Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 4 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie VI Wydział Cywilny Rodzinny

w składzie następującym :

Przewodniczący Sędzia Sądu Rejonowego del. do Sądu Okręgowego Robert Kłosowski

po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. w Olsztynie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa J. D. (1)

przeciwko J. D. (2)

o ustanowienie rozdzielności majątkowej

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 3 września 2025 r. w sprawie III RC 71/25

ORZEKA

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób że :

- wyrokowi w pkt I nadaje treść : ustanawia z dniem(...) r. rozdzielność majątkową między stronami J. D. (1) i J. D. (2), których łączyła wspólność majątkowa małżeńska wynikająca z zawartego przez strony w dniu (...) r. w B. związku małżeńskiego, dla którego Urząd Stanu Cywilnego w B. sporządził akt małżeństwa za numerem (...);

- wyrokowi w pkt II nadaje treść : koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi,

II.  oddala apelacje w pozostałym zakresie,

III.  koszty postępowania za instancje odwoławczą wzajemnie znosi,

/-Sędzia Robert Kłosowski -/

Sygn. akt VI RCa 292/25

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Piszu III Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrokiem z dnia 03 września 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III RC 71/25 z powództwa J. D. (1) przeciwko J. D. (2) o ustanowienie rozdzielności majątkowej – oddalił powództwo (punkt I.) oraz zasądził od powoda J. D. (1) na rzecz pozwanej J. D. (2) kwotę 737,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu Sąd I instancji, powołując się na treść art. 52 § 1 k.r.o., z którego wynika, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, wskazał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Podkreślił, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i judykatury, za ważne powody, dające podstawę do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, zwykło się rozumieć wytworzenie takiej sytuacji, która w konkretnych okolicznościach faktycznych powoduje, że dalsze trwanie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami pociąga za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków i z reguły także dobra rodziny, jak również okoliczności, których źródła tkwią w rozdźwiękach między małżonkami natury osobistej, stwarzających taką sytuację, że wykonywanie zarządu przez każdego z małżonków nad ich wspólnym majątkiem jest niemożliwe lub w znacznym stopniu utrudnione, bądź trwałe zerwanie wszystkich stosunków majątkowych oraz brak możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych, będących konsekwencją uprzedniego ustania więzi rodzinnych między małżonkami, a co za tym idzie – powstania trwałego stanu separacji faktycznej. Sąd Rejonowy wskazał, że stanowisko powoda jakoby argumentem przemawiającym za ustanowieniem rozdzielności majątkowej między stronami z datą wsteczną było wszczęcie przez pozwaną wobec niego procedury (...) nie jest okolicznością uzasadniającą zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej, ponieważ procedura „(...)” jest wyłącznie instrumentem służącym ochronie osób doznających przemocy domowej i może być wszczęta przez uprawnione organy na podstawie zgłoszenia osoby pokrzywdzonej lub nawet z urzędu, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie przemocy, a złożenie takiego zawiadomienia przez pozwaną, niezależnie od dalszego przebiegu procedury, nie może być automatycznie kwalifikowane jako działanie sprzeczne z dobrem rodziny, lecz raczej jako forma ochrony własnej integralności fizycznej i psychicznej, do której małżonek ma pełne prawo, a z aktualnie ustalonego stanu faktycznego nie wynika jakoby pozwana działała w złej wierze. Sąd I instancji nie podzielił również twierdzeń powoda, jakoby okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem powództwa było dopuszczenie się przez pozwaną zdrady małżeńskiej. Z przedłożonego przez powoda sprawozdania (...)co prawda wynika, że pozwana pozostaje w bliskiej relacji towarzyskiej z innym mężczyzną, jednakże fakt ten nie stanowi determinantu dla uznania, iż zachowanie to wypełnia znamiona uzasadniające ustanowienie między stronami rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. Dalej Sąd Rejonowy podniósł, że nawet jeśli powód ma obawy co do zaciąganych przez pozwaną zobowiązań, to obowiązujące przepisy chronią go i nie powinien obawiać się odpowiedzialności za długi współmałżonka.

O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹ i § 3 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, nakazując powodowi zwrócić pozwanej poniesione przez nią koszty celowego dochodzenia praw i celowej obrony, wobec czego Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 737,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, na którą składają się 720,00 zł tytułem opłaty za czynności pełnomocnika – § 4 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz 17,00 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa – art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 225, poz. 1635 ze zm.).

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się powód J. D. (1), wobec czego wywiódł on apelację zaskarżając ww. wyrok w całości i zarzucając mu:

1)  naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów i uznanie w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, że:

a)  wykazany w sprawozdaniu końcowym z usług (...)fakt pozostawania przez pozwaną w zażyłej relacji z innym mężczyzną, nawet jeżeli relacja ta nie ma charakteru intymnego, ale jest utrzymywana w tajemnicy przed mężem i wpływa na relacje z mężem nie stanowi przekroczenia granic lojalności małżeńskiej, podczas gdy powód do tego stopnia był zaniepokojony działaniami żony, że skorzystał z usług (...);

b)  zainicjowanie przez żonę procedury (...) nie jest okolicznością, która powoduje rozdźwięk między małżonkami, że wspólne wykonywanie zarządu nad majątkiem wspólnym jest niemożliwe, podczas gdy powód jednoznacznie wskazywał, że od tego momentu strony przestały ze sobą rozmawiać, żona opuściła wspólną sypialnię;

c)  wynikający z zeznań stron fakt braku współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, dysponowanie samodzielnie bez wiedzy i zgody drugiego małżonka swym dochodem, brak wiedzy o zarobkach drugiego małżonka, brak zaufania co do działań drugiego małżonka, nie informowanie się wzajemnie o jakichkolwiek – w tym codziennych – planach, brak jakiejkolwiek komunikacji między małżonkami nie stanowi ważnych powodów uzasadniających ustanowienie z datą wsteczną rozdzielności majątkowej między nimi;

2)  stanowiący konsekwencje naruszenia przepisów procesowych z zakresu gromadzenia i oceny dowodów błąd ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły ważne powody, które uzasadniałyby ustanowienie między stronami rozdzielności majątkowej, w tym rozdzielności majątkowej z datą wsteczną pomimo ustalenia, że małżonkowie D. od dawna maja założone odrębne rachunku bankowe, małżonkowie nie posiadają wzajemnie wiedzy o zarobkach, wynagrodzeniem zarządzają oddzielnie i z wyłączeniem drugiego małżonka, pozwana złożyła pozew rozwodowy tym samym co najmniej w jej odczuciu między tronami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego z czym zgodził się J. D. (1) oraz pomięcia wynikających z przeprowadzonych dowodów wniosków, że powód nie ufa żonie, podejrzewa ja o zdradę i podejmowanie przeciwko niemu różnych działań co wywodzi z dziwnego zachowania żony i zainicjowania przeciwko niemu procedury (...), od którego to momentu strony nie rozmawiają ze sobą, nie dzielą sypialni;

3)  z ostrożności z ostrożności procesowej wskazuję na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 52 § 1 i 2 k.r.o. poprzez jego nieprawidłową interpretację polegającą na uznaniu, że stan w którym małżonkowie nie rozmawiają ze sobą, nie podejmują wspólnie decyzji związanych z majątkiem wspólnym, każde z małżonków samodzielnie i z wyłączeniem drugiego małżonka zarządza swym wynagrodzeniem, małżonkowie oskarżają nawzajem o nielojalne a wręcz niezgodne z prawem postepowanie, zainicjowane zostało pomiędzy nimi postępowanie w sprawie o rozwód tym samym uznają, że wystąpił pomiędzy nimi zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego nie stanowi ważnego powodu i wyjątkowego wypadku uzasadniającego ustanowienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, w tym rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, a w konsekwencji niezastosowanie tego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu poniesionych przez niego kosztów procesu, zarówno za postępowanie w I instancji, jak i za postępowanie apelacyjne, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Pozwana, pomimo doręczenia jej odpisu apelacji, nie ustosunkowała się do podniesionych przez powoda zarzutów i żądania w zakresie zmiany skarżonego wyroku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja strony powodowej zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

Na podstawie stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy wysnuł wnioski, których to Sąd Okręgowy nie jest w stanie zaaprobować. Stąd też konieczna okazała się zmiana rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd I instancji.

Jak wynika z art. 52 § 1 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Artykuł 52 § 2 k.r.o. stanowi natomiast, że rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu. Z samego już tylko brzmienia ww. przepisów wynika, że ważnym powodem ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej małżonków jest ich życie w rozłączeniu. Poprzez sformułowanie „życie w rozłączeniu” należy rozumieć nie tylko brak więzi charakterystycznych dla związku małżeńskiego, ale również, uwzględniając przedmiot prowadzonego postępowania, brak jakiejkolwiek współpracy, wspólnych działań, planów, inicjatyw, zamierzeń w zakresie wspólnego majątku, a wręcz brak chęci dzielenia się i zarządzania majątkiem ze współmałżonkiem. Wykładnię taką potwierdza również ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego z ostatnich dekad. Wynika z niego również, że separacja faktyczna między małżonkami, uzasadniająca ustanowienie rozdzielności majątkowej między nimi, musi być tego typu, że utrudnia im współdziałanie wspólnym majątkiem. Jak wynika np. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., sygn. akt III CKN 51/97: separacja faktyczna małżonków, uniemożliwiająca im współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym, może stanowić ważny powód zniesienia przez sąd wspólności majątkowej małżeńskiej (zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., III CKN 51/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 194.). Uzasadnieniem tego stanowiska jest obserwacja, że długotrwała separacja może pociągać za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2003 r., sygn. akt IV CKN 1710/00, LEX nr 78281), może też skutkować trwałym zerwaniem wszelkich stosunków majątkowych i brakiem możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2005 r., sygn. akt III CK 112/04, LEX nr 602707). Należy bowiem wskazać, iż uzasadnieniem dla ustroju wspólności małżeńskiej jest ułatwienie małżonkom, pozostającym w szczególnych relacjach, wspólnme i zgodne zarządzanie posiadanymi środkami. Cel ten nie będzie osiagniety, a co za tym idzie nie ma podstaw do utrzymywania wspólności, w sytuacji braku wspólpracy lub wręcz konfliktu pomiędzy małżonkami zwłaszcza na gruncie kwestii finansowych. W takich sytuacjach ustrój wspólności majątkowej nie znajduje uzasadnienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało uznać, że w małżeństwie stron ziściły się przesłanki pozwalające na ustanowienie między nimi rozdzielności majątkowej. Okoliczność, że żyją oni w faktycznej separacji nie pozostawia wątpliwości, gdyż taki stan trwa co najmniej od (...) r. Nie współpracują ze sobą, nie konsultują ze sobą decyzji finansowych i nie maja wspólnych zmierzań w tym zakresie. Ponadto, małżonkowie posiadają oddzielne budżety, odrębne rachunki bankowe i odrębnie gospodarują finansami. Żadne z nich nie posiada pełnej wiedzy o faktycznej sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Nie uzgadniają ze sobą żadnych istotnych spraw dotyczących rodziny. Z zeznań złożonych zarówno przez powoda, jak i pozwaną przed Sądem I instancji jednoznacznie wynika, że nie są w stanie współpracować ze sobą na tle finansowym. Strony nie darzą się zaufaniem w kwestiach finansowych, nadto dokonują odrębnych i równych rozliczeń kosztów utrzymania mieszkania, dzieląc opłaty po połowie, co w praktyce wskazuje na funkcjonowanie stron jak współlokatorów, a nie jak małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Sam Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd może nastąpić miedzy innymi w przypadku, gdy zagrożone jest harmonijne funkcjonowanie małżeństwa w przestrzeni ekonomicznej czy też małżonkowie pozostają w separacji faktycznej bez perspektyw na poprawę tej sytuacji, co niewątpliwie w przedmiotowej sytuacji występuje. Taki stan rzecz świadczy o tym, że aktualny stan faktyczny w jakim znalazły się strony niewątpliwie utrudnia im gospodarowanie wspólnym majątkiem. Podkreślić również trzeba, że niewątpliwie powód i pozwana utracili do siebie zaufanie w znacznym stopniu, o czym świadczy zainicjowanie przez pozwaną postępowania rozwodowego. Utrzymywanie zatem ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej w przypadku stron będzie fikcją, niewątpliwie też zagraża interesom małżonków, co uzasadnia ustanowienie rozdzielności majątkowej między nimi.

W ocenie Sądu Okręgowego, ustanowienie rozdzielności majątkowej nie stoi nadto w sprzeczności z dobrem rodziny. Żaden ze współmałżonków nie wskazywał na występowanie jakichkolwiek nieprawidłowości w zakresie finansowania uzasadnionych potrzeb małoletnich dzieci. Również okoliczność - skądinąd prawdziwa - że powód z mocy prawa objęty jest ochroną prawną przed zaciąganiem przez współmałżonkę zobowiązań finansowych bez jego wiedzy, nie może stanowić o braku podstaw do ustanowienia rozdzielności majątkowej w sytuacji niekwestionowanej separacji faktycznej stron. Jeszcze raz powtórzyć bowiem należy, iż istota wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami tkwi w ich zgodnej współpracy i porozumieniu w zarządzie majątkiem. Brak takiego porozumienia, brak współpracy, czy też wzajemna wrogość podważa sens i fundamenty wskazanej instytucji. Brak jest wówczas argumentów dla jej dalszego funkcjonowania. Zabezpieczenie słabszego ekonomicznie małżonka możliwe jest w oparciu o inne instytucje określone chociażby w art. 60 k.r.o.

Sąd Okręgowy zauważył również, że strona pozwana co do zasady nie oponowała ustanowieniu między małżonkami rozdzielności majątkowej, a kwestią sporną w tym zakresie pozostawała wskazana w pozwie przez powoda jako data ustanowienia rozdzielności.

Na marginesie tylko wskazać należy, że pozwana podczas rozprawy przed Sądem I instancji podniosła, że powód często grał na automatach, wobec czego ustanowienie rozdzielności majątkowej między stronami będzie również zabezpieczeniem jej interesów finansowych i wykluczy niepożądane skutki.

Jednocześnie, Sąd Okręgowy nie uwzględnił żądania powoda o ustanowienie rozdzielności majątkowej między stronami z datą wsteczną. Z przytoczonego już powyżej art. 52 § 2 zd. 2 k.r.o. wynika, że ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym, niż dzień wytoczenia powództwa jest możliwe wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu. Wyjątek od ustanowionej reguły nie może być w drodze wykładni interpretowany rozszerzająco. Wskazanie w ww. przepisie, iż wyjątkowym wypadkiem uzasadniającym możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż wytoczenie powództwa jest okoliczność, że małżonkowie żyli w rozłączeniu, nie oznacza, iż w każdym przypadku życia w rozłączeniu sąd ma obowiązek ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, lecz jedynie ma możliwość ustanowienia tej rozdzielności w takiej sytuacji. Przyjmuje się, iż jest to dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II CSK 371/08, OSNC 2009, nr 12, poz. 171.). Należy zatem uznać, że ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną uzasadniają wyraźnie widoczne, ewidentnie naganne zachowania jednego z małżonków, które negatywnie wpływają na stan wspólnego majątku, jak np. zaciąganie zobowiązań bez wiedzy drugiego małżonka, trwonienie majątku.

Wobec powyższych okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. uwzględniając apelację w części, zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie I w ten sposób, że ustanowił z dniem (...)roku rozdzielność majątkową między małżonkami J. D. (1) i J. D. (2), których łączyła wspólność majątkowa małżeńska wynikająca z zawartego przez strony w dniu (...) r. w B. związku małżeńskiego, dla którego Urząd Stanu Cywilnego w B. sporządził akt małżeństwa za numerem (...) (punkt I.). Na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., z uwagi na jedynie częściowe uwzględnienie powództwa, na podstawie art. 100 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie II. w ten sposób, że koszty procesu między stronami zniósł wzajemnie (punkt I.). W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację (punkt III.). O kosztach procesu za instancję odwoławczą Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., znosząc je wzajemnie między stronami, z uwagi na jedynie częściowe uwzględnienie żądań stron przedstawionych w apelacji (punkt III.).

Wobec powyższych okoliczności należało orzec jak w sentencji wyroku.

Sędzia Robert Kłosowski