Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych

UZASADNIENIE

Powódka Gmina S. wniosła o zasądzenie od pozwanej (...) Sp. z o. o. z siedzibą we W. kwoty 112.612,51 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 7 marca 2019 roku do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych lub według przedłożonego spisu kosztów, w tym 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, jak też o zawiadomienie o toczącym się procesie i wezwania do wzięcia w nim udziału na podstawie art. 84 k.p.c. (...) S.A. jako podmiotu, do którego pozwana w razie orzeczenia obowiązku zapłaty zgodnie z pozwem mogłaby dochodzić odszkodowania z tytułu roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej w wyniku naruszenia prawa konkurencji poprzez nadużycia pozycji dominujący, w szczególności naruszenia zakazu określonego w art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, to jest narzucenie nadmiernie wygórowanych cen w ramach rezerwowej sprzedaży energii elektrycznej. Równocześnie pozwana wniosła powództwo wzajemne o zmianę treści zobowiązania umownego (umowa sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usługi bilansowania handlowego nr (...) z dnia 22 listopada 2017 roku) na podstawie art. 357 ¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez zwiększenie jednostkowej ceny energii elektrycznej, określonej w § 7 ust. 1 pkt 1 i 2 do ceny 300,00 zł/MWh netto oraz 369,00 zł/MWh brutto dla dostaw energii elektrycznej realizowanych przez spółkę w okresie od dnia 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2019 r.. Końcowo pozwana wniosła o zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zgodnie z wnioskiem pozwanej, Sąd Okręgowy na podstawie art. 84 k.p.c. zawiadomił o toczącym się procesie (...) S.A. w R., która jednak nie przystąpiła do sprawy.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

Strony rozpoczęły współpracę już w 2017r., na podstawie umowy sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług bilansowania handlowego nr (...) z 1 grudnia 2016 roku, która obowiązywać miała przez czas określony od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

Na kolejny okres, powódka i pozwana w dniu 22 listopada 2017 roku w S. zawarły następną umowę sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług bilansowania handlowego nr (...). Pozwana zobowiązała się w niej do sprzedaży na rzecz powódki energii elektrycznej do punktów poboru określonych w załączniku nr 1 do umowy, a powódka zobowiązana była do terminowej zapłaty za dostarczoną energię elektryczną (jak w § 4 umowy).

Zawarcie powyższej umowy było następstwem wygranego przetargu przez pozwaną, w trybie zamówień publicznych, gdzie pozwana spółka złożyła najtańszą ofertę.

W treści § 1 ust. 1 pkt 13) podano określenie siły wyższej jako zdarzenia nagłego, nieprzewidywalnego i niezależnego od woli strony, powołującej się na ich wystąpienie (Strona Dotknięta Siłą Wyższą), którym nie była ona w stanie zapobiec, ani skutków których nie była w stanie przezwyciężyć, pomimo dołożenia należytych starań, a które uniemożliwiają jej wykonanie w całości lub w części, na stałe lub na pewien czas, zobowiązań wynikających z Umowy, w tym między innymi wystąpienie jednej z następujących okoliczności: - Awaria w Systemie, - awaria systemu komunikacyjnego lub komputerowego u OSP, - ograniczenia wprowadzone na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, - ograniczenia, wynikające z dyspozycji OSP, wydanych zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Na mocy § 5 ust. 1 umowy wykonawca zobowiązał się zapewnić zamawiającemu standardy jakościowe obsługi określone w rozporządzeniu systemowym.

Stosownie do §10 ust. 1 umowy strony postanowiły, że odpowiadają wobec siebie z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy na zasadach ogólnych, z zastrzeżeniem zdania drugiego. Odpowiedzialność stron z tytuł niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, jak też ewentualna odpowiedzialność deliktowa w przypadku zbiegu roszczeń została ograniczona do rzeczywistych szkód z wyłączeniem utraconych korzyści. Wyłączenie nie dotyczy różnicy w cenie energii elektrycznej określonej w umowie, a ceną sprzedaży rezerwowej. Ponadto w myśl § 10 ust. 2 umowy, strony nie ponoszą odpowiedzialności za niewykonanie bądź nienależyte wykonanie zobowiązań wynikających z niniejszej umowy będące następstwem: 1) działania Siły Wyższej, 2) ograniczeń wprowadzonych na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązujących, 3) działań lub zaniechań nie objętych definicją Siły Wyższej, za które winę ponosi druga strona lub podmiot trzeci, za który druga strona nie ponosi odpowiedzialności, 4) niezawinionych przez Zamawiającego ograniczeń w wykonywaniu Umowy Dystrybucyjnej Zamawiającego, wprowadzonych zgodnie z jej postanowieniami. Na mocy § 10 ust. 3 umowy każda ze stron zobowiązała się niezwłocznie poinformować drugą stronę o zaistnieniu okoliczności, o których mowa w ust. 2 i przewidywanym czasie ich trwania. Stosownie do § 10 ust. 4 umowy strona dotknięta siłą wyższą: 1) zobowiązała się niezwłocznie podjąć niezbędne czynności do minimalizowania skutków powstałych w wyniku działania Siły Wyższej oraz czasu jej trwania; 2) niezwłocznie podejmie wykonywanie zobowiązań wynikające z umowy, w zakresie, w jakim będzie to możliwe, nie czekając na ustąpienie w całości wszelkich zdarzeń stanowiących Siłę Wyższą albo nie usunięcie wszelkich skutków jej działania. Według § 10 ust. 5 umowy jeżeli okoliczności wskazane w ust. 2 uniemożliwiają realizację umowy przez okres dłuższy niż 1 miesiąc, strony w dobrej wierze przystąpią niezwłocznie do negocjacji w sprawie dalszego obowiązywania umowy lub zasad jej realizacji.

Strony ustaliły, że cena netto za 1 MWh dostarczonej przez pozwaną dla powódki energii elektrycznej wynosić będzie – dla oświetlenia ulicznego 190,60 zł netto za 1 MWh dostarczonej energii, dla oświetlenia budynków i obiektów 219,80 zł netto za 1 MWh dostarczonej energii (§ 7 ust. 1 umowy).

Powodowa Gmina posiadała uprawnienie do rozwiązania umowy w przypadku gdy: 1) został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Wykonawcy, 2) Wykonawca nie zapewnia sprzedaży (...) Elektrycznej w sposób zgodny z warunkami niniejszej umowy, 3) przed zakończeniem realizacji umowy Wykonawca utraci uprawnienia, koncesje lub zezwolenia, 4) Wykonawca nie dokonuje bilansowania handlowego, 5) Wykonawca wykonuje niniejszą Umowę w sposób sprzeczny z obowiązującymi w Polsce przepisami prawa, w szczególności przepisami przywołanymi w § 2 ust. 1 niniejszej Umowy, 6) Wykonawca powierza wykonanie całości lub części Umowy osobom trzecim bez zgody Zamawiającego, 7) zmiana Umowy została dokonana z naruszeniem art. 144 ust. 1-1b, 1d i 1e ustawy Pzp; 8) Wykonawca w chwili zawarcia Umowy podlegał wykluczeniu z postępowania na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy Pzp; 9) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, w ramach procedury przewidzianej w art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, że państwo polskie uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy Traktatów, dyrektywy (...) i dyrektywy (...), z uwagi na to, że zamawiający udzielił zamówienia z naruszeniem przepisów prawa Unii Europejskiej. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy musi być złożone w formie pisemnej pod rygorem nieważność. Rozwiązanie Umowy z powodu przypadków opisanych w ust. 3, następuje w trybie natychmiastowym. Umowa może być rozwiązana przez jedną ze stron w trybie natychmiastowym w przypadku gdy druga ze stron rażąco i uporczywie narusza warunki Umowy i nie odstąpiła od dokonywania takich czynności, pomimo pisemnego wezwania do zaprzestania naruszenia warunków Umowy w terminie nie krótszym niż 14 dni. Rozwiązanie Umowy nie zwalnia Stron z obowiązku uregulowania wobec drugiej strony zobowiązań z niej wynikających. W razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia Umowy, lub dalsze wykonywanie Umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, Zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. Oświadczenie o odstąpieniu od Umowy powinno mieć formę pisemną pod rygorem nieważności (§ 11 ust. 1-7 umowy).

Pismem z 4 września 2018 r. pozwana spółka zwróciła się powodowej Gminy z wnioskiem o renegocjację umowy z 22 listopada 2017 roku w związku ze zmianami, które pojawiły się na rynku energii elektrycznej – wzrost hurtowych cen energii. Na pismo to powódka nie odpowiedziała.

W dniu 4 października 2018 roku pozwana spółka zaprzestała dostaw energii elektrycznej do punktów poboru określonych w umowie.

Tym samym powódka zmuszona była pobierać energię rezerwową z (...) S.A. w R. Oddział w B., przy czym z uwagi na konieczność zapewnienia dostaw energii, powódka nie miała możliwości negocjacji ceny nabycia energii i przyjęła stawki zaproponowane przez (...), to jest w przypadku oświetlenia ulicznego dziennego – 0,89720 zł netto za 1 kWh energii, nocnego – 0,63820 zł netto za 1 kWh energii, natomiast w przypadku oświetlenia budynków i obiektów (energia całodobowa) – 0,7588 zł netto za 1 kWh energii. Dodatkowo do każdej faktury VAT wystawianej przez (...) na rzecz powoda, doliczana była opłata handlowa dla każdego z punktów poboru w kwocie: 21 zł netto miesięcznie za dostawę energii dla oświetlenia ulicznego, 10 zł netto dla pozostałych punktów poboru.

Pismem z 29 listopada 2018 r. powódka Gmina S. wezwała pozwaną spółkę do wznowienia sprzedaży energii elektrycznej w terminie 3 dni od daty doręczenia wezwania (doręczone pozwanej w dniu 3 grudnia 2018 roku). Poinformowała pozwaną, że w przypadku nie zastosowania się do niniejszego wezwania, umowa zostanie rozwiązana z winy pozwanej ze skutkami określonymi w § 10 ust. 1 umowy, a także § 12 ust. 1 i 6 umowy. Powódka wskazała też, że zaprzestanie dostaw energii bez zawiadomienia i wcześniejszego rozwiązania umowy pobawiło powódkę możliwości podjęcia działań zaradczych oraz naraziło ją na zakup energii według stawek rezerwowych, co świadczy o winie pozwanej.

W odpowiedzi na wezwanie powódki, pozwana spółka w piśmie z 4 grudnia 2018 roku oświadczyła, że zgodnie z wnioskiem powódki, złożyła w dniu 4 grudnia 2018 roku wniosek do (...) S.A. o wznowienie dostaw energii do punktów poboru energii objętych umową. Podniosła przy tym, że zgodnie z (...) S.A. zgłoszenia wznowienia sprzedaży energii elektrycznej mogą być dokonane najwcześniej z 21-dniowym wyprzedzeniem, w związku z czym zostały one złożone na dzień 25 grudnia 2018 r.. Zadeklarowała też, że podejmuje wszelkie możliwe działania mające na celu wcześniejsze przywrócenie dostaw na podstawie umowy.

W okresie od 4 października 2018 roku do 24 grudnia 2018 roku (...) wystawił na rzecz powódki faktury VAT z tytułu dostawy energii elektrycznej na łączną kwotę 151.129,84 zł brutto. Kwota ta została opłacona przez powódkę. Według powódki, gdyby umowa z 22 listopada 2017 roku była realizowana to wówczas powodowa Gmina zapłaciłaby za okres od 4 października 2018 roku do 24 grudnia 2018 roku za dostawę energii kwotę 38.517,33 zł.

Różnica w płatności wynosi więc 112.612,51 zł.

Pismem z 25 lutego 2019 roku powódka wezwała pozwaną do dobrowolnej zapłaty kwoty 112.612,51 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminie 7 dni od otrzymania pisma. Pozwana otrzymała wezwanie w dniu 28 lutego 2020 roku, jednakże wyznaczony termin zapłaty minął bezskutecznie.

Od 25 grudnia 2018 roku pozwana wznowiła dostarczanie powódce energii elektrycznej w oparciu o umowę z 22 listopada 2017 roku do czasu zakończenia obowiązywania tej umowy, to jest do 31 grudnia 2019 roku.

(Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie: dokumentów i kopii dokumentów k. 8-81v, k. 92-290v, k. 297, k. 305-309, k. 312-318, k. 578-808v, k. 888-934v, k. 938-961v, opinii głównej biegłego k. 366-557v, opinii uzupełniającej biegłego k. 821-853, k. 871-883, zeznań świadka P. J. k. 319v, zeznań świadka M. S. k. 332-332v, k. 345-351v, zeznań pozwanej k. 320-320v).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo główne zasługiwało na uwzględnienie w całości, natomiast powództwo wzajemne z uwagi na jego bezzasadność należało oddalić w całości.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do tego, czy w sprawie niniejszej miała miejsce nadzwyczajna zmiana stosunków, o której mowa w art. 357 ¹ k.p.c., która usprawiedliwiałaby działania pozwanej w postaci wstrzymania powódce dostaw energii elektrycznej w dniu 4 października 2018 roku. Pozwana zakwestionowała również wysokość dochodzonej pozwem kwoty.

Strony łączyła umowa z 22 listopada 2017 roku w przedmiocie sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług bilansowania handlowego nr (...). Pozwana zobowiązała się w niej do sprzedaży na rzecz powódki energii elektrycznej do punktów poboru określonych w załączniku nr 1 do umowy, a powódka zobowiązana była do terminowej zapłaty za dostarczoną energię elektryczną (jak w § 4 umowy).

W toku niniejszego postępowania Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego, albowiem rozstrzygnięcie sprawy wymagało wiadomości specjalnych dotyczących znajomości rynku energetycznego.

Biegły sądowy z zakresu elektroenergetyki i cybernetyki techniki pomiarowej wskazał w sporządzonej opinii, że w okresie obowiązywania umowy sprzedaży energii elektrycznej, a właściwie dwóch umów – nr 3/ZP/1/2016 r. z 1 grudnia 2016 roku i nr (...) z 22 listopada 2017 roku miała miejsce zmiana cen na rynku hurtowym. Był to nadzwyczajny i dramatyczny charakter zmiany cen energii elektrycznej na (...) Towarowej Giełdzie (...) na przełomie 2017 r., a w szczególności w 2018 r., gdzie ceny energii wzrosły o 50-60%. Już w czerwcu 2018 roku średnio ważona cena miesięczna kontraktowa zawieranych kontraktów na Towarowej Giełdzie (...) ukształtowała się na poziomie 233,97 zł/MWh. Zmianę cen energii elektrycznej na rynku hurtowym nie można było jeszcze zdecydowanie i szczegółowo przewidzieć w dacie 30.10.2017 r. i w dacie 22 listopada 2017 r. zawarcia Umowy nr (...) r., ponieważ zmiany ceny obowiązywały od 1 lutego 2018 roku. Na podstawie (...) S.A. za rok 2017 – wynika, że pierwsze podwyższone „piki” wzrosty skoki energii elektrycznej nastąpiły już w miesiącu wrześniu, październiku i listopadzie, III i IV kwartału, a więc pod koniec 2017 r. – sygnalizowały one o tendencji wzrostowej na przyszłość ceny energii elektrycznej, które lawinowo wzrastały i wzrosły decydująco w 2018 r.. Na podstawie (...) S.A. za rok 2018 – wyniosły za okres od 27 czerwca 2018 roku 244,00 zł/MWh – 28 czerwca 2018 247,00 zł/MWh. Cena na rynku (...) S.A. – średnia ważona wolumenem cena energii elektrycznej na (...) w 2018 r. wyniosła 224,71 zł/MWh i była wyższa względem 2017 r. o 66,75 zł/MWh, kiedy cena ta wnosiła 157,96 zł/MWh. W całym 2018 roku - średnioważona wolumenem cena transakcyjna kontraktu ukształtowania się na poziomie 242,40 zł/MWh, podczas gdy w 2017 r. średnioważona wolumenem cena transakcyjna analogicznych kontaktów terminowych wyniosła 167,50 zł/MWh. Jednocześnie średnia miesięczna cena kontraktów zawieranych w grudniu 2018 r. wyniosła 281,17 zł/MWh, podczas gdy średnia miesięczna cena analogicznych kontraktów zawieranych w grudniu 2017 r. wyniosła 177,63 zł/MWh, co oznacza wzrost procentowy ceny tych kontraktów o 58,3%. Jednak pierwsze skokowe „piki” cen energii elektrycznej pojawiły się już wcześniej w III i IV kwartale 2017 r. – wynikające z Rocznego Raportu 2017 r. (...) S.A.. Pozwana dopiero 4 września 2018 r. poinformowała powódkę o niespotykanych wzrostach cen energii elektrycznej od połowy roku 2018 według Raportu Rocznego 2018 r. (...) S.A. – stanowczo po czasie w sprawie Aneksu do umowy nr (...) r., chociaż w okresie obowiązywania umowy nr (...) r. (k. 366-380).

W opinii uzupełniającej biegły wskazał, że średnie ceny energii elektrycznej za I., II. III. i IV. kwartał (zł/MWh) w latach 2017-2020 odpowiednio wynosiły: w 2017 roku – 160,60 zł, 162,50 zł, 167,86 zł; w 2018 roku 174,95 zł, 186,21 zł, 208,83 zł, 205,50 zł; w 2019 roku – 241,81 zł, 247,21 zł, 252,65 zł, 241,41 zł, w 2020 roku – 250,90 zł (I kwartał). Średnioroczne ceny energii elektrycznej w rynku konkurencyjnym (zł/MWh) równały się w 2017 roku 163,70 zł, w 2018 roku 194,30 zł, w 2019 roku 245,44 zł (k. 829-830).

Biegły stwierdził również, że po stronie pozwanej brak było reakcji wyprzedzającej w pilotowaniu warunków umowy (k. 881). Biegły podkreślił, że powódka nie ponosi żadnej winy za zaistniałą sytuację (k. 882). Ponadto, z tytułu szkody powstałej do zapłaty kwoty 112.612,51 zł na skutek jednostronnego zerwania umowy i zaprzestania dostarczania energii elektrycznej przez pozwaną dla powódki zostały naruszone odpowiednie paragrafy zawartej umowy nr (...) z dnia 22 listopada 2017 roku. Na skutek jednostronnego wstrzymania przez pozwaną dostaw energii elektrycznej, powódka zmuszona została do nabycia rezerwowej energii elektrycznej od (...) S.A.. Cena nabycia energii elektrycznej była znacznie wyższa niż określona w zawartej umowie dostawy energii elektrycznej pomiędzy powódką a pozwaną. W związku z zakupem energii rezerwowej po cenach znacznie wyższych od tych określonych w przedmiotowej umowie powódka z tytułu opłat za zakup energii rezerwowej zapłaciła (...) S.A. kwotę 112.612,51 zł wyższą niż kwota, którą powódka zobowiązana byłaby do zapłaty na rzecz pozwanej z tytułu dostaw energii elektrycznej, gdyby przedmiotowa umowa została wykonana prawidłowo (k. 883).

Sąd Okręgowy powyższą opinię biegłego uznał za fachową i przyjął ją do ustaleń poczynionych w sprawie.

Powyższe potwierdzają też zeznania przesłuchanych w sprawie świadków.

Świadek P. J. wskazał, że we wrześniu 2018 roku wpłynęło pismo od pozwanej, gdzie wzywano powódkę do podpisania aneksu. Jednakże pracownicy powodowej Gminy stwierdzili, że na bazie zapisów łączącej strony umowy nie można takiego aneksu podpisać. Uznano, że ceny z przetargów są sztywne. Świadek podkreślił ponadto, że podczas postępowania przetargowego, oferta pozwanej była najkorzystniejsza, a było wówczas 5 oferentów. Zaznaczył, że był duży skok cenowy z tych propozycji.

Świadek M. S. zeznał, że spółki, które posiadają koncesję na obrót energią są to spółki profesjonalne i powinny rozumieć mechanizmy i wpływ pewnych elementów na cenę energii. Gmina natomiast jako odbiorca końcowy nie musi takiej wiedzy posiadać. Ceny wprawdzie nie da się zaprognozować, ale można ją w jakimś stopniu przewidywać. Jeżeli jest podpisywana umowa w wyniku zamówienia publicznego czy dostawca otrzymuje informację, że jego oferta jest ofertą najkorzystniejszą to sprzedawca, jeżeli nie chce ponosić sam ryzyka związanego ze zmiennością cen, ma możliwość zabezpieczenia tego wolumenu, który jest potrzebny na realizację tej umowy w dość dużym stopniu. Tak, żeby wahania cen na rynku, które mogły się zdarzyć, nie wpływały na to, że umowa będzie zagrożona brakiem realizacji, bo to jest ryzyko, które może się w związku z tym pojawić. Sprzedawcy mogą korzystać z wielu instrumentów, jeżeli chodzi o kontraktowanie energii. Mogą energię kontraktować na różne okresy. Gmina decydując się na wybór takiego modelu, jakim jest model stałej ceny, bardzo jasno określiła, jakie są oczekiwania odnośnie tego jak ta współpraca ma wyglądać. Określiła w jakich okolicznościach ta cena może się zmienić. Ustawa o zamówieniach publicznych wymaga, aby w sposób jednoznaczny określić w jakich sytuacjach cena może się zmienić. Jeżeli natomiast wszystkie elementy nie zostaną przewidziane w umowie to nie powinny mieć wpływu na jej realizację (k. 346v-347v).

Sąd Okręgowy uznał powyższe zeznania świadków za wiarygodne i mogące być podstawą ustaleń poczynionych w sprawie.

W ocenie Sądu Okręgowego, nie może być mowy o niezawinionej przez pozwaną spółkę niemożności świadczenia energii elektrycznej na rzecz powódki.

Jak wynika z opinii biegłego, zmiany cen energii elektrycznej na rynku hurtowym nie można było jeszcze zdecydowanie i szczegółowo przewidzieć w dacie 30.10.2017 r. i w dacie 22 listopada 2017 r., jednakże biegły zaznaczył, że już wtedy pojawiły się pierwsze symptomy wzrostu cen. Na podstawie (...) S.A. za rok 2017 można stwierdzić, że pierwsze podwyższone „piki” wzrosty skoki energii elektrycznej nastąpiły już w miesiącu wrześniu, październiku i listopadzie, III i IV kwartału, a więc pod koniec 2017 r. – sygnalizowały one o tendencji wzrostowej na przyszłość ceny energii elektrycznej, które lawinowo wzrastały i wzrosły decydująco w 2018 r.. Zgodzić się przy tym należało ze świadkiem M. S., że spółki, które posiadają koncesję na obrót energią są to spółki profesjonalne i powinny rozumieć mechanizmy i wpływ pewnych elementów na cenę energii. Gmina natomiast jako odbiorca końcowy nie musi takiej wiedzy posiadać. Przy czym, sprzedawcy mogą korzystać z wielu instrumentów, jeżeli chodzi o kontraktowanie energii i odpowiednio zabezpieczyć się przed konsekwencjami wzrostu cen. Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że niska cena za oferowaną energię elektryczną była atrybutem, dzięki któremu pozwana wygrała przetarg na dostawę energii elektrycznej powódce. Potwierdzają to zeznania świadka P. J..

Zdaniem Sądu, nie sposób aprobować sytuacji, gdy wykonawca w postępowaniu przetargowym oferuje najniższą cenę, a w sytuacji wzrostu cen, którego symptomy były już zauważalne jeszcze przed zawarciem umowy finalnej, bez uprzedzenia zaprzestaje dostarczania energii elektrycznej. Powodowa Gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego zobowiązana była do zapewnienia chociażby oświetlenia ulic w poszczególnych miejscowościach gminnych, czy energii elektrycznej w podległych jej jednostkach. Tymczasem, została postawiona przez pozwaną w nagłej sytuacji i tym samym zmuszona szukać źródła tej energii u dostawcy rezerwowego po znacznie wyższych cenach. Podkreślenia wymaga, że w piśmie z 4 września 2018 roku pozwana uprzedziła jedynie o możliwości wytoczenia przez nią powództwa w oparciu o art. 357 ¹ k.c.. Opinia biegłego potwierdziła również, że w związku z koniecznością korzystania z elektrycznej energii rezerwowej powódka nadpłaciła z tytułu zakupu tej energii kwotę 112.612,51 zł. Brak jest też podstaw do przyjęcia, że świadczenie energii na rzecz powódki stało się niemożliwie, albowiem pozwana w grudniu 2018 roku wznowiła to świadczenie i kontynuowała je do końca 2019 roku. Dlatego przyjąć za biegłym należało, że po stronie pozwanej brak było reakcji wyprzedzającej w pilotowaniu warunków umowy, zaś powódka nie ponosi żadnej winy za zaistniałą sytuację. W ocenie Sądu, pozwana dopuściła się naruszenia przede wszystkim § 4, czy § 5 ust. 1 łączącej strony umowy z 22 listopada 2017 roku.

Stosownie do art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy na zasadach ogólnych przewidywał również § 10 łączącej strony umowy z 22 listopada 2017 roku, z tym że odpowiedzialność ta nie obejmowała utraconych korzyści.

Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (odpowiedzialność kontraktowa, ex contractu) należy do podstawowych instytucji prawa zobowiązań. Reżim tej odpowiedzialności uregulowano dla całości stosunków obligacyjnych w art. 471 k.c. i n.. Przepisy o odpowiedzialności kontraktowej odnoszą się do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, czyli, ogólnie mówiąc, do naruszenia zobowiązań wynikających z wszelkich, nie tylko umownych źródeł.

Ogólne znaczenie mają także przepisy art. 361–363 k.c., zamieszczone w Tytule I Księgi trzeciej, normujące zagadnienia wspólne dla odpowiedzialności kontraktowej i odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych (za: Komentarz do art. 471 k.c., T. II red. Pietrzykowski 2021, wyd. 10/Popiołek, Legalis).

Zgodnie z art. 361 § 1 i 2 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła; W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Jak stanowi art. 363 § 1 i 2 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

Opinia biegłego potwierdziła, że powodowa Gmina w związku z zachowaniem pozwanej spółki i koniecznością korzystania z energii rezerwowej poniosła szkodę rzeczywistą w wysokości wskazanej w pozwie, to jest 112.612,51 zł. Kwota ta stanowi różnicę pomiędzy ceną nabycia energii elektrycznej, którą powódka zapłaciła (...) za dostawę energii rezerwowej i ceną nabycia energii elektrycznej, którą powódka zapłaciłaby pozwanej gdyby umowa była realizowana prawidłowo.

Powództwo nie mogło być zatem uznane za przedwczesne.

W piśmie procesowym z 14 maja 2019 roku (k. 85-91) pozwana wskazywała, że brak po stronie powódki działań mających na celu renegocjację stawek rezerwowej sprzedaży energii elektrycznej bądź zmniejszenie kosztów rezerwowej sprzedaży energii elektrycznej może stanowić o współprzyczynieniu się powódki do powstania szkody.

Na mocy art. 362 k.c., jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

W ocenie Sądu Okręgowego, ze względów przedstawionych powyżej, w sprawie nie może być mowy o przyczynieniu się powódki do powstania szkody. Materiał dowodowy zebrany w sprawie, a w szczególności opinia biegłego i zeznania przesłuchanych w sprawie świadków nie pozwalają na uznanie tego zarzutu pozwanej za uzasadniony.

Odnosząc się do powództwa wzajemnego, wskazać należy, że na mocy art. 357 ¹ § 1 k.c., jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Tak zwana klauzula rebus sic stantibus, wyrażona w art. 357 ¹ § 1 k.c. pozostaje w związku z fundamentalną zasadą pacta sunt servanda (umów należy dotrzymywać) i stanowi wyjątek od niej. Klauzula ta, podobnie jak i inne instytucje umożliwiające modyfikację lub rozwiązanie zobowiązania mają nie tylko wyjątkowy, ale i nadzwyczajny charakter. O nadzwyczajnym jej charakterze świadczą użyte do jej opisania sformułowania: "nadzwyczajna zmiana stosunków", "nadmierna trudność" lub "rażąca strata przy spełnieniu świadczenia" oraz nieprzewidywalność tych okoliczności. Poprzez "nadzwyczajną zmianę stosunków" rozumieć należy taki stan rzeczy, który zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykły, niebywały, wyjątkowy, normalnie niespotykany. Jako przykłady zdarzeń powodujących nadzwyczajną zmianę stosunków wskazuje się epidemie, operacje wojenne, strajki generalne, różnego rodzaju klęski żywiołowe, nadzwyczajną, szczególnie głęboką zmianę sytuacji gospodarczej, objawiającą się hiperinflacją, gwałtownym spadkiem dochodu narodowego, masowymi upadłościami przedsiębiorstw. Jednakże nadzwyczajność winna cechować samą zmianę stosunków. Nadzwyczajny charakter należy przypisać, między innymi, takim zdarzeniom jak hiperinflacja, kryzys gospodarczy, gwałtowna zmiana poziomu cen na określonym rynku, długotrwały paraliż środków transportu lub łączności czy zmiana ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego państwa. Problem nieprzewidywalności ustawodawca wiąże nie z przewidywaniem przez strony takich zdarzeń, ale z przewidywaniem ich następstw, czyli chodzi w istocie o przewidywalność odniesioną do przyszłej sytuacji stron. Łączy się z tym nierozerwalnie kwestia ustalenia, czy strona podejmuje decyzje w granicach normalnego ryzyka kontaktowego, czyli ryzyka, z którym należy liczyć się przy zawieraniu każdej umowy, czy też wchodzi w grę przypadek ryzyka nadzwyczajnego. Nie ulega wątpliwości, że strony zawierające umowę muszą ponieść "zwykłe ryzyko kontraktowe", jakie wiąże się ze stałymi, normalnymi zmianami zachodzącymi w stosunkach społeczno-gospodarczych (za: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt I ACa 649/18, Lex nr 2669683).

Jak stwierdził Sąd Najwyższy - Izba Cywilna w postanowieniu z 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt I CSK 640/18: Hipotezą art. 357 ¹ k.c. objęte są tylko zdarzenia nadzwyczajne o charakterze powszechnym, niezależne od woli stron, wykraczające poza typowe ryzyko gospodarcze. Ocena, czy określone okoliczności przez ich wpływ na zobowiązanie umowne mogą być zakwalifikowane jako nadzwyczajna zmiana stosunków, należy każdorazowo do sądu orzekającego. Brzmienie art. 357 ¹ k.c. jednoznacznie wskazuje na to, że wystąpienie nadzwyczajnej zmiany stosunków nie musi oznaczać, iż sąd zaingeruje w stosunek zobowiązaniowy łączący strony. Ustawodawca określił bowiem dalsze przesłanki tej ingerencji, którymi są interesy obu stron oraz zasady współżycia społecznego. Te ogólne klauzule wymagają uzupełnienia konkretną treścią na gruncie poszczególnych stanów faktycznych, podlegających rozważeniu przez sądy, i trudno w odniesieniu do nich formułować rozstrzygnięcia o znaczeniu systemowym i uniwersalnym. To, że podmioty obrotu gospodarczego prowadzą działalność w celu osiągnięcia zysku, nie oznacza przy tym, że każde przedsięwzięcie, w jakim uczestniczą, musi im zagwarantować jego osiągnięcie. Przed skorzystaniem z kompetencji przewidzianych w art. 357 ¹ k.c. sąd musi rozważyć nie tylko interes powołującego się na nadzwyczajną zmianę stosunków, ale i jego kontrahenta (L., numer (...)).

Jak natomiast stanowi art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, ze względów wskazanych powyżej, że to pozwana nie wywiązała się z obowiązków nałożonych na nią przedmiotową umową poprzez zaprzestanie dostarczania energii elektrycznej powódce i to bez żadnego uprzedzenia. Niewątpliwie zachowanie pozwanej było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jeszcze raz wymaga podkreślenia, że brak było po stronie pozwanej reakcji wyprzedzającej w pilotowaniu warunków umowy, zaś powódka nie ponosi żadnej winy za zaistniałą sytuację (opinia biegłego k. 881 - 882).

Pozwana niewątpliwie postawiła swego kontrahenta w trudnej sytuacji, a tym samym naruszyła zasady współżycia społecznego. Tym bardziej, że w dniu 25 grudnia 2018 roku wznowiła dostarczanie energii powódce i czyniła to już do końca umowy, to jest 31 grudnia 2019 roku. Następowało to po cenach wynikających z umowy z 22 listopada 2017 roku. Potwierdzają tę okoliczność zeznania świadka P. J.. Świadczy również o tym, że pozwana była jednak w stanie kontynuować zawartą z powódką umowę z 22 listopada 2017 roku pomimo wzrostu cen, a zaprzestanie dostarczania energii przez pozwaną nie było uzasadnione. Pozwana bowiem mogła kontynuować umowę również w spornym, zaledwie około trzymiesięcznym okresie, realizując tym samym jedną z podstawowych zasad prawa zobowiązań, że umów należy dotrzymywać. Wskazać przy tym należy, że wzrosty cen nie były tak wysokie, jak podawała pozwana. Wedle opinii biegłego, średnie ceny energii elektrycznej za I., II. III. i IV. kwartał (zł/MWh) w 2017 roku wynosiły – 160,60 zł, 162,50 zł, 167,86 zł; w 2018 roku 174,95 zł, 186,21 zł, 208,83 zł, 205,50 zł; zaś w 2019 roku – 241,81 zł, 247,21 zł, 252,65 zł, 241,41 zł. Średnioroczne ceny energii elektrycznej w rynku konkurencyjnym (zł/MWh) równały się w 2017 roku 163,70 zł, w 2018 roku 194,30 zł, w 2019 roku 245,44 zł (k. 829-830).

Pozwana powoływała się w toku sprawy na naruszenie zasad współżycia społecznego przez powódkę, jednakże nie może powoływać się na naruszenie zasad współżycia społecznego ten, kto sam je narusza (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. II CSK 632/12, LEX nr 1353432).

W sprawie niniejszej, brak było podstaw do zastosowania art. 357 ¹ § 1 k.c. i art. 5 k.c..

Poza tym, pozwana powoływała się, że w sprawie może zostać zastosowany art. 495 § 1 i 2 k.c., a zachowanie powódki było niezgodne z art. 144 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. i art. 354 § 1 i 2 k.c..

Zgodnie z art. 495 § 1 i 2 k.c., jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jeżeli świadczenie jednej ze stron stało się niemożliwe tylko częściowo, strona ta traci prawo do odpowiedniej części świadczenia wzajemnego. Jednakże druga strona może od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy, wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe.

Zasadniczym skutkiem niemożliwości świadczenia, powstałej wskutek okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, jest wygaśnięcie zobowiązania (zob. art. 475 § 1 k.c.). Przepis art. 495 k.c. modyfikuje uregulowanie art. 475 k.c. w zakresie zobowiązań wynikających z umów wzajemnych, gdy jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi (zob. np. wyr. SN z 10.9.2009 r., V CSK 58/09, L.).

Art. 144 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.) zakazywał zmian postanowień zawartej umowy lub umowy ramowej w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że zostały spełnione łącznie następujące warunki: a) konieczność zmiany umowy lub umowy ramowej spowodowana jest okolicznościami, których zamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł przewidzieć, b) wartość zmiany nie przekracza 50% wartości zamówienia określonej pierwotnie w umowie lub umowie ramowej.

Na mocy art. 354 § 1 i 2 k.c. dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom; w taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

Jednakże z powyżej przedstawionych względów, zachowanie pozwanej należało ocenić za nieusprawiedliwone, za które ponosi ona odpowiedzialność. Powyżej powołane przepisy prawa nie znajdą zatem zastosowania.

Końcowo wskazać należy, że podniesiony przez pozwaną zarzut naruszenia art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów i nadużywania przez (...) S.A. pozycji dominującej okazał się bezprzedmiotowy z uwagi na brak przystąpienia do niniejszej sprawy (...) S.A..

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na mocy art. 471 k.c. zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 112.612,51 zł, jak w pkt I. sentencji wyroku.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono na podstawie art. 481 k.c., zasądzając je zgodnie z żądaniem pozwu od 7 marca 2019 roku do dnia zapłaty.

Powództwo wzajemne jako bezzasadne podlegało zaś oddaleniu, jak w pkt II. sentencji wyroku.

Z uwagi na wynik sprawy, w oparciu o art. 98 k.p.c., zasądzono od pozwanej na rzecz powódki kwotę 16.448 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 10.817 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego i kwota 5.631 zł tytułem zwrotu opłaty sądowej od pozwu (pkt III. sentencji wyroku). Na kwotę 10.817 zł składają się koszty zastępstwa procesowego za powództwo główne i powództwo wzajemne w kwocie po 5.400 odnośnie każdego z tych powództw oraz kwota 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Kwota 5.400 zł wyliczona została w oparciu o § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 755 ze zm.) przy odpowiednim zastosowaniu art. 98 k.p.c., Sąd Okręgowy nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łomży kwotę 212,31 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (wynagrodzenie za stawiennictwo świadka i zwrot kosztów podróży), jak w pkt IV. sentencji wyroku.