Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Decyzją z 5 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.:

-

w pkt 1 wskazał, że wycofuje zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie:

od 12 czerwca 2014r. do 17 kwietnia 2015r., od 25 kwietnia 2015r. do 26 lutego 2016r., od
27 lutego 2016r. do 26 lutego 2017r. zastosowanie do W. P. znajdowało ustawodawstwo polskie,

-

w pkt 2 stwierdził, że W. P. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie: od 12 czerwca 2014r. do 22 marca 2016r. i od 24 marca 2016r. do 11 kwietnia 2017r.
ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

Decyzją z 4 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy:

-

w pkt 1 wskazał, że wycofuje zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie od 11 listopada 2017r. do 10 listopada 2018r. w stosunku do M. B. zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie,

-

w pkt 2 stwierdził, że M. B. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od
11 listopada 2017r. do 26 lutego 2018r. ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

Decyzją z 5 stycznia 2022r. nr (...) organ rentowy:

-

w pkt 1 wycofał zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie: od 24 kwietnia 2015r. do
23 kwietnia 2016r., od 8 maja 2016r. do 7 maja 2017r., od 8 maja 2017r. do 7 maja 2018r. zastosowanie znajdowało w stosunku do A. K. ustawodawstwo polskie,

-

w pkt 2 stwierdził, że A. K. nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od
15 kwietnia 2015r. do 7 maja 2018r. ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

W odwołaniach od decyzji (...) Sp. z o.o. w G. domagała się ich zmiany przez ustalenie, że w okresach wskazanych w decyzjach zaskarżonych zastosowanie do W. P., M. B. i A. K. ma polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczenia społecznego i tym samym organ rentowy jest zobowiązany do wydania ww. formularza Al potwierdzającego ten fakt. Odwołująca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach. Organ rentowy w sprawie dotyczącej A. K. złożył także wniosek o zasądzenie od odwołującej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd połączył sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach w punkcie pierwszym oddalił odwołania , w punkcie drugim zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę
180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :

(...) Sp. z o.o. w G. wystąpiła o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zastosowanie polskich przepisów w zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art.13 ust.l rozporządzenia 883/2004 dla zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. wykonującej pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich.

Do wniosku płatnik składek dołączył umowę zlecenia, której przedmiotem było świadczenie usług polegających na zapewnieniu pomocy osobom starszym i/lub chorym przy prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz dodatkowo świadczeniu podstawowej opieki nad osobami starszymi i/lub chorymi na terenie UE ( Niemcy ) oraz świadczenie usług polegających na pozyskiwaniu do współpracy urzędów i innych podmiotów w celu udostępniania powierzchni ogłoszeniowej dla Zleceniodawcy i dostarczenia ww. placówkom oferty zleceniodawcy przez zleceniobiorcę na terenie Polski.

Zarządzeniem z 13 maja 2022r. Sąd na mocy art. 467 § 4 k.p.c. zarządził zwrot akt sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w celu uzupełnienia,
w terminie do 6 miesięcy, materiału sprawy poprzez przeprowadzenie procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową, na podstawie art. 16 ust. l rozporządzenia nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE)
nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 284
z 2009r., s. 1, z późn. zm.).

Wykonując to zarządzenie organ rentowy w pismach z 8 i 11 listopada 2022r. skierowanych do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powiadomił ją o zastosowaniu ustawodawstwa niemieckiego dla zainteresowanych na podstawie art. 16 ust.2 rozporządzenia WE nr 987/2009 dotyczącego wykonania rozporządzenia WE nr 883/2004 oraz, że ustalenie to ma charakter tymczasowy.

O powyższym zostały poinformowane strony, a odwołująca przedstawiła organowi rentowemu odmienną opinię w sprawie.

Niemiecka instytucja ubezpieczeniowa w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania powyższych pism nie wniosła sprzeciwu.

Sąd na podstawie art.2352 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wnioski dowodowe zawnioskowane w odwołaniu i w odpowiedzi na odwołanie, gdyż były one nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec braku złożenia przez właściwą instytucję niemiecką sprzeciwu do tymczasowo ustalonego ustawodawstwa niemieckiego - milczącej zgody, ustalenie takie stało się ostateczne
i brak jest obecnie możliwości, w świetle przepisów unijnych, równoczesnego ustalenia za ten sam okres ustawodawstwa polskiego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał ,że odwołania P.
Sp. z o.o. w G. nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy w okresach wskazanych
w decyzjach zaskarżonych w stosunku do zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. ma zastosowanie ustawodawstwo polskie. Odwołująca bowiem podnosiła, że z uwagi na fakt, że wymienieni oprócz świadczenia pracy na terenie Niemiec na podstawie umowy zlecenia wykonywali także pracę w Polsce i stąd powinni podlegać ustawodawstwu polskiemu.

Podnoszone przez odwołującą okoliczności dotyczące rzeczywistego wykonywania pracy na terenie Polski, co zakwestionował organ rentowy, nie mają znaczenia w sprawie
w sytuacji, gdy wskutek przeprowadzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową i uzyskania następnie milczącej zgody tejże instytucji na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego, ustalenie ustawodawstwa niemieckiego stało się ostateczne. Tym samym brak jest możliwości przyjęcia w tym czasie ustawodawstwa polskiego, bo zgodnie z przepisami regulującymi kwestie wykonywania pracy na terenie Unii Europejskiej zasadą jest podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa.

Sąd Okręgowy przypomniał, że jednym z podstawowych i kardynalnych praw konstytuujących istnienie Unii Europejskiej jest określone w art. 39 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z 25 marca 1957r. (t.j. Dz. Urz. WE C z 24 grudnia 2002r. nr 325), prawo swobodnego przepływu osób, w tym pracowników.

Zapewnia ono swobodę przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty. Prawa pracowników w zakresie zabezpieczenia społecznego konkretyzują przepisy rozporządzenia Rady, wydanego w oparciu o normę kompetencyjną, ustanowioną w treści art. 42 Traktatu,
tj. Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE z 30.04.2004r. Nr L 166/1
ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nr (Dz. U. UE z 30.10.2009r. Nr L 284/1 ze zm.).

Po myśli art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia WE Nr 883/2004 osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu, osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego.

Zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia WE nr 883/2004 osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych Państwach Członkowskich podlega ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym wykonuje swą pracę najemną lub, jeżeli wykonuje taką pracę w dwóch lub w kilku Państwach Członkowskich, ustawodawstwu określonemu zgodnie z przepisami ust. 1.

Nadto po myśli art. 16 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004
w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nr (Dz. U. UE z 30.10.2009r.
Nr L 284/1 ze zm.) osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego,
w którym ma miejsce zamieszkania. Natomiast według procedury zawartej w art. 16 ust. 2 rozporządzenia 987/2009, wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego.

Zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 987/2009 na wniosek zainteresowanego lub pracodawcy instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie zgodnie z przepisami tytułu
II rozporządzenia podstawowego, poświadcza, że to ustawodawstwo ma zastosowanie, oraz
w stosownych przypadkach wskazuje, jak długo i na jakich warunkach ma ono zastosowanie.

Regułą jest podleganie przez pracownika ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Wynika to wprost z treści art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia
WE Nr 883/2004.

Na osobach objętych art. 13 rozporządzeniem nr 883/2004 w związku z treścią jego
art. 13 ust. 5 spoczywają obowiązki informacyjne, których wykonanie może mieć znaczenie dla nabycia i realizacji prawa do określonych świadczeń.

Procedura dotycząca stosowania art. 13 została określona w art. 16 rozporządzenia wykonawczego. Osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego,
w którym ma miejsce zamieszkania (ust. 1). Wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu (ust. 2).

Tymczasowe określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa, przewidziane w ust. 2, staje się ostateczne w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich, zgodnie z ust. 2, o ile ustawodawstwo nie zostało już ostatecznie określone na podstawie ust. 4, lub przynajmniej jedna z zainteresowanych instytucji informuje instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania przed upływem tego dwumiesięcznego terminu o niemożności zaakceptowania określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii (ust. 3). W przypadku, gdy z uwagi na brak pewności co do określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa niezbędne jest nawiązanie kontaktów przez instytucje lub władze dwóch lub więcej państw członkowskich, na wniosek jednej lub więcej instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich lub na wniosek samych właściwych władz ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego jest określane na mocy wspólnego porozumienia,
z uwzględnieniem art. 13 rozporządzenia podstawowego i odpowiednich przepisów art. 14 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4).

W przypadku rozbieżności opinii między zainteresowanymi instytucjami lub właściwymi władzami podmioty te starają się dojść do porozumienia, a zastosowanie ma art. 6 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4). Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo zostało tymczasowo lub ostatecznie określone jako mające zastosowanie, niezwłocznie informuje o tym zainteresowanego (ust. 5). Jeżeli natomiast zainteresowany nie dostarczy informacji, o których mowa w ust. 1, komentowany artykuł stosuje się z inicjatywy instytucji wyznaczonej przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, gdy tylko instytucja ta zapozna się z sytuacją tej osoby, np. za pośrednictwem innej instytucji zainteresowanej (ust. 6).

Dokumentem potwierdzającym podleganie ustawodawstwu danego państwa jest „zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej” wydane na formularzu Al.

Skoro zainteresowani - pracownicy odwołującej, których dotyczą decyzje zaskarżone, zostali objęci ustawodawstwem niemieckim i nie podlegają ustawodawstwu polskiemu, to należy odmówić wydania w stosunku do nich zaświadczenia Al.

W tym miejscu przywołać należy stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane
w uzasadnieniu wyroku z 9 stycznia 2014r. ł UK 275/13, w którym Sąd ten wskazał, że organ ubezpieczeń społecznych miejsca zamieszkania ubezpieczonego nie ma kompetencji do oceny zaistnienia stosunku ubezpieczenia w sensie prawnym na terenie państwa członkowskiego Unii. Ocena ta może nastąpić wyłącznie na podstawie wskazanych przez normę kolizyjną przepisów miejsca świadczenia pracy i może być dokonana tylko przez organ władny te przepisy stosować. Stanowisko to tut. Sąd w pełni podziela.

Zatem odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy - wobec milczącej zgody instytucji niemieckiej na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego - zarówno organ rentowy jak i Sąd nie mają możliwości, aby tak ustalone ustawodawstwo zakwestionować.

Jednocześnie Sąd uznał, że zarzuty odwołującej dotyczące skierowania przez Zakład zapytań - pism w trybie procedury koncyliacyjnej do błędnej, w ocenie odwołującej, niemieckiej jednostki ubezpieczeniowej, nie zasługują na uwzględnienie, gdy podział kompetencji pomiędzy jednostkami terytorialnymi należącymi do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej jest wewnętrzną sprawą tej instytucji.

Sąd uznał także, że brak było podstaw do uchylenia decyzji zaskarżonej
(o co odwołująca wnosiła w piśmie procesowym z 17 stycznia 2023r.). Uchylenie decyzji przez Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych możliwe jest wyłącznie w trybie art. 477(14)§2(1) k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem sąd uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, gdy decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym.

Rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii podlegania ubezpieczeniom. Tego zaś rodzaju sprawy nie zostały wymienione w powołanym uregulowaniu prawnym i stąd nie ma możliwości w ich przypadku wydania orzeczenia uchylającego decyzję, od której wniesiono odwołanie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477^ § i k.p.c. Sąd oddalił odwołania jako bezzasadne.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz.1804 ze zm.) tylko w stosunku do sprawy dotyczącej zainteresowanej A. K..

Apelację wniosła odwołująca się Spółka, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego:

-

art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004
z 29 kwietnia 2004 roku w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez błędne uznanie, iż wobec ubezpieczonych w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach nie ma zastosowania ustawodawstwo polskie, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują
na jego niewątpliwe zastosowanie,

-

art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009
z 16 września 2009 roku dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004
w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez wydanie decyzji
w przedmiocie ustalenia niepodlegania przez ubezpieczonych ustawodawstwu polskiemu bez uprzedniego ustalenia właściwego ustawodawstwa w trybie art. 16 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, tj. w drodze decyzji tymczasowej i następnie doręczenia jej właściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej celem ustalenia ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonych w spornych okresach,

-

art. 16 ust. 2 in fine rozporządzenia wykonawczego, poprzez uznanie za prawidłowe dokonanych przez organ rentowy czynności polegających na zwróceniu się do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej dopiero na skutek zarządzenia Sądu Okręgowego, a nadto pomimo skierowania się przez organ rentowy do niewłaściwej instytucji niemieckiej, podczas gdy obowiązek taki winien zostać spełniony z własnej inicjatywy i do ustalonego prawidłowo właściwego organu niemieckiego

2.  naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

- art. 227 k.p.c. i art. 235 ² § 2 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wniosku odwołującej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron i zeznań świadków wnioskowanych na wykazanie faktu, iż wobec ubezpieczonych w okresach spornych zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, co miało istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego w postaci nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania odwołującej i zeznań świadków, skutkujący dokonaniem nietrafnych ustaleń faktycznych co do przesłanek stosowania właściwego ustawodawstwa wobec ubezpieczonych w okresach spornych, podjęcia przez organ rentowy spóźnionej procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego; charakteru pracy świadczonej przez ubezpieczonych na terenie Polski; wydawania przez organ rentowy zaświadczeń Al w analogicznych stanach faktycznych;

- art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 386 § 4 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wyrażający się zaniechaniem badania przez Sąd Okręgowy prawidłowości zaskarżonych decyzji, podczas gdy organ rentowy skierował pismo do niewłaściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, wobec czego nie sposób uznać jakoby powyższą procedurę można uznać za przeprowadzoną, co skutkowało brakiem merytorycznego rozpoznania sprawy co do istoty;

-

art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. poprzez oddalenie odwołania odwołującej, podczas gdy podniesione
w nim zarzuty przy uwzględnieniu okoliczności sprawy prowadzą do wniosku, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno przepisów materialnych, jak i procesowych,
w konsekwencji czego wniesione odwołanie było w pełni zasadne i konieczne

-

art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. polegające na braku uchylenia zaskarżonej decyzji organu rentowego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego

3.  sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się w ustaleniu, iż milcząca zgoda niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, uzyskana w rezultacie wadliwiej i spóźnionej procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego, stanowi wystarczającą przesłankę do ustalenia, iż wobec ubezpieczonych w okresach spornych zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, przy jednoczesnym całkowitym braku uwzględnienia charakteru pracy ubezpieczonej świadczonej na terenie Polski oraz faktu, iż organ rentowy w analogicznych stanach faktycznych wydawał zaświadczenia Al wobec ubezpieczonych współpracujących
z odwołującą.

4.  Nierozpoznanie istoty sporu polegające na zaniechaniu zbadania przez Sąd sytuacji prawnej ubezpieczonych związanych ze świadczeniem przez nich pracy na terenie Polski.

Stawiając powyższe zarzuty, apelująca wniosła o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu,

2.  o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja odwołującej się spółki okazała się niezasadna.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyniąc je stosownie do art. 387 § 2 ¹ k.p.c., podstawą własnego rozstrzygnięcia, wobec czego zbędne jest ponowne ich przedstawianie.

Przypomnieć należy, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do ustalenia ustawodawstwa właściwego dla zleceniobiorców apelującego płatnika składek
i wydanie stosownego zaświadczenia (Al) potwierdzającego zastosowanie polskich przepisów
w zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia podstawowego nr 883/2004. Zaświadczenie miało dotyczyć zleceniobiorców wykonujących pracę najemną w dwóch państwach członkowskich, w związku z zawartymi przez W. P., M. B., A. K. z płatnikiem składek umowami zleceniami, wykonywanymi na terenie Niemiec i Polski.

We wskazanym zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach, wbrew zarzutom apelacji, nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c.

Sąd I instancji nie popełnił też zarzucanych mu przez skarżąca spółkę uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej uzasadniających ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie doszło również do naruszenia pozostałych przepisów prawa procesowego, a to art. 227 k.p.c. i art. 235 ² § 2 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c.

Sąd Okręgowy co prawda nie zajął stanowiska co do wniosków dowodowych skarżącej nie wydając w tym zakresie stosownego postanowienia zgodnie z art. art. 235 ² § 2 k.p.c. Jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Słusznie natomiast zajął stanowisko, że wynik procedury koncyliacyjnej jest dla sądu wiążący
i toteż za niecelowe uznał przesłuchiwanie świadków i stron.

Z uwagi na powyższe chybiony był również zarzut sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Zaznaczyć należy, że Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości, którą daje mu przepis art. 467 § 4 k.p.c. Przeprowadzenie procedury uzgodnieniowej było konieczne
w niniejszej sprawie. Do jej przeprowadzenia był uprawniony jedynie organ rentowy.

Bezpodstawny okazał się zarzut przedwczesności zaskarżonej decyzji bowiem dla rozstrzygnięcia sporu bez znaczenia jest, iż procedura koordynacyjna wszczęta została przez organ rentowy już po wydaniu zaskarżonej decyzji, skoro jej efekt (będący następstwem zasady podlegania systemowi ubezpieczeniowemu jednego państwa) ma charakter deklaratoryjny,
a nie prawnokształtujący i opisuje stan rzeczy odnoszący się do okresów, których dotyczą zaskarżone decyzję.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie miał także podstaw do zastosowania przepisu art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. Z uwagi na podmioty, do których adresowane są zaskarżone decyzje przepis ten nie mógł mieć zastosowania. W postanowieniu z dnia 21 czerwca 2023r.,

II UZ 41/23 (Lex nr 3579755) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w relacjach między płatnikiem a organem rentowym zapadają oczywiście - oparte na ustawowych obowiązkach płatnika składek - decyzje ustalające zobowiązanie, tj. obowiązek opłacenia składek oraz decyzje ustalające wymiar tego zobowiązania (wysokość składek), lecz wykluczenie podmiotowe płatnika składek (który nie należy do kodeksowej kategorii "ubezpieczonych")
z kręgu podmiotów objętych działaniem art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c., powoduje, że w tych relacjach nie będzie miał on zastosowania. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 477 ¹⁴
§ 1 k.p.c. Zgodnie z art. 477 ¹⁴ k.p.c. w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia ( § 1) lub w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego i orzeka co do istoty sprawy (§ 2).

Bez przeprowadzenia procedury uzgodnieniowej wydanie powyższych rozstrzygnięć
nie było możliwe.

W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie znajdują zastosowanie przepisy wspólnotowej koordynacji, to jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z dnia
29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2004 Nr 166, poz. 1 - zwane dalej rozporządzeniem podstawowym) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2009 Nr 284, poz. 1 - zwane dalej rozporządzeniem wykonawczym).
W orzecznictwie stwierdzono, że w sytuacji, gdy ubezpieczony informuje
o podjęciu pracy najemnej w innym kraju unijnym, organ rentowy traci możliwość wydawania na podstawie prawa krajowego decyzji określających podleganie ubezpieczeniu społecznemu
z racji prowadzenia działalności pozarolniczej.

Konieczne jest w pierwszym rzędzie wyłonienie ustawodawstwa właściwego, przy czym jest to możliwe wyłącznie według procedury określonej w rozporządzeniu nr 987/2009 (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, OSNP 2014
Nr 3, poz. 47 i z dnia 11 września 2014 r., II UK 587/13, LEX nr 154514).

Uwzględniając, że zasadą jest podleganie ubezpieczeniu tylko w jednym państwie członkowskim, może się zdarzyć, że organ rentowy ma wątpliwości co do podlegania przez daną osobę ustawodawstwu swojemu albo innego państwa. W celu uniknięcia sytuacji wykluczenia ubezpieczonego z obu konkurencyjnych ubezpieczeń albo objęcia go ubezpieczeniem w obu państwach, zachodzi potrzeba uruchomienia procedury uregulowanej w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009.

Wątpliwości dotyczących ustalenia ustawodawstwa właściwego Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zakładając, że jest instytucją miejsca zamieszkania wnioskodawcy) nie może samodzielnie rozstrzygać, lecz musi dostosować się do trybu rozwiązywania sporów, co do ustalenia ustawodawstwa właściwego wskazanego w szczególności w art. 6, 15 oraz
16 rozporządzenia nr 987/2009, które nakazują zwrócenie się - w przypadku istnienia wątpliwości bądź rozbieżności

- do instytucji innego państwa członkowskiego. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw
i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych.

Dodać wypada, że "wspólne porozumienie" w rozumieniu art. 16 ust. 2 rozporządzenia
nr 987/2009 może polegać na poinformowaniu przez instytucję miejsca świadczenia pracy
o swoim stanowisku odnośnie do nieistnienia ważnego tytułu do ubezpieczenia społecznego na terytorium jej państwa, wydaniu przez instytucję właściwą miejsca zamieszkania decyzji
(o charakterze tymczasowym - w trybie art. 16 ust. 2) o stosowaniu ustawodawstwa krajowego
i zaakceptowaniu tej decyzji przez instytucję właściwą dla miejsca świadczenia pracy (niewniesienie zastrzeżeń) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października
2016 r., 1 UZ 20/16, LEXnr 2163324).

W razie przeprowadzenia trybu konsultacyjnego z art. 16 rozporządzenia wykonawczego ostateczne określenie ustawodawstwa właściwego jest wiążące dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich, a jedyna możliwość jego wzruszenia polega na zawarciu porozumienia między zainteresowanymi instytucjami państw członkowskich co do tego, że sytuacja danej osoby do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna niż wynikałoby to z wydanego dokumentu (art. 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego).

W takim przypadku dokument o ustaleniu ustawodawstwa właściwego, wydany w trybie
art. 16 rozporządzenia wykonawczego, o charakterze ostatecznym, może być wycofany (uznany za nieważny) przez instytucję, która go wydała, po wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine rozporządzenia wykonawczego), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2017 r., II UK 248/16, LEX nr 2306376).

Ustalenie o charakterze ostatecznym stanowi jeden z dokumentów stanowiących poświadczenie sytuacji danej osoby, wydanych przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego.

Wedle art. 5 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, dokumenty tego rodzaju są wiążące (akceptowane) przez instytucje pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane.

Dokument wydany na potrzeby stosowania art. 13 rozporządzenia podstawowego
(w trybie art. 16 rozporządzenia wykonawczego) wywołuje określone skutki prawne, przede wszystkim przewidziane w art. 11 ust. 1 rozporządzenia podstawowego w postaci podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, dalej zaś skutki związane z ustaleniem w stosownych przypadkach, zgodnie z przepisami tytułu IV rozdział III rozporządzenia wykonawczego, sytuacji finansowej zainteresowanego w odniesieniu do składek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2021 r„ IUSKP 40/21, LEX nr 3336801 z glosą
I. Florczak, OSP 2023 Nr 6, poz. 51).

Podobnie, poświadczenie ustawodawstwa (dokument) na formularzu Al jest ogólnoeuropejskim dokumentem służącym do potwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie innych krajów członkowskich Unii Europejskiej niż kraj. którego dana osoba jest obywatelem i gdzie ma stałe miejsce zamieszkania. Legitymowanie się poświadczeniem na formularzu Al o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu w państwie członkowskim miejsca wykonywania pracy najemnej nie może być zatem ignorowane przy ustaleniu ustawodawstwa mającego zastosowanie do zainteresowanego i dopiero jego wycofanie lub uznanie za nieważne, po ponownym rozpatrzeniu podstaw jego wydania, umożliwia ustalenie ustawodawstwa państwa członkowskiego miejsca zamieszkania.

Niemniej jednak, cofnięcie zaświadczenia Al wydanego w okolicznościach nieuprawniających do jego wystawienia jest możliwe w każdym czasie, jeżeli okaże się, że nie zostały spełnione - wynikające z rozporządzeń unijnych - warunki do jego wydania (zob. wyroki TSUE: z dnia 6 września 2018 r., Alpenrind i inni, C-527/16; z dnia 27 kwietnia 2017 r., A-Rosa Flussschiff GmbH, C-620/15: a także postanowienie z dnia 24 października 2017 r., Belu Dienstleistung i Nikless, C-474/16; wyrok z dnia 4 października 2012 r., Format Urządzenia
i Montaże Przemysłowe sp. z o. o. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych C-l 15/11) (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2024 r. IUSK 364/23).

Powołane przepisy rozporządzenia wykonawczego, ani też decyzja Nr Al Komisji Administracyjnej przy ustalaniu właściwego ustawodawstwa nie stawiają żadnych wymagań formalnych, w szczególności nie wymaga się wydania przez instytucję właściwą miejsca wykonywania pracy najemnej formalnej decyzji w indywidualnej sprawie.

Ponadto podkreślić należy, iż również wspólnemu porozumieniu, o którym mowa w art. 16
ust. 4 rozporządzenia wykonawczego, ustawodawca unijny nie nadał jakiejś instytucjonalnej formy. Natomiast gdy obie instytucje właściwe dojdą do wspólnego porozumienia, to ono ma decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy ,że organ rentowy przeprowadził właściwą procedurę określoną w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Ustalone przez organ rentowy tymczasowe ustawodawstwo niemieckie dla ubezpieczonych odwołującej się spółki stało się ostateczne. Zatem, za prawidłowe należy uznać zaskarżone decyzję odmawiające wydania zaświadczenia Al i stwierdzające, że ubezpieczeni nie podlegają ustawodawstwu polskiemu w okresach wskazanych z zaskarżonych decyzjach ze względu na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

Powtórzyć należy, że ostateczne ustalenie ustawodawstwa właściwego przez państwo miejsca zamieszkania jest wiążące dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich,
a jedyna możliwość usunięcia tego skutku z obrotu prawnego polega na kolejnym porozumieniu instytucji państw członkowskich co do tego, że sytuacja danej osoby do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna, niż wynikałoby to
z wydanego dokumentu (dokumentem w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 jest rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego). W takim przypadku dokument o ustaleniu ustawodawstwa właściwego, wydany w trybie art. 16 rozporządzenia wykonawczego, o charakterze ostatecznym, może być wycofany/uznany za nieważny przez instytucję, która go wydała, po wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine rozporządzenia 987/2009), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2021 roku, I USKP 5/21, Lex nr 3116094). Zarówno decyzje
o podleganiu ubezpieczeniom społecznym w Polsce pracowników, jak i decyzje
w przedmiocie unieważnienia zaświadczeń Al wydawane są w wyniku współpracy organów rentowych z właściwych państw członkowskich. Ich ustalenia są na mocy przepisów rozporządzeń koordynacyjnych wiążące dla sądu ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 sierpnia 2020 roku, III UK 411/18, Lex nr 3114898).

Nie mógł przy tym odnieść zamierzonego skutku zarzut apelującej, zmierzający do uznania procedury koncyliacyjnej przeprowadzonej przez organ rentowy z niemiecką instytucją ubezpieczeniową za wadliwą.

Zauważyć należy, iż przepisy dotyczące koordynacji europejskich systemów zabezpieczenia społecznego nie różnicują instytucji ubezpieczeniowych z punktu widzenia ich właściwości miejscowej, stąd wystosowanie przez organ rentowy pisma wszczynającego procedurę dialogu do oddziału niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, a nie do jej centrali uznać należy za wystarczające do stwierdzenia, iż procedura ta została dopełniona. Ewentualne przekazanie pisma organu rentowego w ramach poszczególnych jednostek niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powinno nastąpić zgodnie z wiążącymi tę instytucję przepisami wewnętrznymi.

Wskazać należy, że w przepisie art. 1 p) rozporządzenia podstawowego postanowiono, że określenie „instytucja” oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa.

Zgodnie z art. 1 q) rozporządzenia podstawowego określenie „instytucja właściwa” oznacza:

-

instytucję, w której zainteresowany jest ubezpieczony w chwili składania wniosku
o świadczenie, albo

-

instytucję, od której zainteresowany ma prawo uzyskać świadczenia lub miałby prawo do uzyskania świadczeń, gdyby on sam lub członkowie jego rodziny zamieszkiwali na terytorium Państwa Członkowskiego, gdzie znajduje się ta instytucja, albo

-

instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę danego Państwa Członkowskiego, albo

-

w przypadku systemu dotyczącego obowiązków pracodawcy w zakresie świadczeń określonych w art. 3 ust. 1, albo pracodawcę albo ubezpieczyciela biorącego udział, lub,
w przypadku ich braku, organ lub władzę, określone przez właściwą władzę danego Państwa Członkowskiego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu.

Przepis ten posługuje się pojęciem „instytucji wyznaczonej”, a nie instytucji właściwej miejscowo.

Organ rentowy po ustaleniu ustawodawstwa tymczasowego poinformował Deutsche Rentemersicherung Bund z siedzibą w W.. Nie ma zaś sporu pomiędzy stronami,
że Deutsche Rentemersicherung Bund]est niemiecką instytucją ubezpieczeniową emerytalno-rentową.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 1 z dnia 6 października 1958 roku w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Dz.Urz. UE. L 1958 roku, nr 17, poz. 385) jednym z języków urzędowych instytucji Unii jest język polski. Apelujący powołał się na Verwaltungsverfahrensgesetz (niemiecki Kodeks Postępowania Administracyjnego). Zgodnie z jego § 8b ust. 2 wnioski organów innych Państw Członkowskich UE mogą być rozpatrywane tylko wtedy gdy w aktach można zaleźć ich treść
w języku niemieckim.

W razie potrzeby należy zwrócić się do organu składającego wniosek
o tłumaczenie w przypadku wniosków w innym języku. Zatem nie jest tak, że powiadomienie przez organ rentowy o ustawodawstwie tymczasowym niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w języku polskim skutkowało pozostawieniem pisma bez biegu.

Apelująca wskazywała również na decyzję nr Al z dnia 12 czerwca 2009 roku
w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, określenia ustawodawstwa właściwego oraz udzielania świadczeń na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 (Dz.U. UE C. 210. 106. 1).

Zgodnie z jej art. 1 niniejsza decyzja ustanawia zasady stosowania procedury dialogu
i koncyliacji, która może być wykorzystywana w następujących przypadkach:

a)  gdy istnieje wątpliwość co do ważności dokumentu lub prawidłowości dowodów potwierdzających stanowiących poświadczenie sytuacji osoby dla celów stosowania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 lub rozporządzenia (WE) nr 987/2009; albo

b)  gdy istnieje rozbieżność opinii między państwami członkowskimi w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego.

Powyższe przypadki nie wystąpiły. Ani polska, ani niemiecka instytucja ubezpieczeniowa nie miały wątpliwości co do ważności dokumentu, ani nie istniała rozbieżność opinii pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego.

Reasumując, zarzuty apelacji dotyczące naruszenia prawa materialnego okazały się niezasadne.

Niezależnie od powyższego skarżąca spółka w toku postępowania nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu na fakt świadczenia pracy przez W. P., M. B., A. K. w ramach zawartych ze skarżącym płatnikiem składek umów zlecenia, w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach, usług akwizycji na terenie Polski.

Zgodnie tymczasem z zawartymi umowami zlecenia zleceniobiorcy zobowiązani byli do 10 dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu wykonania zlecenia potwierdzić wykonanie ww. usługi, zgodnie z wytycznymi zleceniodawcy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o oddaleniu apelacji.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. art. 98 § 1 i 1 ¹ i § 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i przy zastosowaniu § 10 ust. 1
pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265).

/-/ SSO (del) Ewa Zwolińska