Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 czerwca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach

Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	SSA Zbigniew Gwizdak (spr.)
Sędziowie	SSO del. Ewelina Kocurek - Grabowska SSA Tadeusz Szweda
Protokolant	Aneta Szafruga

po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013r. w Katowicach

sprawy z powództwa D. R., R. R., U. R. (D. R., R. R., U. R.)

przeciwko Kombinatowi (...) S. A w Z.

o zadośćuczynienie

na skutek apelacji powoda D. R., powoda R. R., powódki U. R.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku

z dnia 13 listopada 2012r. sygn. akt IX P 13/10

1.  zmienia zaskarżony wyrok w pkt. 1 w ten sposób, że podwyższa zasądzone od pozwanego na rzecz powodów: D. R., R. R., U. R. kwoty po 16.666 zł (szesnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt sześć złotych) ) do kwoty po 25.000zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych) na rzecz każdego z nich,

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie,

3.  zasądza od powodów: D. R., R. R., U. R. na rzecz pozwanego po 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję odstępując od obciążenia pozostałą częścią kosztów.

/-/ SSA T. Szweda /-/ SSA Z. Gwizdak /-/ SSO del. E. Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia

UZASADNIENIE

Powód, K. R., wniósł w dniu 2 listopada 2009 r. pozew przeciwko Kombinatowi (...) Spółce Akcyjnej w Z. o zapłatę kwoty 1.000 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od daty wniesienia pozwu, domagając się także zasądzenia kosztów procesu w tym zastępstwa procesowego zgodnie z obowiązującymi normami.

W uzasadnieniu pozwu podał, że w dniu 21 lipca 2009 r. rozpoznano
u niego chorobę zawodową w postaci nowotworów złośliwych powstałych
w następstwie czynników występujących w środowisku pracy, uznanym za rakotwórcze u ludzi - rak płuc. Powód podkreślił ponadto, iż jego stan zdrowia jest bardzo zły i został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz przyznano mu zasiłek pielęgnacyjny.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wobec zgonu powoda w dniu 24 listopada 2009 r., postępowanie
w sprawie zostało zawieszone postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia
11 marca 2010 r.

Postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r., Sąd I instancji podjął postępowanie wobec wstąpienia do procesu spadkobierców powoda, a to jego żony U. R. i dzieci, D. R. i R. R..

We wniesionym uzupełnieniu odpowiedzi na pozew pozwany wniósł
o odrzucenie pozwu wobec braku rozpoznania roszczenia K. R. o prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej.

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku zasądził od pozwanego Kombinatu (...) S.A. w Z. (...) na rzecz powodów D. R., R. R., U. R., kwoty po 16.666 zł z ustawowymi odsetkami
od dnia 1 listopada 2012 r., oddalił powództwo w pozostałej części, zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego i nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 2.102,66 zł tytułem kosztów sądowych.

Czyniąc ustalenia faktyczne Sąd I instancji wskazał, iż K. R. był pracownikiem pozwanego w latach od 1990 do 2009. Orzeczeniem z dnia 21 lipca 2009 r. rozpoznano u niego chorobę zawodową – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca.

Decyzją z 24 sierpnia 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. stwierdził u K. R. chorobę zawodową - raka płuc.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż w oparciu o zeznania świadków T. M., M. G., T. B., T. P. oraz P. P., ustalił, że zmarły K. R. palił papierosy w czasie pracy. Jednocześnie powołując się na treść zeznań powódki U. R., Sąd I instancji wskazał,
że K. R. w związku ze schorzeniami płuc doznał cierpień fizycznych, bowiem miał kłopoty z oddychaniem. Do sierpnia 2009 r. mógł jeszcze przebywać w domu, ale po sierpniu musiał być hospitalizowany, bowiem wymagał aparatury wspomagającej oddychanie. Martwił się swoim wyglądem, złą wydolnością fizyczną, nie mógł samodzielnie umyć się, poruszał się na wózku inwalidzkim, bał się śmierci, martwił się, że nie zobaczy swoich wnuków.

W oparciu o przeprowadzone dowody z opinii biegłych sądowych specjalisty onkologa-radioterapeuty dr n. med. B. P., biegłego z zakresu medycyny przemysłowej, chorób wewnętrznych, chorób płuc dr n. med.
R. S., biegłego z zakresu onkologii dr n. med. S. S., Sąd I instancji ustalił, że do cierpień i w konsekwencji śmierci K. R. przyczyniła się zarówno choroba zawodowa w postaci raka płuc jak i fakt palenia przez niego papierosów, przy czym wg opinii dr n. med. R S. obie te przyczyny w jednakowym stopniu, po 50% doprowadziły do schorzeń
i cierpień zmarłego.

Dokonując prawnej oceny tak ustalonego stanu faktycznego, Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie nie budziło wątpliwości, iż pozwana ponosiła wobec strony powodowej odpowiedzialność na zasadzie ryzyka wyrażanej przez art. 435 § 1 kc.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że pomimo braku wskazania w pozwie podstawy prawnej dochodzonego roszczenia, z treści lakonicznego uzasadnienia pozwu wynikało, iż powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego kwoty 1.000.000 zł tytułem zadośćuczynienia za skutki stwierdzonej u niego choroby zawodowej w postaci bardzo złego stanu zdrowia.

Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego ból, trudności z oddychaniem, poczucie bezradności wobec poruszania się przez powoda na wózku inwalidzkim, a następnie niemożność wykonywania podstawowych czynności życia codziennego, świadomość, iż cierpi na śmiertelną chorobę, obawa o los rodziny i smutek z powodu niemożności doczekania się wnuków, wreszcie młody wiek powoda uzasadniałyby przyznanie zadośćuczynienia w kwocie
100.000 zł. Sąd I instancji określając zasadność wysokości takiej właśnie kwoty zadośćuczynienia, uznał w kontekście przyczynienia się pozwanego
do powstania schorzenia stanowiącego źródło krzywdy K. R., ocenionego przez ten Sąd na 50 %, za zasadne pomniejszenie tej sumy o 50 %, do kwoty 50.000 zł.

Nie ulegało bowiem wątpliwości Sądu I instancji, że powód K. R. poprzez palenie papierosów przyczynił się do zaistniałych w związku z chorobą płuc krzywd i cierpień. Sąd Okręgowy zarazem podkreślił,
iż podzielił, jako w przekonujący sposób uzasadnione, stanowisko biegłego
dr n. med. R. S., wyrażone w opracowanej na potrzeby niniejszego postępowania opinii, iż do schorzeń i cierpień K. R. zakończonych zgonem przyczyniły się w jednakowym stopniu narażenie zawodowe oraz nałóg palenia tytoniu - każde z nich w 50 %.

Sąd I instancji nadmieniając ponadto, że słusznie pozwany zarzucił,
iż należne zadośćuczynienie dla K. R. winno być pomniejszone o jednorazowe odszkodowanie wypłacone przez ZUS z tytułu stwierdzonej choroby zawodowej, wskazał, że świadczenie owo nie zostało wypłacone przez ZUS, bowiem po złożeniu wniosku o jego wypłatę poszkodowany zmarł.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją strona powodowa, zaskarżając wyrok ten w całości, zarzucając orzeczeniu :

1)  naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 445 kc w zw. z art. 444 kc polegającą na przyjęciu, że odpowiednią sumą pieniężną należną zmarłemu K. R.
z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę polegającą na ogromnym bólu, trudnościach z oddychaniem, poczuciem bezradności wobec nieuchronnej śmierci - poprzedzonej trudnościami w poruszaniu się, brakiem możliwości samodzielnej egzystencji oraz niemożności wykonania podstawowych czynności życia codziennego, świadomość
iż cierpi na śmiertelną chorobę, obawą o los rodziny po śmierci uprawnionego - a wreszcie młody wiek powoda, stanowi kwota 100.000,- zł, która to wykładnia jest błędna, albowiem odpowiednią sumą zadośćuczynienia za krzywdę polegającą na wielomiesięcznym umieraniu w ciężkim cierpieniu z ogromnymi dolegliwościami bólowymi, brakiem możliwości samodzielnej egzystencji, brakiem możliwości samodzielnego oddychania prowadzącej do nieuchronnej śmierci stanowić może kwota
1.000.000 zł, a nie kwota 100 000,- zł stanowiąca odpowiednią sumę kompensacyjną dla urazu nogi lub ręki;

2)  naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 435 kc w zw. z 362 kc polegające na przyjęciu, że poszkodowany przyczynił się w połowie do wyrządzenia krzywdy poprzez palenie przez niego wyrobów tytoniowych, w sytuacji gdy
z orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej jednoznacznie wynika, że przyczynę choroby stanowiły smoły węglowe (nie występujące w czasie spalania tytoniu), na których działanie poszkodowany narażony był przez okres 12 lat pracy
u pozwanej, zatem brak w tym przypadku adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy paleniem wyrobów tytoniowych,
a doznaną krzywdą, dlatego też za główną i jedyną przyczynę powstania krzywdy należało uznać ruch przedsiębiorstwa, który to miał decydujący wpływ w przedmiotowej sprawie, zatem
w niniejszym przypadku nie można uznać, że poszkodowany przyczynił się w 50% do wystąpienia szkody;

3)  naruszenie prawa materialnego art. 435 § 1 kc w zw. z art. 362 kc przez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm poprzez ustalenie, że przy zasądzeniu zadośćuczynienia od zakładu pracy na rzecz pracownika w związku z rozpoznaną chorobą zawodową należne zadośćuczynienie może być miarkowane stosownie do winy pracownika, co w przedmiotowej sprawie nie ma żadnego odniesienia, albowiem nawet przy przyjęciu,
iż K. R. palił papierosy, to działanie takie nie stanowi winy w rozumieniu art. 362 kc i nie może stanowić podstawy do ograniczenia należnego mu świadczenia;

4)  naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię
art. 1035 kc w zw. z art. 195 kc w zw. z art. 209 kc polegającą na przyjęciu, że świadczenie należne następcom prawnym powoda winno być spełnione stosownie do udziałów spadkowych, a nie solidarnie, co przy zastosowaniu powołanych przepisów uzasadnia solidarne zasądzenie dochodzonej pozwem kwoty;

5)  sprzeczność istotnych ustaleń Sądu Okręgowego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że zmarły K. R. przyczynił się do powstania szkody paląc papierosy w sytuacji, gdy teza taka nie może być w żaden sposób potwierdzona miarodajnymi dowodami zebranymi w sprawie, bowiem z opinii biegłych wynikało jednoznacznie, że nie można w sposób weryfikowalny określić wpływu palenia papierosów w przypadku K. R. na skutek w postaci choroby oraz śmierci,
co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjęcia, że zmarły K. R. przyczynił się do powstania szkody,
co uzasadniałoby obniżenie należnego odszkodowania.

Wskazując na te zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego Kombinatu (...) Spółki Akcyjnej w Z. na rzecz powodów D. R., R. R., U. R. solidarnie kwoty 1.000.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 2 listopada 2009 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania - kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Uzasadniając apelację strona powodowa podniosła, że cierpienia fizyczne, jak i psychiczne, które towarzyszyły poszkodowanemu w czasie jego choroby zawodowej były niemiarodajnie wysokie. Żądanie zadośćuczynienia pieniężnego miało na celu przede wszystkim złagodzenie tych cierpień,
a wysokość żądania obejmuje wszystkie cierpienia fizyczne i ujemne przeżycia psychiczne. Apelujący podkreślili zarazem, że zadośćuczynienie ma charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą krzywdę doznaną przez poszkodowanego, mowa jest bowiem o „odpowiedniej sumie tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”.

Strona powodowa zaakcentowała, iż w niniejszej sprawie nie istniały żadne podstawy do stosowania art. 362 kc, w oparciu o który wysokość zadośćuczynienia miałaby być zmniejszona z uwagi na stopień winy pokrzywdzonego. W ocenie apelujących nie można się zgodzić ze zdaniem Sądu I instancji, że K. R. przyczynił się do zaistniałych krzywd
i cierpień poprzez palenie papierosów, albowiem w niniejszej sprawie brak było adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy rzekomym paleniem papierosów, a stwierdzoną prawomocnie chorobą zawodową. W ocenie apelujących nie mogło być uznane za przyczynienie się pracownika do powstania szkód zachowanie, któremu nic można przypisać żadnej nieprawidłowości lub naganności. Tym bardziej w działaniu takim nie można było ustalić jakiejkolwiek winy zmarłego K. R..

W ocenie powodów szeroki charakter związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy negatywnym rakotwórczym wpływem papierosów na możliwość powstania szeregu rodzaju chorób w tym nowotworów, implikować powinien, podejmowane z inicjatywy i w interesie pracodawcy poprawne eliminowanie
ze środowiska pracy przypadków narażania pracowników na dym tytoniowy. Apelujący podkreślili, iż nawet w sytuacji, gdy K. R. nie palił nałogowo papierosów, to wpływ na jego chorobę mogło mieć także przebywanie w miejscach, w których palono wyroby tytoniowe, czyli tzw. bierne palenie, akcentując przy tym, że u pozwanej w czasie pracy i w miejscu jej wykonywania pracownicy mieli dostęp i możliwość palenia wyrobów tytoniowych.

We wniesionej odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji i przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że ustalenia poczynione w sprawie przez Sąd I instancji były prawidłowe, a o przyczynieniu się poszkodowanego K. R. do wystąpienia u niego schorzenia stanowiącego źródło jego roszczeń wypowiedzieli się w opracowanych na zlecenie Sądu I instancji opiniach biegli lekarze specjaliści.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest uzasadniona jedynie częściowo.

Na wstępie Sąd Apelacyjny pragnie wskazać, iż przedmiotem roszczenia w niniejszej sprawie była kwestia zadośćuczynienia, jakiego domagał się zmarły K. R., będący pierwszym powodem w niniejszej sprawie,
z tytułu krzywd jakich doznał w związku z rozpoznaniem u niego nieuleczalnej, prowadzącej do śmierci choroby zawodowej.

Podkreślenia wymaga, iż roszczenie pierwotnego powoda w sprawie, K. R. było jego „własnym” roszczeniem, albowiem wynikało
z krzywdy bezpośrednio przez niego osobiście doznanej. Dopiero po wytoczeniu powództwa, wskutek śmierci K. R. w toku postępowania
do sprawy przystąpili jego spadkobiercy: wdowa po zmarłym – U. R. oraz jego dzieci R. R. i D. R.. Jednakże godzi się w tym miejscu podnieść, iż w/w spadkobiercy zmarłego nie występowali wskutek wstąpienia do sprawy z jakimś własnym roszczeniem (roszczeniami), a jedynie kontynuowali postępowanie zainicjowane przez K. R. o jego własne roszczenie i tym samym, zmiana podmiotowa po stronie powodowej w niniejszej sprawie nie doprowadziła
w żadnej mierze do zmiany przedmiotowej tego roszczenia, w szczególności
w kierunku przekształcenia tego roszczenia w roszczenie o zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliżej mające oparcie w treści art. 446 § 4 kc.

Mając na względzie powyższą okoliczność zauważyć trzeba, iż roszczenie powoda wynikało z krzywdy przez niego odniesionej w wyniku rozpoznania
u niego nieuleczalnej, śmiertelnej choroby zawodowej. Źródłem krzywdy K. R. były jego własne cierpienia, tak fizyczne jak i psychiczne związane z w/w chorobą, ale nie była nim śmierć powoda, który wytaczając powództwo w sprawie jeszcze żył. W tym stanie rzeczy nieuprawnionym zabiegiem byłoby swoiste rozszerzanie roszczenia pierwotnego powoda
i obejmowanie nim fatalnego skutku jego choroby.

Wyznaczając w taki sposób granice rozpoznania w niniejszej sprawie trzeba zaznaczyć, że w ocenie Sądu Apelacyjnego wyjściowo uzasadnioną kwotą zadośćuczynienia za krzywdy jakich doznał w związku z rozpoznaną
u niego chorobą zawodową, była kwota 150.000 zł. Tym niemniej Sąd II instancji nie może nie dostrzec, iż warunki pracy K. R. nie były jedyną przyczyną wystąpienia u niej w/w choroby. Jak wskazali trzej biegli sądowi lekarze specjaliści, których opinie dopuszczał jako dowód w sprawie Sąd I instancji i których konkluzje podziela Sąd Apelacyjny, drugim czynnikiem etiologicznym, który wywołał śmiertelną chorobę u K. R. było palenie przez niego papierosów. Tym samym (biorąc pod uwagę zwłaszcza treść opinii biegłego dr n. med. R. S. (2)), należało określić przyczynienie się zmarłego do wystąpienia u niego fatalnej choroby na 50%.

Sąd Apelacyjny nie traci przy tym z pola widzenia okoliczności,
iż odpowiedzialność pozwanego w niniejszej sprawie wynika ze statuowanej przez art. 435 § 1 kc zasady ryzyka. Reżim tej odpowiedzialności jest reżimem niezwykle surowym, co nie oznacza jednakże, iż nie przewidującym możliwości występowania okoliczności egzonoerujących, wyłączających bądź umniejszających odpowiedzialność deliktową podmiotów wskazanych w treści powołanego przepisu prawa. W realiach niniejszej sprawy należy podkreślić, iż palenie przez K. R. papierosów było czynnikiem istotnie zwiększającym jego narażenie na wystąpienie schorzeń związanych
z charakterem wykonywanej przez niego pracy i co więcej w świetle powszechnie znanej wiedzy medycznej zmarły nie mógłby się w uprawniony sposób skutecznie powoływać na to, iż nie zdawał sobie sprawy ze skutków zdrowotnych palenia tytoniu, także w odniesieniu do jego własnej osoby.

Wobec powyższych okoliczności Sąd II instancji uznał za zasadne pomniejszenie uznanej wyjściowo za zasadną kwoty zadośćuczynienia wynoszącej 150.000 zł o 50%, a to do kwoty 75.000 zł i taką też kwotę uznał
za finalnie uzasadnioną kwotę zadośćuczynienia za krzywdy jakich doznał
w związku z cierpieniami fizycznymi oraz psychicznymi wynikającymi
z choroby zawodowej K. R.. Zaznaczyć przy tym trzeba,
iż zasądzone na rzecz każdego z powodów w dacie orzekania w niniejszej sprawie kwoty po 25.000 zł stanowią odzwierciedlenie wysokości udziałów każdego z powodów w schedzie spadkowej po K. R., biorąc pod uwagę, iż tak U. R., jak i R. R. i D. R. zostali powołani do spadku po zmarłym w 1/3 całości, co wynika bezpośrednio z treści prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego
w W. z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt I Ns 1/10.

Niejako na marginesie Sąd Apelacyjny pragnie wskazać w powyższym kontekście, wobec podniesienia przez powodów we wniesionej apelacji zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię a to art. 1035 kc w zw. z art. 195 kc w zw. z art. 209 kc polegającą na przyjęciu, że świadczenie należne następcom prawnym powoda winno być spełnione stosownie
do udziałów spadkowych, a nie solidarnie, co przy zastosowaniu powołanych przepisów uzasadnia solidarne zasądzenie dochodzonej pozwem kwoty,
iż zarzut ten jest całkowicie chybiony, albowiem z jednej strony przedmiotem niniejszej sprawy nie było ukształtowane już prawo, a jedynie roszenie, które
w wyniku częściowego uwzględnienia zgłoszonych żądań przez stronę powodową, zostało ostatecznie ukształtowane dopiero wyrokiem Sądu orzekającego stosownie do treści art. 445 § 1 kc. Tym samym tak wobec braku jego dostatecznego ukształtowania na etapie poprzedzającym wyrokowanie nie było możliwym odpowiednie stosowanie do niego przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych, a po wtóre materia dotycząca czynów niedozwolonych, na której zasadzało się roszczenie K. R. należy do prawa zobowiązań (praw względnych) i nie mają do niej zastosowania instytucje przewidziane dla praw rzeczowych (praw bezwzględnych), bez wyraźnego wskazania ustawowego.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie co do punktu 1 wyroku po myśli 386 § 1 kpc, a co do punktu 2 wyroku na mocy art. 385 kpc.

O obowiązku zwrotu części kosztów tytułem zastępstwa procesowego
za II instancję orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 3 kpc, w zw. z art. 102 kpc,
w zw. z art. 391 § 1 kpc.

/-/ SSA T. Szweda /-/ SSA Z. Gwizdak /-/ SSO del. E. Kocurek-Grabowska

Sędzia Przewodniczący Sędzia

ek