Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 2025r.

Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Sławomir Szubstarski
Protokolant:	sekretarz sądowy Agnieszka Piskorz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. w K.

sprawy z powództwa W. C. (1)

przeciwko D. C.

o unieważnienie aktu notarialnego

I.  powództwo oddala;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5 417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt: I C 455/22

UZASADNIENIE

Powód W. C. (1) wniósł o stwierdzenie, że umowa darowizny (...) udziału w prawie własności lokalu mieszkalnego numer (...), położonego w budynku mieszkalnym numer (...) w miejscowości K. przy ulicy (...), dla którego Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadzi księgę wieczystą numer (...), z 10 listopada 2015 r., zawarta pomiędzy powodem W. C. (1), a pozwaną D. C., przed notariuszem B. D., w formie aktu notarialnego rep. A nr (...), jest nieważna. Wniósł także o zasądzenie od pozwanej, na jego rzecz, kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z kwotą 17 zł z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu powództwa wskazał, że w dniu 10 listopada 2015 roku zawarł z pozwaną umowę darowizny (...) udziału w prawie własności lokalu, którego powództwo się tyczy. Darowanie pozwanej przedmiotowej nieruchomości nigdy nie było jego wolą ani zamiarem albowiem nie miał on żadnego interesu w tym, by nieodpłatnie przekazywać pozwanej swój jedyny składnik majątku, w którym znajduje się centrum jego czynności życiowych. Od wielu lat powód cierpi na zaburzenia związane z prawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego, co objawia się przede wszystkim zaburzeniami orientacji w czasoprzestrzeni, napadami lękowymi, silnymi bólami głowy, zawrotami głowy, szumami w głowie. W chwili zawierania umowy darowizny powód dotknięty był tymczasowym zaburzeniem czynności psychicznych i nie mógł zawrzeć ważnej umowy. Nie pamięta on okoliczności, w jakich doszło do zawarcia umowy darowizny, jak również wizyty u notariusza. O fakcie darowania pozwanej udziałów w nieruchomości dowiedział się wiosną dopiero wiosną 2019 roku od pracowników socjalnych, którzy uświadomili go, że nie jest już właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości.

W odpowiedzi na pozew pozwana D. C. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda, na jej rzecz, kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z kosztem uiszczonej opłaty skarbowej z tytułu udzielonego pełnomocnictwa.

Pozwana stanowczo zaprzeczyła, aby w dniu 10 listopada 2015 roku w momencie zawierania umowy darowizny powód znajdował się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podejmowanie decyzji i wyrażanie woli. Wprost przeciwnie rozumiał skutki umowy i chciał jej zawarcia. W okresie zawarcia umowy powód borykał się co prawda z problemami zdrowotnymi, jednakże nie mogły one mieć jakiegokolwiek wpływu na możliwość podjęcia przez powoda świadomej i swobodnej decyzji w dniu podpisania umowy. Powód chciał obdarować pozwaną po zawarciu z nią związku małżeńskiego. Swoją wolę argumentował też tym, że skoro jego była żona jest współwłaścicielką tego mieszkania, to również pozwana, jako jego obecna żona, powinna mieć do niego prawo. Strony już od 2010 roku nieprzerwanie razem zamieszkiwały w tym lokalu. W dniu zawarcia kwestionowanej umowy darowizny powód był w dobrej formie psychofizycznej i nie uskarżał się na żadne dolegliwości. Dopiero po około 4 latach od daty jej zawarcia powód zapragnął jego unieważnienia, gdy relacje małżeńskie stron uległy pogorszeniu na skutek nadużywania alkoholu przez powoda oraz rozpoczęcia drastycznego znęcania się fizycznego i psychicznego nad pozwaną. Wówczas pracownicy socjalni uświadomili go, że może grozić mu eksmisja z mieszkania, co wywołało dążenie powoda do odzyskania prawa własności do mieszkania.

Pismem z 17 marca 2025 r. powód zgłosił żądanie ewentualne, aby ustalić nieważność umowy darowizny (...) udziału w prawie własności nieruchomości – lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku mieszkalnym nr (...) w miejscowości K., ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadzi księgę wieczystą numer (...), z 10 listopada 215 roku, zawartej przed notariuszem B. D. w Kancelarii Notarialnej w K., rep. A nr(...) z uwagi na jej pozorność.

W uzasadnieniu wskazał, że pozwana uiściła na rzecz powoda kwotę 30 000 złotych tytułem spłaty mieszkania, co świadczy o pozorności umowy darowizny zawartej przez strony. W rzeczywistości strony łączyła umowa sprzedaży nieruchomości.

W odpowiedzi na zgłoszone żądanie ewentualne pozwana wniosła o jego oddalenie wyjaśniając, że przelew kwoty 30 000 zł został przez nią zrealizowany na wspólne konto bankowe stron z zamiarem spłacenia udziału J. C. w tym mieszkaniu, w związku z zawarciem ugody sądowej w sprawie I Ns (...) przed tutejszym sądem.

Sąd ustalił co następuje:

Powód W. C. (1) był współwłaścicielem w udziale (...) części lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w wielolokalowym budynku mieszkalnym nr (...) w K. przy ulicy (...), dla którego Sąd Rejonowy w Kętrzynie prowadzi księgę wieczystą nr (...). Drugą współwłaścicielką lokalu w udziale (...) części była jego J. C., z którą rozwiódł się 27 listopada 2014 roku. W lokalu tym od około 2010 roku powód zamieszkiwał wraz z pozwaną D. C. (wcześniej B.).

Bezsporne, nadto dowód: 1. przesłuchanie stron – k. 217-219; 2. kopia wypisu protokołu rozprawy w sprawie I Ns (...) – k. 234;

W dniu 3 kwietnia 2015 roku powód po raz drugi zawarł związek małżeński z pozwaną D. C. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w K..

Dowód: 1. Zaświadczenie z systemu (...)–SAD – k.64; 2. przesłuchanie pozwanej – k.218-219;

Po około 7 miesiącach, w dniu 10 listopada 2015 r., powód darował swojej żonie – pozwanej D. C. – przysługujący mu udział (...) części w prawie własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K.. Umowa darowizny została sporządzona w formie aktu notarialnego przed notariuszem B. D. w prowadzonej przez nią Kancelarii Notarialnej w K..

Dowód: 1. Akt notarialny – umowa darowizny – k. 47-51, 71-73; 2. odpis księgi wieczystej – k. 220-221; 3. zeznania świadka B. D. – k. 131-131v;

Istniejący w chwili zawarcia umowy darowizny poziom sprawności procesów poznawczych u powoda umożliwiał mu podjęcie decyzji zgodnie ze swoją wolą. W. C. (1) nie zgłaszał notariusz sporządzającej umowę darowizny jakichkolwiek problemów ze zrozumieniem czynności, w której brał on udział, czy problemów ze zrozumieniem odczytywanych mu treści. Również notariusz nie dostrzegła jakichkolwiek przesłanek mogących wzbudzić jej wątpliwości co do zdolności zrozumienia przez W. C. (1) znaczenia podejmowanej przez siebie czynności oraz co do jego zamiaru dokonania tej czynności. Powód w dacie zawierania umowy miał zachowaną zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Rozumiał tez skutki, jakie pociąga za sobą zawierana przez niego umowa.

Dowód: 1. zeznania świadka B. D. – k. 131-131v; 4. Opinie biegłych psychologa i psychiatry – k. 148-158.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodu z opinii biegłych z zakresu psychiatrii A. K. oraz psychologii T. G., nadto na podstawie dowodu z zeznań świadka B. D. i częściowo z przesłuchania stron.

W ocenie Sądu orzekającego brak było podstaw do odmowy wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedłożonym przez strony, żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności tych dokumentów, ani też prawdziwości zawartych w nich twierdzeń osób podpisanych pod nimi. Sąd dopuścił dowód z obszernej dokumentacji medycznej uzyskanej z placówek medycznych i na jej podstawie powziął wiedzę na temat przebiegu leczenia powoda W. C. (1).

W celu wyjaśnienia spornych kwestii w zakresie stanu świadomości W. C. (1) w dacie złożenia oświadczenia z 10 listopada 2015 r. w przedmiocie darowizny udziału (...) części w prawie własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K., Sąd dopuścił dowód z zeznań świadka B. D., z przesłuchania stron, oraz dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii na okoliczność ustalenia, czy w momencie zawarcia umowy darowizny z 10 listopada 2015 r. powód znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji, wyrażenie woli, i czy zdawał sobie sprawę ze znaczenia skutków podejmowanych czynności.

Sąd uznał zeznania przesłuchanej świadek za wiarygodne. Jako notariusz sporządzająca akt notarialny obejmujący rzeczoną umowę darowizny świadek nie pamiętała co prawda konkretnych okoliczności związanych z jej zawarciem, ale jej stanowcze oświadczenia w zakresie stale stosowanej przez siebie praktyki pozwalają na oparcie ustaleń także w tej konkretnej sprawie, że notariusz podejmowała czynności sprawdzające stan świadomości stron przystępujących do zawarcia umowy, czy też zapewniające im swobodę wypowiedzi i wyrażenia woli.

Sąd z dużą dozą ostrożności podszedł natomiast do relacji powoda oraz pozwanej.

Ze zgodnej opinii biegłych A. K. oraz T. G. wynika, że wobec wytoczonego procesu powód prezentuje postawę agrawacji – wyolbrzymiania istniejących trudności w odniesieniu do funkcjonowania poznawczego.

Z kolei twierdzenia pozwanej o szczególnym uwrażliwieniu na potrzeby swego męża trudno spoiście zestawić z rzeczywiście podejmowanymi czynnościami rugującymi powoda z prawa własności mieszkania, nie tylko za życia, ale i na wypadek swojej śmierci. Z przedstawionych dokumentów z akt sprawy I Ns (...) (k. 234-237) wynika bowiem, że niedługo po nabyciu przez siebie udziału w prawie własności lokalu, powódka samodzielnie wystąpiła o zniesienie jego współwłasności, a zaraz po uzyskaniu własności zawarła ze swym darczyńcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia po niej. Niemniej jednak kwestia tego czy stan zdrowia W. C. (1), zwłaszcza psychiczny, mógł wpłynąć na stan jego świadomości i możliwość swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia swojej woli, wymagało zaczerpnięcia przez Sąd wiadomości specjalnych. Żadna ze stron nie posiada wiedzy medycznej, a zatem ich zeznania, jakkolwiek ocenione, w powyższym zakresie stanowiły jedynie subiektywne odczucia na temat stanu zdrowia i możliwości wpływu tego stanu zdrowia na podejmowane przez powoda decyzje.

Sąd uznał za wiarygodne opinie biegłych z zakresu psychiatrii dr.n.med. A. K. oraz z zakresu psychologii T. G., zarówno główne jak i uzupełniające, sporządzone na okoliczność tego, czy w momencie zawarcia umowy darowizny z 10 listopada 2015 r. powód znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji, wyrażenie woli, i czy zdawał sobie sprawę ze znaczenia skutków podejmowanych czynności. Nie budzi wątpliwości Sądu, że opinie zostały sporządzone rzetelnie i fachowo, na podstawie badania powoda oraz z uwzględnieniem dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej dotyczącej jego historii choroby. Opinie zostały sporządzone przez osoby dysponujące wiedzą specjalistyczną i doświadczeniem zawodowym. Każda z opinii została sformułowana w sposób rzeczowy, komunikatywny, jasny, będąc wewnętrznie spójną. Biegłe szczegółowo przedstawiły tok swojej analizy oraz podstawy wyciągniętych wniosków. Wartą podkreślenia jest zbieżność oceny biegłych w każdej kwestii. Przedstawione opinie nie zostały skutecznie zakwestionowane przez żadną ze stron, w szczególności powodową, a zgłoszone przez powoda wątpliwości zostały w sposób przekonywujący i logiczny wyjaśnione w opiniach uzupełniających. Wobec nowo ujawnionej okoliczności nieprzydatności powoda do pracy na stanowisku dróżnika przejazdowego, biegłe podtrzymały w całości opinie główne. Zdaniem Sądu argumentacja biegłych, oparta nie na domysłach, ale na posiadanej przez biegłych wiedzy, i wnioski opinii są logiczne i przekonywające. Nieprzydatność powoda do pełnienia obowiązków na konkretnym stanowisku pracy nie zawiera w sobie rozpoznania u powoda destrukcyjnych czynników jego procesu poznawczego, znoszących lub znacznie ograniczających jego sprawność i zdolność świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Okoliczności sprawy, w szczególności fakt zawarcia przez strony umowy darowizny o treści wynikającej z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 10 listopada 2015 roku, za rep. A nr(...), przez notariusza B. D., były między stronami bezsporne. Powód w toku niniejszego postępowania żądał stwierdzenia nieważności umowy darowizny z uwagi na tymczasowe zaburzenie jego czynności psychicznych w chwili jej zawierania, przez co nie mógł świadomie powziąć decyzji i wyrazić woli, a w konsekwencji zawrzeć ważnej umowy. Powód wskazywał, że od wielu lat cierpi na zaburzenia związane z prawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego, co objawia się przede wszystkim zaburzeniami orientacji w czasoprzestrzeni, napadami lękowymi, silnymi bólami głowy, zawrotami głowy, szumami w głowie. Podstawową zatem kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy była ocena zdolności W. C. (1) do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli w dniu zawarcia z pozwaną umowy darowizny udziału (...) części prawa własności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K..

Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Dla stwierdzenia nieważności oświadczenia woli w oparciu o art. 82 k.c. wystarczające jest przy tym istnienie jednej z przyczyn uznania umowy za nieważną. W judykaturze przyjęto, że ustalenie stanu świadomości, o jakim mowa w art. 82 k.c., jest sprawą stanu faktycznego i jego oceny na podstawie przeprowadzonej przez sąd analizy wszystkich ujawnionych dowodów i okoliczności towarzyszących złożeniu oświadczenia woli, mogących mieć wpływ na prawidłowe, to znaczy w pełni świadome jej wyrażenie ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2000 r., II CKN 489/2000 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2000 r., II CKN 1093/2000). Zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie oznacza całkowitego zniesienia świadomości. Wystarczające jest istnienie takiego stanu, który powoduje brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., IV CSK 7/05).

Odnosząc powyższe rozważania prawne do ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszym postępowaniu, aby prawidłowo ocenić stan zdolności postrzegania i rozeznania w podejmowanych działaniach konieczne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Biegłe sądowe zgodnie wskazały, że w chwili zawierania umowy darowizny z 10 listopada 2015 roku W. C. (2) miał zachowaną zdolność do świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Dokumentacja zawierająca historię jego choroby wskazuje, że w 2015 roku powód nie cierpiał na schorzenia mogące skutkować zaburzeniem procesów poznawczych, otępieniem, a pierwsze skargi na zaburzenia pamięci pojawiają się dopiero w 2018 roku, tj. około 3 lat po zawarciu kwestionowanej umowy. Schorzenia istniejące w 2015 roku mogą co prawda wskazywać na obniżony u powoda poziom sprawności procesów poznawczych, ale nie w stopniu, który uniemożliwiałby powodowi podjęcie decyzji zgodnie ze swoją wolą.

Wnioski biegłych znajdują też potwierdzenie w ówczesnych decyzjach organów, z których również można wyciągnąć domniemanie sprawności powoda w rozpoznaniu znaczenia podejmowanych przez siebie czynności i w świadomym podjęciu decyzji. Z końcem roku 2014, tj. około 1 rok przed zawarciem kwestionowanej umowy darowizny, powód był stroną w sprawie, w której Sąd rozwiązał jego małżeństwo z ówczesną żoną J. C.. W kwietniu 2015 roku, tj. około 7 miesięcy przed zawarciem kwestionowanej umowy darowizny, powód zawarł kolejne małżeństwo z obecną żoną D. C.. Przy każdej z tych czynności wymagane były oświadczenia powoda, zdolność wyrażenia których została potwierdzona przez organ właściwy do ich odebrania. Pozytywna weryfikacja tej zdolności W. C. (2) pozwoliły sądowi wydać wyrok rozwiązujący poprzednie jego małżeństwo, a także Kierownikowi U. (...) sporządzić akt potwierdzający zawarcie obecnego małżeństwa powoda. Zdolność powoda do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji w chwili zawarcia umowy darowizny (z 10 listopada 2015 r.) wynika również pośrednio z zeznań świadka B. D., notariusz sporządzającej akt notarialny obejmujący kwestionowaną umowę darowizny.

W tych okolicznościach brak było podstaw uwzględnienia powództwa. Drugorzędne znaczenie miały dostrzegalne w niniejszej sprawie następcze czynności majątkowe pozwanej, nieuwzględniające w żadnej mierze interesu majątkowego powoda, jako swego darczyńcy oraz męża. W świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie mogą one świadczyć o wadliwości oświadczenia powoda złożonego wcześniej 10 listopada 2015 roku, a tym samym o nieważności całej umowy darowizny. W ocenie Sądu zgormadzony materiał jednoznacznie wskazuje, że powód był w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję i wyrazić swoją wolę oraz że zdawał sobie sprawę ze znaczenia skutków dokonanej darowizny. Jeśli przystąpił do zawarcia umowy darowizny udziału (...) części prawa własności w lokalu mieszkalnym przy ul. (...) w K. i złożył oświadczenie woli rozporządzające tym prawem, to w ówczesnych warunkach z jakiś względów, których miał zdolność poznania i zrozumienia, świadomie przyjął je za uzasadniające darowanie jedynego nie składnika swego majątku. Obecna krytyczna refleksja nad trafnością tej decyzji nie może, w świetle art. 82 k.c., stanowić skutecznej podstawy odwrócenia skutków podjętej wówczas decyzji.

Nieuzasadniony był również zarzut pozorności zawartej umowy darowizny. Nie potwierdziły się bowiem twierdzenia powoda, że otrzymał on zapłatę za przeniesienie udziału w (...) części prawa własności. Pełnomocnik pozwanej przedstawiła dowody wskazujące, że dokonany przelew kwoty 30 000 zł, w dniu 16 lutego 2017 roku, dokonany został na wspólne konto stron ( vide: potwierdzenie przelewu na rachunek bankowy nr (...) (k. 216) oraz zaświadczenie banku (...) wskazujące, że rachunek ten należy do D. C. (k. 249)) wyłącznie w celu uregulowania zobowiązań względem J. C., wynikających z zawartej ugody w sprawie zniesienia współwłasności lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w K. (sygn. S.R. w K. I Ns (...)).

Z powyższych względów powództwo podlegało oddaleniu na zasadzie art. 82 k.c. stosowanego a contrario, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 i 1 ¹ k.p.c.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu koszty te powinien ponieść powód jako strona przegrywająca proces. Pozwana poniosła koszt zastępstwa prawnego w kwocie 5 400 zł oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika procesowego pozwanego została ustalona w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Dlatego Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę łączną 5 417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. O odsetkach w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych na rzecz pozwanej kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od obciążania powoda kosztami procesu zgodnie ze złożonym przez niego wnioskiem. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest dowodów uprawdopodabniających roszczenie, powód natomiast prezentuje postawę agrawacji. Z kolei przedstawione przez pozwaną dokumenty (protokół doprowadzenia powoda w celu wytrzeźwienia, zaświadczenie o uszkodzeniu ciała, dokumenty w ramach procedury Niebieska Karta – k. 87-96) mogą wskazywać na nieprawidłowe relacje małżeńskie stron. Mając to na względzie nie można wykluczyć, że wytoczenie powództwa mogło być motywowane również negatywnym nastawieniem powoda do pozwanej, co w myśl art. 102 k.p.c. nie stanowi przesłanki odstąpienie od obciążania wywołanymi kosztami procesu.

ZARZĄDZENIE

1.  (...);

2.  (...);

3.  (...).

K., 25 sierpnia 2025 r.