Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2025 roku

Sąd Rejonowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący sędzia Andrzej Kurzych

Protokolant sekretarz sądowy Karolina Grudzińska

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 roku w T.

sprawy M. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.

o świadczenie rehabilitacyjne

na skutek odwołania od decyzji z dnia 17 września 2025 roku, nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje M. M. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 lipca 2025 roku do 31 lipca 2025 roku oraz ustala, że nie jest ona zobowiązana do zwrotu wypłaconego za ten okres świadczenia w kwocie 4.344,96 zł (cztery tysiące trzysta czterdzieści cztery złote dziewięćdziesiąt sześć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 69,61 zł (sześćdziesiąt dziewięć złotych sześćdziesiąt jeden groszy).

sędzia Andrzej Kurzych

IV U 453/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 września 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na podstawie art. 18 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 4 w zw. z art. 22 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501; dalej jako ustawa zasiłkowa) oraz art. 155 k.p.a. w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej jako ustawa systemowa) zmienił decyzję z dnia 24 lipca 2025 r. przyznającą M. M. świadczenie rehabilitacyjne, w ten sposób, że skrócił okres na jaki przyznano to świadczenie z okresu od 29 lipca do 25 listopada 2025 r. na okres od 29 lipca do 12 sierpnia 2025 r. Jednocześnie na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 66 ust. 2-3 ustawy zasiłkowej, odmówił ubezpieczonej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego od 1 lipca do 31 lipca 2025 r., zaś podstawie art. 84 ust. 1-1a, ust. 2 pkt 3, ust. 4 ustawy systemowej zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 4.414,57 zł (należność główna: 4.344,96 zł, odsetki 69,61 zł).

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że decyzją z dnia 10 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na łączny okres od 31 marca do 25 listopada 2025 r., zaś Zakład wypłacił świadczenie rehabilitacyjne za łączny okres od 31 marca do 31 lipca 2025 r. oraz od 1 do 12 sierpnia 2025 r. Pismem z dnia 11 sierpnia 2025 r. ubezpieczona poinformowała organ rentowy, że z dniem 13 sierpnia 2025 r. rezygnuje ze świadczenia rehabilitacyjnego z powodu polepszenia stanu zdrowia i podjęcia pracy. W związku z tą informacją ZUS wszczął postępowanie wyjaśniające. Pismem z dnia 29 sierpnia 2025 r. firma (...)
z siedzibą w J. gm. R. potwierdziła udział M. M.
w rekrutacji w dniu 23 lipca 2025 r. Mając na względzie, że decyzja o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego zawiera pouczenie, o tym że świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje, jeśli w czasie jego pobierania osoba niezdolna do pracy wykorzystuje je w sposób niezgodny z celem tego świadczenia oraz zobowiązanie do poinformowania o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, organ uznał wypłacone świadczenie rehabilitacyjne za okres od 1 lipca do 31 lipca 2025 r. za nienależnie pobrane.

W odwołaniu M. M. wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu rentowego, bowiem od 22 lipca 2024 r. do 30 listopada 2024 r. przebywała
na zwolnieniu lekarskim. Jednocześnie w tym samym roku ubezpieczona podjęła się leczenia psychiatrycznego w związku z nasilającymi się epizodami depresji, spowodowanymi m. in. sytuacją w miejscu pracy. Z dniem 31 sierpnia 2024 r ubezpieczona zakończyła pracę
w Komendzie (...) W lipcu 2025 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego do dni 25 listopada 2025 r. Wiedząc, że okres świadczenia rehabilitacyjnego wkrótce się skończy, ubezpieczona postanowiła wysłać zgłoszenie na ofertę pracy w firmie (...) Rozmowa odbyła się 23 lipca 2025 r. Po kilku dniach skontaktował się z ubezpieczoną dział HR z informacją
o pozytywnym rozpatrzeniu jej kandydatury. W trakcie rozmowy ubezpieczona nie uzyskała zysków finansowych, ani nie podpisywała żadnego zobowiązania czy umowy. Następnie 31 lipca 2025 r. w trakcie wizyty u lekarza prowadzącego leczenie ubezpieczona skonsultowała z nim ewentualny powrót do aktywności zawodowej, w odpowiedzi na co lekarz, mając na względzie poprawę stanu zdrowia, nie sprzeciwił się podjęciu nowej pracy. W dniu 11 sierpnia 2025 r. ubezpieczona uzyskała zdolność do pracy i niezwłocznie złożyła w oddziale ZUS oświadczenie o rezygnacji z prawa do świadczenia rehabilitacyjnego z dniem podpisania umowy o pracę, tj. 13 sierpnia 2025 r., tym samym w ocenie ubezpieczonej żądanie zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 do 31 lipca 2025 r. jest krzywdzące i niesprawiedliwe.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał ustalenia faktyczne oraz argumentację prawną zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, nadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii celem ustalenia jaki był stan zdrowia ubezpieczonej w spornym okresie, jakie były zalecenia dotyczące procesu leczenia ubezpieczonej, czy czynności podjęte przez ubezpieczoną w spornym okresie były zgodne
z celem świadczenia rehabilitacyjnego oraz czy miały wpływ na przebieg i proces leczenia ubezpieczonej, jeśli tak, to jaki.

Sąd ustalił, co następuje:

Ubezpieczona M. M. podlegała ubezpieczeniom społecznym w związku z zatrudnieniem Komendzie (...), gdzie ostatnio zajmowała stanowisko pełnomocnika ds. informacji niejawnych. Stosunek pracy ustał z dniem 31 lipca 2024 r. Od kwietnia 2024 r. ubezpieczona zmagała się z depresją. Od tego czasu podjęła specjalistyczne leczenie u dr. G. K. – specjalisty z zakresu psychiatrii.

(dowody:

⚫

dokumentacja medyczna ubezpieczonej k. 1-5v, 8-10v i 12-14v akt zasiłkowych,

⚫

dokumentacja medyczna ubezpieczonej k. 34-35v akt,

⚫

przesłuchanie M. M. – protokół elektroniczny 00:07:26-00:25:17)

Od 22 lipca 2024 r. ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim, zaś od 1 grudnia 2024 r. organ rentowy przyznał jej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres do 30 marca 2025 r. Decyzją z 10 marca 2025 r. ubezpieczonej przyznane zostało prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres od 31 marca do 28 lipca 2025 r., a decyzją z 24 lipca 2025 r. od 29 lipca do 25 listopada 2025 r.

W tym czasie ubezpieczona kontynuowała leczenie specjalistyczne, obejmujące farmakoterapię oraz zalecenie stopniowego przywracania kontaktów międzyludzkich i aktywności prozdrowotnych, w tym zmianę środowiska pracy.

(Dowody:

⚫

przesłuchanie M. M. – protokół elektroniczny 00:07:26-00:25:17,

⚫

decyzje z 3 grudnia 2024 r., z 10 marca 2025 r., z 24 lipca 2025 r. – w aktach zasiłkowych,

⚫

orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS k. 3-3v, 11-11v, 16-16v akt zasiłkowych)

Kierując się zaleceniami lekarza ubezpieczona zaczęła poszukiwać pracy. W związku z pozyskaniem niedawno uprawnień do zajmowania stanowiska ds. BHP składała aplikacje właśnie w tym kierunku. Za pośrednictwem portalu internetowego (...) ubezpieczona złożyła aplikację do (...) sp. z o.o. w J. na stanowisko specjalisty ds. BHP. W dniu 17 lipca 2025 r. ubezpieczona została zaproszona na rozmowę rekrutacyjną zaplanowaną na 23 lipca 2025 r.

Rozmowa odbyła się w siedzibie spółki, trwała około 15-20 minut. Oprócz ubezpieczonej uczestniczył w niej Dyrektor Zakładu J. Z. oraz koordynator ds. bhp. Podczas spotkania ubezpieczona została oprowadzona po zakładzie. Została zaznajomiona z zasadami jego funkcjonowaniem.

W dniu 29 lipca 2025 r. ubezpieczona otrzymała informację o pozytywnym rozpatrzeniu jej kandydatury. Przesłano jej skierowanie na badanie z zakresu medycyny pracy.

W dniu 31 lipca 2025 r. ubezpieczona udała się do lekarza specjalisty z zakresu psychiatrii celem skonsultowania dalszych działań terapeutycznych oraz zapoznania się ze stanowiskiem lekarza w zakresie podjęcia nowej pracy na obecnym etapie leczenia. W efekcie lekarz prowadzący wydał zaświadczenie lekarskie dla celów związanych z badaniem z zakresu medycyny pracy, stwierdzając brak przeciwskazań psychiatrycznych do podjęcia czynności zawodowych.

W dniu 4 sierpnia 2025 r. ubezpieczona odbyła badanie psychologiczne, a w dniu 6 sierpnia 2025 r. badanie lekarskie z zakresu medycyny pracy, na podstawie którego stwierdzono zdolność do pracy.

Umowa o pracę została zawarta przez ubezpieczoną w dniu 13 sierpnia 2025 r.

(Dowody:

⚫

przesłuchanie M. M. – protokół elektroniczny 00:07:26-00:25:17,

⚫

dokumentacja medyczna ubezpieczonej - k. 1-5v, 8-10v i 12-14v akt zasiłkowych,

⚫

dokumentacja medyczna ubezpieczonej - k. 34-35v akt,

⚫

zaświadczenie lekarskie z dnia 31 lipca 2025 r. - k. 7 akt,

⚫

pismo z 13 listopada 2025 r. - k. 30-30v akt,

⚫

orzeczenie z zakresu medycyny pracy - k. 10 akt pracowniczych,

⚫

orzeczenie psychologiczne - k. 9 akt pracowniczych,

⚫

skierowanie na badania lekarskie - k. 8 akt pracowniczych,

⚫

umowa o pracę - k. 2-2v akt pracowniczych)

W dniu 11 sierpnia 2025 r. ubezpieczona osobiście złożyła do organu rentowego oświadczenie o rezygnacji z prawa do świadczenia rehabilitacyjnego z dniem podjęcia pracy
i wyrażeniu zgody na zmianę przez ZUS decyzji przyznającej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. W dalszym ciągu ubezpieczona przyjmuje leki, niemniej poprawa stanu zdrowia spowodowała, że lekarz prowadzący leczenie zdecydował o odstawieniu leków nasennych.

(Dowody:

⚫

oświadczenie - k. 8 akt,

⚫

przesłuchanie M. M. – protokół elektroniczny 00:07:26-00:25:17)

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję.

(fakt bezsporny)

Sąd zważył, co następuje:

Z odwołania wynika, że ubezpieczona nie kwestionowała zaskarżonej decyzji w zakresie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 do 12 sierpnia 2025 r. Przedmiotem postępowania było zatem wyłącznie prawo do świadczenia rehabilitacyjnego
za okres od 1 do 31 lipca 2025 r., a także zasadność nałożonego na ubezpieczoną obowiązku zwrotu wypłaconego za ten okres świadczenia.

Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie Sąd ustalił na podstawie dokumentów, których prawdziwość nie była przez strony kwestionowana oraz zeznań ubezpieczonej. Sąd uznał zeznania ubezpieczonej za wiarygodne. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy ubezpieczona wypowiadała się w sposób spójny i konsekwentny.

Sąd na podstawie art. 278 § 1 a contrario pominął wniosek o dopuszczenie dowodu
z opinii biegłego psychiatry, bowiem okoliczności sprawy nie wymagały wiadomości specjalnych,. Zakres przedmiotowy wymagających ustalenia okoliczności znajduje bezpośredni wyraz w zawartej w aktach sprawy dokumentacji, w szczególności
w dokumentacji zasiłkowej, medycznej oraz pracowniczej, których treść nie była przez strony kwestionowana. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, dowód z opinii biegłego nie służy uzupełnieniu twierdzeń strony o faktach czy nawet do czynienia ustaleń w zakresie faktów możliwych do stwierdzenia na podstawie innych środków dowodowych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2013 r., III BP 4/12, LEX 1511151).

Organ rentowy w przedmiotowej sprawie dokonał oceny prawa do spornego świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy zasiłkowej. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego) za cały okres tego zwolnienia. Podstawą odmowy prawa
do zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego), a w konsekwencji zwrotu wypłaconego za sporny okres świadczenia, była ta część przepisu, która dotyczy nadużycia prawa do zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego) w postaci wykorzystania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem.

Zachowaniem niezgodnym z celem zwolnienia określić można takiego typu postępowanie, które w powszechnym odczuciu jest nieodpowiednie dla osoby chorej i może nasuwać wątpliwości co do rzeczywistego stanu zdrowia ubezpieczonego. Tę wiarygodność mogą podważyć szczególnie takie zachowania się pracownika, jak: wyjazd w celach turystycznych, podejmowanie innej pracy zarobkowej lub wykonywanie różnych robót w zakresie własnym, np. budowa domu, praca w ogródku czy w obejściu (I. Jędrasik-Jankowska, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Omówienie (w:) Prawo socjalne Komentarze, art. 17). Wykorzystywaniem zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia jest zawsze wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. Celem zwolnienia od pracy jest zaś odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, stąd w jego osiągnięciu przeszkodą mogą być wszelkie zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14.12.2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338).

Za zachowania niezgodne z celem zwolnienia w orzecznictwie uznano m.in.: nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 lipca 1991 r., III AUr 144/91), wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, demontaż okien w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej w celu wykorzystania ich dla potrzeb własnych (wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 1999 r., I PKN 553/98, OSNP 2000, nr 5, poz. 185), udział w wycieczce zagranicznej – pielgrzymce (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 1999 r., I PKN 308/99, OSNP 2001/5/154). W wyroku z 2 kwietnia 1998 r., I PKN 14/98, OSNP 1999/6/210 Sąd Najwyższy wskazał jednak, że udział pracownika we własnym ślubie w czasie zwolnienia lekarskiego zawierającego adnotację „chory może chodzić”, nie koliduje z obowiązkami pracowniczymi i nie może być uznany za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

W wyroku z 26 lipca 2011 r., I PK 22/11, OSNP 2012/19-20, poz. 235 Sąd Najwyższy wskazał, że jeśli pracownik mógł wykonywać czynności niezbędne życiowo, takie jak wyjście do apteki, na zakupy czy krótki spacer, to w sytuacji poszerzenia tych czynności o inne zbędne zajęcia, ma miejsce niezgodne z celem wykorzystanie zwolnienia lekarskiego. Wielogodzinne wyjście do galerii handlowej, w tym długotrwała gra na automatach, nie stanowią czynności niezbędnych. Wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy jest przy tym zawsze wykorzystywaniem zwolnienia niezgodnie z jego celem. Celem zwolnienia od pracy jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy.

Mając na uwadze przedstawione rozważania, w ocenie Sądu, zachowanie ubezpieczonej w dniu 23 lipca 2025 r., nie pozostawało w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego. Na rzecz tego stanowiska wskazywały następujące argumenty:

Po pierwsze, przeprowadzona rozmowa rekrutacyjna była krótka. Trwała około 15-20 minut. Ograniczona była do rozstrzygnięcia podstawowych kwestii, tj. samego faktu zatrudnienia, daty podjęcia pracy, doświadczenia ubezpieczonej i tego jak reaguje na zapach
i widok odpadów zwierzęcych. Odbyła się ona w siedzibie spółki w J. gm. R.. Nic nie wskazuje na to, aby rozmowa ta w sposób negatywny odbiła się na jej stanie psychicznym, a wręcz przeciwnie stan ten uległ poprawie, o czym świadczy konsultacja
z lekarzem prowadzącym leczenie przed podpisaniem umowy o pracę oraz odstawienie leków nasennych.

Po drugie, udział w rozmowie wpłynął na ubezpieczoną pozytywnie, dał jej zarówno motywację i potwierdzenie, że da radę ponownie pracować, mimo braku doświadczenia praktycznego na stanowisku specjalisty BHP.

Po trzecie, ubezpieczona pozostawała w stałym kontakcie z lekarzem prowadzącym leczenie, regularnie konsultowała swój stan zdrowia, stosowała się do zaleceń lekarza. Z porównania dokumentacji medycznej z maja, czerwca i lipca 2025 r. wynikało, że stan zdrowia ubezpieczonej uległ poprawie, co przejawiało się w redukcji niepokoju, rzadszym odczuwaniu zmęczenia i senności w ciągu dnia oraz większą motywacją w podejmowaniu codziennych aktywności.

Po czwarte, udział w rozmowie rekrutacyjnej co do zasady nie może być kwalifikowany jako przejaw nadużycia prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Tylko w szczególnych przypadkach, np. długotrwałych, wieloetapowych procesów rekrutacyjnych nie jest to wykluczone. Udział w rozmowie rekrutacyjnej mieści się w granicach zwykłej dbałości o własne sprawy i co do zasady nie koliduje z celem zwolnienia lekarskiego. W procesie judykacyjnym sądy posługują się bowiem zwykle egzemplifikacjami (dowodzą tego też motywy niniejszego wyroku).

Resumując, w przedmiotowej sprawie zachowanie ubezpieczonej nie wyczerpywało dyspozycji art. 17 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy zasiłkowej, a w konsekwencji także art. 84 ust. 1, 1a, ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy systemowej, co skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że ubezpieczonej przysługuje prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 1 do 31 lipca 2025 r. oraz zwolnieniem jej z obowiązku zwrotu wypłaconego za ten okres świadczenia wraz z odsetkami (art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.).

sędzia Andrzej Kurzych