Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lutego 2025 roku

Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Sądu Apelacyjnego Gwidon Jaworski

Protokolant: Klaudia Matuszczyk

przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach Marka Ciosia

po rozpoznaniu w sprawie A. W.

oskarżonej o przestępstwo z art. 204 § 1 k.k. i art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przy zast. art. 65 § 1 k.k.

wniosku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 27 grudnia 2024 roku, sygn. akt V K 248/24,

w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość

  na podstawie art. 38 § 1 k.p.k.

postanawia:

rozstrzygnąć spór kompetencyjny pomiędzy Sądem Okręgowym w Katowicach i Sądem Rejonowym Katowice- Wschód w Katowicach w ten sposób, że wskazać Sąd Rejonowy Katowice- Wschód w Katowicach jako sąd właściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy oskarżonej A. W..

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 października 2024 roku, sygn. akt IV K 716/24, Sąd Rejonowy Katowice – Wschód w Katowicach, na podstawie art. 93 § 1 k.p.k., art. 35 § 1 k.p.k. oraz art. 25 § 1 pkt 1 k.p.k. stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę A. W., oskarżonej o przestępstwo z art. 204 § 1 k.k. i art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przy zast. art. 65 § 1 k.k. do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach.

W pisemnych motywach postanowienia Sąd Rejonowy odwołał się do regulacji art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w myśl którego skazując sprawcę, który w czasie trwania konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy popełnił przestępstwo, o którym mowa w art. 204 § 1 i 2 k.k., sąd orzeka karę pozbawienia wolności w wysokości od lat 5 do lat 15. Podkreślając równocześnie, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa nie definiuje ograniczeń co do podmiotowego zakresu stosowania regulacji z art. 72, Sąd Rejonowy skonstatował, że od daty wejścia w życie tego przepisu, to jest od dnia 12 marca 2022 roku przestępstwo z art. 204 § 1 i 2 k.k. stanowi zbrodnię (art. 7 § 2 k.k.), a właściwym rzeczowo do rozpoznania sprawy, po myśli art. 25 § 1 pkt 1 k.p.k. będzie katowicki Sad Okręgowy.

Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 27 grudnia 2024 roku, sygn. akt V K 248/24, na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. i art. 38 § 1 k.p.k., stwierdził swą niewłaściwość rzeczową do rozpoznania sprawy A. W. oskarżonej o przestępstwo z art. 204 § 1 k.k. i art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przy zast. art. 65 § 1 k.k., wszczął spór co do właściwości z Sądem Rejonowym Katowice- Wschód w Katowicach i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach celem ostatecznego rozstrzygnięcia sporu o właściwość.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że konstrukcja normy zawartej w art. 72 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nakazuje traktować zawartą weń regulację jako związaną z instytucją sądowego wymiaru kary, a zatem taką, która nie modyfikuje ustawowego wymiaru kary. Podkreślono również, że ustawodawca w powołanej jednostce redakcyjnej nie statuował nowego typu kwalifikowanego przestępstwa z art. 204 § 1 k.k., które stanowiłoby zbrodnię, a co determinowałoby właściwość rzeczową sądu okręgowego do rozpoznania sprawy. Nadto wskazano, że o ile z literalnej wykładni przepisu art. 72 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wynika, że znajduje on zastosowanie w każdym przypadku stwierdzenia przestępstwa w nim wskazanego, to interpretacji danej normy prawnej dokonywać należy przez pryzmat celu powołanej ustawy, określonego w jej art. 1 ust. 1. Sąd inicjujący spór w konsekwencji podkreślił, że dana regulacja prawna ma wychodzić naprzeciw problemom powstałym wskutek wybuchu konfliktu zbrojnego na pełną skalę pomiędzy Ukrainą i Rosją, a przede wszystkim, biorąc pod uwagę charakter enumeratywnie wymienionych w art. 72 ustawy przestępstw, ma przeciwdziałać wykorzystywaniu przymusowego, trudnego położenia obywateli Ukrainy, uchodzących na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym. Katowicki Sąd Okręgowy ustalił równocześnie, że czyn zarzucany A. W. w żaden sposób nie ingeruje w proces osiedleńczy obywateli ukraińskich na terytorium Polski, zaś osoby, którym oskarżona miała użyczać lokal w celach świadczenia usług seksualnych i czerpać z tego zyski, są obywatelami polskimi. Wskazując wreszcie, że inkryminowane zachowanie A. W. miało rozpocząć się w sierpniu 2020 roku, a zatem przed rozpoczęciem konfliktu zbrojnego pomiędzy Ukrainą i Rosją Sąd Okręgowy w Katowicach skonstatował, że właściwym do rozpoznania sprawy jest Sąd Rejonowy Katowice- Wschód w Katowicach, wobec czego zainicjował dany spór kompetencyjny.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest Sąd Rejonowy Katowice- Wschód w Katowicach.

Bezspornym jest, że oskarżona A. W. pozostaje pod zarzutem przestępstwa z art. 204 § 1 k.k. i art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przy zast. art. 65 § 1 k.k., które co warto podkreślić, , w świetle ustawy Kodeks karny, zagrożone jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Notoryjnym jest również fakt, że w związku z atakiem wojsk Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy w dniu 24 lutego 2022 roku i wybuchem konfliktu zbrojnego pomiędzy tymi państwami, nastąpiła masowa migracja obywateli Ukrainy na terytorium RP, która determinowała potrzebę wprowadzenia odpowiednich rozwiązań legislacyjnych w krajowym porządku prawnym, a które zawarte zostały w ustawie z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z dnia 12 marca 2022 roku, poz. 583 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy. Jak wynika przy tym z uzasadnienia projektu tego aktu prawnego, był on odpowiedzią na pilną potrzebę stworzenia szczególnej regulacji prawnej, zapewniającej doraźną podstawę do legalnego pobytu obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia swojego kraju pochodzenia i wjechali, posiadając stosowne uprawnienie wjazdowe, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zapewnienie im podstaw bezpieczeństwa w różnych aspektach życia.

W realiach analizowanej sprawy zasadnicze znaczenie ma wreszcie niesporny fakt, że od dnia 13 marca 2022 roku w krajowym porządku prawnym funkcjonuje przepis art. 72 ustawy o pomocy, mocą którego zaostrzono kary za niektóre przestępstwa popełnione w czasie trwania konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy.

Jak wskazały oba pozostające w sporze sądy, po myśli art. 72 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, skazując sprawcę, który w czasie trwania konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy popełnił przestępstwo, o którym mowa w art. 204 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku - Kodeks karny - sąd orzeka karę pozbawienia wolności w wysokości od lat 5 do lat 15.

Kwestią zasadniczą na kanwie analizowanej sprawy pozostaje ustalenie, czy w świetle regulacji zawartej w art. 72 pkt 2 ustawy o pomocy, doszło do modyfikacji ustawowych granic zagrożenia karą zarzucanego oskarżonej przestępstwa z art. 204 § 1 i 2 k.k. i inne z dalszymi, eksponowanymi przez Sąd Rejonowy tego konsekwencjami, włącznie ze zmianą w zakresie właściwości rzeczowej sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji.

Na tak sformułowaną tezę należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Sąd Apelacyjny, częściowo aprobując argumentację sądu, który zainicjował dany spór o właściwość, stwierdził, że regulacja art. 72 pkt 2 ustawy o pomocy, wobec braku racjonalnych przesłanek do jej zastosowania w przedmiotowej sprawie, nie wywołuje skutków w zakresie granic ustawowego zagrożenia karą zarzucanego A. W. przestępstwa, a tym samym nie statuuje podstaw do przyjęcia, że właściwym rzeczowo do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji jest sąd okręgowy.

Jakkolwiek literalne brzmienie przepisu art. 72 ustawy o pomocy, prowadzić może do jednego tylko wniosku, a mianowicie, iż wolą ustawodawcy było zaostrzenie kar za każde przestępstwo realizujące znamiona art. 204 § 1 i 2 k.k., które popełnione zostanie w czasie konfliktu zbrojnego na Ukrainie, a w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa kwestię danego zapisu ustawowego zupełnie pominięto, to stwierdzić trzeba, że gdyby wolą prawodawcy byłaby modyfikacja granic ustawowego zagrożenia karą przestępstw wymienionych w art. 72 ustawy w każdym przypadku, to zmiana taka dokonana zostałaby w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny, a czego wszak nie wyklucza okoliczność, że dane podwyższenie granic kar ma obowiązywać w określonym czasie. Skoro natomiast ustawodawca nie zmienił sankcji przepisu art. 204 § 1 k.k., a więc w konsekwencji i art. 204 § 2 k.k. i niejako obok tego, w obowiązującym czasowo i wydanym na potrzeby uregulowania ściśle określonej, zaistniałej nagle, szczególnej sytuacji społeczno– polityczno - prawnej przebywających na terytorium RP cudzoziemców, kreuje zdecydowanie surowsze konsekwencje popełnienia tożsamego przestępstwa, to wnioskować należy, że wykładnia tego przepisu winna być dokonywania przez pryzmat celu i zakresu regulacji danego aktu prawnego.

Podzielić w tym aspekcie należy stanowisko Sądu Okręgowego, który trafnie odwołał się do treści art. 1 ustawy o pomocy i wywiódł stąd prawidłowy wniosek, iż ratio legis omawianego aktu prawnego, a zatem i przepisu art. 72, było umożliwienie uchodzącym na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym pomiędzy Ukrainą i Rosją obywatelom ukraińskim legalnego pobytu i zagwarantowanie podstaw bezpiecznej egzystencji w Polsce między innymi poprzez odpowiednie wsparcie socjalne, umożliwienie wykonywania pracy zawodowej, kontynuowanie edukacji na różnych szczeblach, zapewnienie dostępu do opieki zdrowotnej oraz udzielenie właściwej ochrony prawnej. Zważywszy zatem na okoliczność, że określony w art. 72 zapis ulokowany został w ustawie z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, należało przyjąć za sądem inicjującym spór, że zakresem ochrony w przypadku enumeratywnie wskazanych tam przestępstw, objęte zostały osoby wymienione w ustawie o pomocy, a regulacja ta ma przeciwdziałać wykorzystywaniu przymusowego, trudnego położenia obywateli Ukrainy, uchodzących na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym. Innymi słowy regulacja art. 72 ustawy o pomocy może znajdować zastosowanie w sytuacji, gdy czyn wyczerpujący znamiona wskazanego tam przestępstwa miał zostać popełniony na szkodę podmiotu, o którym traktuje ustawa o pomocy, w czasie trwania konfliktu zbrojnego na Ukrainie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, brak wskazania w dyspozycji danej normy ograniczenia podmiotowego, stanowi najpewniej efekt szybkości procesu legislacyjnego przy tworzeniu danego aktu prawnego, o potrzebie ustanowienia którego zadecydowała sytuacja nagła, zewnętrzna, ale i nader intensywna oraz szeroki zakres przedmiotowy ustawy, w którym ów jedyny przepis penalny miał raczej znaczenie drugoplanowe, na co dodatkowo wskazywać może brak umotywowania takiego rozwiązania prawnego w uzasadnieniu projektu ustawy.

Nie sposób zatem równocześnie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iżby przepis art. 72 ustawy o pomocy kreował sądowe granice wymiaru kary poprzez wskazanie okoliczności stanowiącej o ich diametralnym podwyższeniu, którą w istocie stanowiłby czas popełnienia przestępstwa, a z pominięciem jakichkolwiek innych kryteriów. Założeniu takiemu nie tylko sprzeciwia się sama konstrukcja przepisu art. 72 ustawy o pomocy, ale i godziłoby to w założenie racjonalności prawodawcy.

W realiach analizowanej sprawy, w sytuacji gdy zarzucany oskarżonej czyn nie godził w dobra gwarantowane obywatelom Ukrainy uchodzącym na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym, brak podstaw do stosowania regulacji z art. 72 pkt 2 ustawy o pomocy, co stanowi asumpt do stwierdzenia, że granice ustawowego zagrożenia karą zarzucanego oskarżonej przestępstwa, w świetle art. 7 § 2 k.k. a contrario i art. 7 § 3 k.k., kwalifikują dany czyn jako występek, do którego rozpoznania w pierwszej instancji właściwym rzeczowo pozostaje Sąd Rejonowy Katowice- Wschód w Katowicach.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej.