Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2016 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G.

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Jerzy Andrzejewski
Sędziowie:	SSA Grażyna Czyżak SSO del. Maria Ołtarzewska (spr.)
Protokolant:	sekr.sądowy Wioletta Blach

po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. w Gdańsku

sprawy T. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

o cofnięcie wniosku emerytalnego

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt VI U 931/15

I.  zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie;

II.  zasądza od T. D. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 120,00 (sto dwadzieścia 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Grażyna Czyżak SSA Jerzy Andrzejewski SSO del. Maria Ołtarzewska

Sygn. akt III AUa 1889/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 marca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – po rozpoznaniu wniosku T. D. z dnia 9 marca 2015r. o wycofanie wniosku z dnia 22 października 2014r. o przyznanie emerytury – odmówił umorzenia postępowania. W uzasadnieniu tej decyzji organ rentowy powołał się na art.116 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany jednak nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji przyznającej świadczenie. W razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu. W związku z tym organ rentowy wskazał, że wniosek o wycofanie wniosku o przyznanie emerytury z dnia 22 października 2014r. T. D. zgłosiła w piśmie w dniu 9 marca 2015r., to jest po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 9 grudnia 2014r., dlatego odmówiono „umorzenia postępowania o wycofanie wniosku o przyznanie emerytury”.

W odwołaniu od powyższej decyzji w całości T. D. domagała się jej uchylenia argumentując, iż przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do emerytury jej zamiarem było pobieranie dwóch świadczeń z ZUS i KRUS, jednakże dnia 2 grudnia 2014r. KRUS wydał decyzją odmawiającą wypłaty emerytury stwierdzając, że udowodniła ona jedynie 24 lata 7 miesięcy i 24 dni ubezpieczenia rolniczego. Ubezpieczona twierdziła przy tym, iż przy składaniu wniosku nie miała świadomości nieposiadania przez siebie wymaganego do nabycia prawa do emerytury rolniczej 25 – letniego okresu ubezpieczenia rolniczego. Wydając w dniu 9 grudnia 2014r. decyzję o przyznaniu emerytury Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zawiesił jej wypłatę z uwagi na uprawnienia do świadczenia rolnego, a ponadto do obliczenia wysokości tej emerytury w tej decyzji uwzględnił okresy składkowe i nieskładkowe z ubezpieczenia społecznego w FUS. Zdaniem odwołującej się po otrzymaniu takiej decyzji nie miała ona podstaw do wycofania wniosku o przyznanie emerytury. W dniu 27 stycznia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wydał decyzję o obliczeniu wysokości emerytury z uwzględnieniem okresów uzupełniających z roli, a KRUS decyzją z dnia 11 lutego 2015r. wyłączył ją z ubezpieczenia społecznego rolników uznając, że w związku z ustaleniem prawa do emerytury z ZUS ustało jej ubezpieczenie rolnicze.

Ubezpieczona podnosiła także, iż odwołała się od obydwu tych decyzji, jednak decyzja ZUS z dnia 9 grudnia 2014r. była już prawomocna. W związku z tym ubezpieczona argumentowała, że gdyby ZUS w decyzji z 9 grudnia 2014r. ustalił wysokość jej emerytury w taki sposób, jak uczynił to w styczniu 2015r., to odwołałby się ona od tej decyzji, gdyż była dla niej niekorzystna. Ponadto ubezpieczona zwracała uwagę na to, iż od 24 lat opłacała składki do KRUS i miała zamiar skorzystać – w dniu w którym nabyłaby prawo do emerytury rolniczej – z prawa do obydwu świadczeń wypłacanych przez ZUS i KRUS. Decyzja z ZUS z grudnia 2014r. wydana została na podstawie błędnego założenia, iż w dniu jej wydania ubezpieczona posiada uprawnienia do świadczenia rolniczego. Dlatego nie może ona ponosić konsekwencji błędów w ustaleniach stanu faktycznego pomiędzy organami emerytalnymi.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie powołując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, iż decyzją z dnia 27 stycznia 2015r. przeliczył i podjął wypłatę emerytury T. D. od dnia 8 października 2014r. na wniosek złożony przez nią w dniu 13 stycznia 2015r. i od tej decyzji złożyła ona odwołanie. Ponadto po wydaniu decyzji z dnia 9 grudnia 2014r. (w której zawieszono wypłatę emerytury z uwagi na uprawnienia do świadczenia rolnego), KRUS Oddział Regionalny w B. pismem z dnia 7 stycznia 2015r. poinformował ZUS Oddział w B. o odmowie przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury rolniczej decyzją z dnia 2 grudnia 2014r. i zwrócił się do ZUS o dokonanie wypłaty emerytury pracowniczej od dnia 8 października 2014r. wraz ze zwiększeniem rolnym.

Ponadto ZUS Oddział w B. wskazał, że decyzją z dnia 12 marca 2015r. – na wniosek ubezpieczonej z dnia 11 lutego 2015r. – wstrzymano wypłatę emerytury od dnia 8 października 2014r., a następnie decyzją z dnia 13 marca 2015r. stwierdzono, że ubezpieczona pobrała nienależnie świadczenia za okres od 8 października 2014r. do 28 lutego 2015r. w kwocie 4031 zł 56 gr.

Wyrokiem z dnia 14 września 2015r. w sprawie o sygn.. akt VI U 931/15 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył postępowanie wszczęte na wniosek ubezpieczonej T. D. z dnia 22 października 2014r. o przyznanie emerytury. Rozstrzygnięcie to Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

Ubezpieczona T. D. (urodz. (...)) w dniu 22 października 2014r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w B. wniosek o przyznanie emerytury. W tym samym dniu złożyła ona również wniosek o przyznanie emerytury rolniczej (z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym) do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – po rozpoznaniu wniosku T. D. z dnia 22 października 2014r. – przyznał wnioskodawczyni (ubezpieczonej) prawo do emerytury od dnia 22 października 2014r., to jest od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Jednocześnie decyzją powyższą Zakład zawiesił emeryturę z uwagi na uprawnienia ubezpieczonej do świadczenia rolnego, informując ją że Oddział Regionalny KRUS wyda decyzję stwierdzającą prawo lub brak prawa do wypłaty świadczeń w zbiegu oraz że w przypadku wystąpienia zbiegu świadczeń Oddział KRUS podejmie ich wypłatę a w razie braku zbiegu zostanie podjęta wypłata jednego świadczenia – wyższego lub wybranego przez ubezpieczoną. Ponadto w decyzji z dnia 9 grudnia 2014r. ZUS Oddział w B. zamieścił obliczenie wysokości emerytury ubezpieczonej według art.53, art.26 i art.183 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z kolei Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 2 grudnia 2014r. – załatwiając wniosek T. D. z dnia 22 października 2014r. – odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury rolniczej. W uzasadnieniu tej decyzji rolniczy organ rentowy wskazując na art.19 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, wyjaśnił iż ubezpieczona nie udowodniła wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, gdyż udowodniony przez nią okres tego ubezpieczenia wynosi jedynie 24 lata 7 miesięcy i 24 dni.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w dniu 13 stycznia 2015r. otrzymał pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w B. z dnia 7 stycznia 2015r., w którym Kasa ta poinformowała o tym, że decyzją z dnia 2 grudnia 2014r. odmówiono T. D. prawa do emerytury rolniczej, przy czym w piśmie tym KRUS prosił o dokonanie wypłaty przyznanej emerytury pracowniczej od daty jej przyznania, to jest od dnia 8 października 2014r.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – wskazując, iż załatwia wniosek T. D. z dnia 13 stycznia 2015r. – przeliczył oraz podjął wypłatę emerytury od dnia 8 października 2014r., to jest od daty od której przyznano świadczenie. Przy obliczaniu wysokości tego świadczenia organ rentowy uwzględnił zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników za okres 22 lat 6 miesięcy i 7 dni.

Przed uprawomocnieniem się tej decyzji ubezpieczona T. D. w dniu 11 lutego 2015r. złożyła w ZUS Oddziale w B. pismo z dnia 11 lutego 2015r., w którym prosiła o uchylenie decyzji tego organu rentowego z dnia 27 stycznia 2015r. o przeliczeniu oraz podjęciu wypłaty emerytury i podała, że pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nie chce pobierać emerytury z ZUS do momentu uzyskania prawa do emerytury rolniczej, a prawo to nabędzie w kwietniu 2015r. i wówczas będzie się ubiegała o wypłatę emerytury z ZUS.

W dniu 11 lutego 2015r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał decyzję, w której stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników T. D., w zakresie:

1.  ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego od dnia 10 grudnia 2014r.,

2.  ubezpieczenia emerytalno – rentowego od dnia 10 grudnia 2014r.

oraz ustanie obowiązku opłacania składek za ww. osobę od wymienionego dnia. Rolniczy organ rentowy – powołując się na art.7 ust.1 oraz art.6 ust.1 pkt 1 i ust.3 oraz art.3a ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013r. poz.1403 ze zm.) wyjaśnił, iż w związku z przyznaniem T. D. decyzją z dnia 9 grudnia 2014r. emerytury z ZUS Oddziału w B. ustaje wobec niej ubezpieczenie społeczne rolników z mocy ustawy jako domownika.

Pismem z dnia 6 marca 2015r. (wniesionym do ZUS Oddziału w B.) ubezpieczona T. D. wyjaśniła – nawiązując do swojego wcześniejszego pisma z dnia 11 lutego 2015r. – że intencją tego pisma nie było wyłącznie uchylenie decyzji wydanej przez ten organ rentowy w dniu 27 stycznia 2015r. (o przeliczeniu oraz podjęciu wypłaty emerytury), ale także docelowe wycofanie wniosku o przyznanie jej emerytury. W związku z tym ubezpieczona oświadczyła, że nie chce podejmować wypłaty emerytury i w zakresie uzyskanego już świadczenia z powyższego tytułu wyraża gotowość zwrotu przekazanej jej kwoty.

Pismem z dnia 9 marca 2015r. złożonym w tej dacie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w B. ubezpieczona T. D. cofnęła swój wniosek o emeryturę z dnia 22 października 2014r., podkreślając, że jej wolą – w momencie złożenia tego wniosku – było uzyskanie świadczenia emerytalnego z KRUS (korzystniejszego z uwagi na ilość lat składkowych), a ponadto naliczenie świadczenia emerytalnego z ZUS z uwagi na podleganie ubezpieczeniu społecznemu przez okres 4 lat z doliczeniem lat nieskładkowych. Ubezpieczona wskazała też, iż wobec wcześniej wydanych decyzji ZUS z dnia 9 grudnia 2014r. i Prezesa KRUS z dnia 2 grudnia 2014r. była przekonana, że wypłata świadczenia nastąpi dopiero po uzyskaniu właśnie prawa do emerytury w KRUS, w związku z czym, w jej ocenie, nie było potrzeby wycofania wniosku o emeryturę z dnia 22 kwietnia 2014r.

Następnie decyzją z dnia 12 marca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – po rozpatrzeniu wniosku T. D. z dnia 11 lutego 2015r. – wstrzymał wypłatę jej emerytury przyznanej na wniosek z dnia 8 października 2014r., t. j. od daty, od której przyznano świadczenie.

Kolejną decyzją z dnia 13 marca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – powołując się na art.138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - stwierdził, ze T. D. pobrała nienależne świadczenia za okres od 8 października 2014r. do 28 lutego 2015r. w łącznej kwocie 4031 zł 56 gr.

Na skutek wydania decyzji z dnia 13 marca 2015r. ubezpieczona zwróciła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. przekazaną jej przez ten organ rentowy za okres od 8 października 2014r. do 28 lutego 2015r. emeryturę w kwocie 4031 zł 56 gr.

Pismo ubezpieczonej z dnia 9 marca 2015r., w którym cofnęła ona wniosek o emeryturę z dnia 22 października 2014r. rozpoznany został przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zaskarżoną w rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia 19 marca 2015r.

Sąd Okręgowy ustalił też, że T. D. wniosła odrębne odwołanie zaskarżające:

- decyzję Prezesa KRUS z dnia 11 lutego 2015r. stwierdzającą wobec niej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników,

- decyzję ZUS Oddziału w B. z dnia 27 stycznia 2015r. o przeliczeniu i podjęciu wypłaty emerytury.

Obie sprawy – pierwsza nosząca sygnaturę akt VI U 630/15 i druga o sygnaturze akt VI U 777/15 – zostały przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zawieszone do czasu zakończenia niniejszej sprawy.

Sąd Okręgowy wskazał, iż spór w niniejszej sprawie dotyczył tego czy ubezpieczona T. D. cofnęła skutecznie swój wniosek o emeryturę złożony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w B. w dniu 22 października 2014r.

Wydając zaskarżoną decyzję z dnia 19 marca 2015r. organ rentowy twierdził, że skoro ubezpieczona cofnęła powyższy wniosek w dniu 9 marca 2015r., to nastąpiło to już po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 9 grudnia 2014r. o przyznaniu jej emerytury i dlatego – zgodnie z art.116 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015r. poz.748) – cofnięcie wniosku nie mogło spowodować umorzenia postępowania w sprawie o emeryturę.

Rozważając odwołanie ubezpieczonej od powyższej decyzji Sąd Okręgowy dostrzegł, iż decyzja ta błędnie określała datę wniosku, który został nią rozpoznany. Organ rentowy pominął bowiem wcześniejsze pismo ubezpieczonej z dnia 11 lutego 2015r. (k.59 akt emerytalnych), z którego w sposób jednoznaczny wynikało, iż wolą ubezpieczonej jest cofnięcie wniosku z dnia 22 października 2014r. o przyznanie emerytury („pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nie chcę pobierać emerytury z ZUS do momentu uzyskania prawa do emerytury rolniczej”). Pismo to zostało złożone przez ubezpieczoną w ZUS Oddziale w B. w dniu 11 lutego 2015r. w reakcji na wydanie przez ten organ decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. o przeliczeniu i podjęciu wypłaty emerytury (k.55 akt emerytalnych) i przed uprawomocnieniem się tej decyzji.

W ocenie Sądu Okręgowego istotną wadą decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. było to, iż określono w jej treści w sposób niezgodny ze stanem faktycznym, że decyzja ta rozpoznaje wniosek ubezpieczonej z dnia 13 stycznia 2015r., podczas gdy w rzeczywistości ubezpieczona nie złożyła takiego wniosku.

Z wyjaśnień pełnomocnika procesowego ZUS Oddziału w B. złożonych na rozprawie wynikało, iż ten organ rentowy za wniosek T. D. „rozpoznany” tą decyzją uznawał skierowane do siebie pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 stycznia 2015r. (data wpływu do ZUS właśnie 13 stycznia 2015r.), w którym poinformowano ZUS o wydaniu w dniu 2 grudnia 2014r. decyzji odmawiającej T. D. prawa do emerytury rolniczej. Tego rodzaju działanie ZUS Oddziału w B. uznać należy za niezrozumiałe, szczególnie przy uwzględnieniu faktu złożenia przez ubezpieczoną T. D. tylko jednego wniosku o emeryturę pracowniczą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 października 2014r.

Wskazane wyżej okoliczności wydania przez ZUS Oddział w B. decyzji z dnia 27 stycznia 2015r., z dnia 12 marca 2015r., z dnia 13 marca 2015r. i z dnia 19 marca 2015r. dają podstawę do wniosku o zupełnym braku współdziałania tego organu rentowego z ubezpieczoną oraz rolniczym organem rentowym. Tymczasem organy rentowe mają obowiązek udzielania informacji, w tym wskazówek i wyjaśnień w zakresie warunków i dowodów wymaganych do ustalenia świadczeń (§ 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe (Dz. U. z 2011r. Nr 237, poz.1412). Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy miał pełną wiedzę o wszystkich okolicznościach faktycznych w jakich ubezpieczona dochodziła świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych, a w szczególności iż jej zamiarem było uzyskanie prawa do emerytury rolniczej i pobieranie jej w zbiegu z emeryturą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazuje na to treść decyzji o przyznaniu emerytury z dnia 9 grudnia 2014r., w której – jak już wcześniej wspomniano – informował on ubezpieczoną o zawieszeniu wypłaty emerytury z uwagi na świadczenie rolne oraz o tym, iż Oddział Regionalny KRUS wyda decyzję stwierdzającą prawo lub brak prawa do wypłaty świadczeń z zbiegu oraz o tym, że w przypadku wystąpienia zbiegu świadczeń Oddział KRUS podejmie ich wypłatę, a w razie braku zbiegu zostanie podjęta wypłata jednego świadczenia – wyższego lub wybranego przez ubezpieczoną. Według Sądu Okręgowego z powołanego fragmentu decyzji z dnia 9 grudnia 2014r. wynika wyraźnie, iż ZUS Oddział w B. przewidywał nabycie przez ubezpieczoną dwóch świadczeń emerytalnych, rolniczego i pracowniczego.

Po uzyskaniu informacji od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w B. o odmowie przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury z rolniczego systemu ubezpieczeń (pismo KRUS z 7 stycznia 2015r. – data wpływu do ZUS 13 stycznia 2015r.) organ rentowy powinien zatem – w ocenie Sądu Okręgowego - wyjaśnić czy ubezpieczona podtrzymuje swój wniosek z dnia 22 października 2014r. o przyznanie emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych czy też cofa ten wniosek w celu nabycia także prawa do emerytury rolniczej. Wniosek ten znajduje pełne potwierdzenie w powołanym przepisie § 2 rozporządzenia z dnia 11 października 2011r., tym bardziej iż pismo informujące go przez KRUS o nieprzyznaniu renty rolniczej T. D. wpłynęło do ZUS prawdopodobnie jeszcze przed uprawomocnieniem się decyzji z dnia 9 grudnia 2014r. (którą przekazano do wysyłki 12 grudnia 2014r. – vide adnotacja urzędowa ZUS na k.50 akt emerytalnych – przy barku dowodu zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji przez ubezpieczoną).

Tego rodzaju informacje ze strony organu rentowego wraz z wyjaśnieniem (wskazówką), iż przyznanie ubezpieczonej prawa do emerytury z FUS w sytuacji braku uprawnień do emerytury rolniczej, spowoduje wyłączenie jej z rolniczego systemu ubezpieczeń społecznych, pozwoliłoby ubezpieczonej:

- po pierwsze zorientować się we własnej sytuacji prawnej, powstałej po odmowie przyznania jej emerytury rolniczej,

- po drugie, podjąć w pełni świadomą i zgodną z interesem osoby ubezpieczonej decyzję w zakresie uprawnień emerytalnych.

ZUS Oddział w B. nie podjął jednak tego rodzaju działań, natomiast w dniu 27 stycznia 2015r. wydał decyzję o przeliczeniu i podjęciu wypłaty emerytury, podając błędnie, iż decyzja ta wydana została na wniosek ubezpieczonej z dnia 13 stycznia 2015r.

W kontekście sytuacyjnym, który nastąpił po wydaniu przez Prezesa KRUS decyzji z dnia 2 grudnia 2014r. odmawiającej ubezpieczonej T. D. prawa do emerytury rolniczej, ubezpieczona o istotnych dla siebie okolicznościach przyznania emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w szczególności o sposobie obliczania przez ZUS tego świadczenia i jego wysokości, powzięła wiedzę z treści decyzji z dnia 27 stycznia 2015r.

Zdaniem Sadu Okręgowego dopiero wtedy mogła ona podjąć w pełni świadomą i zgodną z własnym interesem decyzję czy zamierza korzystać wyłącznie z emerytury pracowniczej (obliczonej w sposób wskazany jej przez ZUS - po raz pierwszy -w decyzji z dnia 27 stycznia 2015r.), czy też nie zamierza korzystać z tego świadczenia i cofnie wniosek o jego przyznanie, aby uzupełnić do 25 lat okres ubezpieczenia społecznego rolników.

Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności Sąd Okręgowy uznał, iż decyzja z dnia 9 grudnia 2014r. o przyznaniu emerytury i jej jednoczesnym zawieszeniu oraz decyzja z dnia 27 stycznia 2015r. o przeliczeniu oraz podjęciu wypłaty emerytury (w której organ rentowy po raz pierwszy poinformował ubezpieczoną o sposobie obliczenia tego świadczenia i jego wysokości) stanowiły integralną całość. Trudno bowiem założyć, iż decyzja z dnia 9 grudnia 2014r. o przyznaniu emerytury umożliwiała ubezpieczonej zapoznanie się z wszystkimi istotnymi warunkami nabycia prawa do emerytury z powszechnego (nie rolniczego) systemu ubezpieczeń społecznych, skoro nie zawierała w swej treści sposobu obliczenia świadczenia uwzględniającego zwiększenie z tytułu opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników. W tym zakresie organ rentowy po raz pierwszy wypowiedział się w decyzji z dnia 27 stycznia 2015r.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy ubezpieczona przed uprawomocnieniem się decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. cofnęła w swoim piśmie z dnia 11 lutego 2015r. wniosek z dnia 22 października 2014r. o przyznanie jej emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jak już wcześniej zaznaczono obie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 9 grudnia 2014r. i z dnia 27 stycznia 2015r. łącznie określały istotne dla ubezpieczonej warunki nabycia i pobierania emerytury. W zakresie sposobu obliczania tego świadczenia wraz ze zwiększeniem rolnym ta druga w ujęciu chronologicznym decyzja uzupełniała pierwszą, przy czym obie – w ocenie Sądu Okręgowego – stanowiły integralną całość gdyż były przedmiotowo zupełne.

W tej zaś sytuacji – zdaniem tego Sądu - zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z dnia 19 marca 2015r. nie mogła się ostać wobec skutecznego w ujęciu przepisów ubezpieczeń społecznych cofnięcia przez ubezpieczoną wniosku o emeryturę z dnia 22 października 2014r. w piśmie z dnia 11 lutego 2015r. wniesionym przed uprawomocnieniem się decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. (wydanej w istocie przez organ rentowy na skutek wniosku ubezpieczonej z dnia 22 października 2014r., a nie wniosku z dnia 13 stycznia 2015r., który przez ubezpieczoną nigdy nie został złożony).

Zgodnie z art.116 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. z 2015r., poz.748) wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji. W razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu.

Według Sądu Okręgowego z poczynionych wyżej ustaleń i rozważań wynika, iż dyspozycja tego przepisu została w rozpoznawanej sprawie spełniona. Nie do przyjęcia jest bowiem stanowisko organu rentowego w myśl którego decyzja z dnia 9 grudnia 2014r. mogła się uprawomocnić przed uprawomocnieniem się decyzji z dnia 27 stycznia 2015r. Pierwsza z tych decyzji nie określała bowiem wszystkich istotnych warunków, którym powinna odpowiadać decyzja administracyjna wydana w przedmiocie przyznania świadczenia. Dopiero obie decyzje łącznie miały wymagany i zupełny zakres przedmiotowy.

Powyższe motywy uzasadniały zmianę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji na podstawie art.477 ¹⁴ § 2 K.p.c. w związku z powołanymi przepisami prawa materialnego, o czym orzekł Sąd Okręgowy w sentencji wyroku.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany organ rentowy zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.116 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U.2015.748), zgodnie z treścią którego wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji; w razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu.

Powołując się na powyższą podstawę apelacji organ rentowy wniósł o:

- zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania na mocy art.386 § 1 k.p.c., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania zgodnie z art.386 § 4 k.p.c.;

- zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia 19 marca 2015 r. organ rentowy na podstawie art.116 ust.2 ustawy z dnia 17grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U.2013.1440) odmówił ubezpieczonej T. D. umorzenia postępowania w sprawie wycofania wniosku o przyznanie emerytury z dnia 22 października 2014 r. - wniosek złożony w dniu 09 marca 2015 r.

Zgodnie z powołanym przepisem wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji; w razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu. Wniosek o emeryturę złożony został w dniu 22 października 2014 r., a wniosek o wycofanie - w dniu 09 marca 2015 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. podniósł, że - opierając się na całokształcie materiału dowodowego zebranego w sprawie - nie może zgodzić się z wyrokiem Sądu, a także z treścią sporządzonego do niego uzasadnienia.

Ubezpieczona złożyła formalny wniosek o wycofanie wniosku o emeryturę w dniu 09 marca 2015 r., a zatem po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 09 grudnia 2014 r. o przyznaniu emerytury od dnia 08 października 2014 r., tj. osiągnięcia wieku emerytalnego. Decyzja z dnia 09 grudnia 2014 r. wydana została prawidłowo, w stanie faktycznym i prawnym na dzień jej wydania, zawiera wszystkie elementy określone w art.107 § 1 k.p.a. i § 33.1 rozporządzenia MPiPS z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (DZ.U.2011.237.1412) oraz stanowi odrębną całość.

Według pozwanego, organ rentowy nie jest zobowiązany do każdorazowego informowania potencjalnego świadczeniobiorcy o wszystkich wynikających z obowiązujących przepisów prawa możliwościach przyznawania dodatków, wzrostów, czy też wręcz innych świadczeń, a jedynie do tych, do których potencjalne prawo wynika z charakteru wnioskowanego świadczenia bądź złożonych dokumentów, czy też innych ujawnionych w momencie składania wniosku okoliczności faktycznych i prawnych - por. wyrok SN z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt IUK 130/11.

Ponadto przyjmując nawet pismo ubezpieczonej z dnia 11 lutego 2015 r., w którym wnosi o uchylenie decyzji z dnia 27 stycznia 2015 r., jako wniosek o wycofanie wniosku o emeryturę z dnia 22 października 2014 r., to również wpłynęło ono po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 09 grudnia 2014 r.

Mając na względzie powyższe organ rentowy uznał wniesioną apelację za konieczną i uzasadnioną.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy ubezpieczona T. D. cofnęła skutecznie swój wniosek o emeryturę złożony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 października 2014 r.

Stosownie do treści art. 116 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 748; dalej: ustawa emerytalna) postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej (ust. 1). Wniosek o emeryturę lub rentę może być wycofany, jednakże nie później niż do dnia uprawomocnienia się decyzji. W razie wycofania wniosku postępowanie w sprawie świadczeń podlega umorzeniu (ust. 2).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy poza sporem było, że ubezpieczona wystąpiła w dniu 22 października 2014r. z wnioskiem o emeryturę zarówno do pozwanego, jak i do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Ubezpieczona urodzona w dniu (...) osiągnęła wiek emerytalny określony w art. 24 ust. 1a pkt 7 ustawy emerytalnej to jest 60 lat i 6 miesięcy z dniem 08 października 2014r. Bezspornym też było, iż decyzją z dnia 09 grudnia 2014r. pozwany przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury od dnia 08 października 2014r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Decyzję tę doręczono ubezpieczonej – według jej oświadczenia – najdalej w dniu 20 grudnia 2014r., a zatem miesięczny termin do jej zaskarżenia upłynął z dniem 20 stycznia 2015r. Ubezpieczona od tejże decyzji nie wniosła odwołania, choć w dacie jej doręczenia dysponowała już decyzją z dnia 02 grudnia 2014r. wydaną przez Prezesa KRUS, którą odmówiono jej prawa do emerytury rolniczej z uwagi na brak 25 lat stażu ubezpieczeniowego.

W dacie wystąpienia z wnioskiem o emeryturę do pozwanego ZUS ubezpieczona spełniła warunki do uzyskania prawa do tego świadczenia, a w tej sytuacji pozwany nie mógł wydać decyzji innej niż przyznającej prawo do emerytury. Zaznaczyć należ, że czym innym jest ustalenie samego prawa do świadczenia, a czym innym ustalenie jego wysokości do wypłaty. Zatem kwestia wysokości emerytury ubezpieczonej i okoliczność czy będzie ona pobierała świadczenia w zbiegu czy też nie, była następczą i uzależnioną od decyzji w zakresie uprawnień ubezpieczonej do emerytury rolniczej. Pozwany wydając w dniu 09 grudnia 2014r. decyzję o przyznaniu prawa do emerytury – w przeciwieństwie do ubezpieczonej – nie posiadał wiedzy o decyzji z dnia 02 grudnia 2014r. odmawiającej prawa do emerytury rolniczej. Akcentowana przez Sad Okręgowy wola ubezpieczonej aby pobierać świadczenia w zbiegu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w zakresie prawa do emerytury w oparciu o przepisy ustawy emerytalnej. Podkreślić też należy, że ubezpieczona w dacie doręczenia jej decyzji ZUS z dnia 09 grudnia 2014r. miała świadomość, iż nie może być mowy o jej uprawnieniu do świadczeń w zbiegu, skoro już wiedział, że prawa do emerytury rolniczej jej odmówiono. Jeśli zaś miała jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie – to jako strona należycie dbająca o własne interesy – winna tę kwestię wyjaśnić u pozwanego, czego jednak nie uczyniła.

Zgodzić się należy z apelującym, że nawet gdyby przyjąć, iż ubezpieczona cofnięcia wniosku o emeryturę dokonała w dniu 11 lutego 2015r., to cofnięcie to nastąpiło po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 09 grudnia 2014r. o przyznaniu jej prawa do emerytury, a w konsekwencji cofnięcie wniosku nie nastąpiło skutecznie. Stąd też – w ocenie Sadu Apelacyjnego – zasadnym okazał się zarzut, iż do wydania zaskarżonego wyroku doszło z naruszeniem art. 116 ust. 2 ustawy emerytalnej

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie można też czynić pozwanemu zarzutu, że nie poinformował ubezpieczonej o wszelkich konsekwencjach wynikających ze złożenia w tym samym czasie wniosków o emerytury w obu organach rentowych. Zgodnie bowiem z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ( Dz. U. z 2011r., Nr 237, poz. 1412) organy rentowe udzielają informacji, w tym wskazówek i wyjaśnień, w zakresie dotyczącym warunków i dowodów wymaganych do ustalania świadczeń. Ubezpieczona natomiast złożyła w dniu 22 października 2014r. u pozwanego kompletny wniosek o emeryturę, a wobec osiągnięcia wieku emerytalnego pozwany zgodnie z tym wnioskiem przyznał jej prawo do emerytury. Okoliczność, że ubezpieczona, bez konsultacji u pozwanego, dokonała własnej nadinterpretacji informacji zawartej w decyzji z dnia 09 grudnia 2014r. nie może obciążać pozwanego, który przecież w decyzji tej nie stwierdził prawa ubezpieczonej do świadczeń w zbiegu.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

W punkcie drugim wyroku Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego stosownie do art. 98 kpc w związku z art. 391 § 1 kpc i zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013r., poz. 490), zasądzając od ubezpieczonej – jako strony przegrywającej, na rzecz pozwanego kwotę 120 złotych tytułem opłaty za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego według stawki minimalnej.

SSA Grażyna Czyżak SSA Jerzy Andrzejewski SSO del. Maria Ołtarzewska