Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 maja 2025 roku

Sąd Rejonowy w Toruniu, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Beata Szymańska

Protokolant: sekr. sąd. Michał Ziółkowski

po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2025 roku w T.

na rozprawie

sprawy M. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Ł.

o zasiłek chorobowy

w związku z odwołaniem od decyzji z dnia 19 lutego 2024 roku, znak: (...)

oddala odwołanie.

Asesor sądowy Beata Szymańska

Sygn. akt: IV U 105/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 lutego 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. na podstawie art. 17 ust. 1, art. 66 i art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U.2023r. poz. 2780 ze zm.) oraz oraz na podstawie art. 84 ust. 1 -1 a, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1230, ze zm.) odmówił ubezpieczonej M. K. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku i zobowiązał ją do zwrotu wypłaconego za ten okres i nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.433,73 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie w powołanymi przepisami, nienależnie pobranymi świadczeniami są:

- świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia,

- świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Dalej organ wskazał, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Kolejno organ podał, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek są zobowiązani do ustalania prawa do zasiłku i jego wypłaty oraz są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych, co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że:

1.  na wnioski składane między 09/2023 a 01/2024 Oddział ustalił uprawnienia i wypłacił odwołującej zasiłek chorobowy m. in. za okres od 04-10-2023 do 31-01-2024 z tytułu zatrudnienia od dnia 01-09-2021 jako pracownik w Szkole Podstawowej w Ł. NIP: (...), po wypłacie przez płatnika wynagrodzenia w myśl art. 92 KP w okresach od 14-06-2023 do 16-06-2023 oraz od 04-09-2023 do 03-10-2023;

2.  zasiłek został wypłacony z podstawy wymiaru w wysokości 3 807,07 zł (stawka dzienna w wys. 101,52 zł);

3.  w dniu 17-01-2024 Wydział Zasiłków wszczął z Uniwersytetem (...) postępowanie wyjaśniające na okoliczność prawidłowości wykorzystywania przez odwołującą zwolnień lekarskich wystawionych w w/wym. okresie – biorąc pod uwagę zgłoszenie do ubezpieczeń z tytułu przystąpienia do studiów od dnia 01-10-2023;

4.  o postępowaniu odwołująca została poinformowana pismem z 17-01-2024;

5.  w odpowiedzi z dnia 05-02-2024 Uniwersytet (...) poinformował, że w dniach 13,20,27.10.2023, 17,24.11.2023, 8.12.2023 i 12,19.01.2024 odwołująca uczestniczyła w zajęciach przewidzianych w cyklu kształcenia I roku w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu (...)

Organ zaznaczył, że czas zwolnień lekarskich nie może być traktowany, jako równoważny okresowi urlopu wypoczynkowego, urlopu bezpłatnego czy innych dni wolnych od pracy, w których to okresach pracownik decyduje o sposobie spędzania czasu całkowicie swobodnie. Wyjazd na zajęcia w ramach studiów nie jest zaś „zwykłą czynnością życia codziennego”, którą ubezpieczony w czasie orzeczonej niezdolności do pracy musiałby wykonać. W związku z powyższym, zdaniem organu zwolnienia lekarskie w całym okresie od 04-10-2023 do 31-01-2024 uznaje się za nienależnie pobrane ze względu na nieprawidłowe ich wykorzystywanie.

(decyzja – akta zasiłkowe)

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez stwierdzenie, że odwołująca nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłku chorobowego w kwocie 12 433,73 zł za okres od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku wraz z odsetkami. Ponadto odwołująca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Na uzasadnienie swojego stanowiska ubezpieczona wskazywała, że od 1 września 2021 roku jest zatrudniona w Szkole Podstawowej w Ł. na stanowisku nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej – zgodnie z posiadanym wykształceniem, a w ramach zajmowanego stanowiska uczy dzieci w przedziale wiekowym 6-9 lat. Podała, że w 2022 roku wzięła udział w procesie rekrutacyjnym do Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu (...) W dniu 22 września 2022 roku została jednak wydana decyzja Rektora Uniwersytetu (...) o odmowie przyjęcia odwołującej do Szkoły Doktorskiej.

Dalej odwołująca podała, że podczas pracy w Szkole Podstawowej w Ł. w 2023 roku, zmagała się z nawracającymi przeziębieniami oraz częstymi infekcjami. W trakcie przysługującej jej przerwy wakacyjnej w roku 2023 wykonała szczegółowe badania krwi, po których była hospitalizowana przez kilka dni. Podczas pobytu w szpitalu wykonano szereg badań specjalistycznych, dzięki którym w trybie pilnym otrzymała skierowanie do poradni hematologicznej przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym (...) Kolejno odwołująca podała, że w dniu 18 sierpnia 2023 roku otrzymała rekomendację do Szkoły Doktorskiej od promotora studiów magisterskich i to spowodowało, że ponownie podjęła decyzję, aby wystartować w procesie rekrutacji do Szkoły Doktorskiej. Decyzja o rekrutacji zbiegła się przy tym z diagnozą tj. (...) Przyczyną tej diagnozy była obniżona odporność spowodowana ciągłymi infekcjami przenoszonymi przez dzieci w ramach nauczania wczesnoszkolnego. Ubezpieczona wskazała, że lekarz prowadzący specjalista hematolog nie wyraził zgody na powrót przez nią do nauczania wczesnoszkolnego, wskazując, iż jest to zagrożenie dla życia i zdrowia ubezpieczonej. Odwołująca otrzymała wówczas informację, że jeżeli stan zdrowia uległby poprawie, mogłaby wrócić do pracy, niemniej jednak nie jest możliwy powrót do pracy z dziećmi, bowiem jest to dla niej praca niebezpieczna. Odwołująca wskazała przy tym, że jedynym zaleceniem było przyjmowanie kwasu foliowego i unikanie wyziębień szczególnie rąk i stóp. Lekarz prowadzący zasugerował również konieczność przekwalifikowania zawodowego w celu wyeliminowania stanu zagrożenia. Ubezpieczona podała, że nie miała zakazu kontaktu z każdym napotkanym człowiekiem, lecz unikanie wyłącznie skupisk dzieci, mogących przenosić choroby, które były dla niej zagrożeniem. Mając na względzie zalecenia lekarza oraz fakt, iż leczenie nie stanowiło przeszkody do uczestnictwa w procesie kwalifikacyjnym, ubezpieczona nie zrezygnowała z rekrutacji do Szkoły Doktorskiej. Odwołująca pokreśliła bowiem, że studia doktoranckie miały na celu umożliwić jej powrót na rynek pracy i nastrajały ją pozytywnie w przeciwieństwie do pobytów w szpitalu. Wpływały one pozytywnie na jej samopoczucie i dawały motywację do leczenia. Ubezpieczona podkreśliła przy tym, że nie uczestniczyła we wszystkich zajęciach, ograniczając swój udział do incydentalnej obecności i wynikającej wyłącznie z zajęć obowiązkowych, których nie można było przesunąć na inny termin. Odwołująca zaznaczyła nadto, że pomimo incydentalnego uczestnictwa w zajęciach doktoranckich – jej stan zdrowia nie uległ pogorszeniu oraz nie wpłynęło to na nią negatywnie. Wskazała, że w tracie zwolnienia lekarskiego nie wykonywała czynności uciążliwych, a jej aktywność była wymuszona okolicznościami. W jej ocenie przystąpienie do studiów doktoranckich nie było sprzeczne z celem dla jakich przyznawany jest zasiłek chorobowy, tym bardziej, iż ubezpieczona otrzymała zgodę od lekarza prowadzącego ze wskazaniem, że nie ma żadnych przeciwskazań do studiowania.

Dalej odwołująca powołała się na liczne orzecznictwo w odniesieniu do przesłanki wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem zwolnienia. Przywołała również orzeczenia dotyczące problematyki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, z których wynika, że organ rentowy może domaga się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tylko wtedy, gdy pobierającemu świadczenie można przypisać złą wolę. Może to nastąpić wtedy, gdy pobierający świadczenie wiedział, że mu się ono nie należy. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo i innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. W ocenie ubezpieczonej, w przedmiotowej sprawie takie przesłanki zaś nie zachodzą.

(odwołanie k. 3-7)

W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie k. 34-35)

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały zajęte stanowiska.

Sąd ustalił, co następuje.

Ubezpieczona M. K. podlegała ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej w Ł..

(okoliczność bezsporna)

W ramach zatrudnienia w Szkole Podstawowej w Ł. ubezpieczona uczyła dzieci w przedziale wiekowym 6-9 lat. W roku 2023 roku u odwołującej występowały częste infekcje, w związku z czym podczas przerwy wakacyjnej w 2023 roku ubezpieczona wykonała badania krwi, które wskazywały na potrzebę pogłębienia diagnostyki. W ramach dalszych badań, okazało się, że ubezpieczona cierpi na (...)

Ubezpieczona M. K. w dniu 28 sierpnia 2023 roku, w dniach od 19 września 2023 roku do 23 września 2023 roku, w dniu 27 września 2023 roku oraz w dniu 4 października 2023 roku przebywała w Szpitalu (...) Rozpoznano u niej (...) z przeciwciałami typu zimnego i ciepłego, (...)

(dowód: przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52, historia zdrowia i choroby pacjenta, k. 57-60, karty informacyjne k. 17-24)

W związku z powyższym rozpoznaniem (...) odwołująca była niezdolna do pracy w okresie od 14 czerwca 2023 roku do 16 czerwca 2023 roku oraz od 4 września 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku.

Za okres od 14 czerwca do 16 czerwca 2023 roku oraz od 4 września 2023 roku do 3 października 2023 roku płatnik składek wypłacił odwołującej wynagrodzenie chorobowe.

Za dalsze okresy płatnik składek zwrócił się zaś do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę na rzecz odwołującej zasiłku chorobowego na podstawie kolejno składanych wniosków:

a.  z dnia 29 września 2023 roku za okres od 4 października 2023 roku do 31 października 2023 roku na podstawie zwolnienia lekarskiego seria (...)

b.  z dnia 2 listopada 2023 roku za okres od 1 listopada 2023 roku do 3 grudnia 2023 roku na podstawie zwolnienia lekarskiego seria(...)

c.  z dnia 6 grudnia 2023 roku za okres od 4 grudnia 2023 roku do 3 stycznia 2024 toku na podstawie zwolnienia lekarskiego seria (...)

d.  z dnia 5 stycznia 2023 roku za okres od 4 stycznia 2024 roku do 31 stycznia 2024 roku na podstawie zwolnienia lekarskiego seria (...)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił na rzecz odwołującej zasiłek choroby za w/w okresy.

(okoliczności bezsporne, nadto dowód: druk (...) oraz druki (...) karta zasiłkowa – zawarte w aktach zasiłkowych)

Odwołująca w 2022 roku brała udział w procesie rekrutacyjnym do Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu (...)Decyzją Rektora (...) z dnia 22 września 2022 roku odmówiono odwołującej przyjęcia do Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu (...) w roku akademickim 2022/2023 w dyscyplinie pedagogika.

(dowód: decyzja z dnia 22 września 2022 roku k. 30)

W czerwcu 2023 roku odwołująca ponownie rozpoczęła proces rekrutacji do Szkoły Doktorskiej. W dniu 18 sierpnia 2023 roku odwołująca otrzymała rekomendację do szkoły doktorskiej od promotora studiów magisterskich.

(dowód: oświadczenie k. 29, rekomendacja k. 31-31v)

Ubezpieczona pomyślnie przeszła rekrutację i w dniu 1 października 2023 roku rozpoczęła kształcenie w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu (...) W związku z tym, odwołująca z dniem 1 października 2023 roku została zgłoszona z tego tytułu do ubezpieczeń społecznych.

(okoliczność bezsporna, nadto dowód: wydruk tytułów ubezpieczenia – akta zasiłkowe)

W ramach podjętych studiów doktoranckich, ubezpieczona M. K. uczestniczyła w zajęciach dydaktycznych odbywających się stacjonarnie na uczelni w B. w dniach 13,20,27 października 2023 roku, w dniach 17, 24 listopada 2023 roku, w dniu 8 grudnia 2023 roku oraz w dniach 12 i 19 stycznia 2024 roku.

(okoliczność bezsporna, nadto dowód: pismo z (...) z dnia 26 stycznia 2024 roku – akta zasiłkowe, przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52)

Zajęcia, w których uczestniczyła odwołująca trwały od godziny 9:00 do godziny 12:00-14:00. Na zajęcia ubezpieczona była zawożona z K. (miejsca jej zamieszkania) samochodem przez jej rodziców, w celu uniknięcia kontaktu z innymi osobami w środkach transportu publicznego. Zajęcia odbywały się w grupach liczących od 10 do 20 osób. Gdy były zajęcia specjalistyczne odwołująca była sama z prowadzącym, lecz co do zasady, zajęcia w których uczestniczyła odwołująca w okresie od 13 października do 19 stycznia 2024 roku miały charakter zajęć ogólnych. Zajęcia odbywały się w sali, a każdy ich uczestnik siedział w osobnej ławce i pracował w ramach swojego przydziału zadań, swojej dyscypliny. Odwołująca nie wzięła udziału we wszystkich zajęciach.

(dowód: przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52, zeznania świadka G. K. e-protokół 00:02:02 – 00:27:22 k. 57-58)

Poza uczestnictwem w zajęciach stacjonarnych aktywność odwołującej związana ze studiami była ograniczona. Korzystała ona z bibliotek internetowych, a w razie potrzeby kupowała książki. Spotkania z promotorem pracy doktoranckiej odbywały się za pośrednictwem aplikacji T. lub drogą mailową.

(dowód: przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52)

Odwołująca musiała być obecna na zajęciach stacjonarnych w B., bo w przeciwnym razie byłaby skreślona z listy studentów. Tylko sporadycznie można było porozumieć się co do jakichś nieobecności.

(dowód: przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52)

Oprócz uczestnictwa w zajęciach Szkoły Doktorskiej odwołująca nie podejmowała innych aktywności. Jej matka G. K. robiła zakupy i przygotowywała posiłki. Odwołująca wychodziła jedynie do lekarza i do apteki.

(dowód: zeznania świadka G. K. e-protokół 00:02:02 – 00:27:22 k. 57-58)

W związku z rozpoznaną u odwołującej (...), lekarz prowadzący – E. C. zalecała ubezpieczonej, by często wykonywała morfologię krwi i utrzymywała odpowiednią dietę.

Nadto, od początku leczenia lekarz prowadzący polecał odwołującej przekwalifikowanie, z uwagi na niemożność kontynuacji pracy z dziećmi.

(dowód: zeznania świadka E. C. e-protokół 00:01:44 – 00:23:42 k. 235-236, przesłuchanie ubezpieczonej e-protokół 00:31:22 – 01:07:12 k. 50v-52)

W ramach zaleceń lekarskich było również niedopuszczanie do wyziębienia organizmu, ze szczególną troską o ciepłotę dłoni i stóp.

(dowód: karta informacyjna k. 19)

Ubezpieczona w dniach od 8 października 2023 roku do 12 października 2023 roku oraz w dniach od 14 grudnia 2023 roku do 18 grudnia 2023 roku przebywała w (...) w W.. Stwierdzono u niej ciężką (...).

(dowód: karty informacyjne leczenia szpitalnego k. 11-12 oraz 15-16)

W dniu 4 marca 2024 roku lekarz E. C. stwierdziła u ubezpieczonej brak przeciwwskazań do podjęcia studiów.

(dowód: informacja dla lekarza kierującego k. 9, zeznania świadka E. C. e-protokół 00:01:44 – 00:23:42 k. 235-236)

Decyzją z dnia 19 lutego 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. odmówił M. K. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w łącznej kwocie 12.433,73zł. Na wskazaną kwotę składają się należność główna w kwocie 12.182,40zł oraz odsetki w kwocie 251,33zł.

(dowód: decyzja z dnia 19 lutego 2024 roku – akta zasiłkowe)

Zaświadczeniem z dnia 8 maja 2024 roku lekarz prowadzący stwierdził u odwołującej brak przeciwskazań do powrotu do pracy. Od tego czasu odwołująca przebywa na urlopie z uwagi na brak możliwości powrotu do pracy z dziećmi.

(dowód: zaświadczenie k. 48, zeznania świadka G. K. e-protokół 00:02:02 – 00:27:22 k. 57-58)

(...) to choroba nabyta, związana z nieprawidłową funkcją układu odpornościowego. W organizmie dochodzi do wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko krwinkom czerwonym. Taka sytuacja prowadzi do hemolizy, czyli rozpadu erytrocytów, spadku hemoglobiny, wzrostu bilirubiny i wartości LDH. Przyczyną pojawienia się przeciwciał może być m. in. infekcja wirusowa lub bakteryjna. U odwołującej stwierdzono obecność przeciwciał przeciwko wirusowi E. B. ( (...)). Prawdopodobnie wystąpiło wytworzenie przeciwciał przeciw temu wirusowi, które to przeciwciała zaatakowały także krwinki czerwone, jest to tzw. reakcja krzyżowa. Mogą istnieć także przeciwciała przeciw innym patogenom (bakterie i inne wirusy), które reagują krzyżowo z antygenami na powierzchni własnych krwinek. Każda infekcja może być powodem nagłej hemolizy w wyniku reakcji krzyżowej, prowadzącej do spadku hemoglobiny do krytycznych wartości (6g%). Stwierdzono obecność przeciwciał ciepłych i zimnych, co oznacza, że zarówno w warunkach prawidłowej ciepłoty ciała, jak i w warunkach wychłodzenia może dochodzić do reakcji hemolitycznej. Leczenie polega na podawaniu leków, podawaniu (...) w przypadku krytycznej niedokrwistości i unikaniu czynników wywołujących reakcje immunologiczne krzyżowe, czyli unikaniu infekcji poprzez rezygnację z przebywania w skupiskach ludzi, zwłaszcza w okresie jesienno – zimowym, unikaniu wyziębienia, szczególnie rąk i stóp.

W przypadku odwołującej uzasadnione były zwolnienia (...). W zaleceniach, pomimo, że zapisano „może chodzić” należało w szczególności unikać kontaktu z ludźmi. Dlatego nie można wykluczyć, że wyjazd na zajęcia na uczelni w dniach: 13 października 2023 roku, 20 października 2023 roku, 27 października 2023 roku nie naraził wnioskodawczyni na infekcję, która spowodował zapalenie płuc i konieczność przerwania leczenia R.. Kolejne wyjazdy na zajęcia uniwersyteckie do B. w dniach 17 i 24 listopada 2023 r. oraz 8 grudnia 2023 roku były prawdopodobnie przyczyną kolejnego spadku hemoglobiny z koniecznością hospitalizacji 14 grudnia 2023 roku z powodu spadku wartości hemoglobiny i podanie (...)Nie zawsze musi bowiem wystąpić pełnoobjawowa infekcja wirusowa, żeby pojawiła się hemoliza i anemizacja. Czasem wystarczy tylko kontakt z osobą zainfekowaną, lub wyziębienie stóp i rąk, żeby u osoby z zaburzeniami odpornościowymi wystąpił atak astmy lub hemoliza krwinek w wyniku reakcji krzyżowych odpornościowych. Poziom hemoglobiny w dniu 3 stycznia 2024 roku to: (...)Pobyt na uczelni w dniu 12 i 19 stycznia 2024 roku prawdopodobnie nie naraził wnioskodawczyni na infekcję i nie wystąpiła anemizacja.

Wyjazdy w okresie jesienno-zimowy narażały wnioskodawczynię na wyziębienie rąk i nóg. Czasem tylko takie czynniki mogą wywołać anemizację. W okresie od maja 2024 roku uznano u odwołującej zdolność do pracy, albowiem warunki atmosferyczne, pogodowe poprawiły się i wyziębienie kończyn stało się rzadkością.

Przy schorzeniu, które uwarunkowane jest narażeniem na infekcje, wychłodzeniem kończyn, należy przestrzegać w sposób szczególny unikania infekcji i właśnie narażenia na wychłodzenie kończyn. Nieprzestrzeganie tych zaleceń wiąże się z wystąpieniem objawów choroby, pogorszeniem stanu zdrowia odwołującej i przedłużeniem okresu jej niezdolności do pracy. Udział odwołującej w zajęciach uczelnianych w okresie od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku, podczas gdy korzystała ze zwolnienia lekarskiego, było niestosowne do zalecenia. Narażało ją na działanie niekorzystnych warunków atmosferycznych z wyziębieniem kończyn i nie wykluczało możliwości kontaktu z osobami zainfekowanymi i chorymi. Orzekana w tym okresie miała kilkakrotny spadek hemoglobiny, który wymagał przetoczenia (...) a także przebyła infekcje z zapaleniem płuc.

(dowód: opinia sądowo-lekarska biegłego z zakresu chorób wewnętrznych k. 148-151)

U odwołującej potwierdzono (...) mieszaną z obecnością zarówno przeciwciał zimnych jak i ciepłych. Przeciwciała typu zimnego niszczące erytrocyty, najsilniej reagują w temperaturze poniżej 32 stopni Celsjusza. Przyczyny tworzenia się przeciwciał mają charakter pierwotny lub wtórny, najczęściej jako wynik zakażeń m. in. (...) W leczeniu najważniejsze jest zapewnienia ciepła, przetaczanie (...) warunkach podgrzewania kanału doprowadzającego do żyły.

Infekcje wirusowe mogą również powodować powstawanie w organizmie przeciwciał typu ciepłego. Przeciwciała tego typu największą aktywność wykazują w temperaturze 37 st. C. Autoprzeciwciała zwykle reagują z wieloma antygenami, rzadko wykazują swoistość dla pojedynczych antygenów. W (...) typu mieszanego niszczenie erytrocytów odbywa się głównie w śledzionie, prowadząc do hemolizy zewnątrznaczyniowej. Proces hemolizy wtórny do infekcji, najczęściej ma charakter samoograniczający.

Mimo profilaktyki, u opiniowanej obserwowano infekcje. W październiku 2023 roku odwołująca była hospitalizowana w Oddziale Wewnętrznym z powodu infekcji górnych dróg oddechowych z jednoczesnym pogłębieniem (...) wymagając przetoczenia (...) Podobnie z grudniu 2023 r. wymagała przetoczenia (...)zgłaszając wcześniej na wizycie ambulatoryjnej w Poradni Hematologicznej (05.12.2023r.) objawy infekcji.

U wnioskodawczyni niestabilny obraz morfologii krwi, istotne kliniczne podejrzenie mononukleozy zakaźnej (dodatni objaw serologiczny, znacznego stopnia hepatosplenomegalia, hemoliza), wskazanie unikania zmian temperatury przy wyjściach na zewnątrz pomieszczeń, były wskazaniem do wystawienia (...), jednak z przeciwskazaniem do uczestniczenia, nawet w jednodniowych zjazdach Szkoły Doktorskiej. Zakreślając w (...) pole „może chodzić” dotyczy poruszania w obrębie miejsca zamieszkania lub wyjątkowego wyjścia z domu, jeżeli stan zdrowia pozwala, w celu rozwiązania jedynie pilnej sprawy osobistej, co nie dotyczy uczestnictwa w zajęciach Szkoły Doktorskiej.

(dowód: opinia sądowo-lekarska biegłego hematologa k. 183-190)

Sąd zważył, co następuje.

Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, w tym zawartych w aktach zasiłkowych, których prawdziwość i rzetelność nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd również nie znalazł podstaw do podważenia ich autentyczności i wiarygodności.

Sąd oparł się nadto na dowodzie z zeznań świadków G. K. i E. C. oraz dowodzie z przesłuchania ubezpieczonej M. K..

Zeznania wymienionych świadków i oświadczenia odwołującej Sąd ocenił za wiarygodne w zakresie, w którym ich treść korespondowała ze sobą i pozostawała w zgodzie z pozostałym materiałem dowodowym.

Sąd przede wszystkim uznał za niewiarygodne depozycje odwołującej M. K. w części, w jakiej podała, że lekarz prowadzący od początku leczenia wskazywał na brak przeciwwskazań do podjęcia studiów w celu zmiany kwalifikacji zawodowych. Oprócz oświadczeń samej ubezpieczonej w tym przedmiocie, brak jest bowiem w zgromadzonym materiale dowodowym jakiegokolwiek potwierdzenia, aby odwołująca faktycznie konsultowała z lekarzem prowadzącym chęć rozpoczęcia takiej formy edukacji w okresie spornym. Nie wynika to w szczególności z zeznań świadka E. C. – lekarza prowadzącego, który nie był w stanie umiejscowić w czasie pierwszej rozmowy z odwołującą w kwestii podjęcia przez nią studiów. Co istotne świadek podał, że nie wyklucza, że moment wystawienia zaświadczenia z 4 marca 2024 roku był chwilą, kiedy po raz pierwszy pojawił się ten temat ze strony pacjentki. Świadek konsekwentnie wskazywał natomiast, że od początku leczenia zalecał odwołującej przekwalifikowanie, jednakże to, zdaniem Sądu, absolutnie nie jest jednoznaczne z akceptacją przez lekarza prowadzącego podjęcia przez pacjenta studiów jeszcze w trakcie zwolnienia lekarskiego. Sugestia zmiany kwalifikacji może (i powinna zresztą) dotyczyć okresu po rekonwalescencji i odzyskaniu przez pacjenta zdolności do pracy. Co istotne, sam świadek nie podawał, że zalecenia dotyczące przekwalifikowania miały dotyczyć bezpośrednio okresu zwolnienia lekarskiego i były równoznaczne ze zgodą na podejmowanie wszelkich czynności związanych z przekwalifikowaniem. O wyrażeniu przez lekarza prowadzącego zgody na podjęcie przez odwołującą studiów, tudzież braku sprzeciwu w tym zakresie, z całą pewnością nie może też świadczyć dokonana przez świadka E. C. ocena możliwości uczestnictwa przez ubezpieczoną w zajęciach szkoły doktorskiej dokonana post factum tj. w dniu rozprawy. Opinia świadka wyrażona w ramach składania zeznań w żadnej mierze nie wskazuje bowiem na to, że świadek już w spornym okresie miał wiedzę o uczestnictwie przez odwołującą w zajęciach Szkoły Doktorskiej i w sposób znany odwołującej akceptował jej zachowanie. Twierdzeń odwołującej co do wiedzy i zgody lekarza prowadzącego o podjęciu przez nią studiów nie potwierdzają również zeznania świadka G. K., która wskazała, że akceptacja lekarza prowadzącego wynika z wystawionego przez niego zaświadczenia lekarskiego, które odwołująca otrzymała później, a nie gdy zaczynała studia. Świadek podała nadto, że nie wie, czy córka wcześniej pytała lekarza prowadzącego, czy może studiować w trakcie zwolnienia chorobowego. Także zgromadzona w aktach dokumentacja medyczna nie zawiera jakiejkolwiek wzmianki w przedmiocie konsultacji odwołującej z lekarzem prowadzącym na temat chęci rozpoczęcia i kontynuowania studiów w Szkole Doktorskiej w B.. Mając to wszystko na uwadze, zdaniem Sądu Rejonowego, oświadczenia odwołującej podyktowane były wyłącznie koniunkturą niniejszego postępowania i chęcią uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia.

W pozostałym zakresie Sąd uznał oświadczenia odwołującej, jako konsekwentne i spójne z pozostałym materiałem dowodowym, za wiarygodne. Analogicznie Sąd ocenił również depozycje świadka G. K.. Zeznania wymienionego świadka nie zawierały bowiem istotnych sprzeczności, a nadto były rzeczowe i logiczne.

Zeznania świadka E. C. – lekarza prowadzącego odwołującej, Sąd w części, w której świadek wypowiadał się w przedmiocie okoliczności wymagających wiadomości specjalnych (objętych tezą dowodową dla powołanych w niniejszej sprawie biegłych) uznał za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia tej sprawy. W toku postępowania, Sąd na zgodny wniosek stron, w celu ustalenia i oceny stanu zdrowia odwołującej, zaleceń lekarskich oraz wpływu czynności podejmowanych przez odwołującą w spornym okresie na przebieg jej leczenia i rekonwalescencji, dopuścił dowód z opinii biegłych internisty i hematologa. Jak zaś wynika z ugruntowanego orzecznictwa, dowód z opinii biegłego z uwagi na wymóg wiadomości specjalnych jest dowodem tego rodzaju, że nie może być zastąpiony inną czynnością dowodową np. zeznaniem świadka, gdyż świadek nie posiada odpowiednich wiadomości specjalnych, mających wpływ na rozstrzygnięcie sporu. Sąd nie może również zastępować biegłego, dokonując własnych ocen w zakresie wymagającym informacji specjalistycznych, ponieważ w ten sposób strony zostają pozbawione możliwości ustosunkowania się do treści i ocen wymagających wiedzy fachowej w toku postępowania dowodowego (por. np. wyrok SA w Poznaniu z 4.08.2022 r., III AUa 29/21, LEX nr 3425628).

Jak już zostało wyżej wskazane, przesłanki medyczne w niniejszej sprawie, Sąd ustalał w oparciu o dowód z opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych oraz biegłego hematologa. Zdaniem Sądu Rejonowego, obie sporządzone opinie były wiarygodne i przydatne dla poczynienia na ich podstawie ustaleń w przedmiotowej sprawie. Złożone opinie są bowiem pełne, sporządzone po wszechstronnej analizie dostępnego w aktach materiału dowodowego, a jasność wywodu zaprezentowanego przez biegłych nie budzi wątpliwości Sądu i zasługuje na pełną aprobatę z uwagi na wszechstronność, rozwagę i logikę wypowiedzi popartą specjalistyczną wiedzą.

Zaznaczyć przy tym należy, że dowód z opinii biegłego hematologa Sąd dopuścił wobec zastrzeżeń odwołującej, co do sporządzenia pierwotnej opinii przez biegłego z zakresu chorób wewnętrznych. Zdaniem odwołującej powołany biegły internista nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w zakresie schorzenia ubezpieczonej, które było leczone w ramach Poradni Hematologicznej. Zdaniem Sądu Rejonowego biegły z zakresu chorób wewnętrznych, jako posiadający ogólną wiedzę medyczną, jest właściwy, aby w sposób fachowy dokonać oceny stanu zdrowia odwołującej i wpływu jej zachowania na przebieg leczenia i rekonwalescencji. Jednakże w celu uniknięcia ewentualnych zarzutów na dalszym etapie postępowania, Sąd uwzględnił wniosek ubezpieczonej i dopuścił dowód z opinii biegłego hematologa, który ostatecznie w całości potwierdził wnioski opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych. Co istotne, opinia biegłego hematologa nie była kwestionowana przez żadną ze stron (w piśmie z dnia 13 marca 2025 roku odwołująca jedynie ogólnie wskazała, że nie zgadza się z wnioskami biegłej, nie podnosząc jednak żadnych konkretnych zarzutów ani wniosków o uzupełnienie, wyjaśnienie opinii, tudzież dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego).

Przechodząc do oceny prawnej, Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie w jakiejkolwiek części.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), dalej jako „ustawa zasiłkowa”, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnieni traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej są niezależne od siebie. Mają samoistny charakter i mają różne zakresy zastosowania. Zaistnienie którejkolwiek z nich skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego. Przez wykorzystywanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem należy rozumieć przy tym wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. Praca zarobkowa odnosi się do ekonomicznej strony życia człowieka, natomiast wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem może dotyczyć każdej działalności ubezpieczonego. Celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, a w osiągnięciu tego celu przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i inne zachowania, utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2022, art. 17, wyrok SN z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006, nr 21-22, poz. 338).

W ocenie Sądu Rejonowego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy doszło do wykorzystania przez ubezpieczoną zwolnień lekarskich wystawionych na okres od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku w sposób sprzeczny z ich celem. M. K. w wymienionym okresie niezdolności do pracy podjęła bowiem studia i w ich ramach uczestniczyła w stacjonarnych zajęciach na uniwersytecie, pomimo, że powinna przebywać w domu i nie narażać się na panujące warunki atmosferyczne oraz kontakt z większą ilością osób – nie tylko dziećmi. Jak wynika z obu sporządzonych w sprawie opinii, w leczeniu (...) najważniejsze jest zapewnienia ciepła, unikanie infekcji poprzez rezygnację z przebywania w skupiskach ludzi, zwłaszcza w okresie jesienno – zimowym, a także unikanie wyziębienia, szczególnie rąk i stóp. Mimo tego typu zaleceń, pozwalających na uniknięcie lub ograniczenie hemolizy i anemizacji, odwołująca zdecydowała się na rozpoczęcie edukacji w Szkole Doktorskiej w B.. Na uwagę przy tym zasługuje, że ubezpieczona miała świadomość, że jej postępowanie nie jest zgodne z zaleceniami lekarza. Sama wskazywała, że aby unikać kontaktu z ludźmi i zmniejszyć ryzyko infekcji, nie korzystała ze środków transportu publicznego, a na zajęcia zawozili ją rodzice. Jej matka – świadek G. K. zeznała też, że ubezpieczona zabierała ze sobą termofor, aby uniknąć wyziębienia organizmu. Ponadto, sama ubezpieczona podkreślała, że uczestnictwo w zajęciach ograniczała do minimum, biorąc udział jedynie w wykładach, na których musiała być obecna dla zaliczenia przedmiotu. Komunikacja z promotorem pracy odbywała się za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość. Wszystkie te okoliczności świadczą w przekonaniu Sądu o tym, że M. K. zdawała sobie sprawę z tego, że jej postępowanie nie jest zgodne z zaleceniami lekarskimi, które musiały być dla niej jasne i zrozumiałe.

Znamienne jest przy tym, iż wbrew twierdzeniom ubezpieczonej, jej zachowanie (tj. udział w zajęciach stacjonarnych w B.) nie pozostawało bez wpływu na przebieg schorzenia, z powodu którego odwołująca przebywała na zwolnieniu lekarskim. W obu sporządzonych opiniach, biegłe zwróciły bowiem uwagę, że mimo profilaktyki, u wnioskodawczyni w spornym okresie obserwowano infekcje. W październiku 2023 roku odwołująca była hospitalizowana w Oddziale Wewnętrznym z powodu infekcji górnych dróg oddechowych z jednoczesnym pogłębieniem (...), wymagając przetoczenia (...). Podobnie z grudniu 2023 r. wymagała przetoczenia (...), zgłaszając wcześniej na wizycie ambulatoryjnej w Poradni Hematologicznej (05.12.2023r.) objawy infekcji. Biegła z zakresu chorób wewnętrznych wskazała przy tym, że to właśnie wyjazdy na uczelnie mogły być prawdopodobną przyczyną infekcji, która spowodowała u odwołującej zapalenie płuc i konieczność przerwania leczenia R., a także przyczyną kolejnego spadku hemoglobiny z koniecznością hospitalizacji 14 grudnia 2023 roku z powodu spadku wartości hemoglobiny i podanie (...). Biegła podkreśliła bowiem, że nie zawsze musi wystąpić pełnoobjawowa infekcja wirusowa, żeby pojawiła się hemoliza i anemizacja. Czasem wystarczy tylko kontakt z osobą zainfekowaną, lub wyziębienie stóp i rąk, żeby u osoby z zaburzeniami odpornościowymi wystąpił atak astmy lub hemoliza krwinek w wyniku reakcji krzyżowych odpornościowych.

W końcowych wnioskach obu sporządzonych opinii biegli jasno i kategorycznie wskazali, iż postępowanie odwołującej było niezgodne z zaleceniami lekarskimi i wiązało się z wystąpieniem objawów choroby, pogorszeniem stanu zdrowia odwołującej i przedłużeniem okresu jej niezdolności do pracy. Biegła z zakresu hematologii wyjaśniła, że niestabilny obraz morfologii krwi u odwołującej, istotne kliniczne podejrzenie mononukleozy zakaźnej (dodatni objaw serologiczny, znacznego stopnia hepatosplenomegalia, hemoliza), zalecenie unikania zmian temperatury przy wyjściach na zewnątrz pomieszczeń, były wskazaniem do wystawienia (...), jednak z przeciwskazaniem do uczestniczenia, nawet w jednodniowych zjazdach Szkoły Doktorskiej. Biegła z zakresu chorób zewnętrznych podkreśliła zaś, że udział odwołującej w zajęciach uczelnianych w okresie od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku był niestosowny do zaleceń, narażał ją na działanie niekorzystnych warunków atmosferycznych z wyziębieniem kończyn i nie wykluczał możliwości kontaktu z osobami zainfekowanymi i chorymi, co wiązało się z wystąpieniem objawów choroby i pogorszeniem stanu zdrowia odwołującej.

Sąd Rejonowy podziela wnioski obu sporządzonych opinii. Jak już bowiem zostało wskazane w ramach oceny dowodów, ustalenia obu biegłych i poczynione na ich podstawie wnioski są spójne, logiczne, należycie uzasadnione i pozbawione jakichkolwiek sprzeczności.

Zważyć przy tym należy, iż jak podnosi się w piśmiennictwie, zachowaniem niezgodnym z celem zwolnienia określić można takiego typu postępowanie, które już w powszechnym odczuciu jest nieodpowiednie dla osoby chorej i może nasuwać wątpliwości co do rzeczywistego stanu zdrowia ubezpieczonego (I. Jędrasik-Jankowska, Prawo socjalne. Komentarz..., art. 17). Zdaniem Sądu meriti, już w swobodnej ocenie społecznej, podjęcie i realizowanie studiów w trakcie orzeczonej niezdolności do pracy może świadczyć o formie intencjonalnego działania ubezpieczonego ukierunkowanego na nadużywanie zwolnienia lekarskiego. Adnotacja na zwolnieniu „chory może chodzić” nie uprawnia bowiem do zajmowania się wszystkimi sprawami życia codziennego. Taki zapis upoważnia jedynie do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego, na przykład poruszania się po mieszkaniu, udania się na zabieg czy kontrolę lekarską (por. m. in. wyrok SA w Katowicach z 12.11.2002 r., III AUa 3189/01, Pr.Pracy 2003, nr 10, poz. 43).

Odwołująca w ramach swojej argumentacji procesowej podnosiła również, że jej zachowanie miało charakter incydentalny i wymuszony okolicznościami, co czyni niezasadnym zastosowanie na kanwie niniejszej sprawy art. 17 ustawy zasiłkowej. Sąd Rejonowy zarzutów tych nie podziela. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w odniesieniu do drugiej przesłanki z art. 17 ustawy zasiłkowej tj. wykonywania pracy zarobkowej, ukształtował się pogląd, iż sporadyczna, incydentalna, wymuszona okolicznościami i nieobciążająca organizmu ubezpieczonego aktywność zawodowa, nie prowadzi do pozbawienia zasiłku chorobowego w oparciu o powołaną regulację. W uzasadnieniu wyroku z 19 lutego 2021 r. (por. sygn. akt I USKP 12/21, OSNP 2021 nr 12, poz. 139) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że jako zasadę należy przyjąć, iż ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Jednak w szczególnych sytuacjach faktycznych prokonstytucyjna wykładnia przez sądy ubezpieczeń społecznych art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej może prowadzić do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja, jaką przewiduje, może być uznana w konkretnym stanie faktycznym za zbyt drastyczną i dolegliwą, a przez to niesłuszną i niesprawiedliwą w kontekście rodzaju innego zajęcia zarobkowego (jego sporadycznego, incydentalnego, wymuszonego okolicznościami charakteru) lub uzyskanego z tego tytułu dochodu niewielkich kwot stanowiących kilkuprocentowy ułamek należnego zasiłku chorobowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., III USK 18/22, LEX nr 3507299).

Sąd Rejonowy w pełni podziela powyższe stanowisko, jednakże w jego ocenie, na kanwie niniejszej sprawy, nie sposób przyjąć, ażeby postępowanie odwołującej miało charakter incydentalny, wymuszony okolicznościami i neutralny dla procesu jej leczenia i rekonwalescencji. W ramach okresów poszczególnych zwolnień lekarskich odwołująca zwykle kilkukrotnie brała udział w zajęciach stacjonarnych Szkoły Doktorskiej w B., a zajęcia trwały co najmniej kilka godzin. Nie sposób zatem uznać, że jej aktywność miała charakter incydentalny. Wniosek taki jest nieuzasadniony również wobec faktu, iż sam proces studiowania miał charakter ciągły i trwały. Udział odwołującej w poszczególnych zajęciach nie stanowił zatem czynności, którą odwołująca musiała podjąć nagle, wskutek szczególnych okoliczności. Przeciwnie, uczestnictwo wnioskodawczyni na wykładach w B. było zaplanowane i całkowicie dobrowolne. Ubezpieczona wprawdzie podnosiła, że rozpoczęła studia w celu zmiany kwalifikacji zawodowych i uniknięcia konieczności codziennego kontaktowania się z liczną grupą dzieci. Przekwalifikowanie było bowiem jednym z zaleceń lekarza prowadzącego. Sądu Rejonowego ta argumentacja nie przekonuje. Odwołująca bowiem już wcześniej brała udział w procesie rekrutacyjnym do Szkoły Doktorskiej w B., jednak w 2022 roku uzyskała negatywny wynik rekrutacji na studia. Jak wynika z jej przesłuchania z tego względu w 2023 roku nie chciała „odkładać w czasie” rozpoczęcia nauki, w szczególności, iż wiązałoby się to z koniecznością wzięcia udziału w kolejnym procesie rekrutacyjnym. Ubezpieczona konsekwentnie podkreślała, że wyniki rekrutacji zbiegły się w czasie z jej diagnozą, lecz proces rekrutacyjny rozpoczął się już wcześniej, jeszcze przed diagnozą. To potwierdza, że sama decyzja o podjęciu studiów i chęć zmiany kwalifikacji nie była uwarunkowana głównie stwierdzoną u ubezpieczonej chorobą. Decyzja ta była podjęta już wcześniej. Pomimo diagnozy oraz świadomości zagrożeń i wynikających z nich przeciwwskazań do uczestnictwa w zajęciach, odwołująca zdecydowała się na realizację wcześniej założonego celu. Opisane okoliczności jednoznacznie wskazują na to, iż udział odwołującej w zajęciach nie był podyktowany wyłącznie okolicznościami związanymi z chorobą, ale wcześniejszymi założeniami ubezpieczonej, związanymi z rozwojem jej edukacji i kariery zawodowej.

Mając powyższe na względzie, Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości, iż odwołująca wykorzystywała zwolnienia lekarskie w okresie od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku niezgodnie z ich celem, co zgodnie z dyspozycją przepisu art. 17 ustawy zasiłkowej prowadziło do utraty przez nią prawa zasiłku chorobowego za wszystkie okresy objęte zwolnieniami.

Odwołująca dalej podnosiła, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane przez nią świadczenie za sporny okres miało charakter nienależny. Ubezpieczona argumentowała bowiem, że dla zastosowania art. 84 ust. 2 ustawy systemowej i stwierdzenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, konieczne jest wystąpienie po stronie osoby ubezpieczonej złej woli tj. wiedzy o tym, że świadczenie nie jest należne, czego nie sposób jej przypisać. Na poparcie swoich twierdzeń odwołująca powoływała się na liczne orzecznictwo odnoszące się do wykładni przepisu art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W aktualnym stanie prawnym (obowiązującym od 18 września 2021 roku) przepis art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), dalej jako „ustawa systemowa”, oprócz pkt 1-2, zawiera również pkt 3.

Zgodnie bowiem z powołanym przepisem (art. 84 ust. 2 ustawy systemowej), za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

W uzasadnieniu projektu ustawy wprowadzającej art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej (IX kadencja druk sejm. nr 1188) wskazano, że „doprecyzowanie przepisów art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezbędne w związku z brakiem jednolitej linii orzeczniczej na poziomie Sądów w odniesieniu do nienależnie pobranego świadczenia”. Projektodawca powołał się na wyrok SN z 8.03.2017 r., II UK 753/15, Legalis nr 1587060, w którym z jednej strony wskazano, że w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wypłacone świadczenia nie mogą być uznane za nienależnie pobrane, gdyż nie jest spełniona przesłanka określona w art. 84 ust. 2 pkt 1 u.s.u.s., tj. pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczeń. Z drugiej strony podkreślono, że w wyroku SN z 26.07.2017 r., I UK 287/16, Legalis nr 1682883, przyjęto, że mimo iż świadczeniobiorca nie był pouczony o braku prawa do pobierania świadczeń, wypłacone mu świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, gdyż wykonując pracę w czasie zwolnienia lekarskiego, świadomie wprowadził on w błąd organ rentowy (art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.). Sąd w wyroku tym dodał, że w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia zachodzą przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. i w konsekwencji ZUS wydaje decyzje odmawiające prawa do zasiłku i zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Stąd w ocenie projektodawcy „zmiana przepisu w kierunku jego doprecyzowania pozwoli wyeliminować ryzyko różnych interpretacji” (por. R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 84).

Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej wskazuje w zasadzie, że w każdym przypadku, w którym stwierdzono, że w okresie pobierania świadczenia była wykonywana praca zarobkowa lub zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z jego celem, mamy do czynienia z kwotą nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem Sądu Rejonowego, literalna wykładnia powołanego przepisu, oderwana całkowicie od wypracowanego rozumienia pojęcia „nienależnie pobranego świadczenia” jest jednak nieuprawniona i krzywdząca dla ubezpieczonego.

Przepis art. 84 ustawy systemowej, ustanawiając obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która pobrała nienależne świadczenie, wskazuje bowiem istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określaną jako differentia specifica, tj. świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie później zaszłych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności (L. Ramlo [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. J. Wantoch-Rekowski, Warszawa 2015, art. 84.). Według I. Jędrasik-Jankowskiej należy odróżnić świadczenia nienależnie wypłacone przez organ rentowy od świadczeń nienależnie pobranych przez ubezpieczonego. Obowiązkiem zwrotu objęte są wyłącznie świadczenia nienależnie pobrane. Różnica między świadczeniem nienależnym i świadczeniem nienależnie pobranym wynika z połączenia w definicji elementów zobiektywizowanych oznaczających, że świadczenie nienależne to np. świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej z elementami odnoszącymi się do woli (stanu świadomości) lub określonego działania (zaniechania) osoby, która nienależne świadczenie pobrała (L. Ramlo [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. J. Wantoch-Rekowski, Warszawa 2015, art. 84).Podobne stanowisko zajmuje K. Stopka , wskazując, iż cechą nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest świadomość osoby pobierającej świadczenie co do takiego (nienależnego) charakteru świadczenia, a więc działanie takiej osoby w złej wierze. Dla uznania świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane konieczne jest wykazanie, że na skutek działań bądź zaniechań ubezpieczonego doszło do nieuprawnionego wypłacenia mu świadczenia z ubezpieczenia chorobowego (K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2022, art. 66). Analogiczne poglądy formułowane są w orzecznictwie. I tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2022 roku, IV PUNP 4/21, wskazał, iż w prawie ubezpieczeń społecznych "świadczenie nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 84 ust. 2 u.s.u.s., to nie tylko "świadczenie nienależne" (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej), ale także "nienależnie pobrane", a więc pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (LEX nr 334395).

Sąd w pełni podziela wyrażone powyżej poglądy piśmiennictwa i judykatury. Jednocześnie Sąd Rejonowy staje na stanowisku, iż element świadomości i złej wiary zawiera się w konstrukcji wszystkich wymienionych w art. 84 ust. 2 przypadków nienależnego świadczenia, w tym również dodanego na mocy ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Poz. 1621), która weszła w życie 18 września 2021 roku, punktu 3. Sąd rejonowy stoi bowiem na stanowisku, że tylko takie rozumienie tego przepisu jest uzasadnione w świetle wykładni systemowej tj. w szczególności ze względu na ugruntowaną interpretację norm art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2, których immanentną cechą jest element świadomości i złej woli ubezpieczonego. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do zbyt dużej dyferencjacji norm ustawy systemowej, a także do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji ubezpieczonych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy badał, czy zachowanie odwołującej znajduje jakiekolwiek uzasadnienie w okolicznościach niniejszej sprawy. W szczególności Sąd Rejonowy weryfikował, czy ubezpieczona istotnie konsultowała zamiar podjęcia i realizowania studiów z lekarzem prowadzącym, który w ramach leczenia odwołującej wyrażał zgodę na jej kształcenie i udział w zajęciach stacjonarnych w B.. To zdaniem, Sąd wykluczałoby bowiem złą wiarę odwołującej, albowiem wyłączałoby po stronie ubezpieczonej element świadomości co do wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z celem i nienależnego pobierania świadczenia. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło jednak twierdzeń odwołującej, że w spornym okresie pytała lekarza prowadzącego o zgodę na podjęcie studiów. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje także podstaw do przyjęcia, że odwołująca w sposób pośredni komunikowała to lekarzowi, który wyrażał milczącą zgodę na działania ubezpieczonej. Pierwsza zgoda udzielona została przez lekarza prowadzącego dopiero w marcu 2024 roku, a zatem już po upływie okresu spornego. Mając powyższe na uwadze, należało dojść do konstatacji, że zachowanie odwołującej polegające na udziale w zajęciach Szkoły Doktorskiej było samowolne, co determinuje wniosek, że odwołująca pobierała świadczenia chorobowe za okres od 4 października 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku w złej wierze. Należy również podkreślić, iż pozostały zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na to, iż odwołująca miała pełną świadomość, że uczestnicząc w zajęciach, postępuje niezgodnie z celem zwolnienia. W pełni bowiem rozumiała istotę swojej choroby, wiedziała, jakie zagrożenie niesie ze sobą kontakt z otoczeniem i podejmowała szereg środków ostrożności, które miały zminimalizować w jej przekonaniu skutki niedostosowanych do zaleceń medycznych zachowań.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu Rejonowego, organ rentowy zasadnie uznał, że odwołująca nienależnie pobrała świadczenie za sporny okres i zobowiązał ją do jego zwrotu wraz z odsetkami. Stosownie bowiem do przepisu art. 84 ust. 1 ustawy systemowej osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c. oddalił odwołanie w całości.

Asesor sądowy Beata Szymańska