iż po przekazaniu gospodarstwa rolnego na własność syna J., nadal pracowali w nim rodzice oraz ubezpieczona. Także J. B. potwierdziła, iż charakter pracy L. S. nie zmienił się po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz brata. Jak bowiem dodała czynność ta miała na celu wyłącznie uchronienie J. przed pójściem do wojska. Z kolei L. R. zeznała, iż praca ubezpieczonej w okresie w jakim chodziła do szkoły (tj. 1978-1981) cały czas polegała na takich samych czynnościach.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie, albowiem wykazała ona wymagany 30-letni okres ubezpieczenia w związku z doliczeniem do brakującego stażu emerytalnego okresu jej pracy
w gospodarstwie rolnym brata od 12 listopada 1980 roku do 31 sierpnia 1981 roku
i dlatego Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał L. S. prawo do emerytury od dnia 1 września 2018 roku.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 4 k.p.c. w związku
z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. 2018 roku, poz. 265).