Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lipca 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Żelewska

po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2024 r. w Gdyni na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko B. L. i M. L.

o zapłatę

I.  oddala powództwo

II.  zasądza od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kwotę 3634 zł (trzy tysiące sześćset trzydzieści cztery złote) tytułem kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygnatura akt I C 15/24

Uzasadnienie wyroku z dnia 26 lipca 2024 roku

Powód (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł pozew przeciwko B. L. i M. L. o:

I. zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 6.829,05 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 listopada 2023 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kapitału kredytu ewentualnie łącznie, ewentualnie w częściach równych;

II. zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności banku od pozwanych z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizyczny (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 20 lutego 2008 roku ma być poddana waloryzacji sądowej i poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w kwocie 24.489,92 zł wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza i wniósł o zasądzenie od pozwanych tej kwoty solidarnie, ewentualnie łącznie bądź po połowie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

(pozew, k. 4-13)

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości, podnosząc zarzut nadużycia prawa podmiotowego i przedawnienia, a na wypadek ich nieuwzględnienia także zarzut potrącenia.

(odpowiedź na pozew, k. 90-109)

W toku sprawy powód cofnął pozew w części tj. w zakresie żądania oznaczonego w pkt II. petitum pozwu oraz wniósł o zwrot części opłaty od pozwu w kwocie 1.225 zł.

(pismo procesowe powoda z dnia 6 marca 2024r., k. 152)

Postanowieniem z dnia 19 marca 2024 roku Sąd umorzył postępowanie w zakresie żądania zawartego w pkt II.1 i II.2 pozwu.

(postanowienie, k. 155)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 20 lutego 2008 roku pozwani B. L. i M. L. zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. Oddział Bankowości Detalicznej w Ł. (poprzednikiem prawnym powoda (...) S.A. z siedzibą w W.) umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...), na podstawie której bank udzielił im kredytu hipotecznego w kwocie 125.400 zł waloryzowanego kursem (...) na refinansowanie kredytu hipotecznego oraz finansowanie opłat okołokredytowych.

(dowód: umowa nr (...), k. 17-21 wraz z aneksem nr (...) , k. 26)

Kredyt został pozwanym wypłacony w dwóch transzach: w dniu 7 marca 2008r. w kwocie 110.400 zł i w dniu 15 marca 2008r. w kwocie 15.000 zł.

(dowód: dyspozycje uruchomienia transzy kredytu, k. 22-23, potwierdzenia wykonania operacji, k. 24-25)

W okresie od 10 kwietnia 2008 roku do 18 października 2022 roku pozwani spłacali kredyt w PLN.

(dowód: zaświadczenie banku, k. 123-127v)

Pismem z dnia 29 listopada 2019 roku pozwani wnieśli do powodowego banku reklamację, wskazując na nieważność umowy kredytowej i wezwali powoda do zapłaty kwoty 90.606,68 zł. W odpowiedzi, pismem z dnia 16 grudnia 2019 roku bank poinformował, że rozpatrzył reklamację negatywnie.

(dowód: reklamacja, k. 115-120, pismo powoda z dnia 16 grudnia 2019r., k. 121-122)

W następstwie wytoczonego przez pozwanych powództwa, wyrokiem z dnia 9 listopada 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 590/20 Sąd Rejonowy w Gdyni zasądził od (...) S.A. z siedzibą w W. solidarnie na rzecz B. L. i M. L. kwotę 49.471,45 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2019 roku do dnia zapłaty (pkt I.), a także oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II.).

Wyrokiem z dnia 18 października 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Ca 3/22 Sąd Okręgowy w Gdańsku zmienił wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że w pkt II. stwierdził, iż umowa nr (...) jest nieważna.

(dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 9 listopada 2021r. wraz z uzasadnieniem, k. 30-35, wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 18 października 2022 wraz z uzasadnieniem, k. 36-53)

Pismem z dnia 13 marca 2023 roku pozwani wezwali bank do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 118.570,95 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od dnia 7 marca 2008 roku do 18 października 2022 roku w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone powodowi w dniu 20 marca 2023 roku.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 13 marca 2023 roku, k. 128-129 wraz z zpo, k. 130)

Pismem z dnia 28 czerwca 2023 roku pozwani złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności banku o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w kwocie 125.400 zł z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwoty 132.960,48 zł, na którą składają się: kwota 69.148,70 zł tytułem niezasądzonych nienależnie pobranych świadczeń na podstawie umowy w okresie od dnia 7 marca 2008 roku do 18 października 2022 roku, kwota 250,80 zł tytułem prowizji ubezpieczenia kredytu, kwota 14.389,53 zł tytułem zasądzonych wyrokiem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 49.171,45 zł od dnia 22 listopada 2019 roku do dnia 28 czerwca 2023 roku, kwota 49.171,45 zł tytułem zasądzonych wyrokiem nienależnie pobranych świadczeń na podstawie umowy w okresie od dnia 10 września 2009 roku do dnia 10 grudnia 2015 roku. Jednocześnie pozwani wezwali bank do zapłaty na ich rzecz kwoty 7.560,48 zł w terminie 7 dni.

Przedmiotowe oświadczenie zostało doręczone powodowi w dniu 3 lipca 2023 roku.

(dowód: pismo pozwanych z dnia 28 czerwca 2023r. wraz z zpo, k. 143-145)

Pismem z dnia 21 września 2023 roku powód wezwał pozwanych do zapłaty kwoty 125.000 zł tytułem zwrotu kapitału kredytu w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia wezwania. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone pozwanemu w dniu 3 października 2023 roku, a pozwanej w dniu 4 października 2023 roku.

(dowód: pismo pozwanego z dnia 21 września 2023r., k. 54 i 57 wraz z zpo, k. 56 i 58)

W odpowiedzi, pismem z dnia 10 października 2023 roku pozwani odmówili zapłaty, powołując się na wcześniejsze oświadczenie o potrąceniu.

(dowód: pismo pozwanych z dnia 10 października 2023r. wraz z dowodem nadania, k. 146-148)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd w całości ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony.

Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowody w postaci odpisów wyroków sądów powszechnych wraz z uzasadnieniami mają charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzystają one z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Z kolei, dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, a ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że ostatecznie, w niniejszej sprawie powód domagał się jedynie zwrotu kwoty 6.829,05 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 listopada 2023 roku do dnia zapłaty, mającej stanowić – wedle twierdzeń powoda – część kapitału kredytu wypłaconego pozwanym w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. W tym stanie rzeczy podstawę prawną powództwa stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed wniesieniem pozwu doszło do całościowego rozliczenia wzajemnych roszczeń stron z tytułu nieważnej umowy kredytu m.in. na skutek złożonego przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu. Jak wskazuje się w orzecznictwie jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024r., III CZP 25/22, L.). Zatem, kredytodawcy przysługuje roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, zaś kredytobiorcom o zwrot zapłaconych rat kapitałowo – odsetkowych i innych uiszczonych na rzecz banku świadczeń. Na podstawie zaświadczenia pochodzącego od powodowego banku Sąd ustalił, że kwota kredytu została pozwanym wypłacona w dwóch transzach, tj. w dniu 7 marca 2008r. w kwocie 110.400 zł oraz w dniu 15 marca 2008r. w kwocie 15.000 zł. Niewątpliwie zatem bankowi przysługiwało roszczenie o zwrot kwoty kapitału kredytu w kwocie 125.400 zł. W toku niniejszego postępowania powód przyznał, że pozwani kredytobiorcy wpłacili do banku łącznie kwotę 125.237,91 zł (vide: pismo procesowe powoda z dnia 27 marca 2024r., k. 163). Pismem z dnia 28 czerwca 2023 roku pozwani złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności banku o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w kwocie 125.400 zł z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwoty 132.960,48 zł, na którą składają się: kwota 69.148,70 zł tytułem niezasądzonych nienależnie pobranych świadczeń na podstawie umowy w okresie od dnia 7 marca 2008 roku do 18 października 2022 roku, kwota 250,80 zł tytułem prowizji ubezpieczenia kredytu, kwota 14.389,53 zł tytułem zasądzonych wyrokiem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 49.171,45 zł od dnia 22 listopada 2019 roku do dnia 28 czerwca 2023 roku, kwota 49.171,45 zł tytułem zasądzonych wyrokiem nienależnie pobranych świadczeń na podstawie umowy w okresie od dnia 10 września 2009 roku do dnia 10 grudnia 2015 roku. Bank uznał skuteczność potrącenia co do kwoty 118.570,95 zł, wskazując na brak wymagalności wierzytelności o zapłatę kwoty 14.389,53 zł z tytułu skapitalizowanych odsetek z uwagi na brak uprzedniego wezwania do zapłaty. Nadto, podniósł, że Sąd Okręgowy w Gdańsku wstrzymał wykonalność wyroku do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu zarzuty banku są bezzasadne. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury przesłanką skutecznego potrącenia jest wymagalność tylko wierzytelności potrącającego, natomiast w odniesieniu do wierzytelności przeciwstawnej wystarczy możliwość jej zaspokojenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2019 r., II CSK 41/18, L.). Jednak w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, że wymagalne były wszystkie wierzytelności wskazane w oświadczeniu pozwanych. Odnośnie wymagalności roszczenia o odsetki za opóźnienie, to jak wskazuje się w orzecznictwie roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1991r., III CZP 20/91, L.), Ustawowe odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, którego termin był oznaczony, stają się zaległą należnością uboczną w rozumieniu art. 451 § 1 zd. 2 k.c., bez potrzeby uprzedniego wezwania dłużnika do ich zapłaty (zob. wyrok SN z 8 marca 2002r., III CKN 548/00, OSNC 2003, Nr 5, poz. 60). Bez znaczenia pozostaje również kwestia wstrzymania wykonalności wyroku postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 roku. Zważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Stan potrącalności występuje wówczas, gdy wymagalne staje się świadczenie tego, kto potrącenia dokonuje. W niniejszej sprawie pismem z dnia 13 marca 2023 roku pozwani wezwali bank do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 118.570,95 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od dnia 7 marca 2008 roku do 18 października 2022 rok, które nie były objęte wyrokiem. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone powodowi w dniu 20 marca 2023 roku, a zatem roszczenie stało się wymagalne z dniem 28 marca 2023 roku. Zatem z ww. datą należało utożsamiać stan potrącalności. W wyniku skutecznego oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wierzytelności powoda jeszcze przed wstrzymaniem wykonalności orzeczenia. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że pozwani rozliczyli się z udostępnionej im faktycznie kwoty kapitału kredytu wynoszącej 125.400 zł.

Odnośnie zarzutu przedawnienia to należy zwrócić uwagę stron, że zgodnie z aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, L.). Pozwani zakwestionowali natomiast ważność umowy kredytowej pismem z dnia 29 listopada 2019 roku (doręczonym powodowi najpóźniej w dniu) 16 grudnia 2019 roku. Do przedawnienia roszczeń banku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą zastosowanie miałby trzyletni termin przedawnienia (art. 118 k.c.).

W tym stanie rzeczy, na podstawie przepisów przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. a contrario powództwo podlegało oddaleniu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór powoda na rzecz pozwanych kwotę 3.634 zł, na co składała się opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej zgodnie z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (2 x 17 zł). Rozstrzygając o kosztach procesu Sąd miał na względzie pierwotną wartość przedmiotu sporu. Powód winien być bowiem traktowany jako strona przegrywająca spór także w odniesieniu do żądania określonego w pkt II. petitum pozwu co do którego cofnął pozew. Podkreślić należy, iż zasadą jest, że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady, jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia powództwa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (zob. postanowienie SN z 12 kwietnia 2012 r., II CZ 208/11, L.). Innymi słowy, ponieważ w przypadku cofnięcia pozwu sąd nie bada merytorycznie sprawy, a umarza postępowanie w sprawie, przepisy dają podstawę do przyjęcia, że pozwanemu należą się koszty procesu, gdyż to powód przegrał sprawę. Sąd nie ma obowiązku badania z urzędu przyczyny cofnięcia pozwu. W związku z tym, cofając pozew, powód powinien wskazać, że doszło do tego, gdyż pozwany spełnił świadczenie wymagalne w chwili wytoczenia powództwa, przedstawiając na tę okoliczność stosowne dowody (zob. T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–505 ³⁹. Tom I, Warszawa 2019). Zważyć należy, iż cofając pozew powód nie wskazał przyczyn dokonania tej czynności procesowej, w szczególności nie wykazał, że nastąpiło to z uwagi na zaspokojenie roszczenia przez pozwanych w toku postępowania. Tym samym – zgodnie z zasadą określoną w art. 203 § 2 k.p.c. – to powód winien zostać uznany za stronę przegrywającą niniejszy spór także co do żądania określonego w pkt II. pozwu, a tym samym na nim spoczywał obowiązek zwrotu całości kosztów procesu na rzecz przeciwników procesowych. Jednocześnie, strona pozwani – stosownie do treści art. 203 § 3 k.p.c. – złożyli wniosek o przyznanie im zwrotu kosztów procesu w powyższym zakresie. Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.