Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Katarzyna Żymełka

po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2022 r. w Katowicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej we W.

przeciwko M. P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt X GC 473/19,

1)  oddala apelację;

2)  zasądza od pozwanego na rzecz powódki 4 050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

3)  przyznaje radcy prawnemu Ł. G. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) kwotę 3 321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Katarzyna Żymełka

Sygn. akt V AGa 298/20

UZASADNIENIE

Powódka (...) Spółka Akcyjna we W. wniosła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla i orzeczenie nim, że pozwany M. P. ma jej zapłacić 108 516,97 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 marca 2018 r. oraz koszty procesu.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu 6 grudnia 2018 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Pozwany wniósł także o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gliwicach, jako właściwemu miejscowo.

Postanowieniem z 19 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu stwierdził swą niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach.

Wyrokiem z 30 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z 6 grudnia 2018 r. wydany przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu pod sygn. XII Nc 363/18 (punkt 1), zasądził od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego Ł. G. 6 642 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu (punkt 2) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki 5 417 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (punkt 3).

Sąd Okręgowy ustalił, że (...) Spółka Akcyjna we W. zawarła z M. P., na 61 miesięcy, umowę leasingu operacyjnego (dalej: umowa), którego przedmiotem był – niezbędny do prowadzenia przez M. P. działalności gospodarczej w zakresie upraw rolnych i chowu zwierząt – rozrzutnik obornika 6 ton, typ (...), rok prod. 2014 o wartości ofertowej 42 500 zł. Pozwany jest płatnikiem podatku VAT. Rata leasingowa wynosiła 878,22 zł netto, kwota wykupu 425 zł netto, a czynsz inicjalny 2 125 zł. Na zabezpieczenie roszczeń z umowy pozwany złożył weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową, zgodnie z którą leasingodawca miał prawo wypełnić weksel w każdym czasie na sumę odpowiadającą zadłużeniu z umowy wraz z odsetkami i kosztami. Pozwany 29 lipca 2014 r. odebrał przedmiot leasingu. 26 lutego 2015 r. nastąpiła zmiana nazwy leasingodawcy na (...), a 1 czerwca 2015 r. na (...). 1 czerwca 2015 r. podział (...) Spółki Akcyjnej, w trybie art. 529 § 1 punkt 4 k.s.h., poprzez przeniesienie części jej majątku w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa na (...) Spółkę Akcyjną. 1 lutego 2018 r. połączenie (...) Spółki Akcyjnej z (...) Spółką Akcyjną. Pozwany odebrał wezwanie do uregulowania zaległych rat leasingowych za marzec i kwiecień 2016 r. Wobec nieuregulowania zaległych rat powódka złożyła pozwanemu 16 czerwca 2016 r. oświadczenie o wypowiedzeniu umowy leasingu i wezwała do natychmiastowego zwrotu przedmiotu leasingu. Powódka wypełniła, zgodnie z deklaracją wekslową, weksel na 169 416,97 zł, z datą płatności na 26 marca 2018 r. i wezwała pozwanego do jego wykupu, informując że weksel jest złożony w siedzibie (...) Spółki Akcyjnej we W.. Zadłużenie pozwanego stanowiły: a) zaległości wynikające z wystawionych pozwanemu faktur VAT i koszty ubezpieczenia przedmiotu leasingu w wysokości 4 668,82 zł, b) niezafakturowane raty leasingowe – od raty za lipiec 2016 r. do raty za sierpień 2019 r., każda po 878,82 zł netto wraz z kwotą wykupu 425 zł, tj. łącznie 33 820,16 zł zdyskontowane po stopie 1,59% do 32 990,91 zł, c) odsetki od nieterminowych płatności w wysokości 857,24 zł, d) kara za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu naliczona na podstawie § 35 OWULO, z której powódka dochodzi w niniejszym procesie 70 000 zł. Pozwany odmówił zwrotu przedmiotu leasingu.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uwzględnił roszczenie powódki, będącej następcą prawnym (...) Spółki Akcyjnej we W., która stała się wierzycielem wekslowym i była uprawniona do wypełnienia weksla na swoją rzecz. Sąd Okręgowy wskazał na brak zastosowania w sprawie ustawy o kredycie konsumenckim, bowiem pozwany zawarł umowę leasingu jako przedsiębiorca. Powódka, informując pozwanego o możliwości zapoznania się z oryginałem weksla w jej siedzibie, spełniła wymagania określone w art. 38 ustawy Prawo wekslowe, przedstawiła pozwanemu weksel do zapłaty. Na ważność weksla nie ma wpływu brak daty na deklaracji wekslowej. Umowę leasingu zawarły osoby umocowane do reprezentacji leasingodawcy. Również oświadczenie o wypowiedzeniu umowy leasingu złożyła osoba umocowana do reprezentacji leasingodawcy. Pozwany przed wypowiedzeniem umowy był wzywany do zapłaty. W dacie wypowiedzenia umowy leasingu zalegał z płatnościami rat leasingowych powyżej 14 dni. Sąd Okręgowy uznał za zasadną wysokość dochodzonej należności. Wskazał, że powódka przedstawiła jej wyliczenie, a pozwany nie wykazał, że dokonał spłaty zadłużenia. Raty leasingowe stały się wymagalne z chwilą rozwiązania umowy leasingu, wskutek jej wypowiedzenia. Sąd Okręgowy wskazał, że zabezpieczeniem wekslowym jest objęta również kara za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu, wynikająca z umowy leasingu. Kara ta została przewidziana na wypadek niewykonania obowiązku wydania przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy i stanowi dla powódki surogat odszkodowania za niemożność dysponowania przez nią przedmiotem leasingu po zakończeniu umowy. Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska pozwanego, że przedmiot leasingu został mu skradziony. Wskazał, że przedstawiony przez pozwanego wyrok nie dotyczy przedmiotu leasingu. Pozwany nie wykazał, że zgłaszał jego kradzież. Zdaniem Sądu Okręgowy roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu, bowiem powództwo zostało wniesiony przed upływem trzech lat zarówno od dnia płatności weksla jak i od rozwiązania umowy leasingu. Sąd Okręgowy nie podzielił także twierdzeń pozwanego co do jego wyzysku i jego oceny zachowania powódki jako sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Wobec powyższego Sąd Okręgowy, zgodnie z art. 496 k.p.c., utrzymał w mocy nakaz zapłaty postępowaniu nakazowym. O kosztach procesu orzekł na podstawie art.98 k.p.c.

Apelację, co do rozstrzygnięć zawartych w punktach 1) i 3) wyroku, złożył pozwany i zarzucił naruszenie:

1)  art. 101 Prawa wekslowego przez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że: a) w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące ważność weksla, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że weksel ma wady przesądzające o jego nieważności; b) deklaracja wekslowa jest ważna, podczas gdy została podpisana przez osoby nieupoważnione do reprezentacji (...) Spółki Akcyjnej i nie została opatrzona datą;

2)  art. 11 Prawa wekslowego przez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że powódka w sposób prawidłowy nabyła prawa z weksla, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że pomiędzy wystawcą weksla a powódką nie doszło do przeniesienia tych praw;

3)  art. 38 Prawa wekslowego poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie dokonano prawidłowego przedstawienia pozwanemu weksla do zapłaty, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwanemu nie umożliwiono dokonania oględzin weksla, by na tej podstawie mógł on ustalić czy jest zobowiązany do zapłaty;

4)  art. 103 i 104 ust. 1 Prawa wekslowego poprzez ich błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia wekslowego, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powództwo w niniejszej sprawie zostało wytoczone w czasie, kiedy należność wynikająca z weksla była już przedawniona;

5)  art. 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego uznania, że weksel był ważny, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwany występował w sprawie jako konsument-rolnik, a co się z tym wiąże weksel, dla swej ważności, winien zawierać w swej treści klauzulę „nie na zlecenie”;

6)  art. 709 ¹ k.c. poprzez jego błędne zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że pozwany występował w sprawie jako przedsiębiorca, podczas gdy w rzeczywistości pozwany był konsumentem-rolnikiem, a także doprowadziło to do uznania przez Sąd pierwszej instancji, że umowa leasingu jest ważna, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że została podpisana przez osoby nieuprawione do reprezentowania (...) Spółki Akcyjnej;

7)  art. 709 ¹⁵ k.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie wystąpiły przesłanki uprawniające powódkę do rozwiązania umowy leasingu i w konsekwencji żądania od pozwanego zapłaty kwoty objętej powództwem;

8)  art. 492 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie wystąpiły przesłanki uprawniające powódkę do dokonania skutecznego odstąpienia od umowy leasingu i żądania w konsekwencji od pozwanego zapłaty kwoty objętej powództwem;

9)  art. 483 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie wystąpiły przesłanki uprawniające powódkę do obciążenia pozwanego karą umowną i żądania w konsekwencji od pozwanego zapłaty kwoty objętej powództwem;

10)  art. 5 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że działanie powódki można uznać za dozwolone czynienie użytku ze swojego prawa, podczas gdy w rzeczywistości podjęte przez powódkę czynności wobec pozwanego były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, co nie powinno być przez Sąd uważane za wykonywanie prawa oraz nie powinno korzystać z ochrony;

11)  art. 6 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że powództwo jest zasadne, mimo, że nie zostało przez powódkę wykazane ani co do zasady, ani co do wysokości;

12)  art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, co doprowadziło w konsekwencji do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych i przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że powództwo zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy w rzeczywistości roszczenie powódki nie zostało wykazane ani co do zasady, ani co do wysokości, a pozwany wskazuje na błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że:

a)  w sprawie dokonano prawidłowego przedstawienia pozwanemu weksla do zapłaty, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwanemu nie umożliwiono dokonania oględzin weksla, by na tej podstawie mógł on ustalić czy jest zobowiązany do zapłaty, w tym pozwany nie został nawet poinformowany o terminie, w tym godzinach możliwości dokonania oględzin weksla;

b)  w sprawie zaistniały przesłanki do rozwiązania, wypowiedzenia, odstąpienia przez powódkę od umowy leasingu, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że po stronie powódki takie przesłanki nigdy nie wystąpiły;

c)  kwota objęta pozwem została prawidłowo wyliczona, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powódka w żaden sposób nie wykazała powództwa ani co do zasady, ani co do wysokości.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej poprzez oddalenie powództwa i obciążenie powódki kosztami procesu, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem Sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Wniósł o zasądzenie od powódki kosztów postępowania apelacyjnego, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a w razie oddalenia apelacji o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za drugą instancję według norm przepisanych plus należny podatek VAT, gdyż koszty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części;

Powódka, w odpowiedzi na apelację, wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę na skutek apelacji pozwanego, w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, zważył co następuje.

Apelacja okazała się niezasadna. Żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy nie naruszył przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W konsekwencji zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów może zostać uznany za usprawiedliwiony jedynie wtedy, gdy sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym. Postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że sąd rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Analiza rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd Okręgowy prowadzi do wniosku, że Sąd ten dokonał oceny dowodów zgodnie zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 233 § 1 k.p.c. Jako nieuzasadnione należy uznać odmienne twierdzenie skarżącego. Na gruncie prawidłowo ocenionego przez Sąd Okręgowy materiału dowodowego, Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości za trafne uznaje ustalenia faktyczne Sadu pierwszej instancji, przyjmując je za podstawę także własnego rozstrzygnięcia. Odnosząc się natomiast do poszczególnych ustaleń faktycznych zakwestionowanych w apelacji pozwanych należy stwierdzić, że trafne było przyjęcie, że umowa leasingu została skutecznie wypowiedziana pozwanemu leasingobiorcy w związku z doprowadzeniem przez niego do powstania zaległości, skutkujących złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, poprzedzonego także wezwaniem do zapłaty. Powyższa okoliczność znajdowała potwierdzenie w treści wezwania do zapłaty z 25 maja 2016 r., pisma powódki z 16 czerwca 2016 r. zawierającego oświadczenie o rozwiązaniu umowy, skierowanego na podany w umowie adres zamieszkania leasingobiorcy, jak również w treści pisma pozwanego z 16 listopada 2016 r., w którym odniósł się do oświadczenia powódki o rozwiązaniu umowy. Z faktów powyższych wynika zatem logiczny wniosek o dotarciu oświadczenia o rozwiązaniu umowy do wiadomości pozwanego w sposób określony w art. 61 k.c. Nie budzi także wątpliwości Sądu Apelacyjnego ustalenie, że przedmiot leasingu nie został przez leasingobiorcę zwrócony w związku z wypowiedzeniem mu umowy oraz że pozwany był wzywany do wykupu weksla.

Powódka (...) Spółka Akcyjna jest następcą prawnym (...), która 22 września 2005 r. została wpisana do rejestru przedsiębiorców (KRS nr (...)). 26 lutego 2015 r. nastąpiła zmiana firmy (...) na (...). 1 czerwca 2015 r., w trybie art. 529 § 1 punkt 4 k.s.h., nastąpił podział (...) Spółki Akcyjnej, poprzez przeniesienie części jej majątku w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa na (...) Spółkę Akcyjną. Została podjęta uchwała Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy spółki dzielonej z 5 maja 2015 r. w sprawie podziału spółki - zaprotokołowana przez notariusza W. K. z Kancelarii Notarialnej we W., ul. (...), rep. (...) nr (...). Szczegółowy opis przeniesionej części majątku znajduje się w punkcie 8 planu podziału – pion leasingowy (k. 19v). Skutkiem podziału przez wydzielenie jest przejście określonych w planie podziału części praw i obowiązków spółki dzielonej na inną spółkę w drodze sukcesji uniwersalnej częściowej. (...), co do przeniesionej części majątku określonej w punkcie 8 planu podziału obejmującego pion leasingowy, a to m.in. w zakresie świadczonych usług leasingowych, jest następcą prawnym (...). (...), jako następca prawny wstąpiła w tę część ogółu praw i obowiązków spółki dzielonej ( (...) wcześniej pod firmą (...)), która została temu następcy przypisana w planie podziału (art. 531 k.s.h.), a która to część obejmowała m.in. pion leasingowy, w tym wszelkie prawa i obowiązki wynikające z zawartych przez (...) umów leasingowych. Natomiast 1 lutego 2018 r. nastąpiło połączenie (...) Spółki Akcyjnej z (...) Spółką Akcyjną, która jako następca prawny leasingodawcy była uprawniona zarówno do wypełnienia weksla jak i do dochodzenia należności od pozwanego (leasingobiorcy). Z powyższego wynika, że powódka stała się ona ogólnym sukcesorem prawnym wierzytelności objętych planem podziału. Takie stanowisko jest również podzielane w doktrynie i orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 marca 2014r., sygn. akt III CSK 181/13). Powódka przejęła wszelkie prawa i obowiązki oraz wierzytelności i zobowiązania wynikające z umów, które są funkcjonalnie związane z działalnością pionu leasingowego, w tym umowy leasingu operacyjnego z 29 lipca 2014 r., łączącej (...)i pozwanego, co znajduje odzwierciedlenie w punkcie 8 planu podziału załączonego do akt.

Niezasadne są zarzuty pozwanego odnośnie deklaracji wekslowej. Deklaracja wekslowa jest podstawą wystawienia weksla. Wskazuje warunki, od których spełnienia zależy prawo jego wypełnienia, określa maksymalną kwotę, na którą weksel może być wystawiony, a także wskazuje rodzaj terminu płatności, jakim weksel może być opatrzony. Deklaracja wekslowa nie stanowi warunku ważności weksla. Ważność weksla wystawionego in blanco nie jest uzależniona od istnienia deklaracji wekslowej (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 28 października 1963 r., 2 CR 249/63, OSNCP 1964, poz. 208).

Jako porozumienie wekslowe deklaracja powinna być podpisana przez obie strony stosunku wekslowego. Na deklaracji wekslowej powinny być zatem umieszczone podpisy zarówno wierzyciela wekslowego, jak i dłużnika. Deklaracja złożona do akt spełnia ten wymóg. Deklaracja wekslowa została podpisana przez autoryzowanego przedstawiciela (...) J. P.(k. 7). Co prawda nad pieczątką i podpisem przedstawiciela (...) jest adnotacja „podpisano w obecności”, jednakże po pierwsze na deklaracji wekslowej znajdują się podpisy obu stron stosunku wekslowego, a po wtóre wskazana adnotacja – jak też brak daty na deklaracji – nie mają wpływu na jej ważność, ani też na ważność weksla.

Bezzasadne są twierdzenia pozwanego odnośnie podpisania umowy leasingu przez osoby nieumocowane do reprezentacji leasingodawcy. Umowa leasingu została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Sprzedaży Bezposredniej (...) Spółki Akcyjnej we W. Dyrektora Oddziału W. M. M. oraz Kierownika (...)Spółki Akcyjnej we W. A. Z. – upoważnioną, od 23 lipca 2008 r., na podstawie zatwierdzonej przez zarząd (...) Spółka Akcyjna we W. i Dyrektora Departamentu Zarzadzania Ryzykiem (...) Spółka Akcyjna we W. zmiany punktu 3 wytycznej (...)na poszczególne osoby, m. in. do podpisu umów leasingowych. Zgodnie z załącznikiem (...) na poszczególne osoby – procedury uproszczone, stanowiącego wewnętrzną regulację (...) Spółki Akcyjnej we W., przyjętą przez zarząd (...) Spółki Akcyjnej we W. w Oddziale leasingodawcy we W. M. M. była upoważniona do złożenia pierwszego podpisu a A. Z. drugiego podpisu w imieniu leasingodawcy na umowie leasingu.

W zakresie zarzutu pozwanego dotyczącego braku przedstawienia weksla do zapłaty należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się, skierowane do pozwanego, wezwanie do wykupienia, w dniu 26 marca 2018 r., weksla z 12 marca 2018 r., wypełnionego na 169 416,97 zł weksla wraz z dowodem jego nadania na adres pozwanego wskazany zarówno w deklaracji wekslowej jak i na umowie leasingu.

Zgodnie z brzmieniem art. 38 Prawa wekslowego posiadacz weksla, płatnego w oznaczonym dniu albo w pewien czas po dacie lub po okazaniu, powinien przedstawić go do zapłaty bądź w pierwszym dniu, w którym można wymagać zapłaty, bądź w jednym z dwóch następnych dni powszednich. Należy jednak wskazać, że nieprzedstawienie weksla wystawcy nie zwalnia dłużnika z obowiązku zapłaty sumy wekslowej, lecz rodzi tylko taki skutek, że wierzyciel nie ma uprawnienia dochodzenia odsetek za okres do daty okazania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 września 2002 r., I ACa 165/02 oraz wyrok Sąd Najwyższego z 6. 06. 2002 r., I CKN 738/00). Przyjmuje się, że przedstawienie weksla do zapłaty polega na okazaniu trasatowi lub wystawcy weksla własnego oryginału weksla wraz z wyraźnym lub dorozumianym wezwaniem do zapłaty i na gotowości wydania przy zapłacie weksla, pokwitowanego przez posiadacza. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy przedstawienie weksla do zapłaty przewidziane w art. 38 Prawa wekslowego następuje także w sytuacji, gdy posiadacz weksla umożliwi trasatowi (wystawcy weksla własnego) zapoznanie się z oryginałem weksla w miejscu jego płatności. W takim przypadku uznać należy, że przedstawienie weksla do zapłaty następuje nie z chwilą wystosowania do wystawcy stosownego zawiadomienia, ale w dniu, w którym mógł on faktycznie dokonać oględzin weksla i ustalić, czy jest zobowiązany do jego zapłaty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 sierpnia 2013 roku, I ACa 1368/12). W niniejszej sprawie powódka sporządziła zawiadomienie o wypełnieniu weksla, wezwała do jego wykupienia i dokonała doręczenia tego wezwania pozwanemu na właściwy adres. W ten sposób weksel został przedstawiony pozwanemu do zapłaty.

Niezasadny jest również zarzut przedawnienia roszczenia wekslowego. Prawo do wypełnienia weksla in blanco przedawnia się z upływem terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu i data płatności weksla nie może być późniejsza jak data przedawnienia roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w wyrokach z 21 czerwca 1960 r., I CR 459/59 (OSPiKA 1962, z. 6, poz. 149), z 10 kwietnia 1970 r., I CR 63/70, z 14 października 1971 r., II CR 277/71 (OSP 1971, z. 7-8, poz. 139), z 9 września 2004 r., II CK 499/03, z 30 listopada 2005 r., III CK 274/05, z 14 lipca 2006 r., II CSK 75/06, z 14 lutego 2008 r., II CSK 522/07, z 15 maja 2008 r., I CSK 548/07 (OSNC-ZD 2009, nr B, poz. 49), z 30 listopada 2010 r., V CSK 142/10, z 18 października 2019 r., II CSK 803/18 (OSNC-ZD 2020, nr B,
poz. 36). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 17 lipca 2020 r., III CZP 72/19 za stanowiskiem powyższym „przemawiają tak istotne argumenty jak szczególny charakter weksla gwarancyjnego udzielanego in blanco na zabezpieczenie oraz relacja pomiędzy wierzytelnością wekslową i wynikającą ze stosunku podstawowego. Celem zabezpieczenia wekslowego jest stworzenie dodatkowego tytułu dla uproszczonej realizacji zasadnego roszczenia, a nie przyznanie wierzycielowi dalej idących uprawnień co do wysokości i warunków wykonania zobowiązania”.

Przedawnienie roszczenia ze stosunku wekslowego i podstawowego biegnie odrębnie. Dla odpowiedzialności wekslowej – wystawcy weksla niezupełnego, a także poręczyciela wekslowego – wobec remitenta, decydujące jest jego wypełnienie przed upływem terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego i jeśli to nastąpi, to powstałe roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy i poręczycielowi wekslowemu przedawnia się, zgodnie z art. 70 zdanie pierwsze w związku z art. 103 prawa wekslowego, z upływem trzech lat od dnia płatności weksla uzupełnionego zgodnie z deklaracją wekslową. Zważywszy na ogólny, trzyletni, termin przedawnienia przewidziany w art. 118 k.c. dla roszczeń ze stosunku leasingu, jako związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz uwzględniając fakt, że rozwiązanie umowy leasingu nastąpiło z dniem 16 czerwca 2016 r., bieg przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego zakończył się 16 czerwca 2019 r. Zatem, skoro weksel został wypełniony w dniu 26 czerwca 2016 r., do przedawnienia roszczeń ze stosunku podstawowego nie doszło. Dochodzone przez powódkę roszczenie powstało w związku z wypowiedzeniem umowy leasingu na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi pozwany. Roszczenie te ma charakter odszkodowawczy w związku z nienależytym wykonaniem przez pozwanego umowy leasingu i z uwagi na jego związek z prowadzoną przez powódkę działalnością gospodarczą podlega, zgodnie z art. 118 k.c., trzyletniemu terminowi przedawnienia. Jako odszkodowawcze, podpadające pod wskazany termin przedawnienia, należy zakwalifikować również roszczenie z tytułu kary umownej. Kara ta została przez strony zastrzeżona na wypadek odmowy zwrotu lub opóźnienia w zwrocie przedmiotu leasingu, a zatem chodziło o niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego, jak tego wymaga art. 483 § 1 k.c. W konsekwencji, należność z tego tytułu nie stanowiła wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu po rozwiązaniu umowy leasingu, do której miałby zastosowanie termin przedawnienia określony w art. 229 k.c.

Nie doszło również do przedawnienia roszczenia wekslowego, ponieważ pozew został wniesiony 24 września 2018 r., a zatem przed upływem trzech lat od dnia płatności weksla.

Wbrew stanowisku skarżącego nie znajdowały w sprawie zastosowania przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Pozwany zawarł umowę leasingu jako przedsiębiorca. Jednoznacznie wskazuje na to – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – określenie pozwanego jako leasingobiorcy w umowie poprzez wskazanie nazwy i adresu jego firmy, podanie daty rozpoczęcia przez pozwanego działalności gospodarczej i jej branży oraz oświadczenie pozwanego, że przedmiot leasingu jest dobrem niezbędnym do prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że do umów leasingu stosuje się w całości przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, jeżeli konsument ma obowiązek nabycia własności przedmiotu leasingu (art. 4 ust. 4 w związku z art. 4 ust. 1 punkt 2). Pozwany nie miał obowiązku nabycia własności przedmiotu leasingu.

Powódka prawidłowo – po uprzednim wyznaczeniu pozwanemu na piśmie dodatkowego terminu do uregulowania zaległych rat leasingowych, których opóźnienie w zapłacie przekroczyło 14 dni – ze skutkiem natychmiastowym rozwiązała umowę leasingu (zgodnie z zapisem § 20 OWULO).

Niezasadny jest zarzut niewykazania roszczenia co do zasady i wysokości. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w procesie wekslowym dowód przeciwny, a więc nieistnienia wierzytelności, zostaje przerzucony na dłużnika, a to w związku z domniemaniem istnienia wierzytelności, które powstało na skutek wystawienia i wydania weksla (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1967, III CZP 19/66, OSNCP 1968, poz. 79). W konsekwencji, to pozwany powinien udowodnić, że w rzeczywistości wierzytelność ta nie istniała lub istniała w innej wysokości. W odpowiedzi na zarzuty pozwanego powódka opisała bardzo szczegółowo, co składa się na kwotę wekslową. Powódka oprócz dokładnego wyjaśnienia poszczególnych pozycji ze wskazaniem podstawy w zawartej umowie leasingu, złożyła również dokumenty potwierdzające faktyczne poniesienie tych kosztów. Pozwany nie tylko nie zgłosił wniosków dowodowych mających na celu wykazanie, że wierzytelność w tym zakresie nie istnieje lub istnieje w mniejszej wysokości, ale nawet nie odniósł się do twierdzeń powódki. Natomiast twierdzenie pozwanego zawarte w uzasadnieniu apelacji, że „spłacił należności na rzecz powoda”, wobec braku złożenia wniosków dowodów na tą okoliczność jest niewiarygodne.

Zgodnie z art. 709 ¹⁵ k.c. w razie wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność, finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłacenia przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu. Uzyskanie korzyści wiąże się z realnie powstałym dochodem z rzeczy, a więc z uzyskaną przez finansującego ceną sprzedaży, a także z uzyskanych przez finansującego, w okresie w którym miała być wykonywana umowa leasingu, świadczeń z tytułu oddania przedmiotu leasingu do korzystania na podstawie określonego stosunku prawnego, w tym zawarcia umowy leasingu z innym korzystającym. W niniejszej sprawie powódka nie uzyskała korzyści określonych w art. art. 709 ¹⁵ k.c., bowiem pozwany nie zwrócił jej przedmiotu leasingu. Odpowiedzialność korzystającego ma charakter kontraktowy. W konsekwencji nałożenie na korzystającego obowiązku natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat ma na celu przywrócenie takiego stanu rzeczy, w jakim finansujący znajdowałby się, gdyby korzystający należycie wykonywał umowę i nie byłoby podstaw do jej rozwiązania, co odpowiada założeniu odpowiedzialności odszkodowawczej.

Powódka zasadnie dochodziła niezapłaconych przez pozwanego rat leasingu wraz z odsetkami od nieterminowych płatności, bowiem w świetle art. 709 ¹⁵ k.c., gdy korzystający po rozwiązaniu umowy nie zapłacił w jakiejkolwiek część odszkodowania obejmującego niewymagalne w dniu rozwiązania umowy leasingu raty leasingowe i stan taki trwa aż do czasu, na który umowa leasingu została zawarta (a taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie), finansujący może wliczyć do kwoty odszkodowania należności odsetkowe, które uzyskałby, gdyby umowa była wykonywana.

Zasadnie pozwany został obciążony karą za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu, po upływie okresu obowiązywania umowy, naliczoną zgodnie z zasadami określonymi w § 35 OWULO. W wyroku z 20 października 2006 r., IV CSK 154/06 (OSNC 2007, nr 7- 8, poz. 117), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że można zastrzec skutecznie na podstawie art. 483 k.c. karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy leasingu w razie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków przez korzystającego, z tym że chodzi tutaj o zobowiązania, jakie powstaną dla korzystającego w następstwie odstąpienia od umowy leasingu, a nie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie świadczenia pieniężnego. W konsekwencji dla możliwości skutecznego zastrzeżenia kary umownej z tytułu odstąpienia od umowy, nie ma znaczenia, że przyczyną, uprawniającą leasingodawcę do złożenia oświadczenia o odstąpieniu było nienależyte wykonanie przez leasingobiorcę świadczenia pieniężnego (zapłata rat leasingowych). Z uwagi na to, że kary umownej można dochodzić nawet, gdy nie powstała żadna szkoda, wystarczy wykazanie, że nastąpiło odstąpienie od umowy i że dla naprawienia szkód, jakie mogą powstać z tytułu skutecznego odstąpienia od umowy zastrzeżona została kara umowna. Zastrzeżona w umowie leasingu kara umowna za odmowę zwrotu przedmiotu leasingu lub opóźnienie w jego zwrocie dotyczy innego rodzaju zobowiązania pozwanego, niż to, które reguluje art. 709 ¹⁵ k.c. Obowiązki korzystającego przewidziane w tym przepisie (tj. zapłata odszkodowania obejmującego należności, które w postaci wynagrodzenia, w ramach umowy leasingu, mógł uzyskać finansujący, jako raty leasingowe) nie pokrywają się z obowiązkiem niepieniężnym wydania przedmiotu leasingu po rozwiązaniu umowy leasingu, który to obowiązek jest uregulowany odrębnie w art. 709 ¹⁷ k.c. odsyłającym w tej materii do odpowiedniego stosowania przepisów o najmie (por. art. 675 § 1 k.c.).

Zasadnie powódka w sumie wekslowej ujęła karę za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu. Z treści deklaracji wekslowej wynikało bowiem upoważnienie do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą nie tylko zadłużeniu z umowy leasingu z odsetkami, lecz także „kosztami z jakiego bądź tytułu powstałymi”.

Pozwany nie wykazał, aby przedmiot leasingu został skradziony. Co istotne pozwany powołuje się na toczące się postępowanie karne, nie podając nawet sygnatury sprawy. Należy podkreślić, że M. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z 16 marca 2021 r., II K 323/18 został uznany za winnego przywłaszczenia mienia m. in. w postaci przedmiotu leasingu z umowy z 29 lipca 2014 r., tj. rozrzutnika obornika 6 ton, typ (...), rok prod. 2014, na szkodę leasingodawcy. Wyrok ten został utrzymany wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z 10 sierpnia 2021 r., VI Ka 450/21. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że M. P. nie dochował obowiązku wydania sprzętu właścicielowi, unikał kontaktu z osobami prowadzącymi czynności windykacyjne, wprost twierdził że sprzętu nie wyda, nie znalazła potwierdzenia wersja M. P. jakoby przedmiot leasingu został mu skradziony z gospodarstwa rolnego po rozwiązaniu z nim umowy leasingu.

Ustalenia prawomocnego wyroku sądu karnego, skazującego co do popełnienia przestępstwa, wiążą sąd w postępowaniu cywilnym, zgodnie z art. 11 k.p.c. W świetle ugruntowanego orzecznictwa znaczenie art. 11 k.p.c. jest takie, że w przypadku skazania za określone przestępstwo sąd cywilny nie może przyjmować, że nie zostało ono popełnione; nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania na okoliczność ewentualnej wadliwości wyroku sądu w sprawie karnej. Sąd cywilny jest więc związany ustaleniem, że do popełnienia przestępstwa doszło i nie wolno mu czynić żadnych własnych ustaleń, które byłyby sprzeczne z ustaleniami sądu karnego istotnymi na gruncie prawa karnego materialnego dla bytu określonego przestępstwa, okoliczności jego popełnienia i osoby pokrzywdzonego.

Pozwany był zobowiązany, na podstawie § 20 punkt 6 OWULO także po zwrotu powódce poniesionych przez nią kosztów ubezpieczenia przedmiotu leasingu. Powódka wykazała ich wysokość, przedkładając dowód uiszczenia składki z tytułu ubezpieczenia. Uwzględniona w sumie wekslowej kwota 1 105 zł obejmowała cztery składki po 276,25 zł. Pozwany w toku niniejszego procesu nie wykazał czy i ewentualnie w jakim zakresie finansujący odzyskał uiszczone przez siebie składki.

Nie ma racji skarżący kwestionując wysokość zasądzonej należności i porównując ją – zasadne jego zdaniem wyliczenie tej należności – do wartości ofertowej przedmiotu leasingu, wskazanej w umowie. Po pierwsze suma ustalonych opłat w umowie leasingu pomniejszona o należny podatek od towarów i usług, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych, co oznacza, że może tą wartość przekraczać. Należy przypomnieć, że wysokość rat leasingowych została wskazana w umowie leasingu procentowo i kwotowo. Po wtóre na dochodzoną sumę wekslową, oprócz rat leasingowych, składało się ubezpieczenie oraz kara za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu po rozwiązaniu umowy. Ponadto wysokość niezapłaconych rat leasingowych została powiększona o podatek VAT. Natomiast przyszłe raty leasingowe (od 24 do 61), które stały się wymagane z dniem rozwiązania umowy plus kwota wykupu 425 zł pomniejszone zostały o dyskonto według stopy w wysokości 0,25℅, zgodnie z zasadą wskazaną w § 25 OWULO. Ponadto wbrew stanowisku skarżącego umowa leasingu nie została zawarta na 51 miesięcy, tylko na 61 miesięcy, co wprost wynika z wskazanego w warunkach finansowych czasu trwania tej umowy.

W realiach niniejszej sprawy nie ma zastosowania art. 5 k.c. Pozwany nie wskazał, jakie konkretnie zasady współżycia społecznego miałyby przemawiać za oddaleniem powództwa w niniejszej sprawie, a także jakie zachowanie powódki świadczy o złamaniu tych zasad. W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyjęcie nadużycia przez powódkę prawa podmiotowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny oddalił apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Zasądzona od pozwanego kwota 4 050 zł stanowiło wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powódki – ustalone na podstawie § 2 punkt 6 oraz § 10 ust. 1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie § 16 ust. 1 punkt 2 w związku z § 8 punkt 6 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, przy uwzględnieniu wyroku TK z 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19, Dz.U. z 2020 r. poz. 769), a tym samym § 2 punkt 6 w związku z § 10 ust. 1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji, podzielając stanowisko, że analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego prowadzi do uznania, że różnicowanie wynagrodzenia polegające na obniżeniu pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie znajduje konstytucyjnego uzasadnienia.

SSA Katarzyna Żymełka