Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 29 września 2025 roku k. 720

Pozwany K. K. wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach I Wydziału Cywilnego z dnia 27 czerwca 2025 roku w sprawie sygn. I C 337/24 wraz z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów postępowania apelacyjnego. ( k. 706-708)

Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych za postępowanie apelacyjne, pozwany wskazał, że wartość dochodów jego gospodarstwa domowego to około 5.000,00 zł. Wysokość tej kwoty uniemożliwia natomiast pozwanemu poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku w swoim utrzymaniu i żony.

Opłatę sądową od apelacji ustalono na kwotę 3.546,00 zł. ( k. 719)

Postanowieniem z dnia 29 września 2025 roku Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt I Ca 504/25 oddalił wniosek pozwanego o zwolnienie od kosztów sądowych za postępowanie apelacyjne. ( k. 720)

Sąd ustalił i zaważył, co następuje:

Wniosek pozwanego K. K. jako bezzasadny należało oddalić.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 959; dalej: u.k.s.c.), strona dokonująca czynności procesowej, od której należy pobrać opłatę sądową, co do zasady obowiązana jest ponieść te koszty, gdyż sprawy cywilne są prowadzone na koszt stron. Zasady zwolnienia strony od kosztów sądowych zostały uregulowane w art. 100, art. 101 i art. 102 wskazanej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości (art. 100 ust. 2) albo w części, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część tych kosztów (art. 101 ust. 1). Zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny lub ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek (art. 102 ust. 1).

W orzecznictwie przyjmuje się, że zwolnienie od kosztów sądowych powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, z dnia 19 marca 2010 r. i z dnia 23 marca 2010 r., II PZ 2/10). Należy przy tym zwrócić uwagę, iż niemożność poniesienia wydatków w całości lub w części, musi mieć przy tym charakter obiektywny, na który strona nie ma realnego wpływu. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14.10.1983 r. (OSNCP 1984r. poz. 82) – które to stanowisko Sąd podziela – obciążenie strony kosztami, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów, z reguły nie oznacza, że nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla swojego utrzymania.

Zestawiając powyższe z okolicznościami zaistniałymi w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu uznać należy, iż pozwany nie uprawdopodobnił w wymaganym stopniu, że jego możliwości zarobkowe i majątkowe nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz z uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, iż pozwany K. K. (73 lata) zamieszkuje wraz z żoną. Utrzymuje się z emerytury (dochód miesięczny netto wynosi 3.046,42 zł), podobnie jak jego żona J. K. (miesięczny dochód netto w wysokości 1.878,91 zł). Pozwany posiada oszczędności w wysokości 10.000,00 zł.

Pozwany jako zobowiązania i wydatki stałe wskazał: leki (700,00 zł), opłaty za mieszkanie i media (1.037,01 zł), ubezpieczenie na życie (280,25 zł), obiady z (...) (500,00 zł).

Pozwany jako główny argument swojego wniosku wskazał, że łączne dochody pozwanego i jego żony są niewystarczające na pokrycie opłat sądowych bez uszczerbku dla utrzymania osoby pozwanego i jego żony.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż ogólny obraz sytuacji majątkowej i osobistej pozwanego, skłania ku przekonaniu, że posiada on możliwości finansowe, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w całości bez uszczerbku dla swojego utrzymania i rodziny.

W ocenie Sądu Okręgowego istotnym argumentem przemawiającym za tą oceną jest fakt, że pozwany posiada stały dochód z emerytury. Nadto, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która również posiada stały dochód z emerytury.

Niezależnie od powyższego, wskazać należy, iż pozwany powinien poczynić jakiekolwiek oszczędności celem przygotowania się do niniejszego postępowania. Obowiązkiem strony jest bowiem należyte przygotowanie się do procesu. Strony powinny przewidywać realizację swoich praw przed sądem i uwzględniać także konieczność posiadania środków na koszty procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych i wyzbyciem się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych skierowana jest bowiem do osób najuboższych, dla których jakikolwiek wydatek związany z ochroną swoich praw połączony byłby z utratą środków koniecznych do codziennej egzystencji. W sytuacji, gdy istnieją możliwości uzyskania środków finansowych, przerzucanie obowiązku ponoszenia całości kosztów sądowych na Skarb Państwa jest niedopuszczalne.

Zauważenia zatem wymaga, że ustalona opłata sądowa od apelacji porównywalna jest do miesięcznych dochodów netto pozwanego. Nadto, comiesięczne zobowiązania i wydatki stałe pozwanego wynoszą łącznie około 2.517,26 zł. Powyższe przemawia za tym, iż pozwany nie musi wyczerpywać w całości swoich miesięcznych dochodów i jest on w stanie poczynić jakiekolwiek oszczędności celem przygotowania się do procesu. Ze zwolnienia od kosztów postępowania nie może korzystać osoba, która ze względu na uzyskiwane dochody ma możliwość dokonania stosownych oszczędności, przewidując możliwość prowadzenia postępowania sądowego i ponoszenia z tego tytułu określonych kosztów, a dochody pozwanego pozwalają na uznanie jego osoby za zdolną do dokonywania stosownych oszczędności.

Na marginesie należy również podnieść, iż pozwany jest reprezentowany w postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika z wyboru. Nigdzie przy tym nie zaznaczono, że pełnomocnik działa non profit. Posiadanie takiego pełnomocnika nie jest samodzielną przesłanką do oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ale wskazuje na możliwość wygenerowania przez stronę pozwaną oszczędności na zabezpieczenie należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia.

Nadto, zaznaczenie wymaga także, że na etapie postępowania apelacyjnego zwalnianie pozwanego na przyszłość od ponoszenia całości kosztów sądowych nie znajduje uzasadnienia. W sytuacji, gdyby jednak okazało się, że pojawi się w sprawie konieczność uiszczenia przez ww. dalszych kosztów sądowych (za wyjątkiem opłaty od apelacji), to będzie miał on otwartą drogę do ponowienia swojego wniosku i przekonania, że nie jest w stanie ich ponieść. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż oceny wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dokonuje się na moment złożenia wniosku. To, że w przyszłości w toku postępowania mogą powstać dodatkowe koszty, czyni możliwym złożenie ewentualnego ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyby koszty jakie strona winna ponieść uległy znacznemu podwyższeniu. Nie można jednak na obecnym etapie postępowania zakładać, że skoro istnieje potencjalna możliwość powstania kosztów to już teraz powinno zwolnić się pozwanego od ich ponoszenia w całości. Tym bardziej, że wcale nie wiadomo, czy powstałe koszty będą go obciążały i jak będzie kształtowała się sytuacja finansowa pozwanego w przyszłości.

W zaistniałych okolicznościach Sąd nie znalazł podstaw do uznania wniosku pozwanego za zasadny, co skutkowało jego oddalaniem – o czym postanowiono w sentencji.

sędzia Cezary Olszewski