Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 września 2021 r

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Joanna Cyganek
Protokolant:	Stażysta Alicja Kowalska

po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2021 r. w Bydgoszczy

sprawy z powództwa I. B., M. B.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę i ustalenie

1.  ustala, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 25 stycznia 2008 r. o nr KH/ (...) zawarta między powodami I. B. i M. B., a Bankiem (...) S.A. jest nieważna w całości;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 164.223,07 zł (sto sześćdziesiąt cztery tysiące dwieście dwadzieścia trzy złote 07/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 maja 2020 r. do dnia zapłaty;

3.  oddala powództwo ewentualne;

4.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 6.434,00 zł (sześć tysięcy czterysta trzydzieści cztery złote 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

SSO Joanna Cyganek

Sygn. akt I C 512/20

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 5 czerwca 2020 r. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. powodowie I. B. oraz M. B. wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 147.310,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 8.05.2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej od strony powodowej przez pozwanego w okresie od dnia 4.06.2010 r. do dnia wniesienia pozwu na podstawie umowy o kredyt nr KH/ (...), jako świadczeń nienależnych z uwagi na bezwzględną nieważność ww. umowy w całości oraz o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego pomiędzy stronami wynikającego z umowy o kredyt nr KH/ (...) zawartej dnia 25.01.2008 r. zawartej między stroną powodową, a pozwanym.

Ewentualnie powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 35.736,47 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczeń strony powodowej w części nienależnie pobranej przez pozwanego w okresie od 4.06.2010 r. do dnia wniesienia pozwu na podstawie abuzywnych postanowień umowy o kredyt nr KH/ (...) dotyczących zawartej w niej klauzuli waloryzacyjnej. Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podano, że w dniu 25.01.2008 r. powodowie zawarli z pozwanym umowę o kredyt hipoteczny indeksowany, udzielony w złotych, w kwocie 127.500,00 PLN. Zawierając niniejszą umowę strona powodowa działała jako konsument w rozumieniu art. 22 ¹k.c., gdyż umowa ta nie miała związku z jakąkolwiek jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Wskazana kwota kredytu została przeznaczona na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych strony powodowej, tj. na sfinansowanie zakupu gotowego mieszkania na rynku wtórnym.

Uzasadniając swoje stanowisko powodowie argumentowali, że zawarcie umowy o kredyt zostało poprzedzone spotkaniami w oddziale banku. Powodowie byli zainteresowani kredytem w PLN, bo w takiej walucie mieli zapłacić za nieruchomość, którą zamierzali kupić. Pracownicy banku zaproponowali powodom kredyt indeksowany do CHF, tłumacząc, że kredyt zostanie wypłacony w PLN. Ponadto Bank informował powodów, o tym, że kredyty frankowe są bardzo popularne i nie rodzą większych zagrożeń, a kurs franka nie powinien podlegać większym wahaniom. Powodom nie przedstawiono żadnych symulacji odnośnie zmiany kursu CHF i wpływu tych zmian na wartość kapitału do spłaty.

Powodowie uzasadniali, że podczas spotkań w placówce banku nie przedstawiano takiej symulacji tego kredytu, która zawierałaby jasne, zrozumiałe informacje o opłatach okołokredytowych, jak również zasadach waloryzacji kredytu oraz wpływie wahania kursu tej waluty na wyrażoną w PLN wysokość zarówno raty, jak i całego salda zadłużenia w perspektywie długookresowej. W trakcie tych spotkań powodom ani razu nie pokazano też wzorca umowy rekomendowanego kredytu, ani ogólnych warunków jego udzielania. Projekt umowy został przedstawiony powodom w oddziale banku tuż przed jej podpisaniem. Przedstawiciel Banku poinformował powodów, że formularz umowy jest narzucany z centrali banku i nie podlega żadnej zmianie czy negocjacjom. Powodom uniemożliwiono tym samym komfortową, rozważną i kompleksową analizę postanowień umowy, celem zrozumienia konstrukcji kredytu, zidentyfikowania zagrożeń i wyodrębnienia kwestii budzących wątpliwości, a także przeanalizowania niejasnych klauzul.

Bank pominął prognozy aprecjacji kursu CHF względem PLN w nieodległej przyszłości, które to prognozy powinny być pozwanemu znane jako profesjonaliście. Reasumując, bank na etapie rozmów przedkontraktowych nie poinformował strony powodowej w sposób jasny, klarowny i zrozumiały, a jednocześnie pełny, o ryzyku ekonomicznym wiążącym się z zawarciem wskazanej umowy kredytu.

Powodowie wskazali, że umowa o kredyt została sporządzona przez bank na jego wzorcu umownym, bez możliwości negocjowania jej warunków, w szczególności w zakresie jej części ogólnej i rozproszonych w niej postanowień składających się na klauzulę waloryzacji kredytu walutą obcą, określających zasady uruchomienia kredytu i zasady spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Umowa miała zatem charakter adhezyjny i wybór powodów sprowadzał się jedynie do akceptacji w całości lub jej odrzucenia.

W ocenie strony powodowej niedozwolone są w rozumieniu § 1 art. 385 (1) k.c. postanowienia zawarte w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 i 2 umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) oraz § 3 ust. 2, § 8 ust. 3, § 10 ust. 4 i 5, § 11 ust. 4, 5, 11, § 12 ust. 3, § 13 ust. 4 Regulaminu Kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.

Powodowie twierdzili, że wiele z postanowień umowy o kredyt, które były przedmiotowo istotne, wynikające ze wzorca umowy stosowanego przez pozwanego, tworzyły łącznie mechanizm waloryzacji kredytu i rat kredytu walutą obcą. Zdaniem powodów doszło do naruszenia granic swobody umów. Wynika to z faktu, że umowa była tak skonstruowana, że brak było ekwiwalentności świadczeń stron i równego rozkładu ryzyka kontraktowego między stronami.

W dalszej części uzasadnienia powodowie wyjaśnili, że ich zdaniem niniejsza umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W ocenie strony powodowej umowa jest nieważna z uwagi na zasadniczą dysproporcję w prawach i obowiązkach stron na korzyść przedsiębiorcy w stosunku do konsumenta.

Zdaniem powodów na podstawie samej umowy o kredyt strona powodowa nie była w stanie określić finalnej wysokości kredytu, jakiego udzielił jej bank, co świadczy o tym, że umowa była niezgodna z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami (k. 3-36).

W odpowiedzi na pozew Bank (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powodów. Strona pozwana zaprzeczyła, by umowa kredytu była nieważna, zawierała klauzule niedozwolone. Pozwany nie zgodził się również ze stwierdzeniem, jakoby warunki umowy kredytu były sprzeczne z dobrymi obyczajami, zasadami współżycia społecznego, czy też naruszały interesy powodów. Strona pozwana zaprzeczyła też, aby w jakimkolwiek zakresie bezpodstawnie wzbogacony względem powodów. Pozwany nie zgodził się także ze stwierdzeniem, jakoby Bank ustalał kursy walut publikowane w Tabeli Kursów Walut Obcych w sposób dowolny.

Pozwany zakwestionował roszczenie powodów co do zasady, jak i co do wysokości. Wyjaśniono, że postanowienia Umowy Kredytu stanowiły wynik indywidualnych negocjacji. Natomiast postanowienia umowy kredytu spełniały wymogi jednoznaczności i jasności.

Pozwany zaprzeczył jakoby postanowienia umowy kredytowej w zakresie ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, a także prowizji, nie były indywidualnie uzgodnione pomiędzy stronami. Ponadto zaprzeczył, aby strona powodowa nie wiedziała w momencie podpisywania umowy czym jest ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, a także prowizja.

W uzasadnieniu pozwany wyjaśnił, że powodowie pomimo możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF już od samego początku obowiązywania umowy kredytowej niezależnie od regulacji wprowadzonej w drodze tzw. ustawy antyspreadowej, a tym samym wyeliminowania stosowanego przez Bank spreadu, jak również w celu odsunięcia sugerowanego przez nią ryzyka „dowolnego” ustalania kursu CHF do PLN przez Bank, nie skorzystała z tej możliwości. Zdaniem pozwanego per pacta concludentia powodowie potwierdzili tym samym, że nie kwestionują kursu kupna i sprzedaży CHF ustalonego zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych oraz że nie kwestionują charakteru kredytu i obowiązku jego spłaty w CHF. W ocenie pozwanego treść umowy kredytowej nie pozostawiała wątpliwości, że strony zawarły umowę kredytu indeksowanego do CHF.

Pozwany wskazał, że kwestionowanych przez powodów postanowień umowy nie sposób uznać za kształtujące ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Powodom wyjaśniono istotę i konstrukcję kredytu indeksowanego oraz zasady, według których może odbywać się wypłata oraz spłata kredytu (k. 132-167).

Pismem z dnia 23.06.2021 r. strona powodowa wniosła o rozszerzenie powództwa do kwoty 164.223.07 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8.05.2020 r do dnia zapłaty, z tytułu zwrotu korzyści majątkowej za okres od dnia 25.01.2008 r. do dnia wniesienia pozwu. Ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 38.367,52 zł, tytułem zwrotu nienależnego świadczenia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, za okres od dnia 25.01.2008 r. do dnia wniesienia pozwu.

Kwota ta obejmowała kwoty wpłacone przez powodów na rzecz pozwanego banku za okres od dnia 25.01.2008 r. do dnia wniesienia pozwu, z czego 153.373,02 zł stanowią zapłacone raty kapitałowo-odsetkowe, natomiast kwota 10.850,05 zł została uiszczona tytułem kosztów kredytowych tj. 3.903,06 zł z tytułu składek ubezpieczenia na życie, 3.041,00 zł z tytułu składek na ubezpieczenie niskiego wkładu oraz 3.905,99 zł z tytułu prowizji za zwiększone ryzyko niskiego wkładu. Kwota żądania ewentualnego- 38.367,52 zł obejmuje różnicę pomiędzy kwotą pobraną przez pozwanego tytułem spłaty wskazanego kredytu, a kwotą należną z pominięciem niedozwolonych klauzul umownych, z uwzględnieniem oprocentowania przewidzianego w umowie, za okres od dnia 25.01.2008 r. do dnia wniesienia pozwu.

Zmiana powództwa wynikała z wydanej uchwały SN z dnia 7.05.2021 r. (sygn. III CZP 6/21), w której wskazano, że bieg przedawnienia roszczeń konsumenta o zwrot rat kapitałowo- odsetkowych oraz kosztów kredytu wpłaconych na podstawie nieważnej czynności prawnej należy liczyć od daty trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy, czyli od oświadczenia konsumenta, że tego właśnie chce i godzi się na skutki tej nieważności, a jednocześnie nie godzi się na sanowanie klauzul niedozwolonych. W okolicznościach niniejszej sprawy takie oświadczenie konsumenci złożyli wezwaniem do zapłaty z dnia 14.04.2020 r. i od dnia doręczenia tego pisma należy liczyć bieg terminu przedawnienia.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały stanowiska dotychczas zajęte w sprawie.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 25.01.2008 r. powodowie zawarli z pozwanym umowę o kredyt hipoteczny nr KH/ (...). Powodowie umowę zawarli jako konsumenci. Kredyt był przeznaczony na sfinansowanie zakupu gotowego mieszkania na rynku wtórnym. Na podstawie umowy pozwany bank udzielił powodom kredytu indeksowanego udzielonego w złotych w kwocie 127 500,00 PLN (§ 2 ust. 1 umowy).

Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłaconego w transzach, Bank miał wysłać do kredytobiorców pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHD według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu/ transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo- odsetkowej.

Kredyt miał podlegać spłacie w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Spłata kredytu miała następować zgodnie z § 7 umowy kredytu, a zatem w złotych polskich, z zastosowaniem kursem sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A.

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiło 4.1567% (§ 6 umowy kredytu).

Zgodnie z § 9 umowy kredytu zabezpieczeniem kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 216.750,00 zł ustanowiona na nieruchomości należącej do powodów.

Dnia 30.12.2013 r. został zawarty aneks do w/w umowy.

dowód: wydruk z KRS k. 120-124, u mowa kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 25.01.2008 r. k. 60-67, aneks do umowy nr (...) z dnia 30.12.2013 r. k. 68-69, regulamin Kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. k. 41-59, wniosek kredytowy k. 171-172, wnioski o zmianę warunków kredytu k. 173-174, zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości dochodów k. 175

W wykonaniu wskazanej umowy powodowie regularnie spłacali raty kredytu. W okresie od 13.03.2008 r. do 13.05.2020 r. wpłacili na rzecz pozwanego kwotę odsetek w wysokości 27.173,09 PLN oraz kwotę kapitału w wysokości 126.199,62 PLN, a także kwoty 3.903,06 zł z tytułu składek ubezpieczenia na życie, 3.041,00 zł z tytułu składek na ubezpieczenie niskiego wkładu oraz 3.905,99 zł z tytułu prowizji za zwiększone ryzyko niskiego wkładu..

dowód: zaświadczenie pozwanego z dnia 6.04.2020 r. oraz 28.02.2020 r. k. 70-101, potwierdzenie spłaty kredytu w kwietniu i maju 2020 r. k. 102-103, z estawienie- wyliczenie kredytu bez CHF jako złotowego oprocentowanego stawką LIBOR wraz z ustaleniem nadpłaty w każdej uiszczonej racie k. 117-119, z estawienie wpłacone przez powodów rat kapitałowo-odsetkowych od dnia 25.01.2008 r. do dnia wniesienia pozwu k. 374-37.

Powodowie na początku chcieli wziąć kredyt w złotówkach. Przed zawarciem umowy kredytu doszło do kilku spotkań w placówce banku. Przedstawiciel banku przedstawił tylko jedną ofertę umowy, którą powodowie ostatecznie podpisali, nie było możliwości zawarcia innej umowy. Powodowie nie znali się na umowach kredytowych, nie byli profesjonalistami, nie wiedzieli jak to wygląda w rzeczywistości. Powodowie zostali poinformowani, że raty mają być stałe w złotówkach, a wysokość kredytu została wyliczona po sporządzeniu umowy przedwstępnej. Pracownik zachęcał do zawarcia umowy kredytu w CHF, przekonywał, że jest to popularny kredyt i wiele osób go bierze. Kredyt został wypłacony w PLN, spłacany był również w złotówkach. Powodowie nie zostali w pełni i klarownie poinformowani o konsekwencjach kredytu zawieranego w walucie obcej. Powodowie nie wiedzieli o ryzyku walutowym oraz o tym, w jaki sposób bank ustala kurs. Mieli zaufanie do pracowników banku, dlatego zdecydowali się na taki rodzaj kredytu. Powodowie przeczytali regulamin, ale nie zrozumieli go. Umowy nie można było negocjować.

dowód: zeznania powódki k. 368-369 (00:03:18-00:22:43), k. 400v-401 (00:05:49-00:24:32), zeznania powoda k. 401-401v (00:25:46-00:31:48)

Pismem z dnia 14.04.2020 r. powodowie złożyli pozwanemu reklamację dotyczącą zawartej umowy o kredyt w zakresie nienależnie pobranych od nich środków w kwocie 165.507,45 zł w związku z nieważnością umowy. Jednocześnie powodowie wezwali pozwanego do zapłaty w/w kwoty.

Pozwany nie znalazł podstaw do uznania roszczeń powodów.

dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 14.04.2020 r. wraz z potwierdzeniem odbioru k. 104-111, pismo Banku z dnia 25.05.2020 r. k. 112-116

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w sprawie dokumentów oraz na podstawie zeznań powodów.

Sąd uznał za wiarygodne oraz przydatne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy w/w dokumenty, albowiem zostały one sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla danego typu dokumentów. Ponadto ich autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania.

Sąd, nie kwestionując ich autentyczności i prawdziwości, uznał dowody z dokumentów w postaci: odpowiedzi z BIK, decyzji kredytowej wraz z opinią Departamentu (...) Produktów B. (...), informacji dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne, parametrów wejściowych i wyników symulacji, cennika, zestawienia transakcji dla rachunku dedykowanego do obsługi kredytu, zaświadczenia (...) S.A. oraz (...) S.A., symulacji kosztów kredytu, komunikatu KP (...) dotyczący zalecenia Komisji Nadzoru Bankowego, raportu (...), ekspertyzy walutowych kredytów hipotecznych indeksowanych do kursu CHF/PLN, wydruków z portalu obrazującego historię kursu CHF/PLN, informacji (...), zarządzenia Prezesa Zarządu Banku (...) S.A. z dnia 17.08.2011 r., wydruków ze strony NBP, raportu UOKiK, opinii na temat sposobu ustalenia rynkowego kursu walutowego, stanowiska Prezesa (...) Banków (...), ekspertyzy klauzuli ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w umowach o kredyt hipoteczny, wyroków Sądów Okręgowych w Opolu, G., W. i K., opinii prawnej (...), za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie miały one żadnego znaczenia procesowego z punktu widzenia analizy spornej umowy kredytu oraz oceny czy jest ona zgodna z prawem i czy zawiera klauzule niedozwolone. Powołane dokumenty zawierały treści oderwane od konkretnej umowy, która jest przedmiotem sporu.

Za przydatne dla rozstrzygnięcia i w pełni wiarygodne uznał Sąd natomiast zeznania powodów, ponieważ korespondowały one z pozostałem materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Powodowie przedstawili okoliczności, w których zaproponowano im zawarcie umowy kredytu, jak również brak możliwości negocjacji poszczególnych postanowień umownych.

Sąd postanowił pominąć dowód z opinii biegłego oraz z zeznań świadków powołanych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew (M. S., J. C., M. D.) jako nieprzydatne dla rozstrzygnięcia, bowiem na etapie rozstrzygania o tym dowodzie doszedł do przekonania, że żądanie ewentualne o zapłatę jest bezzasadne. Rozważeniu podlegało jedynie żądanie główne o zapłatę zgłoszone w pozwie, natomiast świadkowie, którzy nie uczestniczyli w zawieraniu umowy z powodami, nie mogli mieć wiedzy, w jaki sposób bezsporne procedury i zasady udzielania kredytów zostały wdrożone w tym konkretnym przypadku. Same zaś konsekwencje ustalenia nieważności umowy z punktu widzenia systemu bankowego (wniosek pozwanego – k. 166 – str. 69 odpowiedzi na pozew), nie mogą w ocenie Sądu wywrzeć żadnego wpływu na skuteczność zawarcia umowy, nie mogą bowiem, w konfrontacji profesjonalisty z konsumentem, prowadzić do odmiennej niż wyrażona w niniejszym wyroku oceny prawnej żądania na podstawie art. 5 k.c.

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie powodowie ostatecznie domagali się zasądzenia łącznie na ich rzecz kwoty 164.223.07 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 8.05.2020 r. tytułem zwrotu nienależnych świadczeń w związku z uznaniem umowy kredytu nr KH/ (...) z dnia 25.01.2008 r. za nieważną, ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz solidarnie kwoty 38.367,52 zł tytułem nadpłaconych rat kredytu.

W sprawie bezsporne było, że strony zawarły umowę kredytu na kwotę 127.500,00 PLN. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy o kredyt hipoteczny, kredyt był indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu. Po uruchomieniu kredytu, Bank wysyłał do kredytobiorców pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo- odsetkowej. Powodowie zgodnie z umową mieli obowiązek spłacać kredyt w miesięcznych, równych ratach kapitałowo-odsetkowych w walucie polskiej.

Dodatkowo Sąd ustalił, że umowa pomiędzy stronami zawarta została
z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umowy. Powodowie wyjaśnili w wiarygodny sposób, że nie mieli żadnego wpływu na treść umowy, szczególnie w zakresie jej postanowień, które uznali za abuzywne. Pozwany przyznał natomiast, że poinformował jedynie kredytobiorców o ryzyku kursowym oraz o fakcie, że z tego względu mogą wzrosnąć miesięczne raty. W związku z tym swoboda powodów ograniczyła się jedynie do możliwości zawarcia bądź odmowy zawarcia umowy o kredyt.

W pierwszej kolejności Sąd zwrócił uwagę na fakt, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przedawnienia wskazany przez pozwanego. Na podstawie art. 118 zd. pierwsze k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W doktrynie dominuje stanowisko, że kredyt spłacany w ratach jest w istocie świadczeniem jednorazowym, a nie okresowym, bowiem stanowi jedną całość. Żądania powodów o zapłatę opierały się na żądaniu zwrotu świadczenia nienależnego, czyli art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Zgodnie z przepisami intertemporalnymi- art. 5 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W związku z tym, w niniejszej sprawie liczy się 10-letni termin przedawnienia. Ponadto w oparciu o stanowisko TSUE wyrażone w wyroku z dnia 22.04.2021 r. (sygn. C-485/19) bieg przedawnienia roszczeń z tytułu zawartych w umowie klauzul niedozwolonych biegnie od momentu powzięcia wiedzy o nich. Powodowie złożyli pozwanemu reklamację dnia 14.04.2020 r. i wezwali go do zapłaty kwoty 165.507,45 zł w związku z nieważnością wskazanej umowy kredytu, zatem należy uznać, iż od tego momentu powzięli wiedzę o istnieniu klauzul abuzywnych w umowie, którą zawarli z pozwanym. Nawet jednak, gdyby za chwilę powzięcia wiadomości o istnieniu klauzul abuzywnych uznać wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej, co nastąpiło w 2011r., obowiązujący powodów 10-letni okres przedawnienia i tak w dniu wniesienia pozwu jeszcze nie upłynął. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony dnia 5.06.2020 r., zatem zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanego jest nieuzasadniony. Ponadto umowa kredytu nie została wypowiedziana, a powodowie w pozwie wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Takie roszczenia się natomiast nie przedawniają.

W następnej kolejności Sąd rozpoznał żądanie główne powodów o zapłatę sprowadzające się do ustalenia nieważności umowy z uwagi na zawarcie w jej treści postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. Powodowie wskazali te klauzule, tj. § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 i 2 umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) oraz § 3 ust. 2, § 8 ust. 3, § 10 ust. 4 i 5, § 11 ust. 4, 5, 11, § 12 ust. 3, § 13 ust. 4 Regulaminu Kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. i w rzeczywistości mogą one zostać uznane za niedozwolone, ponieważ dają pozwanemu możliwość narzucenia sposobu ustalania wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, a w konsekwencji również wysokości rat i odsetek, a więc głównych świadczeń kredytobiorcy. Co więcej, umowa nie zawiera przy tym żadnych mechanizmów ochronnych względem konsumenta, które pozwoliłyby rozłożyć ryzyko znaczącej aprecjacji waluty indeksacji na obie strony stosunku umownego, obarczając nim wyłącznie kredytobiorcę. Na podstawie art. 353 ¹ k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Natomiast art. 385 ¹ § 1 k.c. opisuje niedozwolone postanowienia umowne i na jego podstawie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z definicją zawartą w art. 385 ¹ § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta i właśnie z takimi okolicznościami mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W toku przeprowadzonego postępowania powodowie wykazali, że przytoczone klauzule nie zostały przez nich uzgodnione z bankiem. Nie było żadnej możliwości negocjacji umowy. Jednocześnie wszystkie te klauzule mogą uchodzić za niedozwolone, albowiem przyznają wyłącznie bankowi prawo do dowolnego przerzucania odpowiedzialności za ryzyko związane z wzrostem kursu waluty na powodów. Takie klauzule już od dawna wskazywane są jako abuzywne z uwagi na nieokreślony i nieobiektywny miernik, podług którego następuje ostatecznie określenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy, które jest niemożliwe do przewidzenia i obliczenia w chwili zawarcia umowy (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2018 r., I CSK 628/17).

W ocenie Sądu nie ma znaczenia dla dokonywanej oceny to, w jaki sposób bank rzeczywiście ustalał kurs w trakcie wykonywania umowy i jaka była relacja kursu banku do kursu rynkowego, bowiem nie są to okoliczności istotne na gruncie art. 385 ² k.c. oraz oceny możliwego naruszenia interesów konsumenta. Zwrócić należy natomiast uwagę na fakt, że postanowienia umowy dawały przedsiębiorcy nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty, a co za tym idzie również wysokości zobowiązań konsumenta. Zaznaczyć należy bowiem, że pozwany jest profesjonalistą i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie czynności bankowych. Natomiast powodowie, jako osoby fizyczne zawarły umowę niezwiązaną bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową, w związku z tym bez wątpienia w niniejszej sprawie posiadają status konsumenta w rozumieniu art. 22 ¹k.c.

Na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zatem kredytobiorca jest zobowiązany do zwrotu określonej kwoty środków pieniężnych, którą jest kwota kapitału mu udostępnionego i przez niego wykorzystanego. Bank nie może więc żądać zwrotu większej kwoty aniżeli ściśle określonej i oddanej do dyspozycji klienta. Natomiast Sąd zwrócił uwagę na fakt, że kwota, którą powodowie mieli zwrócić pozwanemu nie została dostatecznie i ściśle w umowie określona, nie odpowiada ona nominalnie kwocie wykorzystanego kredytu i nie są określone w sposób obiektywny zasady jej ustalenia. Jeżeli umowa zawiera jakiekolwiek zapisy, które dopuszczają dowolną waloryzację, to jest ona niezgodna z przepisami art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w zw. z art. 358 ¹ § 2 i 5 k.c., ponieważ rażąco narusza interesy konsumenta.

Sąd rozważył, że abuzywność zapisów umowy powinno się badać na moment dokonywania czynności prawnej przez konsumenta z przedsiębiorcą. Z związku z powyższym, argument pozwanego dotyczący wprowadzenia tzw. ustawy antyspredowej z dnia 26.08.2011 r. nie miał znaczenia w niniejszej sprawie. Nie mogą być brane pod uwagę zmiany w ustawodawstwie wprowadzane po zawarciu umowy oraz sposób wykonywania umowy przez przedsiębiorcę, w szczególności zmiany w treści stosunku prawnego, który z powodu jego ukształtowania a priori jest nieważny od samego początku.

Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd uznał, że żądanie powodów o zapłatę w związku z ustaleniem nieważności umowy kredytowej jest zasadne. Uznając, że przywołane przez stronę powodową klauzule w rzeczywistości są abuzywne, bezskuteczne i nie wiążą jej, umowa jako sprzeczna z przepisami prawa jest nieważna na podstawie art. 58 k.c. Natomiast bez wyeliminowanych postanowień jej wykonanie nie jest możliwe, bowiem prowadziłoby do powstania tworu prawnego nie mającego ekonomicznie racji bytu. Sąd w niniejszym składzie nie podziela też argumentacji pozwanego, jakoby postanowienia niedozwolone należało zastąpić innymi, np. opartymi na średnich kursach NBP franka szwajcarskiego, wyłącznie po to, aby węzeł obligacyjny się utrzymał. Podkreślić należy, że taki zabieg prowadziłby do przymusowego (sądowego) ukształtowania stosunku prawnego w oparciu o regułę rebus sic stantibus, a to wykracza poza żądanie pozwu i jego podstawę faktyczną, bowiem powodowie takiego żądania nie zgłosili. Ustalenie nieważności wskazanej umowy kredytu skutkuje tym, że strony nie są nią związane i od początku nie były. Natomiast są obowiązane zwrócić sobie wzajemnie to, co już świadczyły na rzecz drugiej strony, czego powodowie są świadomi, podobnie jak innych ewentualnych konsekwencji ustalenia nieważności umowy, o czym zeznali na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2021r.

W myśl art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Odwołanie się do tabeli kursów sporządzanej na wewnętrzne potrzeby banku jest nieprecyzyjne, w związku z czym narusza wskazany przepis. Powodowie bowiem nie wiedzieli i nie mogli przewidzieć według jakiego kursu ostatecznie zostanie przeliczona ich rata. Doszło więc do oczywistego naruszenia przez bank art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Ze względu na wyeliminowanie abuzywnych klauzul waloryzacyjnych z umowy, sprzeczność umowy z przepisem art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy Prawo bankowe jest coraz większa, bowiem wówczas nie ma jakiegokolwiek obiektywnego miernika według którego można przeliczyć kurs walut. Skutkuje to nieważnością całej umowy kredytowej na podstawie art. 58 k.c.

Niniejszą umowę należy uznać za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami także z uwagi na fakt, że nawet gdyby za rzeczywistą przyczynę wytoczenia powództwa uznać nie tyle skutki tzw. spreadu, co sam wzrost kursu franka szwajcarskiego oraz świadomość powodów, że kurs CHF może w pewnym stopniu wzrosnąć, to taka świadomość ryzyka nie obejmuje uwolnienia kursu waluty przez kraj emisji i w efekcie tak ogromnej zwyżki, jaka miała miejsce w niniejszych okolicznościach. Ponadto, sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego jest tym bardziej zauważalna i niewątpliwa, gdy weźmiemy pod uwagę okoliczność, że w przypadku tak znacznego i niemożliwego do przewidzenia wzrostu kursu waluty, cały ciężar tego zdarzenia został przerzucony na kredytobiorcę, podczas gdy wskutek tego wzrostu kursu bank pozyskiwał środki znacznie wyższe, niż przekazane do dyspozycji powodów, w związku z niemal podwojonym kursem CHF.

W ocenie Sądu roszczenie powodów o zapłatę w związku z ustaleniem nieważności umowy nie stanowiło nadużycia konstrukcji prawnej ochrony konsumenta w stosunkach z przedsiębiorcą i nie było sprzeczne z art. 5 k.c. W niniejszej umowie kredytu, to pozwany zawarł klauzule abuzywne. Pozwany już na etapie konstruowania wzorca umowy naruszył dobre obyczaje. Miał on pełną dowolność kształtowania wzorca umowy i mógł zawrzeć w nim mechanizm ustalania kursu waluty korzystny dla konsumenta, albo przynajmniej obiektywny i sprawiedliwy. Taki, aby konsument mógł zweryfikować realną wartość kredytu i przede wszystkim rat, które będzie musiał zapłacić. Niewątpliwie pomogłoby to uzyskać powodom pełny obraz ryzyka w przypadku zawarcia umowy kredytu w walucie obcej.

Mając powyższe okoliczności na względzie, Sąd ustalił, że umowa kredytu z dnia 25.01.2008 r. o nr KH/ (...) zawarta między powodami, a pozwanym jest nieważna w całości- pkt 1 wyroku.

Ponadto Sąd uznał, że żądanie główne o zapłatę kwoty 164.223.07 zł tytułem zwrotu świadczeń uiszczonych przez powodów w związku z nieważnością umowy kredytu zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową, ten obowiązany jest do jej zwrotu. W niniejszej sytuacji zasadność roszczenia głównego Sąd rozważył w oparciu o przepis art. 409 k.c., zgodnie z którym obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Najbardziej kluczową kwestią jest wykładnia sformułowania „zużył” lub „utracił" w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. Wykładnia językowa nie prowadzi do wystarczającego rezultatu. Nakazuje bowiem jedynie badać stan wzbogacenia strony, która uzyskała korzyść majątkową. Nie można natomiast jednoznacznie stwierdzić, czy roszczenia stron należy rozpatrywać zupełnie od siebie niezależnie, czy też świadczenie wzajemne należy brać pod uwagę jako element stanu majątkowego strony wpływający na wysokość wzbogacenia. W doktrynie problem ten dostrzegany był jako spór pomiędzy zwolennikami tzw. teorii dwóch kondykcji i tzw. teorii salda. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. (sygn. III CZP 6/21), należy rozpatrzeć ten aspekt wedle teorii dwóch kondykcji. W związku z tym, w przypadku następczej nieważności umowy, po obu jej stronach występują dwa niezależne od siebie roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dlatego Sąd przyjął za słuszny wskazany pogląd SN. Konsekwencją powyższego było uwzględnienie roszczenia głównego o zapłatę, w kwocie wskazanej w pozwie przez powodów. Kwoty składające się na to roszczenie nie zostały skutecznie zakwestionowane przez pozwanego, bowiem powodowie oparli się na zestawieniu wpłat pochodzącym od samego pozwanego (k. 71 i następne). Jeżeli zaś chodzi o bezsporne co do wysokości kwoty uiszczone na poczet ubezpieczenia na życie, prowizji i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem pozwanego, który wywodził, że te postanowienia nie mają charakteru abuzywnego. Sam bowiem pozwany w odpowiedzi na pozew (k. 158 – str. 53 odpowiedzi na pozew) przytoczył argument przesądzający de facto o słuszności żądania powodów w tym zakresie. Wywiódł mianowicie, że te świadczenia „stanowiły w istocie formę dodatkowego zabezpieczenia banku (…) przed ryzykiem braku spłaty kredytu (…)”. Są zatem immanentnie związane z bytem umowy kredytowej i nie mogą istnieć samodzielnie w przypadku, gdy umowę, objętą ustaleniem nieważności, de facto poczytywać należy za nigdy nie zawartą.

W punkcie 2 wyroku, biorąc na uwagę wszystkie przytoczone okoliczności, Sąd na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. i art. 58 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 164.223.07 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8.05.2020 r. do dnia zapłaty – wezwanie do zapłaty z 14.04.2021r., k. 104 – przy założeniu 14 dni na obrót pocztowy oraz 10 dni wyznaczonych pozwanemu w wezwaniu. O odsetkach Sąd zatem orzekł zgodnie z żądaniem pozwu w tym zakresie na podstawie art. 481 k.c.

Sąd, prowadząc rozważania odnośnie żądania ewentualnego o ustalenie oraz zapłatę kwoty 38.367,52 zł wraz z odsetkami tytułem zwrotu świadczenia uiszczonego przez powodów na rzecz pozwanego w toku realizacji umowy kredytu hipotecznego z dnia 25.01.2008 r. w wysokości wyższej niż rzeczywiście należna, doszedł do wniosku, że zgodnie z treścią art. 385 ¹ § 1 zd. pierwsze k.c., postanowienia zawarte w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 i 2 umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) oraz § 3 ust. 2, § 8 ust. 3, § 10 ust. 4 i 5, § 11 ust. 4, 5, 11, § 12 ust. 3, § 13 ust. 4 Regulaminu Kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. nie wiązałyby powodów i to od momentu zawarcia umowy kredytowej. Powyższe rozstrzygniecie powoduje, że postanowienia te stają się bezskuteczne wobec powodów, jednak jednocześnie powoduje to powstanie pewnego rodzaju „luki” w stosunku prawnym. W związku z tym powstaje problem możliwości uzupełnienia umowy innymi postanowieniami. Zgodnie z orzecznictwem TSUE, nic nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy zastąpił nieuczciwe postanowienie umowne przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym (por. m.in. wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., sygn. akt C-26/13). Jednakże w orzecznictwie sądów krajowych wielokrotnie potwierdzano, że w polskim porządku prawnym nie istnieją przepisy o charakterze deklaratywnym, którymi można by w ten sposób „zapełnić” powstałe braki w umowie. Natomiast w ocenie Sądu utrzymanie umowy w pozostałym zakresie nie jest możliwe, albowiem uczyniłoby to umowę niemożliwą do wykonania. Taka umowa nie zostałaby zawarta z uwagi na jej ekonomiczną nieopłacalność i nie mogłaby funkcjonować w ramach oferty banku. Zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 3 października 2019 r. (w sprawie C-260-18), sąd krajowy nie jest zatem władny uzupełniać powstałej wobec uznania za bezskuteczne niektórych z postanowień umowy luki poprzez odwołanie się do kursu średniego NBP - bez wyraźnego żądania pozwu zmierzającego do orzeczenia prawnokształtującego, o czym mowa wyżej – powodowie domagali się bowiem zwrotu „nadpłaty” rat wyliczonej wyłącznie po eliminacji klauzul abuzywnych, ale z zachowaniem pozostałych mechanizmów właściwych dla kredytu walutowego. To pozwany domagał się tego przeliczenia przez wprowadzenie mechanizmów obliczenia rat kredytu, których pierwotnie w umowie nie było. Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił powództwo ewentualne- pkt 3 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. obciążając przegrywającego pozwanego równowartością poniesionej przez powoda opłaty od pozwu – 1.000 zł, wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika – 5.400 zł, powiększonego o opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 34,00 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 6.434,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 4 wyroku). Sąd nie znalazł przy tym podstaw do przyznania stronie powodowej kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości stawki minimalnej, ponieważ nie uzasadniały tego ani stopień skomplikowania sprawy ani szczególny nakład pracy pełnomocnika powodów, który to nakład miał standardowy charakter.

SSO Joanna Cyganek