Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku V Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Anna Daniszewska

Protokolant: sekretarz sądowy Natalia Grzybowska

po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. w Gdańsku na rozprawie

sprawy z powództwa J. B. (1) i D. B. (1)

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w G.

o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku

z dnia 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt (...)

I.  odrzuca apelację powodów;

II.  uchyla zaskarżony wyrok w punktach I (pierwszym), II (drugim) i V (piątym) i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSA Anna Daniszewska

Sygn. akt (...)

UZASADNIENIE

Powodowie J. B. (2) i D. B. (2) w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w G. domagali się:

1. ustalenia, że umowa kredytu nr (...), zawarta przez strony w dniu 13.09.2010 r. jest nieważna;

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty kwot: a/ 192.138,81 zł, b/ 8.840,34 CHF

jako nienależnie uiszczonego świadczenia na poczet spłaty uznanej za nieważną umowy kredytu,

ewentualnie w przypadku nieuznania, że klauzule abuzywne przytoczone w pkt. 2 żądania pozwu prowadzą do nieważności umowy zasądzenia kwoty 56.843 zł,

ewentualnie:

1. ustalenie, że umowa kredytu nr (...), zawarta przez stroną z w dniu 13.09.2010 r. - jest nieważna;

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty kwoty 227.019,79 zł - jako nienależnie uiszczonego świadczenia na poczet spłaty uznanej za nieważną umowy kredytu.

W odpowiedzi na pozew pozwany domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2024 r (sprostowanym postanowieniem z dnia 20 maja 2024 r.) Sąd Okręgowy w Słupsku:

I.  ustalił, że umowa kredytu nr (...), zawarta przez stroną z datą 13.09.2010 r. - jest nieważna;

II.  zasądził od pozwanego na rzecz powodów J. B. (1) i D. B. (1) solidarnie 227.019,79 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

III.  oddalił powództwo główne w zakresie żądania o zapłatę 8.840,34 CHF z należnościami ubocznymi;

IV.  oddalił powództwo ewentualne o zapłatę 56.843 zł z należnościami ubocznymi;

V.  zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie 11.817 zł z tytułu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na ustaleniach i rozważaniach zawartych i szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu wyroku.

Apelację od tego wyroku wywiodły obie strony.

P. wyrok co do punktów I, II i V i zarzucił:

1. nierozpoznanie istoty sprawy poprzez:

(i) zaniechanie ustalenia rzeczywistej treści konkretnego stosunku prawnego zawartego pomiędzy stronami oraz zaniechanie dokonania oceny abuzywności postanowień umowy kredytu - i przedstawienie analiz dotyczących innych umów kredytowych o odmiennej treści;

(ii) zaniechanie dokonania oceny, jakie skutki niesie postanowienie przez strony w § 17 ust 8 umowy kredytu o stosowaniu do rozliczeń pomiędzy stronami kursów kupna/sprzedaży NBP w przypadku braku możliwości korzystania z kursów z Tabeli Banku;

( (...)) naruszenie art. 327 ¹ § 1 k.p.c. polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób nie odnoszący się do niniejszej sprawy, a także wewnętrznie sprzeczny i uniemożliwiający jednoznaczne odtworzenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz toku rozumowania Sądu I instancji w tym przedmiocie;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 189 k.p.c.; art. 385 ¹ § 1, § 2 i § 3 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG oraz art. 385 k.c.; art. 385 ¹ § 1 k.c.; art. 385 ¹ § 1 i § 2 k.c. oraz art. 4 ustawy o zmianie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. - Prawo bankowe w zw. z art. 385 ² k.c.; art. 5 i 6 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym; art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art 405 k.c.; art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.;

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że powodowie wykazali uiszczenie na rzecz banku kwoty 227.019,79 PLN, podczas gdy z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że w okresie objętym żądaniem pozwu powodowie w walucie PLN spłacili na rzecz banku jedynie kwotę 176 186,10 PLN, a zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów równowartości kwoty uiszczonej w (...) w walucie PLN nie znajduje żadnych podstaw prawnych, a nadto pozwany nie przyznał, aby taka kwota została przez powodów spłacona;

- art. 327 ¹ § 1 pkt 1) k.p.c.; art. 299 k.p.c.; art. 235 ² § 1 pkt. 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c.; art 235 ² § 1 pkt. 2, 3 i 5 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 231 k.p.c.; art. 235 ² § 1 pkt. 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części wraz z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia co do kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego o zasądzenie, ewentualnie zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

Ponadto na podstawie art. 380 k.p.c. skarżący wnosił o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji w zakresie pominięcia wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego oraz uzupełniających zeznań świadka J. K. oraz postanowienia w zakresie niedopuszczenia dowodu z zeznań powoda J. B. (1) i wnosił o przeprowadzenie ww. dowodów na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew, a także wydania rozstrzygnięcia w zakresie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka M. C. przez Sąd II instancji.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania przed Sądem II instancji.

P. wyrok co do punku III wyroku w części oddalającej powództwo co do odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 227.019,79 zł od dnia 21 października 2020 r. do dnia poprzedzającego uprawomocnienie się przedmiotowego wyroku i zarzucili naruszenie art. 481 k.c., w zw. z w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 410 k.c. oraz art. 476 k.c.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów dodatkowo odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 227.019,79 zł od dnia 22 października 2020 r. do dnia poprzedzającego uprawomocnienie się wyroku I instancji, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodów pozwany wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie i zasądzenie od powodów kosztów postępowania przed Sądem II instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powodów podlegała odrzuceniu, apelacja pozwanego jest zasadna, jednak wydanie wyroku kasatoryjnego nie jest wynikiem podzielenia w całości zarzutów podniesionych przez skarżącego, a następstwem nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji powodów wskazania wymaga, że powodowie zaskarżyli rozstrzygniecie zawarte w punkcie III wyroku o brzmieniu: oddala powództwo główne w zakresie żądania o zapłatę 8.840,34 CHF z należnościami ubocznymi. W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie to dotyczy jedynie roszczenia głównego w zakresie kwoty wyrażonej w (...) i należnych od tej kwoty odsetek za opóźnienie. Z punktu II zaskarżonego wyroku wynika zaś, że Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. na rzecz powodów J. B. (1) i D. B. (1) solidarnie 227.019,79 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w analizowanej sprawie nie zawarł rozstrzygnięcia co do żądania odsetek w zakresie wskazywanym przez stronę powodową, nie zawarto w wyroku tegoż Sądu rozstrzygnięcia o oddaleniu roszczenia odsetkowego ponad orzeczony zakres należnych odsetek wynikający z punktu drugiego wyroku.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego powodowie wnieśli środek odwoławczy dotyczący przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem w sentencji orzeczenia. Środek ten (apelacja powodów) podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny z powodu braku substratu zaskarżenia. Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 13 sierpnia 2015 r. (sygn. akt. (...)), w którym wskazano, że apelację można wnieść wyłącznie od istniejącego orzeczenia sądu pierwszej instancji. Nie można więc wnieść apelacji od orzeczenia, które w sensie prawno-procesowym w ogóle nie istnieje, jak również od orzeczenia, w którym brakuje rozstrzygnięcia o całości przedstawionego pod osąd roszczenia procesowego. Wywiedzenie apelacji jest w takich przypadkach niedopuszczalne, ponieważ brakuje substratu zaskarżenia.

Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny uznał, że wobec zakreślonego przez pełnomocnika powodów zakresu apelacji apelację powodów należało odrzucić na mocy art. 373 k.p.c. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu Sąd II instancji odrzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku.

Przechodząc do rozpoznania apelacji pozwanego w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy, lub gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, niezasadnie uznając, że konieczność taka nie zachodzi ze względu na występowanie materialno-prawnych lub procesowych przesłanek, które unicestwiają roszczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., (...), OSNC 1999, Nr 1, poz. 22, z dnia 13 marca 2014 r., (...) i z dnia 6 sierpnia 2014 r., (...), nie publ.).

Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., (...), OSNC 2013, Nr 5, poz. 68, z dnia 23 września 2016 r., (...), nie publ., z dnia 8 marca 2017r., (...) nie publ. i z dnia 8 marca 2017 r., (...), nie publ.).

Uchylenie wyroku z powodu nierozpoznania istoty sprawy będzie zatem uzasadnione między innymi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada podstaw pozwu, nie przeprowadzi w tym zakresie postępowania dowodowego i nie dokona wyczerpującej oceny materialno-prawnych przesłanek żądania w ustalonym stanie faktycznym.

Sąd II instancji w systemie apelacyjnym jest instancją merytoryczną, co oznacza, że sąd ten ma obowiązek poczynić własne ustalenia faktyczne i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000 r., (...), OSNC z 2000 r. Nr 10, poz. 193). Sąd II instancji może ponownie przeprowadzić dowody przeprowadzone w pierwszej instancji, może również podzielić ustalenia sądu I instancji i przyjąć je za podstawę własnego orzeczenia. Może także przeprowadzić nowe dowody ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2000 r., (...), OSNP z 2001 r., nr 15, poz. 493). W sytuacji, gdy sąd odwoławczy podziela ustalenia sądu niższej instancji, może ograniczyć się do stwierdzenia, że przyjmuje je za własne, gdyż szczegółowe powtarzanie analizy i roztrząsanie wszystkich dowodów staje się wtedy niecelowe ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.02.2006r., (...), niepublikowany, LEX nr 179973).

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny nie może podzielić ustaleń Sądu Okręgowego, gdyż Sąd ten poczynił szczątkowe ustalenia faktyczne, nie ustalając nawet podstawy faktycznej w zakresie niezbędnym do rozpoznania sprawy, jak i nie przeprowadzając kluczowych dla sprawy dowodów osobowych i całkowicie pomijając, czy i jakie pouczenia otrzymała strona powodowa przy zawieraniu umowy, a mimo to stwierdził abuzywność postanowień umowy uznając między innymi, że przy zawarciu umowy użyto wzorca stosowanego przez pozwanego, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd I instancji przyjął właściwie a priori założenie, że zawarta przez strony umowa kredytu jest nieważna z uwagi na wprowadzony do jej treści mechanizm indeksacyjny powiązany z kursem franka szwajcarskiego. Wsparciem dla tego założenia były niewątpliwie słuszne poglądy przyjęte przez Sąd Najwyższy, osadzone w realiach niniejszej sprawy, w której stan faktyczny nie został jednak ustalony w sposób dostateczny.

Rzecz jasna ustalenia przyjmowane za podstawę wyroku oparte zostają na dowodach przedstawionych przez strony oraz w sytuacjach wyjątkowych na podstawie materiału zgromadzonego przez sąd orzekający z urzędu (por. art. 232 zdanie drugie k.p.c.). Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy podstawę faktyczną swego rozstrzygnięcia zbudował wyłącznie na podstawie samej umowy kredytu zawartej przez strony, nie wskazując konkretnie, które z przytoczonych postanowień umowy z uwagi na ich treść i z jakiego powodu zostały uznane (mogą zostać uznane) za niedozwolone.

Nie jest wystarczające stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Sąd podziela generalnie stanowisko strony powodowej. W ocenie Sądu Apelacyjnego, uzasadnienie niniejszego wyroku zostało sporządzone bardzo ogólnie, bez odwołań do konkretnych zapisów umowy, poszczególnych dokumentów kredytowych takich jak chociażby wniosek o udzielenie kredytu, Oświadczenia wnioskodawcy o zapoznaniu się z ryzykiem, Załącznika (...) do oświadczenia wnioskodawcy o zapoznaniu się z ryzykiem, Załącznika „Symulacja wysokość rat” do oświadczenia wnioskodawcy.

Z tych przyczyn zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 327 ¹ § 1 k.p.c.

W części poświęconej ocenie prawnej wywiedzionego powództwa Sąd Okręgowy zawarł stwierdzenie, że oczywiste było, że umowa nie była indywidualnie uzgadniana, gdyż powodowie zaakceptowali oferowany im produkt ze spornymi postanowieniami, a swoboda wyboru sprowadzała się do wyboru innego typowego produktu (czyli opartego na innym wzorze umowy).

W kontekście tego należy wskazać, że ustalona przez Sąd I instancji podstawa faktyczna nie jest wystarczająca do oceny prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Wprawdzie, jak wynika to z treści art. 327 ¹ § 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku sporządza się w sposób zwięzły, jednak przepis ten należy intepretować w zależności od przedmiotu rozstrzyganej sprawy. Innymi słowy, lakoniczność uzasadnienia wyroku i jego zakres pojęciowy należy każdorazowo odnosić do okoliczności rozstrzyganej sprawy, a więc do jej przedmiotu, możliwych podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz zarzutów podniesionych przez stronę pozwaną.

W związku z tym zaznaczenia wymaga, że choć zaskarżony wyrok w zasadniczej części oparty został na założeniu, według którego powodowie nie zostali należycie poinformowani o ryzku kursowym, jakie towarzyszy kredytowi indeksowanemu do waluty (...), oraz że kwestionowane przez nich postanowienia umowne nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień, to jednak taka ocena Sądu meriti nie ma odzwierciedlenia w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2022r.,(...)).

Podkreślenia wymaga, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie obejmuje nie tylko samą umowę kredytu, ale także dowody osobowe oraz dokumentację kredytową, obejmującą m.in. oświadczenia podpisane przez kredytobiorców.

Ponadto należy zaznaczyć, że ustalenia oparte na zaświadczeniu wystawionym przez pozwanego co do okoliczności wysokości spłat przez powodów kwot z tytułu wykonania umowy, a także co do treści przedmiotowych oświadczeń, okoliczności ich złożenia oraz dotyczące rzeczywistych pouczeń o ryzyku kursowym udzielonych kredytobiorcom przed zawarciem umowy nie zostało zamieszczone w podstawie faktycznej wyroku, choć w jego części poświęconej rozważaniom Sąd orzekający uznał, że pozwany Bank nie udzielił takich pouczeń w sposób prawidłowy, a wysokość zasądzonego roszczenia wynika z faktu przyznanego.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w ogóle nie zawarł ustaleń w zakresie zeznań świadka J. K., nie wskazał treści postanowień umowy, które uznał za abuzywne, nie wskazał w jakiej wysokości i w jakiej walucie powodowie spłacali sporny kredyt. W tym stanie sprawy ocena prawna wytoczonego powództwa dokonana przez Sąd Okręgowy ma charakter dowolny, skoro nie znajduje oparcia w elementach stanu faktycznego, a jest to dla niej decydujące o tyle, że stanowiło podstawę do ustalenia nieważności umowy kredytu na podstawie art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c.

Z przebiegu postępowania pierwszoinstancyjnego wynika, że Sąd Okręgowy pominął istotny dla sprawy wniosek dowodowy pozwanego banku, czym naruszył – jak trafnie zarzuca skarżący - przepisy art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z uzupełniających zeznań świadka J. K. podpisującej z powodami sporną umowę kredytu na okoliczność wykazania faktów wskazywanych przez pozwanego w tezie dowodowej zakreślonej dla tego dowodu. Pomijając dowód z przesłuchania powoda Sąd Okręgowy naruszył art. 299 k.p.c., gdyż obie strony procesu wnosiły o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony powodowej tj. powoda i powódki.

Całkowicie słusznie zarzuca skarżący, że dowody osobowe przez niego zawnioskowane pozwalają na ustalenie okoliczności faktycznych towarzyszących zawieraniu przedmiotowej umowy kredytowej. Tym bardziej, że to właśnie J. K. działała w imieniu banku przy zawarciu umowy i przesłuchanie jej przed Sądem należało uznać za uzasadnione.

Przesłuchanie również powoda, a nie samej powódki pozwoliłoby pełniej skonfrontować okoliczności zawarcia umowy i udzielanych wówczas pouczeń z dokumentacją kredytową.

Nie ma zatem racji Sąd Okręgowy, że przeprowadzenie w/w dowodów było zbędne. Przeciwnie, dowody te są nadzwyczaj istotne w rozpoznawanej sprawie, bowiem pozwalają na odtworzenie tego, co działo się w momencie zawierania umowy przez strony. Dodatkowo, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zupełnie niezrozumiałym jest przyjęcie przez Sąd Okręgowy założenia, że w zasadzie stawało się zbędne przeprowadzenie w sprawie postępowania dowodowego, a tylko ze względu na przyjętą do tej pory metodykę, przeprowadzony był dowód z zeznań.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie doszło jednak do naruszenia art. 235 ² § 1 pkt. 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. i słusznie Sąd Okręgowy pominął wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny bankowości i rachunkowości.

Sąd dokonuje oceny umowy i stwierdza ewentualną abuzywność jej postanowień, zatem powoływanie biegłego jest całkowicie zbędne.

Sąd Apelacyjny nie znalazł zatem podstaw do podważenia trafności stanowiska Sądu I instancji co do pominięcia dowodu z opinii biegłego do spraw bankowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew. Nie ma racji skarżący, wywodząc w apelacji, jakoby fakty, dla wykazania których dowód ten został zawnioskowany miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Okoliczności związane z mechanizmami rynku finansowego, czy okoliczności związane z wykonywaniem umowy przez strony nie mają znaczenia dla oceny zaistnienia ewentualnej abuzywności zapisów umowy stron. Ponadto wyliczenia, których miałby dokonać biegły, zgodnie z wnioskiem dowodowym, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy przejawia się w zaniechaniu zbadania przez Sąd Okręgowy większości zarzutów merytorycznych pozwanego banku.

Wymienić tu trzeba tylko przykładowo, że Sąd Okręgowy uchylił się od oceny zasadności wysokości roszczenia o zapłatę przy wyraźnie wskazanych w odpowiedzi na pozew zarzutach strony pozwanej i wskazywanych przez pozwanego na poparcie zarzutu dowodów tj. tabeli wypłat i spłat kredytu (k. 199 -203) uznając, że uiszczone kwoty z tytułu spłaty kredytu przez powodów należy uznać za fakt przyznany.

Sąd Okręgowy nie odniósł się w ogóle do podnoszonej przez pozwanego okoliczności, że umowa o kredyt zawarta przez strony miała charakter kredytu walutowego.

Wystarczającej uwagi nie poświęcił również Sąd Okręgowy wskazywanej przez pozwanego możliwości utrzymania w mocy umowy kredytu poprzez przyjęcie do rozliczeń stron kursu średniego waluty (...) ustalanego przez Narodowy Bank Polski, szczególnie że umowa zawarta została w 2010 roku, a § 17 ust 8 umowy kredytu traktował o stosowaniu do rozliczeń pomiędzy stronami kursów kupna/sprzedaży NBP w przypadku braku możliwości korzystania z kursów z Tabeli Banku.

Reasumując, wymienione wyżej uchybienia w przedmiocie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz zaniechanie dokonania oceny zarzutów materialnoprawnych zgłoszonych przez pozwanego skutkować muszą uznaniem, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Z uwagi na to, ocena zarzutów apelacyjnych odnoszących się do naruszenia prawa materialnego musi zostać uznana obecnie za przedwczesną.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, niedopuszczalne jest, aby w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd drugiej instancji dokonywał samodzielnie podstawowych ustaleń faktycznych po raz pierwszy dopiero w toku postępowania apelacyjnego. Powyższe pozbawiałoby strony możliwości instancyjnej kontroli prawidłowości powziętych ustaleń, a w konsekwencji zasadności wydanego orzeczenia. Jak się przyjmuje w orzecznictwie niedopuszczalne jest, bez naruszania zasad bezpośredniości i instancyjności, dokonywanie podstawowych ustaleń faktycznych, a także ocena przeprowadzonego postępowania dowodowego dopiero na etapie postępowania drugoinstancyjnego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 stycznia 2002 r. (...) oraz z dnia 21 stycznia 2004 r. (...)).

Powyższe godziłoby w jedną z naczelnych zasad regulujących procedurę postępowania w sprawach cywilnych, tj. zasadę dwuinstancyjności. Przewidziane w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. przesłanki uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, wyznaczają bowiem granice, poza którymi rozpoznawanie sprawy w postępowaniu drugoinstancyjnym oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ sprawa zostałaby w istocie osądzona w jednej instancji, tyle że byłaby to instancja odwoławcza. Z uwagi na ograniczenia możliwości zaskarżenia wyroku sądu drugiej instancji skargą kasacyjną, przeniesienie całości postępowania dowodowego, jego oceny i ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia do sądu drugiej instancji powodowałoby wyłączenie kontroli podstawy faktycznej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2014 r., (...), LEX nr (...)).

Wskazana zaś w art. 382 k.p.c. kompetencja sądu drugiej instancji uprawniająca do dokonywania własnych ustaleń na podstawie materiału zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym zmierza do zapewnienia realizacji nakazu sprawności postępowania, jednakże z zachowaniem instancyjności. Merytoryczny charakter postępowania odwoławczego nie oznacza więc, że Sąd drugiej instancji pełni taką samą rolę, jak sąd orzekający w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Choć postępowanie apelacyjne jest postępowaniem merytorycznym, to nie można pomijać, że ma przede wszystkim charakter kontrolny. Rozstrzyganie zatem po raz pierwszy określonych kwestii przez Sąd Apelacyjny, w tym także materialnoprawnych, prowadzi do pozbawienia stron możliwości zgłoszenia ewentualnych zarzutów dopuszczalnych tylko w ramach zaskarżenia w toku postępowania dwuinstancyjnego (por wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., (...), wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2022r.,(...)).

Z przytoczonych względów, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I, II i V i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku.

SSA Anna Daniszewska