Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 maja 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia SA Dariusz Chrapoński (spr)
Sędziowie:	SA Wiesława Namirska SA Barbara Konińska

po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. w Katowicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa Gminy (...)

przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki i pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w (...)

z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt V GC 237/19

1.  zmienia zaskarżony wyrok w pkt 1 i 3 w ten sposób, że oddala powództwo i zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 10.817 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem kosztów procesu;

2.  oddala apelację powódki;

3.  zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 43.021 (czterdzieści trzy tysiące dwadzieścia jeden) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Wiesława Namirska SSA Dariusz Chrapoński SSA Barbara Konińska

Sygn. akt V AGa 257/21

UZASADNIENIE

Gmina (...) wniosła o zasądzenie od (...) Sp. z o.o. w P. kwoty 737.646,19 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 23 kwietnia 2014 r. i kosztami procesu.

W uzasadnieniu wskazała, że zawarła 14 kwietnia 2015 r. umowę ugody z (...) Sp. z o.o. w P. (dalej: (...) Sp. z o.o.” – poprzednikiem prawnym pozwanej). Ugoda została zawarta w związku z toczącym się pomiędzy stronami procesem przed Sądem Okręgowym w (...) o zapłatę kwoty 737.646,91 zł. Na jej podstawie poprzednik prawny pozwanej zobowiązał się na swój koszt zlecić wykonanie kompletnego projektu budowlanego przebudowy skrzyżowania ul. (...) w (...), a następnie po uzyskaniu przez Gminę decyzji (...), wykonania na swój koszt i ryzyko części robót budowlanych dotyczących przebudowy przedmiotowego skrzyżowania. Pomimo upływu uzgodnionego terminu (...) Sp. z o.o. nie przekazała Gminie opracowanej dokumentacji, czego konsekwencją było również niewykonanie umówionego zakresu robót. Wobec powyższego powódce zgodnie z § 4 ugody przysługiwało m.in. żądanie zapłaty kwoty objętej pozwem o zapłatę w sprawie V GC 118/14, kwoty 737.646,91 zł. Kwota będąca przedmiotem pozwu to część niezapłaconego odszkodowania przysługującego Gminie w związku z brakiem wykonania przez (...) Sp. z o.o. inwestycji drogowej. Spółka wykonywała inwestycję polegającą na wybudowaniu marketu (...). Zgodnie z art. 16 ustawy o drogach publicznych – z uwagi że była to inwestycja niedrogowa w rozumieniu ustawy - (...) Sp. z o.o. była zobowiązana do przebudowy dróg publicznych w zakresie spowodowanym wybudowaniem marketu. Ostatecznie (...) Sp. z o.o. zobowiązała się do wypłacenia na rzecz powódki kwoty 960.000 zł, wpłaciła natomiast jedynie kwotę 260.000 zł i po wezwaniu dalszą kwotą 1.583,83 zł. Brakującej kwoty powódka dochodziła w postępowaniu przed Sądem Okręgowym toczącym się pod sygnaturą V GC 118/14.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Pozwana przyznała okoliczności przywołane w pozwie. Wskazała jednak, że zgodnie z punktem V ugody strony oświadczyły, że ugoda ma na celu zaspokojenie wzajemnych pretensji stron wynikających i opisanych w pkt I-IV ugody oraz wykonanie objętego niniejszym sporem zjazdu w związku z planowaną przez pozwaną budową stacji paliw na nieruchomości pozwanej. Zjazd ten był niezbędny dla funkcjonowania stacji, a jego wykonanie było warunkiem wydania decyzji o funkcjonowaniu stacji. W punkcie 7 § 1 ugody odniesiono się do podmiotu który miał stację prowadzić – (...) S.A. Pozwana zobowiązała się uzyskać od tego podmiotu 570.602,69 zł dofinansowania na wybudowanie zjazdu. Przedmiotowa nieruchomość jest przedmiotem użytkowania wieczystego przysługującego (...) Sp. z o.o. w P., która połączyła się z pozwaną. Powódka przeszkodziła pozwanej w wykonaniu ugody, albowiem 7 grudnia 2016 r. wszedł w życie plan zagospodarowania przestrzennego, który wykluczał wybudowanie stacji paliw na przedmiotowej nieruchomości. Wcześniejszy plan zagospodarowania przestrzennego dopuszczał budowę stacji benzynowej w związku z czym ówczesny właściciel (...) Sp. z o.o. zawarł z (...) Sp. z o.o. w G. umowę przedwstępną sprzedaży tej nieruchomości. Wobec uchwalenia planu Prezydent Miasta (...) odmówił wydania (...) Sp. z o.o. pozwolenia na budowę stacji. Pozwana dopiero z treści tej decyzji dowiedziała się o uprzednim procedowaniu tego planu i wejściu planu w życie. Gdyby ten plan nie został uchwalony pozwana zrealizowałaby budowę stacji i budowę spornego zjazdu. Pozwana nie może ponosić konsekwencji finansowych niewykonania zobowiązania, za które odpowiedzialności nie ponosi, a za które odpowiedzialność ponosi powódka jako druga strony umowy wzajemnej.

Wyrokiem z 23 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w (...) zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 698.416,17 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych od 26 października 2019 r. oraz kwotę 47.107,54 zł tytułem kosztów procesu, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Sąd Okręgowy ustalił, że 27 lutego 2017 r. nastąpiło przejęcie przez pozwaną całego majątku (...) Sp. z o.o. na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. 9 listopada 2010 r. powódka zawarła z (...) Sp. z o.o. porozumienie, którego przedmiotem było ustalenie warunków budowy drogi publicznej w części spowodowanej inwestycją „niedrogową” realizowaną w (...) w rejonie skrzyżowania (...)z ul. (...). Inwestycją tą była budowa marketu (...). Inwestor oświadczył, że uzyskał ostateczną decyzję nr (...) o warunkach zabudowy wydaną przez Prezydenta Miasta (...) z 22 kwietnia 2010 r. Ustalono, że inwestycję drogową będącą przedmiotem porozumienia stanowi zadanie polegające na przebudowie skrzyżowania (...)z ul. (...) w obrębie działek (...); (...); (...); (...); (...);(...); (...); (...); (...); obręb(...). Dla obszaru objętego inwestycją drogową brak było miejscowego planu zagospodarowania terenu. Do obowiązków inwestora należało m. in. (stosownie do treści § 4 porozumienia), zrealizowanie inwestycji na swój koszt, który ustalono na kwotę 960.000,00 zł. Gmina (...) nie miała ponosić żadnych wydatków w czasie trwania inwestycji. Zgodnie z aneksem nr (...) z 21 listopada 2010 r. inwestor zobowiązał się do wykonania inwestycji w terminie do 30 listopada 2012 r. W przypadku niedochowania tego terminu Gmina (...) była uprawniona do dochodzenia odszkodowania w kwocie 960.000,00 zł. Wykonanie porozumienia wraz z aneksem nie warunkowało uzyskania pozwolenia na użytkowanie zgodnie z warunkami decyzji nr (...) o pozwoleniu na budowę z 16 lutego 2016 r. Autorem projektu przebudowy skrzyżowania była firma S. F.. Przebudowa skrzyżowania nie została wykonana. Właścicielem nieruchomości opisanej w księdze wieczystej (...) obejmującej działki ewidencyjne (...), (...),(...) (...) jest (...) Sp. z o.o. w P.. Po wybudowaniu marketu (...) , (...) Sp. z o.o. rozpoczęła starania o zrealizowanie inwestycji polegającej na budowie stacji paliw na nieruchomości opisanej w w/w księdze wieczystej. 22 stycznia 2009 r. Prezydent Miasta (...) wydał decyzję nr (...) o warunkach zabudowy. Na mocy tej decyzji ustalono sposób zagospodarowania i warunki zabudowy terenu dla zamierzenia inwestycyjnego przewidzianego do realizacji na terenie obejmującym działki o nr ew. (...), (...), (...) z obr.(...), położonym w (...) przy ul. (...). Wnioskodawcą był E. G. oraz firma (...) A. O.. 22 kwietnia 2010 r. Prezydent Miasta (...) wydał decyzję nr (...) o ustaleniu sposobu zagospodarowania i warunkach zabudowy terenu dla zamierzenia inwestycyjnego przewidzianego do realizacji na terenie obejmującym działki nr ew. (...), (...) i(...) z obrębu (...) położonym w (...) przy ul. (...). Wnioskodawcą była (...) Sp. z o.o. 30 listopada 2011 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w (...) udzielił pozwolenia na użytkowanie pawilonu branży spożywczo-przemysłowej wraz z elementami zagospodarowania terenu (parkingami, dojściem i dojazdami) oraz zarurowanym odcinkiem istniejącego rowu odprowadzającego wody opadowe przy ul. (...) w (...)(nr ewid. gruntów(...), (...), (...)). 8 sierpnia 2013 r. powódka zawarła z (...) Sp. z o.o. przy udziale(...) w (...) (dalej: (...)) porozumienie, którego przedmiotem było ustalenie zasad realizacji inwestycji polegającej na przebudowie skrzyżowania Al. (...) z ul. (...) w (...) określonych dotychczas w porozumieniu z 9 listopada 2010 r., zmienionego aneksem z 21 listopada 2011 r. Wskazano, że inwestycja będzie realizowana w obrębie działek (...), (...), (...)obręb (...); (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) obręb (...); (...) obręb(...); (...) obręb(...)zgodnie z Projektem Budowlanym – (...), wykonanym przez(...), stanowiącym załącznik nr (...) do porozumienia zwanego Projektem. Inwestor zobowiązał się do zapłaty na rzecz Gminy kwoty 960.000 zł z tytułu odszkodowania w następujących terminach: do 30 września 2013 r., kwoty 360.000 zł i do 30 listopada 2013 r. kwoty 600.000 zł. Inwestor zobowiązał się do uzupełnienia w/w Projektu o projekt wjazdu na teren przyszłej stacji paliw. Kolejnym zobowiązaniem inwestora było wykonanie we własnym zakresie i na własny koszt przebudowy chodników wzdłuż ul. (...) na odcinkach od skrzyżowania z Al. (...) w kierunku południowo-wschodnim do ul. (...) oraz w kierunku północno-wschodnim do wysokości posesji ul. (...). Realizacja tego zadania miała nastąpić w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym inwestor otrzyma informację od (...) o zakończeniu robót polegających na przebudowie wiaduktów nad torami (...) w (...), ale nie później niż do 31 grudnia 2013 r. Gmina (...) i (...) zobowiązały się (§ 3 porozumienia) dokonać przebudowy skrzyżowania wraz z odcinkiem (...) do 31 grudnia 2016 r. W § 3 punkt 3 postanowiono, że (...) wyrazi zgodę na wykonanie zjazdu z (...)na działkę nr (...) obręb (...) jak w projekcie dla potrzeb obsługi komunikacyjnej projektowanej stacji paliw na działkach nr (...) i (...) obręb (...)przed wykonaniem przebudowy skrzyżowania. W punkcie (...) oświadczył, że uzgodni pozytywnie wniosek o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie stacji paliw. W § 5 strony postanowiły, że porozumienie zastępuje dotychczasowe postanowienia wynikające z porozumienia z dnia 9 listopada 2010 r., zmienionego aneksem z 21 listopada 2011 r. 9 października 2013 r. (...) Sp. z o.o. przelała na rzecz (...) kwotę 160.000 zł, a w dniu 15 października 2013 r. kwotę 100.000 zł. 31 grudnia 2013 r. (...) wystawił notę odsetkową nr (...) na kwotę 1.153,97 zł z tytułu nieterminowej wpłaty kwoty 360.000 zł oraz notę odsetkową nr (...) na kwotę 429,86 zł z tytułu nieterminowej wpłaty kwoty 201.153,97 zł. W piśmie z 6 marca 2014 r. (...) złożył oświadczenie o sposobie rozliczenia wpłaconych kwot. 26 marca 2014 r. (...) Sp. z o.o. przelała na rzecz (...) kwotę 1.583,83 zł. Kwota ta została zaliczona przez (...) na poczet zaległych odsetek. 26 marca 2014 r. (...) wystawił notę odsetkową nr (...) na kwotę 30.650,29 zł z tytułu odsetek od kwot wynikających z porozumienia z 8 sierpnia 2013 r.

Wobec braku zapłaty pozostałej części kwoty powódka wniosła do Sądu Okręgowego w (...) pozew o zapłatę kwoty 737.646,91 zł. Na kwotę tą składały się 701.583,83 zł tytułem należności głównej oraz kwoty 29.066,46 zł i 6 .996,62 zł tytułem naliczonych odsetek. W toku postępowania powód cofnął pozew wobec zawartej ugody, wobec czego Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. umorzył postępowanie (sygn. akt V GC 118/14). 14 kwietnia 2015 r. Gmina Miasto (...) zawarła z (...) Sp. z o.o. umowę ugody. W preambule umowy wskazano, że strony zawarły porozumienie z dnia 8 sierpnia 2013 r., zmieniające porozumienie z dnia 9 listopada 2010 r. oraz, że pozwana spółka zobowiązała się do zapłaty kwoty 960.000 zł a Gmina i (...) do wykonania przebudowy skrzyżowania ul. (...). Z kwoty 960.000 zł pozwana wpłaciła 261.583,83 zł. W punkcie V preambuły wyjaśniono, że ugoda ma na celu zaspokojenie wszystkich wzajemnych pretensji stron wynikających z niewykonanego dotąd w całości porozumienia z dnia 8 sierpnia 2013 r. a także przeprowadzenie inwestycji polegającej na przebudowie skrzyżowania ul. (...) w (...), a następnie wykonania zjazdu z Al. (...) do nieruchomości położonej przy ul. (...), dla której urządzona została księga wieczysta numer (...), a na której planowane jest zamierzenie inwestycyjne w postaci budowy stacji paliw. Zgodnie z § 1 pozwana miała zlecić wykonanie kompletnego pełno-branżowego projektu przebudowy skrzyżowania ul. (...) w (...). Koszty wykonania dokumentacji miał być w całości ponoszone przez (...) Sp. z o.o. Dokumentacja ta miała być przekazana do 1 czerwca 2015 r. Po przekazaniu dokumentacji projektowej (...) miał niezwłocznie podjąć wszelkie czynności konieczne do umożliwienia zrealizowania projektu, w szczególności miało być wszczęte postępowanie administracyjne w celu uzyskania decyzji (...). Na podstawie uzyskanej decyzji (...) miał upoważnić spółkę do wykonania robót budowlanych. Roboty te spółka miała wykonać na własny koszt w terminie do 31 grudnia 2015 r. Po dokonaniu odbioru robót spółka miała przekazać nieodpłatnie zrealizowaną inwestycję drogową Gminie. Stosownie do § 1 punkt 6 wykonanie przebudowy skrzyżowania miało być warunkiem koniecznym uzyskania przez spółkę decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przyszłej stacji benzynowej na nieruchomości KW nr (...). Spółka zobowiązała się w terminie do 15 maja 2015 r. przedstawić oświadczenie grupy (...) S.A. w G. lub spółki z nią powiązanej, iż gwarantuje dofinansowanie inwestycji przebudowy skrzyżowania w kwocie 570.602,69 zł. W przypadku wykonania skrzyżowania i przekazania oraz przekazania (...) dokumentacji projektowej, Gmina zobowiązała się do zwolnienia spółki z obowiązków przewidzianych porozumieniem z 8 sierpnia 2013 r. a spółka miała zrzec się wpłaconej dotąd kwoty 261.583,83 zł. W pkt 9 postanowiono, ze w przypadku wykonania całości umowy ugody strony nie będą miały względem siebie żadnych innych roszczeń. W § 4 postanowiono, że ugoda stanowi umowę o której mowa w art. 917 k.c. Strony oświadczyły, że nie zawarłyby ugody gdyby nie była na tyle wyczerpująca, by zaspokoić wszystkie sporne kwestie, które pojawiły się na tle porozumienia z dnia 8 sierpnia 2013 r. W przypadku niewykonania przez spółkę wszystkich zobowiązań określonych w umowie do 31 marca 2016 r. Gmina uprawniona była do żądania zapłaty kwoty objętej pozwem o zapłatę w sprawie V GC 118/14 lub też do zlecenia osobie trzeciej na koszty i ryzyko spółki: wykonania dokumentacji projektowej oraz zrealizowania tej przebudowy. 18 marca 2016 r. Gmina M. (...) zawarło z (...) aneks nr (...) do umowy ugody, którego istotą było wydłużenie terminu przekazania dokumentacji projektowej do 30 czerwca 2016 r., a wykonania robót do 31 grudnia 2016 r. Pismem z 27 kwietnia 2017 r. (...) wezwał (...) Sp. z o.o. do dostarczenia do 12 maja 2017 r. dokumentacji projektowej dla przebudowy skrzyżowania ulic (...)w(...) 27 stycznia 2014 r. Prezydent Miasta (...) – na wniosek (...) Sp. z o.o. wydał decyzję nr (...) w sprawie (...) o warunkach zabudowy. W decyzji organ ustalił sposób zagospodarowania i warunki zabudowy dla zamierzenie inwestycyjnego przewidzianego do realizacji na terenie działek o nr ewid. (...), (...), (...), obręb (...), położonym w (...) przy ulicy (...). Inwestycja ta obejmowała budowę stacji paliw płynnych, w tym budynku sklepowego i obsługi stacji, zadaszenia nad dystrybutorami oraz innych elementów niezbędnych do obsługi zamierzenia inwestycyjnego a ponadto realizację urządzeń technicznych niezbędnych dla funkcjonowania obiektu oraz pozostałych elementów zagospodarowania terenu w zakresie zapewniającym powiązania funkcjonalne w jego granicach. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 56 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu przestrzennym nie można odmówić ustalenia warunków zabudowy, jeżeli zamierzenie inwestycyjne jest zgodne z przepisami odrębnymi. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 18 lutego 2014 r. Wnioskiem z 18 sierpnia 2015 r. (...) Sp. z o.o. wniosła o wydanie zezwolenia na budowę nowego obiektu budowlanego w postaci stacji paliw płynnych wraz z drogami, placami i infrastrukturą towarzyszącą. Jako adres zamierzenia inwestycyjnego wskazano działki ewidencyjne (...), (...), (...)w obrębie (...) na ulicy (...) w(...). Postępowanie w przedmiocie wydania pozwolenia zostało umorzone postanowieniem Prezydenta Miasta (...) z 20 listopada 2015 r. z uwagi na cofnięcie wniosku. Postanowieniem z 29 września 2015 r. Prezydent Miasta (...) nałożył na inwestora obowiązek usunięcia wskazanych w 17 punkach nieprawidłowości w projekcie budowlanym. (...) Sp. z o.o. złożyła kolejne wnioski o wydanie pozwolenia na budowę stacji paliw 5 stycznia 2016 r. Wnioski te były przez organ rozpatrywane pod względem braków formalnych. Decyzją z 29 czerwca 2016 r. Prezydent Miasta (...) odmówił wydania pozwolenia na budowę stacji z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie usunął wszystkich braków. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 35 ust. 3 Prawa Budowlanego. 17 listopada 2016 r. Rada Miasta(...) uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący obszar położony w (...), w dzielnicach (...), w rejonie ulicy (...)i (...) (uchwała nr (...)). W § 8 ust. 2 punkt 4 postanowiono, że jeżeli ustalenia szczegółowe nie stanowią inaczej, w granicach obszaru objętego planem ustala się zakaz lokalizacji nowych inwestycji kwalifikowanych do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, za wyjątkiem dopuszczenia realizacji (...) stacji paliw w granicach terenów oznaczonych symbolami (...), (...) i (...) 25 listopada 2016 r. (...) Sp. z o.o. złożyła kolejny wniosek o wydanie pozwolenia na budowę stacji paliw płynnych w tym budynku sklepowego i obsługi stacji, zadaszenia nad dystrybutorami, elementów niezbędnych do obsługi, instalacji zewnętrznych, w tym instalacji gazowej oraz przekładki istniejącej instalacji gazowej oraz teletechnicznej. Decyzją z 11 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta (...) odmówił wydania pozwolenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że uchwałą nr (...)z 17 listopada 2016 r. Rada Miasta (...)uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący obszar położonych w (...), w dzielnicach (...), w rejonie ul. (...) i (...), który obejmuje także teren objęty inwestycją. Plan został ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa (...) poz. (...) 22 listopada (...) r. i wszedł w życie 7 grudnia (...) r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo Budowlane przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza 1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Organ wskazał, że przedmiotowa inwestycja została zaprojektowana na nieruchomościach o nr ewid. (...), (...), (...) obręb (...), zlokalizowanych na terenach zabudowy usługowej oznaczonych w miejscowym planie jako „(...)”, na których nie dopuszczono możliwości realizacji stacji paliw, jak wynika z § 8 ust. 2 pkt 4 Uchwały nr (...). Przedłożony projekt nie jest zatem zgodny z zapisami tego planu. W związku z brakiem możliwości wybudowania stacji paliw (...) Sp. z o.o. wytoczył Gminie (...) powództwo o zapłatę kwoty 1.429.397,31 zł. Sprawa toczy się pod sygnaturą I C 90/18 w Sądzie Okręgowym w (...) 15 marca 2021 r. pozwana złożyła Prezydentowi Miasta (...) oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli. Wskazała, że w związku z treścią ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia 10 grudnia 2020 r. w sprawie (...)w przedmiocie stwierdzenia nieważności w pkt 2.d) decyzji Prezydenta Miasta (...) numer (...) z 22 kwietnia 2010 r. w sprawie (...) uchyla się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonych przez jej poprzednika prawnego Gminie Miasto (...) w porozumieniu z 9 listopada 2010 r. wraz z aneksem nr (...) z 21 listopada 2011 r. (§ 1), porozumieniu z 8 sierpnia 2013 r. (§ 1-5), umowie ugody z 14 kwietnia 2015 r. (pkt 1-5 oraz § 1-5) wraz z aneksem nr (...) z 18 marca 2016 r. (§ 1-3), dotyczących zobowiązania pozwanego do wykonania inwestycji drogowej lub pokrycia kosztów wykonania inwestycji drogowej i zasad realizacji Inwestycji Drogowej w rejonie skrzyżowania al. (...) i ul. (...) w (...), które to porozumienia i ugoda zostały zawarte w wyniku nałożenia przez Miasto zobowiązana do ich zawarcia opisaną na wstępie decyzją o warunkach zabudowy.

Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą dochodzonego powództwa był art. 917 k.c. w zw. z art. 16 ust.1 i 2 ustawy o drogach publicznych. Bezspornym było, że strony w związku z budową marketu (...) zawarły porozumienie 9 listopada 2010 r., na mocy którego ustaliły warunki budowy drogi publicznej w części spowodowanej inwestycją niedrogową realizowaną w (...) w rejonie skrzyżowania (...) z ul. (...). Budowa marketu zlokalizowana była na działkach nr (...), (...),(...)przylegających do ulicy (...) w (...). Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych budowa lub przebudowa dróg publicznych spowodowana inwestycją niedrogową należy do inwestora tego przedsięwzięcia, której warunki realizacji strony umowy określają odrębną umową (§ 2). Budowa marketu (...) stanowiła przyczynę zobowiązania się poprzednika prawnego strony pozwanej do przebudowy skrzyżowania ul. (...) z (...) w (...). Podnoszone przez pozwaną okoliczności związane z budową stacji paliw, która miała być wybudowana na terenie nieruchomości strony pozwanej nie mają wpływu na zobowiązanie do realizacji wskazanej inwestycji drogowej. Była to bowiem inwestycja w sferze zamierzenia strony pozwanej, o której strony rozmawiały, znały więc plany inwestycyjne pozwanej, co więcej powódka wydawała decyzje administracyjne w tym zakresie, lecz inwestycja w postaci budowy stacji paliw nie miała wpływu na zaciągnięte przez pozwaną zobowiązanie. Poza sporem było, że zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego uniemożliwiły realizacje budowy stacji paliw przez pozwaną, nie zwalnia to jednak pozwanej od realizacji przyjętych zobowiązań, które wykonała częściowo poprzez wpłatę kwoty 261.583,83 zł. Kolejne porozumienie strony zawarły 8 sierpnia 2013 r., w którym projekt winien być uzupełniony o wjazd na teren przyszłej stacji paliw, zaś powódka miała udzielić zgody na wydanie decyzji o warunkach zabudowy stacji paliw. Pomiędzy stronami zawisł spór przed tutejszym sądem pod sygn. akt VGC 118/14. Strony zawarły następnie ugodę 14 kwietnia 2015 r., w postanowieniu pkt. V strony zawarły zapis o planowanym zamierzeniu inwestycyjnym w postaci budowy stacji paliw. Potwierdzeniem realizacji porozumienia była ugoda pozasądowa zawarta w dniu 14 kwietnia 2015 r. Pozwana miała świadomość zobowiązania przyjętego przez poprzednika prawnego, dotyczącego w realizacji przebudowy skrzyżowania przy ul. (...) i(...) w (...), zobowiązanie jej wynikało z treści art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, nakładającego na inwestora inwestycji nie drogowej obowiązek pokrycia kosztów budowy lub modernizacji drogi. Ponieważ w dalszym etapie miała pozwana zamiar wybudować na posiadanej nieruchomości stację paliw, w treści kolejnych porozumień i ugód zawarła zapisy dotyczące realizacji tejże inwestycji. Nie można podzielić stanowiska pozwanej, iż jedyną przyczyną zobowiązania się do realizacji przebudowy skrzyżowania była budowa stacji paliw. W chwili zawierania kolejnych porozumień market (...) powstał, zaś na nieruchomości pozwanej miała mieć miejsce kolejna inwestycja dotycząca stacji paliw, stąd zapisy dotyczące zgody powódki na zjazd z drogi publicznej zawarte w § 3 ust. 3 porozumienia z 8 sierpnia 2013 r. Wskazane porozumienie nie zmieniło przyczyny zobowiązania jaką była budowa marketu (...), stanowi jedynie o warunkach realizacji inwestycji drogowej i ustanowieniu zabezpieczenia w postaci hipoteki. Ugoda z 14 kwietnia 2015 r. nie zmieniła przesłanki podjęcia się wykonania zobowiązania przez pozwaną, a jedynie uregulowała sposób wykonania zobowiązania, rozliczenia stron. Niewątpliwie ugoda była kontynuacją zawartych wcześniej porozumień pomiędzy stronami. Niemożliwość realizacji budowy stacji paliw, wobec zmian w planie zagospodarowania przestrzennego uchwałą Rady Miasta (...) z 17 listopada 2016 r. czyniło niemożliwym zrealizowanie budowy stacji paliw. Brak jednoznacznej postawy powódki, która o zamierzeniach inwestycyjnych pozwanej wiedziała, co więcej 27 stycznia 2014 r. Prezydent Miasta (...) wydał decyzję nr (...) w sprawie warunków zagospodarowania i warunków zabudowy stacji paliw płynnych, w tym budynku sklepowego i obsługi stacji, zadaszenia nad dystrybutorami oraz innych elementów niezbędnych do obsługi zamierzenia inwestycyjnego. Niezależnie od tego uchwałą Rady Miasta z 17 listopada 2016 r. zmieniono plan zagospodarowania przestrzennego w tym w zakresie nieruchomości pozwanej. Następnie 11 stycznia 2017 r. wydano decyzję nr (...) odmawiającą wydania pozwolenia na budowę stacji paliw płynnych z uwagi na niezgodność projektu z planem zagospodarowania przestrzennego, uchwalonego 17 listopada 2016 r. Według strony powodowej przyczyną odmowy były nie tyle zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego, co niespełnianie przez nieruchomość warunków do realizacji budowy stacji paliw. Stanowisku temu przeczy opinia wydana w sprawie I C 476/17 przez biegłą G. G., zgodnie z którą do czasu uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego na nieruchomościach pozwanej możliwa była inwestycja w postaci stacji paliw, o tyle po zmianie planu zagospodarowania przestrzennego potencjalna możliwość realizacji na nieruchomości stacji paliw została wykluczona. Spór w tym zakresie toczy się sprawie akt I C 476/17, jednakże rozstrzygnięcie w sprawie cywilnej nie ma wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie. Strony zawarły kolejne porozumienia i ugodę wraz z aneksem nie tylko z racji planowanej budowy stacji paliw, ale przede wszystkim z racji budowy marketu (...), bowiem każda inwestycja niedrogowa z mocy prawa tj. art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych rodzi obowiązek budowy lub przebudowy drogi. Fakt ten nie uległ zmianie. Pozwana złożyła 15 marca 2021 r. oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartych w porozumieniach z 9 listopada 2010 r., 8 sierpnia 2013 r. oraz w ugodzie zawartej wraz z aneksem z 14 kwietnia 2015 r., które to porozumienia i ugoda zostały zawarte w wyniku nałożenia przez Miasto P. obowiązania do ich zawarcia decyzją o warunkach zabudowy. Oświadczenie woli z 15 marca 2021 r. nie wskazuje przyczyny uchylenia się od skutków prawnych, a zatem która z wad oświadczenia woli wystąpiła. Sam bowiem fakt orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego 10 grudnia 2020 r. nie wpływał na zawarte przez strony porozumienia i ugody. Decyzja administracyjna nie mogła warunkować realizacji inwestycji przebudową ulic, bowiem obowiązek inwestora inwestycji nie drogowej wynikał z mocy postanowień ustawy o drogach publicznych, zaś jak podkreślono w uzasadnieniu omawianej decyzji wobec spełnienia warunków określonych w art. 61 ust. 1 pkt. 1-5 u.p.z.p brak było podstaw do zapisu, iż warunkiem realizacji przedmiotowej inwestycji jest przystosowanie istniejącego układu komunikacyjnego dla potrzeb nowej zabudowy oraz warunku, iż umowa pomiędzy inwestorem a (...) winna być podpisana przed wydaniem pozwolenia na budowę. Zgodnie z art. 918 § 1 k.c. uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie byłyby powstały, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Zgodnie z art. 918 § 2 k.c. nie można uchylić się od skutków prawnych ugody z powodu odnalezienia dowodów co do roszczeń, których ugoda dotyczy, chyba, że została zawarta w złej wierze. W odniesieniu do ugód art. 918 § 1 k.c. wyłącza stosowanie art. 84 k.c., ograniczającego możliwość uchylenia się od skutków prawnych ugody z powodu błędu tylko do sytuacji, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór lub niepewność (dla likwidacji której ugoda została zawarta) nie powstałby, gdyby strony w chwili zawarcia ugody wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Oświadczenie pozwanej z 15 marca 2021 r. jako przyczynę uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli wskazuje nieważność decyzji Prezydenta Miasta (...) z 22 kwietnia 2010 r. w sprawie (...). W ocenie Sądu, fakt unieważnienia decyzji Prezydenta Miasta (...) nie stanowił przesłanki uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w ugodzie z 14 kwietnia 2015 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z 10 grudnia 2020 r. dotyczy uchylenia decyzji Prezydenta Miasta (...) nr (...)z 22 kwietnia 2010 r. w części dotyczącej warunków realizacji inwestycji, uzależniających jej realizację od przystosowania istniejącego układu komunikacyjnego dla potrzeb nowej zabudowy oraz w zakresie podpisania porozumienia o przebudowie ulic przed wydaniem pozwolenia na budowę. Nie można podzielić stanowiska pozwanej o zawarciu ugody pod wpływem błędu, albowiem obowiązek realizacji przez inwestora inwestycji niedrogowej, robót związanych z budową lub przebudową drogi wynika z mocy prawa z art 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Poprzednikowi prawnemu strony pozwanej oraz pozwanej znany był tenże obowiązek i stąd strony zgodnie potwierdziły warunki jego realizacji w treści porozumień a następnie w treści ugody, uchylenie decyzji nr (...) Prezydenta Miasta (...) z 22 kwietnia 2010 r. nie miało wpływu na treść zawartej ugody, potwierdzającej zobowiązanie pozwanej oparte na treści art. 16 ust.1 ustawy o drogach publicznych, ugoda bowiem nie kreowała stosunku zobowiązaniowego opartego na wadliwej decyzji administracyjnej, regulowała natomiast warunki realizacji zobowiązania pozwanej wynikające z mocy art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Bezspornym pomiędzy stronami było, iż w razie niewykonania umówionych robót wartość umówionych prac wynosi 960.000,00 zł, z czego strona pozwana uiściła kwotę 261.583,83 zł. do zapłaty pozostaje zatem kwota 698.416,17 zł, którą Sąd na podstawie art. 917 k.c. w zw. z art. 16 ust.1 i 2 ustawy o drogach publicznych zasądził. Roszczenie w zakresie kwoty 39.230,74 zł sąd jako niezasadne oddalił. Na wskazaną kwotę składają się skapitalizowane odsetki, które wbrew stanowisku powódki, iż roszczenie jest wymagalne z dniem 1 stycznia 2017 r. naliczone zostały odpowiednio: od kwoty 600.000,00 zł od 30 listopada 2013 r. do 26 marca 2014 r.; od kwoty 101.583,83 zł od 15 października 2013 r. do 26 marca 2014 r. Zgodnie z treścią art. 481 § 1 k.c. roszczenie odsetkowe powstaje gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia. W sytuacji gdy strony na mocy porozumień i ugody wraz z aneksem zmieniały termin wykonania robót drogowych, ostatecznie do 31 grudnia 2016 r. nie można podzielić stanowiska o zaistnieniu przesłanek naliczenia odsetek, dłużnik bowiem do 31 grudnia 2016 r. nie pozostawał w zwłoce z zapłatą dochodzonej pozwem kwoty, strona zaś pozwana w pierwszej kolejności w świetle postanowień § 1 ugody zobowiązała się do dokonania przebudowy skrzyżowania, a nie do zapłaty równowartości prac drogowych. W świetle postanowień ugody do powódki należała decyzja czy w razie niewykonania ugody przez pozwaną zażąda wykonania robót czy zapłaty ich równowartości w kwocie umówionej. Powódka nie wzywała do zapłaty pozwanej dochodzonej pozwem kwoty, a o żądaniu powódka dowiedziała się z doręczonego jej 25 października 2019 r. odpisu pozwu i nakazu zapłaty, zatem roszczenie powódki stało się wymagalne 26 października 2019 r. Brak zatem podstaw do kapitalizacji odsetek zgodnie z żądaniem pozwu. W pkt. III ugody strony wskazały, iż z umówionej kwoty 960.000,00 zł do zapłaty pozostała różnica pomiędzy tą kwotą a kwotą zapłaconą w wysokości 261.583,83 zł, zatem nie może wywrzeć skutku prawnego oświadczenie powódki z 6 marca 2014 r. o rozliczeniu wpłat, złożone w trybie art. 451 § 1 k.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 zdanie drugie k.p.c.

W apelacji pozwana zarzuciła naruszenie:

1.  prawa procesowego: art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału i sprzeczność ustaleń z jego treścią poprzez przyjęcie, że umowy zawarte po dniu uzyskania przez pozwaną pozwolenia na użytkowanie pawilonu handlowego (...) miały związek z budową tego pawilonu, a nie ze stacją paliw (...);

2.  prawa materialnego:

-

art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy prawo drogowe (dalej: „u.d.p.”) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zasada swobody umów pozwala na zawarcie między zarządcą a inwestorem niedrogowej inwestycji umowy, na mocy której inwestor zostanie obciążony kosztami budowy publicznej w zakresie większym niż to wynika z obciążenia drogi ruchem spowodowanym inwestycją niedrogową;

-

art. 58 § 2 k.c. poprzez błędne uznanie, że wykorzystanie przez zarządcę drogi swoich uprawnień o charakterze administracyjnym do narzucenia inwestorowi inwestycji nie drogowej obowiązku realizacji drogi publicznej w zakresie wykraczającym poza obowiązek wynikający z art. 16 u.d.p. nie stanowi naruszenia zasad współżycia społecznego;

-

art. 16 ust. 1 i 2 u.d.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że inwestycja niedrogowa polegającą na wybudowaniu pawilonu handlowego (...) wymagała budowy i przebudowy dróg publicznych, o których mowa w porozumieniu z 9 listopada 2011 r. oraz, że partycypacja pozwanej w kosztach przebudowy stanowi wypełnienie obowiązku z art. 16 u.d.p.

Wskazując na te zarzutu pozwana wniosła o zmianę wyroku w części uwzględniającej powództwo i jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów procesu.

Powódka nie wniosła odpowiedzi na apelację.

Powódka w apelacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 65 § 1 w zw. z art. 917 k.c. poprzez pominięcie treści § 4 ust. 3 w zw. z pkt IV ugody z 14 kwietnia 2015 r. i art. 455 w zw. z art. 65 § 1 oraz art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie.

Wskazując na te zarzuty powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo oraz jego uwzględnienie wraz z odsetkami za opóźnienie i kosztami procesu.

Pozwana nie wniosła odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wypadało omówić apelację pozwanej, gdyż jej uwzględnienie prowadziłoby a limine do oddalenia apelacji powódki jako bezzasadnej. Apelacja pozwanej zmierzała bowiem do podważenia zasady jej odpowiedzialności wobec powódki w ramach podstaw będących podstawą wywiedzionego powództwa.

Apelacja pozwanej okazała się uzasadniona z następujących przyczyn.

Sąd Apelacyjny co do zasady podziela ustalenia faktyczne, jakie poczynił Sąd pierwszej instancji, gdyż wynikają one z przeprowadzonego materiału dowodowego. Wypada jednak dodać, że okoliczności faktyczne sprawy były bezsporne, a jej istota polegała na ocenie prawnej przedstawionego przez powódkę pod osąd roszczenia. Na etapie apelacji pozwana kwestionowała ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego wyłącznie w odniesieniu do kwestii związanej z zakresem ugody będącej podstawą powództwa. Pozwana konsekwentnie twierdziła, że przedmiotowa ugoda za przedmiot miała jedynie jej obowiązki w zakresie inwestycji w postaci stancji benzynowej.

Takie stanowisko pozwanej jest jedynie w części uprawnione. Zważywszy na pkt IV i V ugody z 14 kwietnia 2015 r. wypada jednoznacznie stwierdzić, że jej przedmiotem są stosunki prawne łączące strony procesu w odniesieniu do zrealizowanej uprzednio zrealizowanej inwestycji budowlanej – marketu (...), jak i przyszłej – stacji paliw. Mając na względzie ich zbieżną lokalizację – strony w owej ugodzie określiły obowiązki pozwanej, która była zobowiązana do przebudowy skrzyżowania ul. (...)w (...) oraz zjazdu do nieruchomości. W odniesieniu do pierwszej z tych inwestycji, strony konsensualnie stwierdziły, że pozwana nie wykonała w całości wymaganych prac drogowych, które zostały określone w ugodzie wcześniejszej – z 8 sierpnia 2013 r. Zakres obowiązków pozwanej określał § 1 ugody, a sankcja finansowa w razie ich niewykonania została określona w § 4 ust 3 w zw. z pkt II-IV, której w zakresie nieuregulowanym powódka dochodzi w niniejszym procesie. Nie jest zatem tak jak twierdzi pozwana, że ugoda dotyczyła wyłącznie drugiej inwestycji – stacji paliw. Inną natomiast kwestią pozostaje istnienie odpowiedzialności pozwanej z tytułu budowy marketu (...). Rzecz sporna w istocie dotyka wyłącznie zagadnienia, czy na gruncie przepisów prawa materialnego roszczenie powódki zasługuje na aprobatę. Nie można tracić z pola widzenia spostrzeżenia, że chodź Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, to wyciągnął z nich częściowo błędne wnioski.

Jak ustalono podstawą zawarcia porozumienia z 9 listopada 2011 r. była decyzja Prezydenta Miasta (...) nr (...)z 22 kwietnia 2010 r. o warunkach zabudowy dla pawilonu handlowego. Nałożono w niej na pozwaną obowiązek wykonania przebudowy układu komunikacyjnego. Tymczasem (...) 10 grudnia 2020 r. w sprawie (...) stwierdziła w tej części nieważność tej decyzji. Innymi słowy, strony zawarły porozumienie, będące wynikiem obowiązku nałożonego decyzją nr (...), która okazała się nieważna w zakresie obowiązku przebudowy układu komunikacyjnego. Co warte podkreślenia nie została uznana za nieważną ta decyzja w części określającej obowiązek uzgodnienia przebudowy drogi w trybie art. 29 u.d.p. W tym zakresie procedura została w pełni dopełniona. Decyzją nr (...)r. (...) zezwolił (...) Sp. z o.o. na lokalizację jednego zjazdu publicznego do działek (...), (...) i (...). Nie ma sporu co do tego, że zjazd został wybudowany przez (...) Sp. z o.o., następnie odebrany, oraz, że została wydana decyzja o pozwoleniu na użytkowanie pawilonu (...). Tenże pawilon handlowy jest użytkowany do chwili obecnej. Te okoliczności pozwalają na poczynienie stanowczego wniosku, że wszystkie wymogi związane z pierwszą inwestycją, w tym także drogowe, poprzednik prawny pozwanej spełnił. Jest oczywiste, że gdyby pozwana nie wykonała części wymaganych prac, nie uzyskała by pozwolenia na użytkowanie obiektu. Co do drugiej inwestycji – stacji paliw – Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że nie została ona zrealizowana z uwagi na wejście w życie planu zagospodarowania przestrzennego, który wykluczał wybudowanie stacji paliw. Zdarzenie to miało miejsce po zawarciu ugody, a konsekwencją tego była odmowa wydania pozwolenia na budowę. Również jednak z tego faktu Sąd pierwszej instancji nie wyciągnął na gruncie prawa materialnego prawidłowych skutków prawnych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego sam fakt zawarcia ugody, w której strona pozwana przyjęła na siebie określone zobowiązanie niepieniężne, którego sankcją za jego niewykonanie jest obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego, nie może per se prowadzić do uznania powództwa za uzasadnione. Ugoda w ujęciu art. 917 k.c. jest umową konsensualną, zobowiązującą i wzajemną, która modyfikuje treść określonego stosunku prawnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego ma ona charakter kauzalny i jej ważność zależy od istnienia i ważności stosunku prawnego, na tle którego powstała niepewność lub spór. Takie założenie wynika z charakteru ugody, jako umowy następczej, której celem jest przypisanie określonemu stosunkowi prawnemu cech pewności. Ugoda zatem nie posiada atrybutów zobowiązania abstrakcyjnego, tj. niezależnego od istnienia podstawy prawnej, która była przyczyną jej zawarcia. Na marginesie dodać trzeba, że zasady swobody kontraktowania mogą pozwalać na zawarcie umowy o charakterze abstrakcyjnym w granicach określonych w art. 353 ¹ k.c., nie mniej jednak taki charakter umowy winien być objęty wolą stron i wynikać z jej treści. Taki przypadek wszakże nie miał miejsca w analizowanej sprawie. Strony wyraźnie w ugodzie odwołały się do skonkretyzowanego zobowiązania pozwanej, które zdaniem stron powstało na tle określonego stosunku prawnego. Wypada również nadmienić, że w razie ważności zawartej ugody, konsekwencje jej niewykonania lub nienależytego wykonania winny być oceniane poprzez pryzmat art. 471 i n. k.c. Samo zatem oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na fakcie zawarcia ugody sądowej bez rozważenia jej ważności, oraz przyczyn i skutków jej niewykonania w ujęciu przepisów prawa materialnego nie jest trafne. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że pozwana podważa istnienia swojego obowiązku z art. 16 u.d.p.

W takim stanie rzeczy kluczowe znaczenie dla sprawy ma analiza art. 16 u.d.p. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu budowa lub przebudowa dróg publicznych spowodowana inwestycją niedrogową należy do inwestora tego przedsięwzięcia. Szczegółowe warunki budowy lub przebudowy dróg, o których mowa w ust. 1, określa umowa między zarządcą drogi a inwestorem inwestycji nie drogowej (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 zdanie pierwsze cytowanego przepisu w przypadku, w którym inwestycją niedrogową jest kanał technologiczny, umowa, o której mowa w ust. 2, może przewidywać przekazanie zarządcy drogi kanału technologicznego, na warunkach uzgodnionych w umowie, z możliwością ustanowienia na rzecz przekazującego inwestora prawa do korzystania z części kanału. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a jego naruszenie powoduje nieważność zawartej umowy na podstawie art. 58 k.c. Jak przyjmuje się w orzecznictwie zobowiązanie inwestora, o którym mowa w tym przepisie, nie stanowi obowiązku partycypacji w kosztach inwestycji drogowej, polega bowiem na jej wykonaniu w odpowiednim zakresie. Za niedopuszczalne w zakresie, o którym mowa w art. 16 ust. 1 i 2 ustawy, należy uznać nałożenie na inwestora niedrogowego obowiązku finansowania budowy bądź przebudowy drogi, także wówczas, gdy wykonanie tych zadań jest spowodowane inwestycją niedrogową. Odmiennego wniosku nie uzasadnia w szczególności treść art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego, zgodnie z którym budowa, przebudowa, remont, utrzymanie i ochrona dróg publicznych mogą być realizowane przy udziale środków rzeczowych i pieniężnych świadczonych przez osoby fizyczne i osoby prawne, krajowe i zagraniczne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Ani ten przepis, ani art. 353 ^{( 1)} k.c. nie mogą stanowić podstawy dla uznania istnienia po stronie podmiotów publicznych, na których spoczywa obowiązek budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg publicznych oraz zarządzania nimi, do przerzucania lub współobciążania tym zadaniem innych podmiotów. Kompetencje publicznoprawne, a zatem także obowiązki o takim charakterze, zasadniczo nie mogą stanowić przedmiotu zobowiązań cywilnoprawnych ( wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2021 r., III CSKP 62/21). Dalej idąc, umowa, o której tutaj mowa ma charakter nieodpłatny, a granice zobowiązania inwestora wyznacza budowa lub przebudowa dróg publicznych spowodowana inwestycją niedrogową. W zakresie przekraczającym zakres przebudowy, o jakim mowa w art. 16 ust. 1 u.d.p. sprzeczne z prawem i nieważne są postanowienia umowy nakładające na inwestora obowiązek dokonania nieodpłatnej przebudowy. Inwestor nie ma obowiązku wykonania nieodpłatnie prac związanych z przebudową dróg publicznych, które nie są związane z realizowaną inwestycją. Tym samym zarządca drogi publicznej nie może domagać się realizacji niewymaganych prac, a co więcej nie może uzależniać udzielenia stosownych zgód administracyjnych od wywiązania się przez inwestora z obowiązków, które nie mają oparcia w art. 16 ust. 1 u.d.p. Jak już powiedziano wcześniej inwestycja (...) została zakończona, odebrana, a poprzednik prawny pozwanej uzyskał pozwolenie na użytkowanie obiektu. Oznacza to, że wszelkie warunki zarówno administracyjne, jak i te, o których mowa w art. 16 u.d.p. zostały spełnione. Tym samym postanowienia ugody odnoszące się do tej inwestycji wypada uznać za przekraczające zakres obowiązku inwestora, o którym mowa w tym przepisie. Za nieważne zatem wypadało uznać zapisy ugody odnoszące się do tej inwestycji (art. 58 § 1 i 3 k.c.).

W odniesieniu do inwestycji związanej ze stacją paliw wypadało przyjąć odmienną interpretację postanowień tej ugody. Jak trafnie ustalono w sprawie, po zawarciu ugody zmieniły się okoliczności faktyczne dotyczące warunków tej inwestycji. Wybudowanie stacji paliw stało się niemożliwe z uwagi na zmianę planów zagospodarowania przestrzennego, co miało miejsce po zawarciu ugody. Wyrazem niemożności wybudowania stancji benzynowej jej wydanie decyzji o odmowie pozwolenia na budowę. Na gruncie tak ustalonego stanu faktycznego należało postawić pytanie, czy istniało zobowiązanie pozwanej do nieodpłatnego spełnienia świadczenia, o jakim mowa w art. 16 u.d.p.

Omówienie tego zagadnienia winno się rozpocząć od przypomnienia, że obwiązek, o którym mowa w art. 16 ust. 1 u.d.p. obciąża inwestora z mocy prawa, który jest konkretyzowany w obligatoryjnie zawieranej umowie na podstawie ust. 2 tego przepisu. Nieuprawniony byłby jednak wniosek, że zawarcie samej umowy jest warunkiem wystarczającym dla powstania zobowiązania inwestora. Obowiązek budowy drogi publicznej lub jej przebudowy powstanie dopiero wtedy, gdy inwestor uzyska stosowne pozwolenie na realizację inwestycji niedrogowej. Dopiero możliwość wykonania określonego procesu inwestycyjnego aktualizuje obowiązek inwestora, o którym mowa w art. 16 ust. 1 u.d.p. Wynika to z samego założenia, że przebudowa dróg publicznych jest konsekwencją realizacji inwestycji niedrogowej, a zatem bez niej nie byłoby potrzeby dokonania tejże przebudowy. Takie obowiązki nie obciążają pozwanego, gdyż jak ustalono, nie uzyskał on statusu inwestora inwestycji niedrogowej, z którym łączyłby się obowiązek budowy lub przebudowy drogi publicznej.

Przenosząc te spostrzeżenia na grunt art. 917 k.c. wypadało w pierwszej kolejności zaakcentować stanowisko Sądu Apelacyjnego, że ugoda może dotyczyć zobowiązań przyszłych z określonego stosunku prawnego. Zgodnie jednak z zasadą kauzalności ugody, warunkiem powstania wynikającego z niej zobowiązania jest powstanie w przyszłości określonego stosunku prawnego, który nakładałby na stronę ugody określone świadczenia. W takim wariancie ugoda zmierzałaby do usunięcia niepewności co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór mogący powstać w przyszłości. Prokuruje to wniosek, że do czasu powstania stosunku prawnego, którego ugoda dotyczy nie powstaje obowiązek z niej wynikający. Podsumowując, pozwana nie jest zobowiązana do nieodpłatnego wykonania budowy lub przebudowy drogi publicznej, gdyż nie zaktualizowało się jego zobowiązanie w tym zakresie na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.p.

Mając na względzie poczynione tutaj uwagi, okazały się słuszne wszystkie podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, którego prowadzą do wniosku o bezzasadności powództwa. Opisany stan faktyczny oraz jego ocena na gruncie prawa materialnego wyłączają potrzebę oceny skuteczności uchylenia się pozwanej od skutków prawnych zawarcia ugody. Zagadnienie związane ze stosowaniem art. 918 k.c. nie miało charakteru przedmiotowo istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym leżało ono poza ramami niniejszego procesu.

Mając na względzie te okoliczności apelacja podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Na koszty pierwszoinstancyjne składało się wynagrodzenie radcowskie w wysokości 10.800 zł (§ 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 265) oraz opłata od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł. W skład kosztów postępowania odwoławczego wchodzi opłata sądowa od apelacji w kwocie 34.921 zł i 8.100 zł tytułem kosztów zastępstwa radcowskiego (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 w/w Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.).

W świetle poczynionych wywodów powództwo nie było uzasadnione zarówno co do zasady, jak i wysokości.

Z tego też względu apelacja powódki podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 k.p.c.

SSA Wiesława Namirska SSA Dariusz Chrapoński SSA Barbara Konińska