Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 października 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Żelewska

Protokolant: Adrianna Bochniak

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2024 r. w G.

sprawy z powództwa A. W.

przeciwko Gminie M. G.

o ustalenie

I.  oddala powództwo;

II.  nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanej;

III.  ustala i przyznaje ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Gdyni radcy prawnemu A. B. wynagrodzenie kwocie 295,50 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i pięćdziesiąt groszy) z tytułu pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Sygnatura akt I C 313/23

Uzasadnienie wyroku z dnia 29 października 2024 roku

Powód A. W. wniósł pozew przeciwko Gminie M. G. o ustalenie prawa do lokalu socjalnego.

W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, cierpiącą na wiele chorób, mającą problemy osobiste (śmierć rodziców, rozwód, problemy z alkoholem) i finansowe oraz korzystającą z pomocy społecznej. W wyroku eksmisyjnym Sąd nie przyznał mu lokalu socjalnego. Obecnie komornik prowadzi egzekucję na podstawie tego wyroku. Jak wskazuje powód od czasu wydania wyroku jego sytuacja zmieniła się, uzyskał m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

(pozew, k. 3-3v)

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W ocenie pozwanej art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów stanowi podstawę do orzekania w przedmiocie prawa do lokalu socjalnego tylko w postępowaniu, którego przedmiotem jest orzeczenie eksmisji i nie stanowi odrębnej podstawy do ustalenia prawa do lokalu socjalnego. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 35 ustawy, który dotyczy jednak osób, które przed dniem wejścia w życie ustawy nie zostały objęte orzeczeniem sądowym nakazującym opróżnienie lokalu. Ponadto, przepis ust. 4 tego artykułu nie ma charakteru materialnoprawnego, lecz proceduralny i statuuje sposób postępowania organów prowadzących postępowanie egzekucyjne w sytuacji, w której prowadzone postępowanie mieści się w ramach hipotezy art. 35 ust. 1 ustawy. Pozwana podniosła także, że w dniu 12 listopada 2009 roku Sąd Rejonowy w Gdyni orzekł już w zakresie uprawnienia powoda do lokalu socjalnego. Z ostrożności wskazała, że samodzielną podstawą ustalenia istnienia prawa do lokalu socjalnego nie może być również przepis art. 189 k.p.c., gdyż postępowanie o ustalenie nie może zmierzać do stworzenia nowej sytuacji prawnej i nałożyć na gminę obowiązku zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, gdyż wyrok w sprawie o ustalenie ma charakter deklaratoryjny, jedynie stwierdzający istniejący stan prawny czy istnienie uprawnienia. Niezależnie od powyższego pozwana wskazała, że powód nie wykazał interesu prawnego. Ustawodawca w sposób wyczerpujący przewidział tryb i postępowanie, w którym może dojść do ustalenia prawa do lokalu socjalnego w postępowaniu o eksmisję. Interes powoda może być zaspokojony w innym postępowaniu. Powód mógł ubiegać się o przyznanie lokalu socjalnego w trybie przewidzianym w art. 21 ustawy oraz stosownej uchwale Rady Miasta G.. Ponadto, w ocenie pozwanej, brak jest podstawy do ponownego rozstrzygania w przedmiocie prawa powoda do lokalu socjalnego, albowiem na przeszkodzie rozpoznania jego żądania stoi powaga rzeczy osądzonej. Natomiast, wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie może być poczytane za zmianę okoliczności faktycznych.

(odpowiedź na pozew, k. 63-65v)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wyrokiem zaocznym z dnia 12 listopada 2009 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 1316/09 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał A. W., aby opuścił, opróżnił i wydał Gminie M. G. lokal mieszkalny nr (...) położony w G. przy ul. (...) (pkt I.), a także ustalił, że nie przysługuje mu uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego (pkt II.). A. W. nie zaskarżył tego wyroku i w dniu 27 marca 2019 roku została mu nadana klauzula wykonalności.

(dowód: wyrok zaoczny z dnia 12 listopada 2009r., k. 67)

Na podstawie ww. tytułu wykonawczego pozwana Gmina M. G. wszczęła przeciwko powodowi egzekucję. Postępowanie egzekucyjne prowadzi Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gdyni I. M. pod sygnaturą Km 355/19. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2022 roku Komornik zawiesiła postępowanie na podstawie art. 35 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów i pouczyła powoda, że w trakcie zawieszenia postępowania winien wystąpić z powództwem o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego w terminie sześciu miesięcy od dnia zawiadomienia.

(dowód: postanowienie komornika z dnia 19 grudnia 2022r., k. 5)

Powód legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 października 2022 roku (symbol 10-N 07-S).

(dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 listopada 2022r., k. 4)

Powód ma 71 lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.000 zł (z czego potrącana jest comiesięcznie kwota około 500 zł), mieszka sam, jest po rozwodzie, ma córkę, z którą nie utrzymuje kontaktu. Miał znaczne zadłużenie. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2023 roku Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku ogłosił upadłość konsumencką powoda. Powód nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W bieżących sprawach pomaga mu opiekunka medyczna. A. W. ma guza płuca lewego, choruje m.in. na miażdżycę, niewydolność oddechową, schorzenia neurologiczne, wcześniej przeszedł operację implementacji aorty brzusznej (z uwagi na tętniaka). Od kilku lat powód nie spożywa alkoholu. Dotąd powód nie składał żadnych wniosków o przyznanie mu lokalu z zasobu mieszkaniowego gminy.

(dowód: dokumentacja medyczna leczenia powoda, k. 106-126, przesłuchanie powoda A. W., płyta CD k. 185)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów oraz dowodu z przesłuchania powoda.

W ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów powołanych w ustaleniach stanu faktycznego. Podkreślić bowiem należy, iż część wymienionych powyżej dokumentów, w tym wyrok eksmisyjny, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności czy też pisma komornika mają charakter dokumentów urzędowych, zaś w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie wzruszyła w trybie przepisów art. 252 k.p.c. przysługujących tym dokumentom domniemań autentyczności oraz zgodności treści powołanych dokumentów z prawdą. Sąd nie doszukał się także żadnych okoliczności mogących wzbudzać wątpliwości co do wiarygodności pozostałych dokumentów mających postać dokumentów prywatnych, w szczególności nie dostrzegł żadnych śladów podrobienia, przerobienia czy innej ingerencji.

Za wiarygodne Sąd również uznał także zeznania powoda w zakresie dotyczącym jego sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. W ocenie Sądu – w tym zakresie - zeznania były ze sobą szczere, wewnętrznie spójne i nie budziły wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania, a w części znalazły potwierdzenie w dowodach z dokumentów, w szczególności dokumentacji medycznej.

Zważyć należy, iż jako podstawę prawną powództwa powód wskazał przepisy art. 189 k.p.c., a także art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 725). Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Przechodząc do kwestii merytorycznych należy wskazać, iż wyrokiem zaocznym z dnia 12 listopada 2009 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 1316/09 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał eksmisję A. W. z lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...), a także ustalił, że nie przysługuje mu uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Powód nie zaskarżył tego wyroku, na skutek czego wyrok uprawomocnił się i aktualnie – po nadaniu mu klauzuli wykonalności – stanowi tytuł wykonawczy. Aktualnie, w odrębnym postępowaniu powód domaga się ustalenia prawa do lokalu socjalnego. W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Po pierwsze, należy wskazać, że powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może być uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda. Wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001r., II CKN 898/00, L.). Jeśli chodzi o tę drugą przesłankę to wskazać należy, iż regulacja art. 189 k.p.c. nie może być samodzielną podstawą żądania powoda, albowiem powództwo o ustalenie oparte na art. 189 k.p.c. nie może prowadzić do wykreowania nowego stosunku prawnego, który nie znajduje żadnych podstaw w przepisach prawa materialnego. W związku z powyższym powództwo o ustalenie prawa do lokalu socjalnego byłoby uzasadnione jedynie w sytuacji, gdyby istniał konkretny przepis prawa materialnego nakładający na gminę obowiązek zapewnienia powodowi lokalu socjalnego. Jak wskazuje się w doktrynie w odniesieniu do pojęcia prawa z art. 189 k.p.c. chodzi o prawo podmiotowe, unormowane w prawie przedmiotowym. Powód nie może na drodze powództwa z art. 189 k.p.c. dochodzić przyznania mu prawa, którego nie ma. Zmierza on w zasadzie do potwierdzenia prawa lub stosunku prawnego przez sąd w wyroku (zob. H. Dolecki (red.), T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366, wyd. II, LEX 2013).

Aktualnie w polskim systemie prawnym brak jest jednak takiego przepisu, który możnaby zastosować w sytuacji prawnej powoda. W aktualnym stanie prawnym podstawy do ustalenia byłemu lokatorowi prawa do lokalu socjalnego stanowią wyłącznie przepisy art. 14 i 35 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Jednakże żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania do sytuacji prawnej powoda. Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 powołanej powyżej ustawy w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia najmu socjalnego lokalu ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Zgodnie z przepisem ust. 4 art. 14 ww. ustawy obowiązek przyznania takiego lokalu istnieje w przypadku: 1) kobiety w ciąży, 2) małoletniego, osoby niepełnosprawnej w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021r. poz. 573 i 1981) lub ubezwłasnowolnionego oraz osoby sprawującej nad nim opiekę i wspólnie z nim zamieszkałej, 3) obłożnie chorego, 4) emeryta lub rencisty spełniającego kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, 5) osoby posiadającej status bezrobotnego, 6) osoby spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały - chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany lub ich sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Jeszcze na tle poprzedniego stanu prawnego Sąd Najwyższy wyraził pogląd prawny, zgodnie z którym o uprawnieniu najemcy do otrzymania lokalu socjalnego (art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych - Dz.U. z 1998r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) sąd może orzec tylko w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001r., III CZP 8/01, L.). Mimo zmiany przepisów, powyższe stanowisko pozostaje wciąż aktualne (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2007r., III CZP 61/07, L.). Powyższe oznacza, że nie ma w obecnym stanie prawnym podstawy prawnej do domagania się ustalenia prawa do lokalu socjalnego poza postępowaniem eksmisyjnym. Z tego względu roszczenie powoda nie mogło zostać uwzględnione w toku niniejszego procesu.

Z kolei, dodany nowelizacją z dnia z dnia 22 marca 2018 r. do art. 14 ust. 6a przewiduje możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wyłącznie w przypadku kwestionowania przez osobę uprawnioną prawidłowości już przedłożonej przez gminę oferty zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, a więc również nie znajduje zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym.

Nadto, podstawy prawnej do domagania się ustalenia prawa do lokalu socjalnego nie może stanowić przepis art. 35 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 35 ust. 1 osobie, o której mowa w art. 14 ust. 4, przysługuje uprawnienie do najmu socjalnego lokalu, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, o której mowa w art. 34, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. Nie ulega wątpliwości, że również ten przepis nie ma zastosowania w sytuacji, w jakiej znajduje się powód, gdyż w świetle przywołanego przepisu o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego może wystąpić wyłącznie osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed dniem 10 lipca 2001r. została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. Nie ma żadnych podstaw, aby powyższy przepis interpretować rozszerzająco.

Reasumując tę część rozważań należy wskazać, że według stanu na dzień wyrokowania w polskim systemie prawnym nie ma przepisu pozwalającego na ustalenie prawa powoda do lokalu socjalnego. Kwestia uprawnienia powoda do lokalu socjalnego może być rozważana wyłącznie w procesie windykacyjnym. Natomiast, w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawa byłemu lokatorowi nie przysługuje samodzielne, odrębne roszczenie o ustalenie prawa lokalu socjalnego, którego mógłby dochodzić w postępowaniu sądowym, poza procesem eksmisyjnym. Ponadto, sytuacja osobista powoda nie jest na tyle wyjątkowa, aby można było uwzględnić powództwo na podstawie zasad współżycia społecznego. Powód jest osobą, która przy wszystkich jego problemach osobistych i zdrowotnych, jednak jest w stanie – przy pomocy opiekunki medycznej – samodzielnie funkcjonować (np. nie jest osobą obłożnie chorą).

Zważyć należy, iż zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 172) zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa uchwała rady gminy. W przypadku Gminy G. powyższe zagadnienia zostały uregulowane w uchwale Rady Miasta nr XI/392/19 z dnia 28 sierpnia 2019r. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy M. G.. Przytoczony powyżej przepis także nie stanowi sam w sobie podstawy roszczenia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, które mogłoby być uwzględnione w niniejszym sporze. Zresztą, dotąd powód nie w ogóle nie skorzystał z możliwości uzyskania lokalu z zasobu mieszkaniowego gminy. W związku z tym winien w pierwszej kolejności złożyć wniosek o przyznanie odpowiedniego lokalu, uruchamiając przewidzianą w tej uchwale procedurę. W obowiązującym stanie prawnym jest to w zasadzie jedyna droga umożliwiająca uzyskanie lokalu z zasobów mieszkaniowych pozwanej.

Mając zatem na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów a contrario Sąd powództwo oddalił.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. i odstąpił od obciążania nimi powoda mimo że uległ w niniejszym sporze. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 102 k.p.c. urzeczywistnia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Zważyć jednak należy, iż nieskonkretyzowanie w tym przepisie „wypadków szczególnie uzasadnionych” oznacza, że to sądowi rozstrzygającemu sprawę została pozostawiona ocena, czy całokształt okoliczności pozwala na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za nieobciążaniem strony przegrywającej spór kosztami procesu w całości lub w części. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 2 października 2015r. I ACa 2058/14 LEX nr 1820933 Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 22 lutego 2011r. II PZ 1/11 trudna sytuacja życiowa, majątkowa, zdrowotna, osobista, która uniemożliwia pokrycie przez stronę kosztów procesu należnych przeciwnikowi, należy do okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. Dokonując tej oceny sąd orzekający winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości, a podważenie oceny tego sądu wymaga wykazania że jest ona wadliwa. Nadto, należy zwrócić uwagę, że zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. nie wymaga osobnego wniosku od strony przegrywającej. Powinno ono być ocenione w całokształcie okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego do kręgu tych okoliczności zalicza się między innymi ciężką sytuację strony przegrywającej (zob. wyrok SN z dnia 17 listopada 1972r., I PR 423/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 138).

W okolicznościach niniejszej sprawy obciążenie powoda kosztami byłoby nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. Przede wszystkim należało mieć na względzie sytuację osobistą i majątkową powoda, opisaną szczegółowo powyżej. Powód utrzymuje się z niskiej emerytury, nie posiada żadnego majątku, jest osobą schorowaną. Z uwagi na znaczne zadłużenie sąd ogłosił jego upadłość konsumencką. Osiągane przez powoda dochody są niskie i w całości są przeznaczane na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania, w tym także zakup leków, które powód musi przyjmować ze względu na liczne schorzenia. Powód jest przy tym osobą samotną, jego najbliżsi nie utrzymują z nim kontaktu i musi polegać wyłącznie na sobie.

Na podstawie art. 22 ³ ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1166 ze zm.) Sąd przyznał od Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Gdyni na rzecz pełnomocnika z urzędu pozwanego – radcy prawnemu kwotę 295,50 złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Na przyznaną kwotę składa się opłata za czynności pełnomocnika ustalona na podstawie § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych za reprezentowanie pozwanego według stawki minimalnej (240 zł). Powyższą kwotę Sąd powiększył o podatek od towarów i usług w stawce 23 %.