Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta M. pismem z dnia 13 czerwca 2023 roku przekazał do Sądu Rejonowego w Mrągowie sprawę o rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie Z., gmina M., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącej współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) z przyległą nieruchomością stanowiącą działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącą własność R. K. (1), dla której Sąd Rejonowy
w M. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...).

W uzasadnieniu wskazał, że Burmistrz Miasta M. w dniu 25 kwietnia
2023 roku wydał decyzję znak: (...).6830.1.2021 w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, zaś w dniu 23 maja 2023 roku do Urzędu Miasta i Gminy M. wpłynęło pismo R. K. (1), w którym ten zakwestionował na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia
17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne wydaną decyzję i wniósł
o przekazanie sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Mrągowie. Wniósł o ustalenie przebiegu granicy między w/w nieruchomościami wzdłuż istniejącego ogrodzenia, które przebiega zgodnie z podziałem nieruchomości z 1991 roku.

Uczestnicy postępowania A. S. i W. S. kwestionowali prawidłowość obecnego przebiegu ogrodzenia oddzielającego nieruchomości będące przedmiotem sporu. W ich ocenie granica pomiędzy nieruchomościami powinna przebiegać
w sposób ustalony w toku postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości przez geodetę R. K. (2), co też potwierdza wszelka dokumentacja ewidencyjna dotycząca nieruchomości stron oraz operaty.

Wezwany do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania F. J. oświadczył, że popiera stanowisko uczestników postępowania A. S. i W. S.. Potwierdził konieczność przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego.

Sąd ustalił, co następuje:

W. S. i A. S. wpisani są w księdze wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciele nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowości Z., gmina M.. Nieruchomość
ta sąsiaduje bezpośrednio z nieruchomością stanowiącą działkę gruntu o numerze ewidencyjnym (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...), stanowiącej własność R. K. (1).

(bezsporne, a nadto dowód: wydruk (...) – k. 355-358, dane elektroniczne
z (...) dla KW (...) i (...), a także opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S. – k. 195-219)

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2021 roku znak: (...).6830.1.2021 Burmistrz Miasta M. – na wniosek A. S. i W. S. – wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie Z., gmina M., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącej współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...)
z przyległą nieruchomością stanowiącą działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącą własność R. K. (1), dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie
IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) oraz upoważnił uprawnionego geodetę R. K. (2) do przeprowadzenia czynności związanych
z ustaleniem przebiegu granic.

(bezsporne, a nadto dowód: wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego – k. 4-9, postanowienie z dnia 9 grudnia 2021r. znak: (...).6830.1.2021 – k. 10, dokumentacja – k. 18 i k. 78)

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 roku znak: (...).6830.1.2021 Burmistrz Miasta M. rozgraniczył – poprzez ustalenie przebiegu pomiędzy nieruchomością położoną
w obrębie Z., gmina M., oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka numer (...), stanowiącą współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) a nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka (...) stanowiącą własność R. K. (1), dla której Sąd Rejonowy
w M. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) – w części dotyczącej wspólnych granic tej nieruchomości, zgodnie z załączonym do decyzji szkicem granicznym będącym integralną częścią dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości wykonanej przez geodetę uprawnionego R. K. (2), według którego granica oznaczona została odcinek między punktami 1953-195. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 28 października 2023 roku przeprowadzono rozprawę graniczną, w której brały udział wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego. Pełnomocnik A. S.
i W. A. S. kwestionował to, by przebieg granicy między nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...)
i (...) miał przebiegać wzdłuż aktualnego ogrodzenia i utrzymał położenie punktu granicznego po wskazaniu geodety w latach 2000 oraz niedawnym wznowieniu granic oznakowanym na ogrodzeniu kolorem pomarańczowym. R. K. (1) utrzymywał zaś,
że granica pomiędzy działkami przebiega wzdłuż ogrodzenia zgodnie z podziałem nieruchomości z 1991 roku. W toku postępowania rozgraniczeniowego – na podstawie dokonanych czynności geodezyjnych – stwierdzono, że przebieg linii granicznej oraz położenie znaków granicznych jest zgodne z materiałem archiwalnym, które stanowią operaty uzupełniające nr 17/050/83, 17/83/88 oraz (...). Dodatkowo w zasobie geodezyjnym znajduje się również operat techniczny nr P.2810.2022.171 ze wznowienia granic działki gruntu numer (...), lecz nie wykorzystano jego danych, gdyż próba ustalenia granic w trybie zgodnego oświadczenia stron w nim zawarta nie ma skutku prawnego. Zawarty w operacie protokół ustalenia granic nie został bowiem podpisany przez wszystkie strony, czego konsekwencją było wszczęcie procedury rozgraniczeniowej. Na podstawie zebranych danych z operatów technicznych oraz dokumentacji i wywiadu terenowego dokonano wznowienia odcinka granicznego w ten sposób, że w punkcie 1953 odnaleziono kamień graniczny
z krzyżem, którego położenie zgodne jest ze stanem ewidencyjnym. Punkt 1954 wznowiono
z miary czołowej z operatu 17/83/88, potwierdzonej również w operacie (...) i oparto go o równolegle przebiegającą krawędź istniejącego ogrodzenia, w odległości 7,55 m od jego początku załamania. Z czynności tej sporządzono protokół graniczny. R. K. (1) nie zaakceptował jednak protokołu i podtrzymał swoje stanowisko w kwestii przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami od załamania krawędzi istniejącego kamiennego muru ogrodzeniowego, a następnie wzdłuż niego do jeziora, powołując się na czynności geodezyjne podziałowe z 1991 roku. Upoważniony geodeta R. K. (2) wskazał natomiast,
że w zasobie (...) Ośrodka (...) nie
ma operatu, na który powołuje się R. K. (1). W zasobie znajduje się jedynie wykaz zmian gruntowych, na podstawie którego dokonano zmian w ewidencji gruntów i budynków dotyczących podziału. Z wykazu tego wynika przy tym, że podział ten musiał być zbliżony
do danych odzwierciedlonych w poprzednim opracowaniu tj. 17/83/88 i następującym po nim (...), ponieważ powierzchnie działek w nim wskazanych są zbliżone do wartości obecnych przy umiejscowieniu punktu granicznego zgodnie z operatami istniejącymi.
W konsekwencji powyższego uprawniony geodeta R. K. (2) – uwzględniając dokonane czynności geodezyjne oraz zebraną w sprawie dokumentację – ustalił przebieg granicy pomiędzy działkami gruntu (...) i (...) wzdłuż odcinka oznaczonego linią niebieską od punktu 1953 do punktu 1954 – co też odzwierciedlało stanowisko A. S.
i W. S. w kwestii przebiegu granic nieruchomości.

(dowód: decyzja (...).6830.1.2021 – k. 109-111, protokół graniczny z dnia 28 października 2022r. – k. 93-95, opinia geodety R. K. (2) – k. 75-85, protokół graniczny z dnia 28 października 2022r. – k. 93-95)

W zasobach (...) Ośrodków (...) brak jest operatu (...) z podziału działki gruntu numer (...) na działki numer (...) w obrębie Z., gmina M.. Operat ten został zarejestrowany
w dniu 18 września 1991 roku pod numerem (...) w (...) Ośrodka (...) w G.. Jego autorem była najprawdopodobniej geodetka A. B.. W 1991 roku całość dokumentacji geodezyjnej dotyczącej Gminy M. i M. miała być przekazana z Ośrodka (...) w G. do Ośrodka (...) w M.. Z odnalezionej archiwalnej korespondencji prowadzonej przez Ośrodek (...) w G. wynika, że pracownicy z Ośrodka (...) w M. poinformowali Starostwo Powiatowe w G. o brakujących i nieprzekazanych
do Ośrodka (...) w M. operatach, w tym operacie numer (...). Z dokumentacji archiwalnej S. Powiatowego
w G. wynika zaś, że operat numer (...) został przekazany do Ośrodka (...) w M..

(dowód: informacja SP w M. – k. 153 i k. 313-314, informacja Starostwa Powiatowego w G. – k. 164-166 i k. 312)

W zasobie Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Kartograficznego
w O. również brak jest operatu (...) z podziału działki gruntu numer (...) na działki numer (...) w obrębie Z., gmina M..

(dowód: informacja (...) w O. – k. 184)

Dokumenty pomiarowe i kartograficzne oraz kopie wyrysów z map w aktach wieczystych (...) umożliwiają ustalenie spornej granicy pomiędzy nieruchomością stanowiącą działkę gruntu numer (...) a nieruchomością stanowiącą działkę gruntu numer (...) według stanu prawnego tych nieruchomości.

(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S. – k. 195-219, opinie uzupełniające biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S. –
k. 249-254 i k. 287-291)

Sąd zważył, co następuje:

Postępowanie rozgraniczeniowe toczące się przed sądem cywilnym na podstawie
art. 153 kc jest konsekwencją niezakończonego pomyślnie postępowania administracyjnego
w tym przedmiocie, uregulowanego w przepisach ustawy z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne ( tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1752). W sytuacji bowiem, gdy etap administracyjny ustalenia spornych granic nie został zakończony w sposób satysfakcjonujący dla stron sporu, np. nie zawarto ugody, brak jest decyzji o rozgraniczeniu lub gdy strona nie zgadza się z wydaną decyzją – rozgraniczenia dokonuje Sąd w oparciu
o przepisy Kodeksu cywilnego. W realiach niniejszej sprawy R. K. (1) nie zgadzał się
z decyzją o rozgraniczeniu wydaną przez Burmistrza Miasta M., dlatego też sprawa została przekazana do rozpoznania tutejszemu Sądowi.

Istota rozgraniczenia polega na wyodrębnieniu nieruchomości z innych otaczających ją gruntów przez ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiadujących. Podstawą rozgraniczenia nieruchomości jest regulacja prawna zawarta w art. 153 kc, który stanowi, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.

Rozgraniczenie nieruchomości następuje zatem w oparciu o kryteria określone
w art. 153 kc, przy czym znajdują one zastosowanie w takiej kolejności, w jakiej wymienione są w przepisie, bowiem wyłączają się wzajemnie ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 20 marca 2019 roku sygn. akt IV CSK 388/18, publ. LEX nr 2640513). Jeśli możliwe jest rozgraniczenie według stanu prawnego, to wykluczone jest zastosowanie kryterium ostatniego spokojnego stanu posiadania, względnie w oparciu o ostatnie kryterium – wszelkich okoliczności ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 roku sygn. akt
I CSK 1625/24, publ. LEX nr 3814260). Ustalenie stanu prawnego następuje natomiast
w oparciu o dane wynikające z aktów notarialnych, wypisów lub odpisów orzeczeń, dane
z ksiąg wieczystych, z ewidencji gruntów i budynków, map, planów, szkiców i wykazów zmian gruntowych oraz innych dokumentów pomiarowych, obliczeniowych i opisowych pozwalających na ustalenie przebiegu granic. Stan prawny może również ewentualnie wynikać z innych zdarzeń, jak np. zasiedzenie, czy uwłaszczenie w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 roku sygn. akt III CKN 308/97, publ. LEX nr 319233, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 roku sygn. akt I CSK 1625/24, publ. LEX nr 3814260). Innymi słowy, w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości najpierw należy ustalić zatem granicę na podstawie aktualnego na dzień orzekania stanu prawnego – stosownie do tytułów własności przysługujących właścicielom gruntów. Jeżeli stan prawny daje się ustalić, to granica winna być ustalona zgodnie z przebiegiem linii granicznych wskazanych
w dokumentach, które Sąd uzna za miarodajne. Dopiero w przypadku, gdy stanu prawnego nie można ustalić, ustalenie granic powinno nastąpić według spokojnego posiadania, a gdy takie ustalenie jest niemożliwe, to dopuszczalne jest ustalenie granicy z uwzględnieniem wszelkich okoliczności.

Zgromadzony w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy pozwolił na ustalenie przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) w oparciu o pierwsze kryterium przewidziane w art. 153 kc,
tj. stan prawny nieruchomości. W tym zakresie szczególnie istotna okazała się opinia niezależnego biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S., który przeanalizował dokumentację zgromadzoną w (...) Ośrodku (...) w M. dotyczącą spornych nieruchomości, a także operaty techniczne w zakresie tych nieruchomości sporządzone na przestrzeni ostatnich lat oraz dokumentację zawartą w księgach wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości
i na tej podstawie ustalił, że obecny przebieg granicy został pierwotnie określony w operacie technicznym sporządzonym w 1991 roku. Wyjaśnił, że wprawdzie przedmiotowy operat zaginął, to jednak możliwe było odtworzenie zawartych w nim danych na podstawie m.in. wykazu zmian gruntowych dołączonego do operatu numer P.2810.2001.682 oraz kopii mapy ewidencyjnej z działkami gruntu numer (...) oraz wyrysów z map znajdujących się w (...) i ustalenie granicy między nieruchomościami według stanu prawnego w sposób przewidziany
na projekcie rozgraniczenia z k. 219 akt sprawy.

Opinia biegłego sądowego M. S. była dla Sądu miarodajna, bowiem została przygotowana przez osobę o dużym doświadczeniu w swojej specjalizacji, a nadto w sposób profesjonalny, fachowy i poparty rzeczową argumentacją. Zawarte w opinii tezy wyrażone
w sposób wysoce racjonalny, jasny i zrozumiały, a wnioski w sposób logiczny wyciągnięte
z poczynionych ustaleń. Sąd nie miał zatem żadnych wątpliwości przy uznaniu znaczącej mocy dowodowej opinii biegłego jako opinii pełnej i kompleksowej. Jednocześnie biegły
w opiniach uzupełniających w sposób wyczerpujący odniósł się do zgłaszanych przez wnioskodawcę zastrzeżeń, w tym tych dotyczących braku podstaw do uznania, by granica między nieruchomościami miała przebiegać w inny niż określony zgodnie ze stanem prawnym w opinii głównej sposób. Biegły szczegółowo i przekonywująco uzasadnił przy tym, dlaczego twierdzenia wnioskodawcy co do przebiegu granicy między nieruchomościami nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji geodezyjnej oraz materiale dowodowym zgromadzonym
w sprawie.

W kontekście powyższego wskazać również należy, że twierdzeniom wnioskodawcy, jakoby granica między nieruchomościami powinna przebiegać wzdłuż obecnie posadowionego ogrodzenia, przeczyły nie tylko wnioski opinii w/w biegłego sądowego M. S., ale
i stanowisko geodety R. K. (2), który sporządzał projekt rozgraniczenia nieruchomości w toku postępowania administracyjnego. Podkreślić również należy, że choć wnioskodawca faktycznie nie miał możliwości przedłożenia operatu technicznego z 1991 roku, na który się powoływał, gdyż również Sąd, podejmując samodzielnie czynności zmierzające
do jego uzyskania, nie zdołał ustalić miejsca jego przechowywania – to jednak brak tego dokumentu, zgodnie z ogólnymi zasadami rozkładu ciężaru dowodu, wynikającymi z art. 6 kc, obciążał jego osobę i skutkował oceną tego braku na jego niekorzyść.

Mając zatem na uwadze powyższe rozważania prawne oraz ustalenia faktyczne Sąd uznał, że w niniejszej sprawie należało orzec o rozgraniczeniu nieruchomości według stanu prawnego, zgodnie z projektem rozgraniczenia nieruchomości autorstwa biegłego sądowego
z zakresu geodezji i kartografii M. S. z k. 219 akt sprawy, stanowiącej integralny załącznik do postanowienia.

Z tego też względu – na podstawie art. 153 kc – orzeczono jak w punkcie
I postanowienia.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z ogólną regułą ponoszenia kosztów
w postępowaniu nieprocesowym wyrażoną przez art. 520 § 1 kpc (pkt II postanowienia).

W punkcie III postanowienia – na podstawie art. 520 § 1 kpc w zw. z art. 113
ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1144) – w ślad za przyjętą regułą orzekania o kosztach postępowania na wnioskodawcę nałożono obowiązek uiszczenia kwoty 1.266,90 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Kwota ta stanowi nieuiszczone dotychczas koszty związane ze sporządzaniem uzupełniających opinii biegłego sądowego, które zostały wygenerowane w związku ze stanowiskiem wnioskodawcy i zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa.

/-/ sędzia Krzysztof Połomski