Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 kwietnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Nowicka-Midziak

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 kwietnia 2025 r. w G.

sprawy z powództwa M. J., R. J.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 72 535 zł. (siedemdziesiąt dwa tysiące pięćset trzydzieści pięć złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

- od kwoty 30 000 zł. od dnia 30 marca 2020r do dnia zapłaty

- od kwoty 42 535 zł. od dnia 16 listopada 2024r do dnia zapłaty;

2. umarza postępowanie w pozostałym zakresie;

3. obciąża pozwanego kosztami procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Sygnatura akt I C 217/23

Uzasadnienie wyroku z dnia 10 kwietnia 2025 roku

Powodowie R. J. i M. J. wnieśli pozew przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia doręczenia pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, że w dniu 23 maja 2007r. zawarli z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu hipotecznego, na podstawie której wyżej wskazany bank udzielił im kredytu w kwocie 520.000 zł. Z kolei, w dniu 15 października 2008r. strony zawarły aneks nr (...) do wyżej opisanej umowy kredytowej, na mocy którego zadłużenie powodów w wysokości 510.709,71 zł zostało przewalutowane na (...) po kursie kupna 2,25 CHF/PLN. Po przewalutowaniu kwotę kredytu ustalono na 226.982,09 CHF. Nadto, zmieniono sposób oprocentowania kredytu, przyjmując wskaźnik referencyjny LIBOR 6M, a także zmieniono treść hipotek zabezpieczających spłatę kredytu. Na skutek zawarcia aneksu umowa przeistoczyła się w umowę kredytu indeksowanego do (...). Powodowie wskazali, że zawarli aneks w kształcie zaproponowanym przez powoda i nie negocjowali jego treści. Po zmianie umowy bank był uprawniony do samodzielnego kształtowania wysokości świadczenia głównego. W odniesieniu do klauzul przeliczeniowych powodowie nie mieli żadnego wpływu na wysokość kursu kupna i sprzedaży (...), albowiem kurs był jednostronnie ustalany przez bank. Zdaniem powodów klauzule przeliczenia walutowego pozwalają bankowi dowolnie ustalać kursy, nie wskazują żadnych obiektywnych czynników uwzględnianych przy ustalaniu waluty kredytu. Stąd, w ocenie powodów, postanowienia § 37 ust. 1 i 2 i § 38 ust. 1 i 2 Regulaminu są abuzywne. Po stronie powodów ryzyko związane z kredytem jest niemożliwe do wyliczenia i niczym nieograniczone. Pozwany nie poinformował bowiem o tym, że wysokość rat kredytu udzielonego na okres 30 lat jest uzależniona od nieprzewidywalnych zjawisk w postaci wahań kursów walut na rynku finansowym. Ukształtowanie umowy w ten sposób należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powodowie wywodzili, że po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych, umowa jest ważna, a kredyt jest kredytem w PLN z oprocentowaniem LIBOR 6M. Powyższe skutkuje nadpłatą w kwocie około 30.000 zł. Alternatywnie, gdyby aneks uznać za nieważny w całości, doszłoby do powrotu do stanu sprzed jego zawarcia tj. kredyt byłby kredytem w PLN z oprocentowaniem WIBOR.

(pozew k. 3-8)

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Bank zaprzeczył twierdzeniom powodów, jakoby przysługiwała im nadpłata w związku z zawartą umową i spłatą rat kredytowych, a także by bank przyznał sobie prawo do samodzielnego kształtowania wysokości świadczenia głównego powodów, a umowa bądź aneks zawierały klauzule abuzywne. Zdaniem pozwanego nie ma również podstaw do uznania nieważności aneksu do umowy, ani też do uznania umowy za umowę o kredyt w PLN z zachowaniem oprocentowania według stawki LIBOR 6M. Bank wyjaśnił także, że w wyniku zawarcia aneksu umowa została zmieniona w umowę kredytu denominowanego w walcie obcej, a nie indeksowanego jak wskazano w pozwie. Pozwany podniósł, że kredyt został udzielony w (...) i w tym względzie powołał się na sprawozdania finansowe za 2008-2009, gdzie kredyty denominowane były ewidencjonowane jako kredyty w (...). Odnosząc się do zarzutów powodów, pozwany podniósł, że powodowie zostali poinformowani o ryzyku kursowym związanym z przewalutowaniem kredytu na kredyt w (...), mieli również możliwość realnej oceny zmienności kursów w oparciu o powszechnie publikowane dane. Nadto, zostali wyczerpująco poinformowani przez pracowników banku o warunkach kredytu, zasadach ustalania kursów walut. Zdaniem pozwanego kurs kupna i sprzedaży ogłaszany w Tabeli kursowej nie odbiegał od kursów stosowanych przez inne banki, a więc miał charakter rynkowy. Powodowie świadomie i dobrowolnie podjęli decyzję o przewalutowaniu, a podjęcie świadomej decyzji stanowi element należytej staranności, której dochowanie obciąża także konsumentów. Bank podniósł także, że sporne klauzule nie mogą być przedmiotem kontroli, albowiem odnoszą się bezpośrednio do głównych świadczeń stron. Dalej, powołał się na jednoznaczność zapisów wskazujących w jaki sposób dokonywana jest wypłata kredytu i spłata rat, a także podniósł, że przekazano powodom wszelkie informacje odnoszące się do sposobu kształtowania przez bank kursów w Tabeli kursowej. Pozwany zwrócił także uwagę, że kwestionowane postanowienia były indywidualnie uzgadniane, powodowie indywidualnie negocjowali kurs przyjęty do przewalutowania, mieli możliwość wyboru rodzaju kredytu i mogli wybrać inną walutę. Pozwany zaprzeczył, aby kursy były ustalane przez bank w sposób jednostronny, dowolny i arbitralny, gdyż bank stosował i stosuje kursy rynkowe. Zdaniem banku ryzyko kursowe mieści się w ryzyku kontraktowym, a wobec przekazanych przez pozwanego informacji powodowie zdawali sobie sprawę z możliwości niekorzystnych zmian kursów waluty. Pozwany zwrócił uwagę na treść podpisanych przez kredytobiorców oświadczeń, jak również na możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w (...) po wejściu w życie ustawy antyspreadowej i na możliwość kolejnego przewalutowania kredytu. Bank zaprzeczył, aby skutkiem ewentualnej abuzywności było pozostawienie kredytu jako złotowego z oprocentowaniem według stawki LIBOR, albowiem taka umowa nie miałaby dla niego ekonomicznego sensu. Pozwany zakwestionował także roszczenie powodów co do wysokości.

(odpowiedź na pozew k. 45-61)

W toku postępowania powodowie zmienili powództwo, domagając się zapłaty kwoty 30.000 zł wobec przesłankowego ustalenia nieważności umowy kredytowej wskutek kontroli incydentalnej spornych zapisów wzorca umownego.

(pismo procesowe powodów z dnia 17 listopada 2021r. k. 212)

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 187/20 Sąd Rejonowy w Gdyni zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 marca 2020 roku do dnia zapłaty (pkt 1) oraz kwotę 4.617 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 2). W uzasadnieniu tegoż orzeczenia Sąd stwierdził, że postanowienia wzorca umownego stanowiące tzw. klauzule przeliczeniowe stanowią niedozwolone postanowienia umowne, które nie wiążą powodów, a po ich wyeliminowaniu umowa nie będzie możliwa do wykonania, a tym samym jest nieważna.

(wyrok z dnia 11 lutego 2022r., k. 227 wraz z uzasadnieniem, k. 237-246v)

Na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Ca 450/22 Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał tutejszemu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd II. instancji podzielił argumentację Sądu Rejonowego co do abuzywności postanowień dotyczących przewalutowania kredytu ze złotowego na walutowy, natomiast za nieuzasadnione uznał wnioski co do skutków abuzywności. Zdaniem Sądu Okręgowego zawarty przez strony aneks należy w całości uznać za nieważny, w związku z czym doszło do powrotu do stanu sprzed zawarcia aneksu. W konsekwencji będzie to miało wpływ na ustalenie wysokości kwot, których zwrotu powodowie mogą żądać od pozwanego banku. Powyższej okoliczności Sąd Rejonowy nie wziął jednak pod uwagę, uznając, że umowa w całości nie będzie możliwa do wykonania. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sąd II. instancji wskazał, że przeprowadzenie postępowania dowodowego w powyższym zakresie przez sąd odwoławczy, dokonanie jego oceny, a także ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych koniecznych do zastosowania właściwych przepisów prawa odpowiadających żądaniu pozwu i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy ograniczyłoby rozpoznanie sprawy do jednej instancji i prowadziło do pozbawienia stron prawa do postępowania dwuinstancyjnego.

(wyrok z dnia 23 listopada 2023r., k. 302 wraz z uzasadnieniem, k. 310-325v)

Pismem z dnia 17 maja 2023 roku powodowie dokonali zmiany powództwa w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia zapłaty na skutek ustalenia, że aneks nr (...) z dnia 15 października 2008 roku jest częściowo nieważny oraz nieważne są postanowienia § 37 i 38 regulaminu, ewentualnie na skutek ustalenia, że wyżej wskazany aneks jest nieważny w całości a także nieważne są wyże wskazane postanowienia regulaminu, ewentualnie na skutek ustalenia, że aneks nr (...) z dnia 15 października 2008 roku oraz umowa z dnia 23 maja 2007 roku są w całości nieważne.

(pismo procesowe powodów z dnia 17 maja 2023r., k. 337-339)

Następnie, pismem z dnia 5 listopada 2024 roku powodowie dokonali kolejnej zmiany powództwa, wnosząc tym razem o ustalenie, że aneks nr (...) z dnia 15 października 2008 roku jest w całości nieważny, a także domagając się ostatecznie zasądzenia kwoty 72.535 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 30.000 zł od dnia 30 marca 2020 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 42.535 zł od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanej odpisu wyżej wymienionego pisma do dnia zapłaty.

(pismo procesowe powodów z dnia 5 listopada 2024r., k. 519-519v, pismo procesowe powodów z dnia 11 grudnia 2024r., k. 536)

Ostatecznie, w piśmie z dnia 18 lutego 2025 roku powodowie wskazali, że domagają się zasądzenia kwoty 72.535 zł na skutek przesłankowego ustalenia, że aneks jest w całości nieważny. Pozostałe dotychczas zgłoszone roszczenie zostały przez powodów cofnięte.

(pismo procesowe z dnia 18 lutego 2025r., k. 552, zarządzenie z dnia 21 lutego 2025r., k. 554)

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 23 maja 2007 roku pomiędzy Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. a powodami M. J. i R. J. została zawarta umowa nr (...) kredytu hipotecznego w złotych. Na podstawie powyższej umowy bank udzielił powodom – na ich wniosek z dnia 11 maja 2007 roku – kredytu w kwocie 520.000 zł na okres od dnia zawarcia umowy do dnia 20 maja 2037 roku z przeznaczeniem na nabycie nieruchomości tj. działki gruntu obszaru 364 m ² zabudowanej domem jednorodzinnym w zabudowie bliźniaczej położonej w G. przy ul. (...) (§ 1 ust. 1-3).

Oprocentowanie przedmiotowego kredytu było zmienne i ustalane w oparciu o stopę referencyjną 3M WIBOR, zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 0,50 punktu procentowego w okresie jednego roku od dnia podpisania umowy, a po upływie tego okresu w wysokości 1,00 punktu procentowego (§ 3 ust. 1). Pierwsza zmiana oprocentowania miała nastąpić po upływie 3 miesiąca od dnia podpisania umowy. Każda następna zmiana oprocentowania następowała po upływie 3 miesięcy od poprzedniej zmiany. Zmiana oprocentowania wynikająca ze zmiany stopy referencyjnej nie stanowiła zmiany warunków umowy (§ 3 ust. 2). Bank naliczał odsetki w okresach miesięcznych od kwoty aktualnego zadłużenia od dnia wpłaty kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę zobowiązań z tytułu kredytu (§ 3 ust. 4). W przypadku, gdy stopa oprocentowania będzie wyższa w okresie kredytowania niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, bank pobiera odsetki naliczone według stopy równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP (§ 3 ust. 5).

Kredyt i odsetki miały być spłacane miesięcznie w ratach annuitetowych (równych ratach kapitałowo – odsetkowych). Każda rata za wyjątkiem raty wyrównującej zawiera pełne odsetki naliczone za okres miesiąca od salda kredytu pozostającego do spłaty oraz części kapitału. Pierwsza lub ostatnia rata kapitałowo – odsetkowa może być ratą wyrównującą (§ 4 ust. 2). Pierwszy termin spłaty kapitału i odsetek przypadał na 20-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła wypłata kredytu. Termin spłaty następnych rat kapitałowo – odsetkowych, przypada w ustalonym powyżej dniu każdego kolejnego miesiąca aż do całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami (§ 4 ust. 3). Dla obliczania odsetek w okresie spłaty przyjmuje się, że rok obrachunkowy liczy 360 dni, a miesiąc 30 dni (§ 4 ust. 5). Spłata kredytu następowała w formie obciążenia należną kwotą kredytu i odsetkami w terminach płatności, konta osobistego prowadzonego w (...) S.A. Oddział Operacyjny w G. do wysokości wolnych środków na tym koncie, na podstawie pisemnej dyspozycji kredytobiorcy (§ 4 ust. 7). Kredytobiorca był zobowiązany do zapewniania w terminach płatności środków na koncie na spłatę zobowiązań z tytułu umowy (§ 4 ust. 8). Spłata należności banku wynikających z umowy zaliczana była w następującej kolejności: 1) koszty windykacji, 2) opłaty i prowizje, 3) odsetki podwyższone, 4) odsetki zapadłe niespłacone (zaległe), 5) odsetki bieżące, 6) kapitał przeterminowany, 7) kapitał bieżący (§ 4 ust. 9).

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły m.in.: hipoteka zwykła w kwocie 520.000 zł oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 260.000 zł, a dodatkowe zabezpieczenie stanowiło ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (§ 6 ust. 1 i 2). Z tytułu udzielonego kredytu bank pobierał opłaty za ustanowienie zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia spłaty kredytu w wysokości wynoszącej na dzień zawarcia umowy kredytu 0,215 % kwoty ubezpieczanego kapitału na okres 3 miesięcy, co wynosiło 913,32 zł (§ 13 ust. 2 pkt 2 lit a). Do czasu przedłożenia przez kredytobiorcę w banku odpisu z księgi wieczystej zawierającego prawomocny wpis hipotek, zabezpieczenie tymczasowe miało stanowić ubezpieczenie kredytu w (...) S.A. (§ 6 ust. 3).

W sprawach nieuregulowanych w umowie miał zastosowanie m.in. Regulamin kredytu hipotecznego i budowlanego (§ 17).

(dowód: umowa nr (...) kredytu hipotecznego w złotych k. 12-18)

Kredyt został powodom wypłacony w całości w kwocie 520.000 zł w dniu 28 maja 2007r.

(dowód: zaświadczenie z dnia 23 maja 2007r. k. 22-23)

Hipoteki – o jakich mowa w umowie kredytu – stanowiące zabezpieczenie spłaty kredytu zostały ustanowione w dniu 25 maja 2007 roku, zaś zostały wpisane do księgi wieczystej w dniu 9 lipca 2007 roku.

(okoliczności bezsporne)

Pozwany (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w W..

(dowód: odpis z KRS, k. 64-83)

W trakcie spłacania rat kredytu, powodowie dowiedzieli się od znajomych oraz z mediów, że rata kredytów udzielonych w (...) jest niższa niż kredytów złotowych. W związku z powyższym powodowie skontaktowali się z pozwanym bankiem w celu przewalutowania kredytu. W trakcie spotkań poprzedzających podpisanie aneksu, pracownik banku zapewniał powodów, iż (...) jest walutą stabilną i bezpieczną, a także, że po przewalutowaniu raty kredytu będą niższe. Powódka jest z zawodu nauczycielem wychowania wczesnoszkolnego, a powód mgr marketingu i zarządzania. W dacie podpisania aneksu oboje osiągali dochody w walucie polskiej. W dacie zawarcia aneksu powód prowadził działalność gospodarczą (zarejestrowaną w G. przy ul. (...), lecz faktycznie wykonywaną w G.). Powodowie zamieszkują w domu jednorodzinnym zakupionym za środki pochodzące z przedmiotowego kredytu.

(dowód: przesłuchanie powódki R. J. płyta CD k. 155, przesłuchanie powoda M. J. płyta CD k. 155)

W dniu 15 października 2008r. powodowie zawarli z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. aneks nr (...) do ww. umowy kredytowej. Zgodnie z aneksem zadłużenie kredytobiorców figurujące w księgach banku w wysokości 510.709,71 PLN z tytułu kredytu podlegało przewalutowaniu na (...) według kursu kupna w wysokości 2,25 (§ 2 ust. 1). Kwota kredytu po przewalutowaniu wynosiła 226.982,09 CHF (§ 2 ust. 2). Oprocentowanie kredytu było zmienne i ustalane w oparciu o stawkę referencyjną 6M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,00 punktu procentowego (§ 4). Spłata kapitału i odsetek miała następować 15 dnia każdego miesiąca (§ 1). W treści umowy zamieszczono informację, że kredytobiorca został poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego lub ryzyka zmiennej stopy procentowej dla kredytów hipotecznych poprzez złożenie oświadczenia, które stanowi załącznik do aneksu (§ 7). Pozostałe warunki umowy kredytu w zakresie nieuregulowanym w aneksie nie uległy zmianie (§ 10).

(dowód: aneks nr (...) z dnia 15 października 2008r. k. 19-21, wniosek o ustalenie negocjowalnego kursu waluty dla przewalutowania kredytu k. 102)

Zgodnie z Regulaminem kredytu hipotecznego i budowlanego (dalej: Regulamin) kredyt w złotych oprocentowany jest według zmiennej stopy oprocentowania obowiązującej w okresie, za który naliczane są odsetki, ustalonej jako suma stopy referencyjnej 3M WIBOR/6M WIBOR/1Y WIBOR i marży banku określonej w umowie kredytu (§ 13 ust. 2). Bank przy ustalaniu oprocentowania, przyjmuje wysokości stopy referencyjnej obowiązującej w dniu podpisania umowy kredytu, tj. stopę referencyjną sprzed 2 dni roboczych przed dniem podpisania umowy kredytu, zaś w okresie kredytowania – sprzed 2 dni przed upływem okresu stabilizacji (§ 13 ust. 5). Okres stabilizacji rozpoczyna się w dniu podpisania umowy kredytu, a każdy następny okres stabilizacji rozpoczyna się w dniu odpowiadającym dniowi podpisania umowy, z zachowaniem terminów, o których mowa w ust. 6 (§ 13 ust. 7).

Kredyty w walutach wymienialnych wypłacane są w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty (§ 37 ust. 1). Kredyty w walutach wymienialnych podlegają spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty (§ 37 ust. 2). Odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży walut obowiązującego w banku w chwili spłaty (§ 38 ust. 1). W przypadku kredytu w walucie wymienialnej, w celu ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu, stosuje się kurs sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu. W przypadku konieczności ustalenia w walucie wysokości kosztu podanego w złotych, stosuje się kurs waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalenia kosztu (§ 38 ust. 2). Kredyt może być wielokrotnie przelutowywany (§ 39 ust. 1). Przy przewalutowaniu stosuje się, obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu do umowy o przewalutowaniu, kurs kupna waluty w przypadku przewalutowania złotych na walutę wymienialną (§ 39 ust. 5 pkt 2). Przy przewalutowaniu stosuje się obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu, kurs kupna/sprzedaży waluty (39 ust. 7).

(dowód: Regulamin kredytu hipotecznego i budowlanego k. 92-99)

W dniu 7 października 2008r. powodowie podpisali oświadczenia, że:

- pracownik banku przedstawił im ofertę kredytu hipotecznego w złotych i walucie wymienialnej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowali, że dokonują wyboru oferty kredytu w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty kredytu, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/odsetek/kwoty raty kapitałowo – odsetkowej przypadających do spłaty, określonych w złotych;

- są świadomi, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej WIBOR/LIBOR/ (...), co spowoduje podwyższenie kwoty raty odsetkowej/kapitałowo – odsetkowej przypadającej do spłaty;

- potwierdzili otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystanej zmiany kursu waluty i niekorzystanej zmiany stopy procentowej.

(dowód: oświadczenia z dnia 7 października 2008r. k. 100-101, 182-185)

Od chwili jego udzielenia kredyt był spłacany w PLN. Po zawarciu aneksu powód dokonywał przeliczenia raty, po wcześniejszym sprawdzeniu kursu sprzedaży (...) w Tabeli kursowej banku zamieszczonej na stronie internetowej pozwanego.

(dowód: przesłuchanie powódki R. J. płyta CD k. 155, przesłuchanie powoda M. J. płyta CD k. 155)

Z tytułu rat kredytowo – odsetkowych w okresie od uruchomienia kredytu do 2 lipca 2024 roku powodowie spłacili kwotę 610.997,67 zł.

Przy założeniu, że strony są związane wyłącznie postanowieniami umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych z dnia 23 maja 2007 roku z pominięciem wszystkich zmian wprowadzonych aneksem z dnia 15 października 2008 roku wysokość kredytu, jaką powodowie byliby zobowiązani spłacić do dnia 2 lipca 2024 roku wynosiła 538.462,06 zł.

Różnica pomiędzy kwotą faktycznie zapłaconą przez powodów a kwotą jaką byliby zobowiązani zapłacić do dnia 2 lipca 2024 roku na podstawie umowy z dnia 23 maja 2007 roku wynosi 72.535,61 zł.

Na dzień 2 lipca 2024 roku saldo zadłużenia wynosiło 303.802,64 zł z czego kwota 303.113,56 zł stanowiła pozostały do spłaty kapitał, a kwota 689,08 zł odsetki umowne.

(dowód: pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości P. G., k. 365-389 wraz z pisemnymi opiniami uzupełniającymi, k. 417-421, 477-494, historia spłat rat kredytowych k. 457-462v, zaświadczenie, k. 467, lista operacji na rachunku, k. 468-468v)

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodu z przesłuchania powodów, a także dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości.

W ocenie Sądu nie ma żadnych podstaw do odmiennej oceny wiarygodności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego aniżeli poprzednio. Przedłożone do akt sprawy dokumenty prywatne są kompletne i zupełne, nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia czy innej ingerencji, a ich pochodzenie, treść, a także zgodność przedstawionych odpisów z oryginałami nie były kwestionowane przez żadną ze stron. Podobnie, za wiarygodne i przydatne do poczynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie należało uznać zeznania powodów co do przyczyn aneksowania umowy, celu zawarcia umowy kredytowej, możliwości negocjowania spornych zapisów umowy kredytowej, czy też sposobu spłaty kredytu. W powyższym zakresie zeznania powodów należało uznać za szczere, spójne, niesprzeczne z innymi dowodami i nie budzące żadnych wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnie z wnioskiem strony powodowej Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości. Ostateczną opinię przedstawioną przez biegłego P. G. należało uznać za dowód w pełni wiarygodny i przydatny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Opinia uzupełniająca z dnia 30 sierpnia 2024 roku jest pozbawiona mankamentów poprzedniej opinii, została sporządzona na podstawie aktualnego zaświadczenia o wysokości dokonanych spłat z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych, uwzględnia wszelkie dokonane do dnia 2 lipca 2024 roku wpłaty powodów, a także treść postanowień umowy kredytowej zawartej z dnia 23 maja 2007 roku, z pominięciem późniejszego aneksu z dnia 15 października 2008 roku. Zdaniem Sądu, przedmiotowa opinia jest jasna i logiczna, nie zawiera żadnych luk czy sprzeczności, a wnioski do jakich doszedł biegły zostały należycie i przekonująco uzasadnione oraz poparte wyliczeniami ujętymi w formie tabelarycznej.

Zważyć należy, iż ostatecznie w niniejszej sprawie powodowie domagali się zasądzenia kwoty 72.535 zł na skutek przesłankowego ustalenia, że aneks jest w całości nieważny. Podstawę prawną roszczenia powodów niezmiennie stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że w wyroku kasatoryjnym Sąd Okręgowy w Gdańsku przesądził, iż aneks nr (...) do umowy kredytowej zawarty przez strony w dniu 15 października 2008 roku jest w całości nieważny. Jak bowiem wyjaśnił Sąd II. instancji w uzasadnieniu wyroku w przedmiotowym aneksie wskazano, że „walutą spłaty kredytu jest (...). Spłacenie kredytu w PLN nie byłoby możliwe, skoro raty kredytu (w wyniku zawarcia aneksu) zostały wyrażone w harmonogramie w walucie obcej, zaś kwota kredytu – z uwagi na wyeliminowanie klauzuli przewalutowania – w walucie polskiej. Ponadto, suma rat kredytowych wyrażonych w (...) nie byłaby w żaden sposób powiązana z kwotą kredytu wyrażoną w PLN. W takiej sytuacji należy uznać zawarty z powodami aneks w całości za nieważny. Po wyeliminowaniu niedozwolonych klauzul umownych nie byłoby możliwe dalsze wykonywanie umowy z uwzględnieniem pozostałych postanowień aneksu. W związku z czym w ocenie Sądu Okręgowego doszło do powrotu do stanu sprzed zawarcia aneksu z dnia 15 października 2008r.”. Stosownie do treści art. 386 § 6 k.p.c. Sąd przy ponownym rozpoznawaniu sprawy jest związany powyższą oceną prawną. Jak wskazuje się w orzecznictwie przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd jest związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, w rozumieniu kierunku, w jakim powinno się ono toczyć. Wiążące wytyczne mogą również dotyczyć konieczności przeprowadzenia, czy oceny określonych dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2020 r., I CSK 622/19, L.). Związanie sądu, o jakim mowa w przepisie art. 386 § 6 k.p.c., oznacza m.in. zakaz formułowania przez sąd pierwszej instancji ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w uzasadnieniu sądu drugiej instancji, a nawet zakaz podejmowania jakichkolwiek prób podważania czy kontestowania wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r., V ACa 747/17, L.). Sąd jest zwolniony z obowiązku uwzględnienia oceny prawnej i wskazań sądu odwoławczego jedynie w trzech przypadkach – po pierwsze, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego (co wynika wprost z art. 386 § 6 zd. 2 k.p.c.); po drugie, gdy wykładnia dokonana przez sąd odwoławczy nie stanowiła logicznej przesłanki pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do zarzutów apelacyjnych ani do ewentualnych uchybień branych pod rozwagę z urzędu; po trzecie, gdy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, na podstawie których sąd apelacyjny dokonał poprzednio oceny prawnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2019 r., I (...) 87/18, L.). W niniejszym przypadku nie wystąpiła żadna ze wymienionych powyżej okoliczności. Z tego też względu nie ma potrzeby czynienia jakichkolwiek dalszych ustaleń odnośnie abuzywności postanowień zawartych w aneksie oraz regulaminie, a także skutków tego stanu rzeczy.

Konsekwencją powyższej oceny prawnej dokonanej przez Sąd II. instancji jest stwierdzenie, że wobec nieważności aneksu strony są związane umową z dnia 23 maja 2007 roku, tj. umową kredytu złotowego z oprocentowaniem według stawki referencyjnej WIBOR 3M. Zważywszy, iż kwota kredytu została określona w przedmiotowej umowie w walucie polskiej, natomiast raty spłacane na podstawie nieważnego aneksu były dotąd wyrażone w walucie szwajcarskiej, a oprocentowanie oparte na stawce referencyjnej LIBOR, konieczne było ustalenie wysokości zobowiązania kredytobiorców z pominięciem zapisów aneksu i przy założeniu związania postanowieniami umowy z dnia 23 maja 2007 roku. Następnie, rzeczą Sądu było ustalenie, czy – wobec dokonanych przez powodów spłat – kredyt został spłacony w całości, a jeśli nie – czy powodowie posiadają nadpłatę. Ustalenia faktyczne w powyższym zakresie Sąd oparł na dowodzie z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości. Przy określeniu wysokości aktualnego zobowiązania powodów należało mieć na względzie zapisy umowy, w szczególności dotyczące wysokości oprocentowania, terminów spłaty rat, sposobu zarachowania wpłat. Zważyć należy, iż zgodnie z treścią § 3 ust. 1 umowy oprocentowanie przedmiotowego kredytu było zmienne i ustalane w oparciu o stopę referencyjną 3M WIBOR, zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 0,50 punktu procentowego w okresie jednego roku od dnia podpisania umowy, a po upływie tego okresu w wysokości 1,00 punktu procentowego. W § 3 ust. 2-5 umowy został określony sposób zmiany oprocentowania. Podkreślić należy, iż w świetle cytowanych powyżej zapisów umownych bezzasadne były zarzuty strony powodowej dotyczące konieczności uwzględnienia marży podwyższonej o 1 punkt procentowy do momentu ujawnienia wpisu hipotek zabezpieczających spłatę kredytu w księdze wieczystej. Wobec treści § 3 ust. 1 wysokość marży ulegała zmianie po upływie roku od zawarcia umowy niezależnie od daty ujawnienia hipotek w księdze wieczystej. Nadto, z uwagi na związanie umową pierwotną, przy rozliczaniu spłaty rat kredytu należało mieć na względzie, że myśl § 4 ust. 3 termin spłaty rat kapitałowo – odsetkowych przypadał na 20-ty dzień każdego kolejnego miesiąca aż do całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami. Nieważność aneksu powodowała bowiem, że strony nie były związane jego postanowieniami również w zakresie terminu spłaty rat kredytowo – odsetkowych.

Z przedłożonej przez biegłego opinii wynika, że w okresie od uruchomienia kredytu do dnia 2 lipca 2024 roku należne od kredytobiorców raty kredytowo – odsetkowe wynosiły łącznie kwotę 538.462,06 zł, z czego kwota 216.886,44 zł stanowiła raty kapitałowe, a kwota 321.575,62 zł raty odsetkowe. Zgodnie z ustalonym przez biegłego harmonogramem spłaty w dalszym ciągu do spłaty pozostaje kwota 303.802,64 zł, w tym kapitał w kwocie 303.113,56 zł i odsetki w kwocie 689,08 zł. Do dnia 2 lipca 2024 roku powodowie uiścili na rzecz banku łącznie kwotę 610.997,67 zł, z czego raty kapitałowe stanowiły kwotę 468.597,89 zł, raty odsetkowe kwotę 142.396 zł, a odsetki karne kwotę 3,60 zł. Porównując wysokość należnych na dzień 2 lipca 2024 roku rat z wysokością rat faktycznie uiszczonych przez kredytobiorców do tej daty, biegły stwierdził, że powodowie posiadają nadpłatę w spłacie rat kredytowych, która wynosi 72.535,61 zł (co stanowi różnicę kwoty 538.462,06 i kwoty 610.997,67 zł).

Zgodnie z panującą niepodzielnie w doktrynie i orzecznictwie teorią dwóch kondykcji w art. 410 § 1 k.c. ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvensa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego - przesłankę jego wzbogacenia (zob. uchwała SN z dnia 7 maja 2021r. III CZP 6/21, L.; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2011 r., I CSK 66/11, z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CSK 372/11, z dnia 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12, z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, z dnia 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, i z dnia 11 maja 2017 r., II CSK 541/16). Przewidziana w § 4 ust. 10 umowy możliwość przedterminowej spłaty kredytu lub jego części nic w tym zakresie nie zmienia, gdyż nadpłata świadczenia wynikająca z abuzywności klauzul nie może być zrównana z dobrowolną, przedterminową spłatą (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, L.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, L.). W niniejszym przypadku powodowie wyraźnie wskazali w piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2025 roku (k. 552), że domagają się zasądzenia kwoty nadpłaty, w związku z powyższym, wbrew woli kredytobiorców, nie można było zaliczać nadpłaty na poczet przyszłych świadczeń, a inaczej byłoby tylko wtedy, gdy przyszłe roszczenie stało się wymagalne i doszło do jego potrącenia. W niniejszej sprawie bank jednak nie podniósł zarzutu potrącenia, toteż nadpłacone świadczenie podlegało zwrotowi w całości.

Nie sposób w okolicznościach niniejszej sprawy przyjąć, że zachodzi którakolwiek ze wskazanych w art. 411 k.c. podstaw wyłączających możliwość zwrotu świadczenia. Jak już podniesiono w uzasadnieniu poprzedniego wyroku wydanego przez Sąd I. instancji spłata rat kredytowych była dokonywana poprzez potrącanie środków pieniężnych z konta powodów, a zatem powodowie samodzielnie nie dokonywali płatności na rzecz banku. Zapłata rat kredytowych była dokonywana pod przymusem, albowiem w przypadku zaprzestania spłaty, bank mógł wypowiedzieć umowę, wskutek czego cała kwota niespłaconego kredytu stałaby się natychmiast wymagalna. Podkreślić także należy, iż spełniając świadczenie powodowie nie mieli świadomości, że czynność prawna jest nieważna. W okresie którego dotyczy żądanie pozwu stanowisko doktryny i judykatury co do nieważności umów indeksowanych czy denominowanych nie było jednolite i kwestia ta była sporna i wątpliwa. Nie sposób także przyjąć, że spełnienie świadczenia przez powodów czyniło zadość zasadom współżycia społecznego. Jak wskazuje się w doktrynie i judykaturze zakres zastosowania art. 411 pkt 2 k.c. jest zatem bardzo wąski. Dotyczy on różnego rodzaju obowiązków moralnych, rodzinnych i innych, których spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego, ale które nie mają charakteru prawnego. Trafnie ujął to SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 września 2004 r. (II PK 18/04, OSNAPiUS 2005, Nr 6, poz. 84), stwierdzając, iż: "art. 411 pkt 2 k.c. ma zastosowanie w sytuacji, gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był prawnie zobowiązany, lecz można mu przypisać moralny obowiązek wobec przyjmującego świadczenie". W niniejszej sprawie niewątpliwie bank nie dochowując szeregu obowiązków informacyjnych wobec konsumentów, a wręcz zatajając przed nimi istotne informacje m.in. dotyczące zakresu ryzyka walutowego, i naruszając dobre obyczaje sam zachował się w sposób nielojalny wobec konsumentów.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 410 § 1 i § 2 k.c., Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 72.535,61zł. Ponadto, na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c., Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 30.000 zł od dnia doręczenia pozwu tj. od dnia 30 marca 2020 roku do dnia zapłaty, zaś od kwoty 42.535 zł od dnia 16 listopada 2024 roku (tj. od dnia następnego po dniu doręczenia pisma z dnia 5 listopada 2024 roku zawierającego rozszerzenie powództwa) do dnia zapłaty. Zważyć bowiem należy, iż roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy i staje się wymagalne stosownie do art. 455 k.c. (zob. wyrok SN z dnia 26 listopada 2009r., III CZP 102/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 75).

W odniesieniu do pozostałych zgłoszonych przez powodów żądań postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 k.p.c. Zważyć należy, iż dokonując kolejnej modyfikacji powództwa pismem z dnia 18 lutego 2025 roku pełnomocnik powodów oświadczył m.in. iż poza roszczeniem o zapłatę kwoty 72.535 zł powodowie nie wysuwają żądań alternatywnych. Wobec braku jednoznacznego stanowiska powodów, zarządzeniem z dnia 21 lutego 2025 roku Sąd zobowiązał pełnomocnika powoda do wskazania, czy cofa pozostałe żądania pozwu – za wyjątkiem żądania zapłaty kwoty 72.535 zł – w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że je cofa. Mimo prawidłowego doręczenia tego zobowiązania, pełnomocnik powodów nie złożył żadnego oświadczenia, toteż – zgodnie z treścią powyższego zarządzenia – należało uznać, że w sposób dorozumiany cofnął pozew w odniesieniu do pozostałych roszczeń. Oceniając skuteczność ww. czynności procesowej w myśl art. 203 § 4 k.p.c. Sąd uznał, że nie jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego ani też nie zmierza do obejścia prawa.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i uznając, że powodowie wygrali niniejszy spór w całości, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, obciążył całością kosztów ich przeciwnika, tj. pozwanego. Jednocześnie, stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. Sąd rozstrzygnął jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu po zakończeniu niniejszego postępowania.