Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Gdańsk, 9 października 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gdańsku, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Joanna Wojnicka-Blicharz

Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Jabłońska

po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 roku w Gdańsku na rozprawie

sprawy A. F. (1)

z udziałem D. M. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu

na skutek odwołania A. F. (1) od decyzji z dnia 28 czerwca 2024 r. znak: (...)

I.  zmienia decyzję pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z 28 czerwca 2024 roku numer (...) w ten sposób, że stwierdza, iż A. F. (1) podlegała jako pracownik płatnika (...)/ obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 18 sierpnia 2023 roku do 10 kwietnia 2024 roku;

II.  zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na rzecz ubezpieczonej A. F. (1) kwotę 360 /trzysta sześćdziesiąt/ złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

sędzia Joanna Wojnicka-Blicharz

Sygn. akt VII U 2391/24

UZASADNIENIE

Decyzją nr (...) z dnia 28 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że A. F. (1), jako pracownik u płatnika składek (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 18 sierpnia 2023r. Organ rentowy stwierdził, że podpisanie przez strony umowy z dnia 18 sierpnia 2023r. było świadomie nakierowane na osiągnięcie korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych finansowanego ze środków innych jego uczestników zobowiązanych do wieloletniego opłacania składek. W sytuacji gdy skarżąca w chwili zawierania umowy o pracę była w ciąży wiadomym było, że wykonywanie obowiązków pracowniczych będzie krótkotrwałe, a tym samym w ocenie zakładu okoliczności sprawy wskazują, że występuje sprzeczność zawartej umowy z zasadami współżycia społecznego.

Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła ubezpieczona wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie, że podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 18 sierpnia 2023 r., zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych i uznanie, że umowa z dnia 18 sierpnia 2023 r. została zawarta dla pozoru i świadomego osiągnięcia korzyści z systemu, oraz naruszenie art. 83 par. 1 K.C. poprzez jego błędne zastosowanie.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, uzasadniając swoje stanowisko tak jak w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie z dnia 09 października 2025 r. pełnomocnik ubezpieczonej wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

D. M. (1) prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) od dnia 01 kwietnia 2010 r. z siedzibą w B. ul. (...). Głównym przedmiotem tej działalności zgodnie z klasyfikacją PKD jest sprzedaż detaliczna w formie niewyspecjalizowanego sklepu z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. W/w posiada sklepy w 14 lokalizacjach, w tym w K., Ż., C., G., G. i P.

Kierownikiem sklepu w Ż. przy ul. (...) była L. R. a jej zastępcą J. S..

Dowód: wydruk CEIDG k. 2-3 akta ZUS, zeznania ubezpieczonej i płatnika składek k. 58-61 akt sprawy protokół skrócony i elektroniczny

Wnioskodawczyni A. F. (1) (uprzednio Z.) ur. (...) posiada wykształcenie podstawowe i była uprzednio zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik młodociany w okresie od 01 września 2020 r. do 21 października 2020 r. przez płatnika M. P., w okresie od 21 października 2020 r. do 03 lipca 2021 r. przez (...) Sp. z o.o. sp. k. , w okresie od 01 sierpnia 2021 r. do 18 sierpnia 2021 r. przez A. K. (1) i w okresie od 06 września 2021 r. do 01 kwietnia 2022 r. przez A. K. (2). Następnie w okresie od 07 kwietnia 2022 r. do 21 kwietnia 2022 r. ubezpieczona była zarejestrowana w PUP W. jako osoba bezrobotna, a w okresie od 21 kwietnia 2022 do 01 czerwca 2022 r. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej przez A. F. (2). W okresie od 30 czerwca 2022 r. do 18 listopada 2022 r. ponownie pozostawała zarejestrowana w PUP W., a od dnia 18 listopada 2022 r. do 01 kwietnia 2023 r. była zgłoszona jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej przez K. W..

Ostatnio w okresie od 01 kwietnia 2023 r. do 15 czerwca 2023 r. ubezpieczona była zatrudniona w(...) jako pracownik obsługi klienta.

A. F. (1) przeprowadziła się następnie z W. do O. i poszukując pracy odpowiedziała na ogłoszenie płatnika zamieszczone na portalu (...) w lipcu 2023 r. Ogłoszenie zostało umieszczone na portalu z uwagi na zbyt małą obsadę sklepu tj. 10 osób (zapotrzebowanie było na 14 pracowników).

Rozmowę kwalifikacyjną przeprowadziła z ubezpieczoną L. R. tj. kierownik sklepu w Ż.. D. M. (1) nie miała kontaktu z ubezpieczoną, nie zajmowała się jej angażem.

Dnia 18 lipca 2023 r. pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem została zawarta umowa o pracę na okres próbny od 18 lipca 2023 r. do 17 sierpnia 2023 r. w wymiarze czasu pracy całego etatu za wynagrodzeniem 3600,00 zł brutto i premia uznaniowa, na stanowisku kasjer sprzedawca. W punkcie 3b umowy wskazano, iż po umowie na okres próbny strony zobowiązują się do zawarcia umowy na czas określony 5 miesięcy. Praca była wykonywana w sklepie w Ż. przy ul. (...) w godzinach od 6.00 do 14.00 lub od 14.00 do 21.00. Ze strony pracodawcy umowę podpisała L. R..

Dnia 31 lipca 2023 r. zostało wystawione orzeczenie lekarskie nr (...) stwierdzające brak przeciwskazań w/w do podjęcia pracy na stanowisku kasjer sprzedawca.

W pisemnym zakresie obowiązków wskazano, iż do zadań ubezpieczonej należały m.in.: czynności kasowe w tym: prawidłowe rozliczanie pieniędzy, przyjmowanie zwrotów i reklamacji; obsługa klienta w tym: znajomość promocji, rekomendacja produktów, znajomość asortymentu; dbałość o dostępność i ekspozycję produktów w tym: uzupełnianie towaru, układanie towaru, metkowanie oraz dbanie o wizerunek firmy.

Ubezpieczona w praktyce zajmowała się wykładaniem towaru na półki, obsługą klientów, naklejaniem cen, pracą na kasie fiskalnej. Skarżąca czuła się dobrze i mogła wykonywać prawidłowo swoje obowiązki.

Pod koniec okresu próbnego ubezpieczona wykonując test ciążowy zorientowała się, iż jest w ciąży. O powyższym poinformowała przełożoną L. R., która zobowiązała ją do przedstawienia w tym zakresie zaświadczenia lekarskiego. Dnia 23 sierpnia 2021 r. podczas wizyty lekarskiej lekarz potwierdził stan ciąży – 8 tydzień.

L. R. nie widziała przeciwwskazań, aby zatrudnić ubezpieczoną na dalszy okres w związku z tym skierowała wniosek w tym zakresie do kadr. Dnia 18 sierpnia 2023 roku strony podpisały umowę na czas określony do dnia porodu w wymiarze czasu pracy całego etatu za wynagrodzeniem 3600,00 zł brutto i premia uznaniowa, na stanowisku kasjer sprzedawca. Umowa ze strony pracodawcy została podpisana przez J. S.. L. R. przebywała na urlopie od 21 sierpnia do 31 sierpnia 2023 r.

Ubezpieczona wykonywała obowiązki analogiczne jak uprzednio, z tym że zwolniono ją z obowiązku wykładania cięższych towarów.

Stan zdrowia A. F. (1) następnie pogorszył się, zachorowała na cukrzycę ciążową i występowały u niej bóle podbrzusza, z czym wiązały się częste wizyty na SOR. Ubezpieczona była niezdolna do pracy w okresach od 21 do 23 sierpnia 2023 r. 29 sierpnia 2023 r. i od 18 września 2023 r. do dnia porodu tj. 10 kwietnia 2024 r. Ubezpieczona zgłosiła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres od 10 kwietnia 2024 r. do 27 sierpnia 2024 r.

Dowód: orzeczenie lekarskie k. 25 akt ZUS, świadectwo pracy z dnia 15.06.2023 r. k. 26 akt ZUS, umowa o pracę z dnia 18 lipca i 18 sierpnia 2023 r. k. 24 i 23 akt ZUS, karta ciąży k. 35-36 akt sprawy, dokumentacja wizyt lekarskich k. 26-31 akta osobowe – koperta k. 55 akt sprawy, karta informacyjne leczenia szpitalnego k. 58-59 akt sprawy, zeznania ubezpieczonej i płatnika k. 60-65 oraz 94-100 akt sprawy protokół skrócony i elektroniczny, zeznania świadka D. F. k. 60-65 akt sprawy protokół skrócony i elektroniczny, zeznania L. R. k. 71-76 zeznania świadka M. R. k. 167-170 akt sprawy protokół skrócony i elektroniczny, zeznania świadków J. S. R. F., S. D., D. M. (2), B. K. k. 155-160 akt sprawy protokół skrócony i elektroniczny,

Decyzją nr (...) z dnia 28 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że A. F. (1), jako pracownik u płatnika składek (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 18 sierpnia 2023r. okoliczności bezsporne

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie bezspornym był zarówno fakt zawarcia przez strony drugiej pisemnej umowy o pracę na okres do dnia porodu (po okresie próbnym), zgłoszenia ubezpieczonej do ubezpieczenia z racji zatrudnienia, jak i powstania u niej niezdolności do pracy.

Spór dotyczył tego, czy zawarta przez strony umowa o pracę z dnia 18 sierpnia 2023 r. była zgodna z zasadami współżycia społecznego i nie zmierzała do obejścia przepisów prawa.

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie przedłożonych dokumentów do akt sprawy i akt organu rentowego. Sąd uznał, iż dokumentacja osobowa pracownika w postaci umów o pracę, pisemnego zakresu obowiązków jest wiarygodna, albowiem jest zgodna z pozostałym i dowodami zgromadzonymi w toku postępowania, w tym treścią zeznań stron i świadków oraz dokumentacją medyczną ubezpieczonej.

Jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania ubezpieczonej oraz D. M. (1) i świadka L. R. (kierownik sklepu), gdyż były one spójne i logiczne. Płatnik składek potwierdziła przy tym, iż zatrudniała ubezpieczoną, jednak jak podkreślała - nie miała z nią żadnego kontaktu i nie znały się, albowiem angażami zajmowała się kierownik sklepu L. R.. Świadek i strony przedstawiły logiczny ciąg zdarzeń, który wraz z dokumentami zawartymi w aktach sprawy daje jasny obraz stanu faktycznego. Płatnik składek z uwagi na braki kadrowe poszukiwała pracowników poprzez wystawienie ogłoszeń internetowych. Ubezpieczona natomiast, która poszukiwała pracy w związku z przeprowadzką została zaproszona na rozmowę kwalifikacyjna i wobec faktu, iż była jedyną kandydatka postanowiono ją zatrudnić. Ubezpieczona w czasie zawierania pierwszej umowy, nie wiedziała, że jest w ciąży - test wykonała dopiero pod koniec okresu próbnego i wówczas poinformowała o swoim stanie przełożoną - nie konfabulowała w tym zakresie a jedynie wskazywała, iż była w dobrym stanie fizycznym i mogła podjąć pracę dalej. L. R. wyjaśniła, iż nie widziała przeciwwskazań aby zatrudnić ubezpieczoną na dalszy okres ( w tym przypadku do dnia porodu), co nie powinno dziwić, albowiem w sklepie występowały braki kadrowe, nie było wielu chętnych do pracy na stanowisku sprzedawcy, a więc liczono na to, iż ubezpieczona będzie pracować. Bez znaczenia przy tym pozostaje to, iż świadek L. R. nie pamiętała dokładnie kiedy w sierpniu 2023 r. udała się na urlop wypoczynkowy. Bezspornym jest fakt, iż umowę o pracę z dnia 18 sierpnia 2023 r. podpisała w imieniu pracodawcy J. S., do czego była z ramienia pracodawcy uprawniona. Nie może zaś budzić wątpliwości, iż ubezpieczona także w trakcie drugiej z zawartych umów wykonywała pracę analogiczną jak w czasie okresu próbnego ( którego wszakże organ nie kwestionował), co potwierdziły zeznania świadka R. F., D. M. (2), B. K. i M. R., a więc współpracowników ubezpieczonej ze spornego okresu.

Zeznania D. F. sąd uznał za wiarygodne. Świadek wyjaśnił, iż ubezpieczona zaszła w ciążę pod koniec okresu próbnego i chciała dalej pracować, jednak z uwagi na dolegliwości zdrowotne okazało się to być niemożliwym. Potwierdził przy tym, iż częstokroć widywał ubezpieczoną przy pracy, albowiem odwiedzał ją w sklepie, co potwierdzili inni świadkowie.

Zeznania świadka M. K. (lekarza), nie wniosły wiele do sprawy. Świadek potwierdziła jedynie to, co wynika z dokumentacji medycznej, wielu okoliczności przy tym, z uwagi na liczbę obsługiwanych pacjentek, nie pamiętając.

Zeznania S. D. (dyrektora operacyjnego) nie wniosły wiele do postpowania, albowiem nie znał ubezpieczonej, nie brał udziału w jej zatrudnieniu.

Odwołanie jako zasadne zasługiwało na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy między odwołującą a płatnikiem, doszło do nawiązania w sposób ważny kolejnego stosunku pracy od 18 sierpnia 2023 r., skutkującego objęciem odwołującej ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, chorobowym i wypadkowym. Organ rentowy zakwestionował zgłoszenie odwołującej do ubezpieczeń z tytułu zawartej przez strony umowy przyjmując, że umowa została zawarta jedynie w celu zagwarantowania odwołującej tytułu ubezpieczeń. Nie kwestionował natomiast wcześniejszej umowy zawartej na okres próbny do dnia 17 sierpnia 2023 r.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Z mocy ww. ustawy, tj. w myśl art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1, pracownicy podlegają również ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowym. Objęcie ubezpieczeniem z tytułu zatrudnienia, zgodnie z art. 13 pkt 1 u.s.u.s., następuje od dnia nawiązania stosunku pracy do jego ustania.

O tym czy dany stosunek prawny łączący dwa podmioty może być uznany za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy. Stosownie do definicji zawartej w art. 2 kodeksu pracy pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tego stosunku jest – w świetle art. 22 § 1 k.p. – uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy – realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika – ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.

W rozpoznawanej sprawie uzasadniając decyzję organ rentowy powołał się na treść art. 58 § 2 k.c. wskazując, że zawarta między stronami umowa o pracę z dnia 18 sierpnia 2023r. jest nieważna, jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Organ rentowy podkreślił, że jedynym celem zgłoszenia odwołującej do ubezpieczeń była chęć uzyskania przez nią świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem ubezpieczona wiedziała, że jest w ciąży w związku z czym strony zdawały sobie sprawę, iż praca będzie przez nią krótko świadczona.

Jak wynika z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Przy czym należy odróżnić nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez ustawę zakazane. Pojęcie obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. Ustalenie, czy umowa zmierza do obejścia prawa, czy jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 18/95, poz. 227, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1997r., I PKN 276/97, OSNAPiUS13/98, poz. 397). Czynność prawna może być również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, przez które rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie ocenne, a nie prawne. Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe (por. np. Z. Radwański (w:) System prawa prywatnego, t. 2, 2002, s. 240 i n.; M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2008, s. 327). Powołanie się na przepis art. 58 § 2 k.c. z uwagi na wystąpienie celu obliczonego na naruszenie zasad współżycia społecznego, możliwe jest wyjątkowo. Tylko w przypadku uznania, że zawarta umowa o pracę nie była faktycznie wykonywana przez strony, istnieje możliwość oceny w płaszczyźnie zgodności jej celu z zasadami współżycia społecznego. Nie można natomiast przyjąć, że jeżeli stronom umowy o pracę przyświeca cel w postaci chęci uzyskania tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, to czynność prawna jest nieważna z mocy art. 58 § 2 k.c. Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy również o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak i inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak chociażby chęć uzyskania środków utrzymania (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2018r., III AUa 858/17).

Zdaniem Sądu Okręgowego, wobec dokonanych w sprawie ustaleń nie można przypisać ani ubezpieczonej, ani płatnikowi składek, że zgłoszenie jej do ubezpieczeń społecznych nosiło znamiona świadomego i zamierzonego działania, którego celem był uzyskanie w sposób nieuprawniony świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu skarżonej decyzji nie ma argumentów, które można byłoby uznać za wystarczające do sformułowania takiego twierdzenia. W tej sprawie, należy mieć na uwadze, że kwestionowany stosunek pracy przez pozwanego dotyczył umowy na czas określony zawartej od 18 sierpnia 2023 roku z ubezpieczoną. Pozwany nie zakwestionował natomiast pierwszej umowy łączącej strony /umowy na okres próbny/, uznając ją za ważny stosunek pracy jak i stosunek ubezpieczeniowy. Stan faktyczny w tej sprawie nie rozpoczyna się jednak od umowy ważnej od 18 sierpnia 2023 roku, ale wcześniej, właśnie od zawarcia pierwszej umowy, skoro ta kolejna była kontynuacją pierwotnego stosunku pracy i właśnie charakter tej pierwszej niejako obligował pracodawcę do zawarcia umowy kolejnej z pracownikiem o ile istniała nadal potrzeba zatrudnienia, zaś pracownik był zdolny do podjęcia pracy.

W tej sprawie, materiał dowodowy zebrany ustalony na podstawie dokumentów i środków osobowych pozwalał na przyjęcie, że umowa o pracę na okres próbny jak i czas określony faktycznie była realizowana, więc o pozorności nie może być mowy, tym bardziej, że zaistniały te elementy, na które wskazuje art. 22 § 1 k.p., a mianowicie praca była wykonywana odpłatnie, a także w miejscu i w czasie wskazanym przez pracodawcę oraz pod jego kierownictwem. Skarżąca wykonywała swą pracę w granicach powierzonych jej obowiązków (obsługa kasy fiskalnej, wykładanie towaru, obsługa klientów) Wymienione czynności skarżąca wykonywała pod kontrolą przełożonych w sklepie spożywczym, w ustalonym czasie pracy (od 6 do 14 lub od 14 do 21), który był ewidencjonowany, a praca była świadczona na ryzyko pracodawcy, za co otrzymywała wynagrodzenie. Ponadto, przełożona kierowała pracą ubezpieczonej, gdyż decydowała o czasie pracy i miejscu wykonywania czynności. W rozważanym przypadku, zdaniem Sądu, wystąpiły więc wszystkie elementy konieczne dla zaistnienia pomiędzy stronami stosunku pracy.

W rozpatrywanej sprawie niejako podstawą decyzji zaskarżonej była dla organu rentowego niezdolność do pracy ubezpieczonej w związku z ciążą powstała w niedługim czasie po zawarciu drugiej umowy o pracę. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, które Sąd orzekający podziela, chęć uzyskania tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym jest zgodna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Dlatego nie można przyjąć, że jeżeli stronom umowy o pracę przyświeca taki właśnie cel, to czynność prawna jest nieważna z mocy art. 58 § 1 lub 2 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2012r., I UK 265/11, LEX nr 1169836). Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia również nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 stycznia 2005r., II UK 141/04, OSNP 2005 Nr 15, poz. 235; z 5 października 2005r., I UK 32/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 249; z 28 kwietnia 2005r., I UK 236/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28; z 11 stycznia 2006r., II UK 51/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 366, z 22 czerwca 2015r., I UK 367/14, niepublikowany).

Zdaniem sadu okręgowego, organ rentowy stwierdzając nieważność oświadczeń stron umowy o pracę, dokonał pobieżnej analizy materiału dowodowego, a poza tym oparł się wyłącznie na powiązaniach dwóch faktów – zawarcia drugiej umowy o pracę dnia 18 sierpnia 2023 r. do dnia porodu i niezdolności pracownika do pracy od 18 września 2023 r.

Na akceptację nie zasługuje zarzut organu rentowego, że jedyną motywację ubezpieczonej do zawarcia umowy o pracę z płatnikiem składek było zabezpieczenie sytuacji materialnej w związku z przewidywanym okresem macierzyństwa. Zaznaczenia wymaga okoliczność, że krótki okres od zgłoszenia do ubezpieczeń do powstania niezdolności do pracy nie był zaplanowany przez ubezpieczoną. Już same okoliczności towarzyszące zawarciu umowy o pracę (powzięcie informacji o możliwości zatrudnienia na podstawie ogłoszenia internetowego) i ustalona sekwencja wydarzeń, nie świadczą o pozorności kwestionowanej umowy. Ubezpieczona przeprowadziła się do O. i poszukiwała pracy. Podjęła zatrudnienie u płatnika w okresie kiedy w ciąży jeszcze nie była i pracowała od 18 lipca do 18 sierpnia 2023 roku na podstawie umowy na okres próbny, czego organ nie kwestionował. Organ zakwestionował zaś drugą umowę, zawartą do czasu porodu, a więc zgodną z prawem pracy, uznając tym samym, że ubezpieczona i pracodawca w momencie dowiedzenia się o stanie ciąży pracownika zatrudnionego na podstawie umowy na okres próbny nie mają prawa do zawarcia ważnej umowy o pracę, albowiem będzie ona zmierzać do wykorzystania systemu ubezpieczeń społecznych. Powyższe rozumowanie pozwanego należało ocenić jako niezgodne nie tylko z prawem ubezpieczeń społecznych, ale również z kodeksem pracy i ochroną Konstytucyjną oraz ochroną gwarantowaną prawem UE w zakresie pracownic w okresie ciąży.

Z treści umowy na okres próbny zawartej w dniu 18 lipca 2023 roku wiążącej ubezpieczoną z płatnikiem, par 3 b wynikało, że umowa zostanie z ubezpieczoną przedłużona po okresie próbnym, gdyż zostanie zawarta umowa na czas określony 5 miesięcy. Powyższe ważne postanowienie umowy było zobowiązaniem pracodawcy do kontynuowania tego stosunku pracy. Z zeznań świadków wynikało, iż praktyką w zakładzie było zawieranie kolejnej umowy na okres 3 miesięcy, zaś w umowie z ubezpieczoną zobowiązanie dotyczyło umowy na okres 5 miesięcy jako kontynuacji umowy na okres próbny. Pracodawca – płatnik, był zatem zobowiązany własną umową do kontynuowania stosunku pracy pomiędzy stronami.

Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy - umowa o pracę na czas określony lub na okres próbny, która miałaby się zakończyć po upływie trzeciego miesiąca ciąży, jest automatycznie przedłużana do dnia porodu. Ten przepis prawa pracy stanowi ochronę dla kobiet w ciąży i realizuje funkcje gwarancyjne prawa pracy wobec tej kategorii pracowników.

Dyskryminacja kobiet w ciąży w zatrudnieniu jest niezgodna z prawem i zabroniona. Obejmuje to odmowę zatrudnienia, zwolnienie, obniżenie wynagrodzenia, ograniczenie awansu lub inne nierówne traktowanie z powodu ciąży. Kobieta w ciąży jest chroniona przez Kodeks pracy, co obejmuje ochronę stosunku pracy i prawa do godnych warunków pracy. O powyższym stanowi przede wszystkim w art. 11(3), który zakazuje nierównego traktowania pracowników, oraz w art. 18(3a) § 1 i 2, który definiuje dyskryminację. Ochrona obejmuje zakaz dyskryminacji przy nawiązywaniu i rozwiązywaniu stosunku pracy, warunkach zatrudnienia i awansowaniu. Dyskryminacją jest na przykład odmowa zatrudnienia kobiety tylko dlatego, że jest w ciąży. Szczególną ochronę zapewnia też wspomniany art. 177 kp, który zakazuje wypowiadania lub rozwiązywania umowy o pracę z pracownicą w ciąży (z pewnymi wyjątkami).

Przedkładając powyższe argumenty prawne na kanwę niniejszego stanu faktycznego kategorycznie stwierdzić należy, że brak zawarcia kwestionowanej przez pozwanego umowy o pracę z ubezpieczoną od dnia 18 sierpnia 2023 roku z uwagi na fakt, że zgodnie z kodeksem pracy skarżąca zawiadomiła pracodawcę pod koniec poprzedniej umowy o stanie ciąży, stanowiłoby bezpośrednią dyskryminację w zatrudnieniu z uwagi na ciążę pracownicy. Takie działanie płatnika – pracodawcy prowadziłoby do odpowiedzialności odszkodowawczej i stanowiłoby rażące pogwałcenie przepisów prawa pracy.

W takim kontekście prawnym uznawanie przez pozwany organ rentowy, że umowa o pracę stron jest nieważna, gdyż zmierza do uzyskania świadczeń może sprawiać wrażenie negacji gwarancyjnego charakteru prawa pracy i norm wyżej zacytowanych, co nie powinno mieć miejsca.

W tej sprawie, to płatnik oraz ubezpieczona zachowali się zgodnie z kodeksem pracy. Nie tylko realizowali umowę zawartą w lipcu 2023 roku, ale kontynuując stosunek pracy jego czas trwania określili do dnia porodu. Stanowisko zaś pozwanego, negujące zachowanie stron tego stosunku prawnego nie powinno w ogóle mieć miejsca. Wydana decyzja w kontekście przepisów prawa pracy, łączącej strony umowy na okres próbny – nie kwestionowanej przez organ, nie może korzystać z jakiejkolwiek ochrony i jest sprzeczna w sposób rażący z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej.

Trwała niezdolność do pracy ubezpieczonej z uwagi na ciążę nastąpiła dopiero po upływie terminu obowiązywania umowy zawartej na okres próbny i dopiero po upływie ponad miesiąca od zawarcia drugiej umowy o pracę. Od podjęcia zatrudnienia u płatnika składek do powstania niezdolności do pracy ubezpieczonej upłynęły 2 miesiące, ale i ta okoliczność nie świadczy o nieważności umowy o pracę, gdyż kobieta w ciąży – tak jak i ta, która w takim stanie nie pozostaje – ma prawo podjąć zatrudnienie nawet, jeśli wie o ciąży. Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, że ciąża może być też zaawansowana i nie stoi na przeszkodzie nawiązaniu stosunku pracy, jeśli faktycznie jest on realizowany. Fakt ciąży nie przekreśla bowiem aktywności zawodowej. Przepisy nie wskazują również przez jaki okres powinny być opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, by późniejsza wypłata świadczeń związanych z chorobą i macierzyństwem nie naruszała zasad solidaryzmu, równego traktowania ubezpieczonych, ochrony interesów i nie pokrzywdzenia innych ubezpieczonych oraz nieuszczuplania środków zgromadzonych w ramach ubezpieczenia. W takiej sytuacji nie ma podstaw, by z uwagi na stan, w jakim ubezpieczona się znajdowała, czynić zarzuty nawiązania nieważnego stosunku pracy. Wskazać należy, iż odmowa zatrudnienia ubezpieczonej w okolicznościach sprawy naruszałaby przepisy o dyskryminacji.

Tym samym, nie zaistniały w sprawie absolutnie żadne okoliczności, które wskazywałyby, że umowa winna być oceniona jako zmierzająca do obejścia prawa czy jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd w punkcie I zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji wyroku. W punkcie II orzeczono o kosztach zastępstwa procesowego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SSO Joanna Wojnicka-Blicharz