Serwis Internetowy Portal Orzeczeń używa plików cookies. Jeżeli nie wyrażają Państwo zgody, by pliki cookies były zapisywane na dysku należy zmienić ustawienia przeglądarki internetowej. Korzystając dalej z serwisu wyrażają Państwo zgodę na używanie cookies , zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

XII C 1386/18 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy we Wrocławiu z 2019-12-13

Sygn. akt XII C 1386 / 18

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 grudnia 2019 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu XII Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSO Krzysztof Rudnicki

Protokolant: Piotr Józwik

po rozpoznaniu w dniu 13.12.2019 r.

we Wrocławiu

na rozprawie

sprawy z powództwa T. S.

przeciwko (...) S.A. we W.

o ustalenie i zapłatę

I. ustala nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego – umowy kredytu nr (...) z dnia 16.01.2007 r. zmienionej aneksem nr (...) z dnia 17.09.2007 r. oraz aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r. – w zakresie, w jakim przedmiot i treść tego stosunku prawnego zostały określone aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r.;

II. oddala w pozostałym zakresie żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego zawarte w punkcie 1. pozwu z dnia 06.04.2018 r., sprecyzowane pismem procesowym z dnia 18.10.2019 r.;

III. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 1 350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 16.04.2018 r. do dnia zapłaty;

IV. oddala żądanie zasądzenia na rzecz powoda 150 zł należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 16.04.2018 r. do dnia zapłaty dochodzone tytułem zwrotu opłaty za wydanie zaświadczenia – historii spłaty kredytu.

UZASADNIENIE

W dniu 16.04.2018 r. powód T. S. wystąpił przeciwko pozwanemu (...) S.A. we W. o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego tj. umowy kredytu nr (...) z dnia 16.01.2007 r., zmienionej aneksem nr (...) z dnia 17.09.2007 r. oraz aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r., zawartej z pozwanym oraz o zasądzenie od pozwanego 164 577, 56 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o zasądzenie od pozwanego 59 227, 50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o zasądzenie od pozwanego 8 208, 18 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.

Powód podał, że zawarł z pozwanym umowę kredytu hipotecznego w kwocie 196 900 zł, który miał być spłacany w 360 ratach miesięcznych. W dniu 17.09.2007 r. aneksem strony podwyższyły wysokość przyznanego kredytu do kwoty 251 900 zł i wydłużyły okres spłaty do 420 rat miesięcznych. Kolejnym aneksem z dnia 17.04.2008 r. strony dokonały zmiany waluty kredytu w ten sposób, że saldo zadłużenia w PLN zostało przeliczone na CHF zgodnie z kursem tej waluty względem PLN obowiązującym w dniu przewalutowania w (...) S.A. (obecnie (...) S.A.), tj. dnia 22.04.2008 r., co stanowiło 117 115, 40 CHF. W konsekwencji dokonania zmiany waluty kredytu treść dotychczasowej umowy kredytu została uzupełniona określonymi jednostronnie przez bank postanowieniami Regulaminu udzielania i korzystania z kredytów mieszkaniowych (...) S.A. Przewalutowanie zgodnie z zapisami regulaminu odbywało się według kursu kupna docelowej waluty kredytu,zgodnie z kursem określonym w tabeli kursów walut. Spłata kredytu oraz prowizji dokonywana jest w złotych polskich jako równowartość wymagalnej kwoty spłaty wyrażonej w walucie obcej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży dewiz określonego w tabeli kursów waluty obcej obowiązującej w dniu wpływu środków na rachunek techniczny klienta. Powód spłacił, po dokonaniu przewalutowania, łącznie 163 077, 56 zł, co obejmuje spłaty raty kapitałowo-odsetkowej oraz składkę ubezpieczenia. Oprocentowanie kredytu w wyniku zawarcia aneksu z 17.04.2008 r. było zmienne i wynosiło 3,79 %, z czego 2,7 % było czynnikiem zmiennym (stopa LIBOR 3M), zaś 1 % stanowiło marżę banku. Powodowi zaoferowano przewalutowanie kredytu udzielonego pierwotnie w PLN na walutę CHF, jako rzekomo korzystniejszego finansowo, nie informując go wyczerpująco o ryzykach związanych z tym produktem bankowym, w szczególności o zmiennych mających bezpośredni wpływ na wysokość rat kredytu, tj. sposobie obliczania przez pozwany bank wartości walut umieszczanych w tabeli kursowej (...), ani nie informując, że w toku spłaty kredytu pozwany bank będzie naliczał dodatkową opłatę w postaci tzw. spreadu. Żaden dokument nie precyzuje, w jaki sposób pozwany oblicza kursy kupna i sprzedaży waluty. Powodowi przedłożono wzorzec umowy kredytowej oraz kolejnych aneksów do niej, a także regulaminu, bez możliwości negocjacji poszczególnych jej zapisów, np. w zakresie stosowanych kursów kupna-sprzedaży CHF. W § 24 ust. 5, 6 i 7 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A. wskazano, w stosunku do jakiej wartości ustalane są przez pozwanego kursy kupna i sprzedaży walut obcych, jednakże żadne z tych postanowień nie zawiera wyraźnego algorytmu wyliczenia kursów obowiązujących u pozwanego w relacji do wielkości, o których mowa w § 24 ust. 5, 6 i 7. Zapisy regulaminu są bardzo ogólne, prawidłowość ich stosowania jest niemożliwa do zweryfikowania. Pozwany ma dowolną możliwość kształtowania kursów walut obcych, czego wyrazem są komunikaty zamieszczane na jego stronach internetowych, zgodnie z którymi arbitralnie, na wskazany przez siebie czas ustali on wysokość spreadu walutowego na 3 %.

Ustawodawca wymaga, by w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa zawierała szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut; zakwestionowane postanowienia w brzmieniu określonym w § 1 ust. 2 umowy i § 32 ust. 6 pkt 2 Regulaminu oraz § 24 ust. 5, 6 i 9 Regulaminu takiego sposobu nie określają. W umowie nie wskazano, jakimi wskaźnikami kieruje się pozwany bank ustalając wysokość kursu, według którego ustalane jest przykładowo saldo w CHF po wypłacie/przewalutowaniu kredytu z PLN, a także przeliczana jest rata kapitałowo-odsetkowa z CHF na PLN. Pozwany jest uprawniony do dobierania dowolnych kryteriów, wpływających na wysokość kursu, albowiem zgodnie z zapisem § 24 ust. 9 Regulaminu ustalenie to odbywa się z uwzględnieniem podaży i popytu na daną walutę na rynku krajowym i zagranicznym, płynności rynku walutowego oraz kosztów banku związanych z pozyskiwaniem danej waluty – jest to zapis nieprecyzyjny. Postanowienia umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszają interesy konsumenta w zakresie, w jakim bank wypłaca/dokonuje przewalutowania kredytu według kursu kupna oraz ustala wysokość rat według kursu sprzedaży ustalanych samodzielnie przez bank, na zasadach, które są nieznane konsumentowi. Prowadzi to do uzyskiwania przez bank dodatkowego wynagrodzenia.

Niedozwolone postanowienie umowne stanowi również klauzula dotycząca zabezpieczenia kredytu w postaci ubezpieczenia niskiego wkładu. Kwota 1 900, 25 zł stanowi roszczenie o zwrot bezprawnie pobranej kwoty tytułem ubezpieczenia.

Pominięcie treści klauzul abuzywnych, jako niewiążących konsumenta, skutkuje powstaniem luki. Niemożliwe jest zastąpienie abuzywnych klauzul dotyczących zasad ustalania kursów kupna waluty przepisami dyspozytywnymi.

Na wypadek, gdyby sąd stwierdził, że umowa nie jest nieważna w całości, powód wskazał, że powinna ona zostać wykonana z pominięciem niedozwolonych postanowień. Kwota dochodzona roszczeniem alternatywnym w wysokości 59 227, 50 zł to kwota 57 727, 50 zł stanowiąca różnicę pomiędzy kwotami rzeczywiście zapłaconymi przez powoda z tytułu spłaty kredytu oraz ubezpieczeniem na wypadek zgonu i utraty możliwości zarobkowania a wysokością rat od salda kredytu wyrażonego w PLN, a także kwota 1 500 zł pobrana przez pozwanego od powoda tytułem opłaty za wystawienie zaświadczenia dotyczącego spłaty umowy kredytu.

Wysokość opłaty pobranej tytułem opłaty za zaświadczenie o historii spłaty kredytu jest w sposób oczywisty nadmierna.

Na wypadek uznania przez sąd, że umowa nie jest nieważna, a klauzul indeksacyjnych nie można pominąć, powód wskazał, że wysokość jego zobowiązania powinna zostać ustalona przy zastosowaniu średniego kursu NBP dla CHF, kwota dochodzona tym roszczeniem ewentualnym wynosi 8 208, 18 zł, z czego 6 708, 18 zł stanowi różnicę pomiędzy kwotami rzeczywiście zapłaconymi ratami a wysokością rat i salda kredytu ustalonych z zastosowaniem średniego kursu NBP, zaś kwota 1 500 zł stanowi opłatę za wystawienie zaświadczenia dotyczącego spłaty umowy kredytu.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. we W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Pozwany wskazał, że w dniu 16.01.2007 r. na skutek wniosku powoda strony zawarły umowę kredytu na kwotę 196 900 zł. W dniu 16.08.2007 r. powód złożył wniosek o udzielenie mu dalszej kwoty kredytu 55 000 zł, na skutek czego strony w dniu 17.09.2007 r. zawarły aneks, na podstawie którego bank udzielił powodowi kredytu mieszkaniowego na kwotę 251 900 zł, przy czym w kwocie 196 900 zł na okres 420 miesięcy, a w kwocie 55 000 zł na okres 413 miesięcy. W dniu 25.03.2008 r, powód złożył wniosek o przewalutowanie kredytu z PLN na CHF. W dniu 17.04.2008 r. strony zawarły kolejny aneks, w wyniku czego doszło do przewalutowania kredytu do waluty CHF.

Zgodnie z obowiązującą w pozwanym Banku procedurą udzielania informacji powód został poinformowany o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej, co potwierdził podpisując dokument. Integralną częścią aneksu z dnia 17.04.2008 r. był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek mieszkaniowych w (...) S.A. Powód podpisując aneks oświadczył, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych oraz ryzyka zmiany procentowej, a także o tym, że zmiana kursu oraz stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu. Zgodnie z aneksem kwota salda kredytu miała zostać przeliczona na walutę CHF w dniu zapadalności najbliższej raty, tj. w dniu 20.04.2008 r. lub w najbliższym dniu roboczym. Do przeliczenia miał zostać zastosowany kurs obowiązujący w Tabeli kursów walut w banku. Kredyt przewalutowano w dniu 21.04.2008 r. po kursie kupna CHF 2,0776. W dniu 22.04.2008 r. wysłano powodowi stosowną informację wskazującą kwotę kredytu w CHF po przewalutowaniu wraz z harmonogramem spłat. W związku z przewalutowaniem zmniejszeniu uległo oprocentowanie kredytu z 7,18 % na 3,79 %. W celu spłaty rat powód miał obowiązek zapewnić środki na koncie technicznym przypisanym do umowy. Za datę spłaty uważany był dzień wpływu środków na rachunek techniczny kredytu, dla kredytów denominowanych rachunek techniczny jest prowadzony w walucie obcej, w jakiej został udzielony kredyt, wpłaty dokonywane w PLN na rachunek techniczny są przeliczane na walutę rachunku po aktualnym kursie sprzedaży dewiz obowiązującym u pozwanego w dniu zaksięgowania wpłaty lub przelewu na rachunek. Zgodnie z § 20 ust. 3 Regulaminu kredytobiorca może dokonywać wpłat i przelewów na rachunek techniczny bezpośrednio w walucie CHF. Po zawarciu umowy pozwany sporządził harmonogram spłaty; powód po przewalutowaniu otrzymywał harmonogramy, w których wskazana była kwota kredytu w CHF.

Przewalutowanie kredytu jest równoznaczne z udzieleniem nowego kredytu, z tego względu ta operacja wiąże się z koniecznością przeprowadzenia szeregu transakcji zapewniających finansowanie dla takiego kredytu oraz zabezpieczenie związanych z nim ryzyk. Kurs stosowany przy przewalutowaniu kredytu, jak i kurs stosowany przy spłacie, to kursy ustalane w tabeli kursowej pozwanego, w której, co do zasady, kursy ustala się na podstawie bieżącego kursu rynkowego dostępnego dla pozwanej na hurtowym rynku walutowym, skorygowanego o spread walutowy. Stosowany przez pozwanego spread walutowy pozwala pokryć część ryzyka, jakie ponosi pozwany wykorzystując do rozliczeń z klientami stabilne w ciągu dnia kursy skupu/sprzedaży walut. Dodatkowo powód miał możliwość spłaty kredytu w CHF, począwszy do daty zawarcia aneksu. Ryzyko kursowe nie zostało przerzucone na powoda, bowiem pozwany musi spłacić zaciągnięte na sfinansowanie kredytu powoda zobowiązanie w CHF i w tym celu zakupić walutę CHF po kursie rynkowym. Ryzyko zmiany kursu waluty jest nieodłącznie powiązane z istotą umowy waloryzowanej/denominowanej kursem waluty. W kontekście żądania zapłaty 164 577, 56 zł pozwany podniósł, że w przypadku ewentualnego stwierdzenia nieważności umowy strony umowy zobowiązane są zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia, co oznacza, że powód zobowiązany byłby do zwrotu na rzecz pozwanego nominalnej kwoty kredytu, ponieważ powód spłacił kredyt w kwocie 163 077, 56 zł, to pozwany mógłby żądać od powoda co najmniej dalszej kwoty 75 376, 64 zł.

W kontekście roszczenia powoda o zapłatę 1 500 zł, pozwany wskazał, że koszt wydania zaświadczeń na żądanie kredytobiorcy to koszty czasu przeznaczonego przez bank na sporządzenie zaświadczeń, związane z tym kwestie organizacyjne po stronie pozwanego, jak chociażby zatrudnienie pracowników, czas na sporządzenie pism, są to stawki o charakterze szacunkowym, a powód nie wykazał, z jakich przyczyn ich wysokość w sposób rażący narusza jego interesy.

W piśmie procesowym z dnia 18.10.2019 r. (k.304-305) powód rozszerzył żądanie pozwu w ten sposób, że w roszczeniu ewentualnym – dodatkowo oprócz żądania zawartego w pkcie 3 pozwu – wniósł o stwierdzenie, że klauzule umowne zawarte w § 1 ust. 2 aneksu nr (...) z dnia 17.04.2008 r. oraz w § 31 ust. 2 oraz § 32 ust. 6 pkt 2 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A. stanowią niedozwolone postanowienia umowne i jako takie nie wiążą powoda.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

W dniu 13.12.2006 r. T. S. złożył wniosek o kredyt mieszkaniowy na formularzu przygotowanym przez pracowników (...) S.A. we W..

Powód wnioskował o łączną kwotę 225 000 zł. W dniu 12.01.2007 r. Bank wyraził zgodę na udzielenie kredytu w kwocie 196 900 zł.

/ dowód: wniosek kredytowy z dnia 13.12.2006 r. – k. 110-112, ocena wniosku kredytowego z

decyzją – k. 112-113 /

W dniu 16.01.2007 r. (...) S.A we W. oraz T. S. zawarli umowę kredytu mieszkaniowego nr (...).

Bank udzielił powodowi kredytu mieszkaniowego w kwocie 196 900 zł na okres 360 miesięcy spłaty od 16.01.2007 r. do 20.01.2037 r. z przeznaczeniem na zakup oraz refinansowanie poniesionych kosztów nabycia lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem (...) położonego w Ł. przy ul. (...) (§ 1 ust. 1 i 2).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i stanowiło sumę stopy bazowej oraz marży Banku; na dzień zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 4,14 % w stosunku rocznym, przy stopie bazowe kwartalnej 4,14 % i marży banku 0 % (§ 5 ust. 1).

Marża kredytu w pierwszym roku spłaty była stała i wynosiła 0 %, a począwszy od dnia zapadalności 12-tej raty do końca okresu kredytowania wynosiła 1,1 % (§ 5 ust. 2).

Spłata kredytu miała nastąpić w 360 malejących miesięcznych ratach do 20 dnia każdego miesiąca (§ 6 ust. 1).

Wysokość poszczególnych rat miała zostać określona w harmonogramie spłaty, stanowiącym załącznik nr 3 do umowy, który to harmonogram miał zostać przesłany na adres kredytobiorcy w terminie 30 dni od dnia uruchomienia kredytu (§ 6 ust. 2).

W przypadku:

- uruchomienia transzy kredytu,

- zmiany stóp procentowych,

- zmiany stawek składek ubezpieczeniowych,

- innych zmian kwot lub terminów spłat nie wpływających na pozostałe warunki umowy kredytowej,

Bank miał przesłać kredytobiorcy zmieniony harmonogram spłat (§ 6 ust. 3).

Zmiana harmonogramu spłaty nie wymagała aneksu do umowy (§ 6 ust. 4).

Spłaty kredytu miały być dokonywane na rachunek techniczny kredytu (§ 6 ust. 6).

Kredytobiorca zlecił i upoważnił Bank do pobierania oraz przekazywania na rachunek techniczny kredytu bez odrębnej dyspozycji kredytobiorcy, środków pieniężnych na spłatę kapitału, odsetek i innych należności wynikających z umowy z rachunku bieżącego konta kredytobiorcy prowadzonego w banku; upoważnienie było nieodwołalne i wygasało po całkowitym rozliczeniu kredytu (§ 6 ust. 9).

W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków umowy albo w razie utraty przez niego zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę (§ 9 ust. 1).

Kredytobiorca zobowiązał się do (§ 14):

1. zapłaty w terminie 14 dni podatku od czynności cywilnoprawnych, tj. od ustanowienia hipoteki,

2. przedłożenia w banku odpisu księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu, z prawomocnym wpisem hipoteki na rzecz Banku, najpóźniej do dnia 16.01.2008 r.,

3. przedłużenia ubezpieczenia niskiego wkładu własnego na kolejne okresy oraz opłacenia składki ubezpieczeniowej, jeżeli w okresie 60 miesięcy po uruchomieniu kredytu nie nastąpiła spłata kapitału kredytu odpowiadająca wartości 20 % brakującego wkładu własnego, tj. 39 380 zł.

Zmiana warunków umowy mogła być dokonana w formie pisemnej pod rygorem nieważności, za wyjątkiem zmian w Tabeli oprocentowania, o których Bank informował kredytobiorcę w sposób określony w regulaminie udzielania kredytów mieszkaniowych w (...) (§ 15 ust. 1).

Integralną część umowy stanowił Regulamin udzielania kredytów mieszkaniowych w (...), Tabela Opłat i Prowizji kredytu mieszkaniowego w (...) oraz załączniki do umowy, z wyjątkiem harmonogramu spłat (§ 15 ust. 2).

Kredytobiorca zobowiązał się do ustanowienia zabezpieczeń spłaty udzielonego kredytu określonych w załączniku nr 1.

Zabezpieczenie obejmowało (§ 3 oraz załącznik nr 1):

1. przystąpienie do umowy zbiorowego ubezpieczenia nieruchomości mieszkalnych będących przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego – szacunkowa łączna kwota składek wynosiła 7 088, 40 zł,

2. hipoteka kaucyjna do kwoty 295 350 zł na zakupionej nieruchomości,

3. weksel własny in blanco wystawiony przez kredytobiorcę na rzecz (...) S.A.,

4. przystąpienie do generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych w (...) S.A. – okres ubezpieczenia wynosił 60 miesięcy, a składka w kwocie 1 614, 58 zł był płatna z góry za cały okres ubezpieczenia i nie podlegała zwrotowi,

5. przystąpienie do umowy Grupowego ubezpieczenia kredytobiorców (...) S.A. na wypadek zgonu lub niezdolności do zarobkowania na życie w (...) S.A.,

6. pełnomocnictwo do dysponowania kontem bieżącym kredytobiorcy,

zaś w okresie przejściowym ubezpieczenie kredytu w (...) S.A.

/ dowód: umowa kredytu nr (...) z dnia 16.01.2007 r. z załącznikami – k. 30-33 i k. 103-

109; pełnomocnictwo z dnia 16.01.2007 r. – k. 158 /

Według harmonogramów spłat raty kredytu udzielonego powodowi kredytu w okresie 2007-2008 wynosiły od ok. 1 200 zł do ok. 1 900 zł.

/ dowód: harmonogramy kredytu hipotecznego – k. 159-163 /

W dniu 16.08.2007 r. powód złożył wniosek o udzielenie mu dodatkowego kredytu w kwocie 55 000 zł z przeznaczeniem na remont zakupionego mieszkania.

W dniu 04.09.2007 r. Bank wyraził zgodę na podwyższenie kwoty kredytu z 196 900 zł do kwoty 251 900 zł.

/ dowód: wniosek kredytowy z dnia 16.08.2007 r. – k. 115-117; ocena wniosku kredytowego z

decyzją – k. 117-119 /

W dniu 17.09.2007 r. (...) S.A. we W. oraz T. S. zawarli aneks nr (...) do umowy o kredyt mieszkaniowy z dnia 16.01.2007 r., którym:

- § 1 – zmienili § 1 i 2 umowy w ten sposób, że Bank udzielił kredytobiorcy kredytu mieszkaniowego w kwocie 251 900 zł, przy czym w kwocie 196 900 zł na okres 420 miesięcy od 16.01.2007 r. do 20.01.2042 r., a w kwocie 55 000 zł na okres 413 miesięcy od 17.09.2007 r. do 20.01.2042 r. (dofinansowanie), zaś kredytobiorca oświadczył, że kredyt w wysokości 196 900 zł został przez niego przeznaczony na zakup oraz refinansowanie poniesionych kosztów nabycia lokalu mieszkalnego oznaczonego nrem (...) położonego w budynku mieszkalnym w Ł. przy ul. (...);

- § 3 – zmienili § 4 umowy kredytu w ten sposób, że kwota dofinansowania w wysokości 55

000 zł miała zostać wypłacona w całości w terminie do 3 dni roboczych po spełnieniu przez kredytobiorcę wszystkich warunków wypłaty kredytu;

- § 4 – zmienili § 6 pkt 1 umowy kredytu w ten sposób, że kredytobiorca zobowiązał się do spłaty zadłużenia wobec banku w 413 malejących miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, płatnych do dnia 20-go każdego miesiąca;

- § 7 – zmienili § 14 umowy kredytu w ten sposób, że kredytobiorca zobowiązał się do:

- przedłożenia odpisu z księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu,

- przedłużenia ubezpieczenia niskiego wkładu na kolejne okresy oraz opłacenia składki ubezpieczeniowej, jeżeli w okresie 60 miesięcy po uruchomieniu kredytu nie nastąpiła spłata kapitału kredytu odpowiadająca wartości 18,83 % brakującego wkładu własnego, tj. 47 271,42 zł,

- rozliczenia kwoty dofinansowania do dnia 28.02.2008 r.

W załączniku nr 1 do tego aneksu strony przewidziały zabezpieczenie kredytu, które obejmowało:

- przystąpienie do umowy zbiorowego ubezpieczenia nieruchomości mieszkalnych będących przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego – szacunkowa łączna kwota składek – 10 366, 30 zł,

- hipotekę kaucyjną do kwoty 377 850 zł na zakupionej nieruchomości,

- przystąpienie do generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych w (...) S.A. – okres ubezpieczenia wynosił 60 miesięcy, a składka w kwocie 1 900, 25 zł była płatna z góry za cały okres ubezpieczenia i nie podlegała zwrotowi,

- przystąpienie do umowy grupowego ubezpieczenia kredytobiorców (...) S.A. na wypadek zgonu lub niezdolności do zarobkowania na życie w (...) S.A.,

- pełnomocnictwo do dysponowania kontem bieżącym kredytobiorcy oraz ubezpieczenie kredytu w (...) S.A.

/ dowód: aneks nr (...) z dnia 17.09.2007 r. z załącznikami – k. 34-36 i k. 121-

125 /

W dniu 27.03.2008 r. powód złożył wniosek o zmianę warunków umowy kredytowej nr (...) z dnia 16.01.2007 r., w którym wniósł o przewalutowanie kredytu z waluty polskiej na franka szwajcarskiego (CHF).

W (...) S.A. obowiązywały wówczas Zasady informowania o ryzyku dla kredytów mieszkaniowych wprowadzone 27.12.2006 r., w szczególności Informacja o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytów mieszkaniowych.

W dniu 25.03.2008 r. powód złożył oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i ryzyka

zmiennej stopy oprocentowania dla kredytów udzielanych w walucie obcej, w którym oświadczył, że:

- po zapoznaniu się z ofertą kredytu w złotych polskich i w walucie obcej przedstawioną przez pracownika Banku zdecydował, że dokonuje wyboru oferty kredytu w walucie obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty, w jakiej został udzielony kredyt, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty rat przypadających do spłaty w złotych,

- potwierdza otrzymanie informacji o kosztach obsługi w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty,

- jest świadomy, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem rynkowej stopy referencyjnej LIBOR 3M, co spowoduje podwyższenie kwoty raty przypadającej do spłaty.

/ dowód: wniosek o zmianę warunków umowy kredytowej z dnia 27.03.2007 r. – k. 126;

Zasady informowania o ryzyku dla kredytów mieszkaniowych – k. 132-135; Informacja o

ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytów mieszkaniowych – k. 136-

137; oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i ryzyka zmiennej stopy

procentowej – k. 145 /

W dniu 17.04.2008 r. (...) S.A. we W. oraz T. S. zawarli kolejny aneks do umowy z dnia 16.01.2007 r. – nr (...).

Przedmiotem tego aneksu była zmiana waluty kredytu udzielonego zgodnie z umową (...) z dnia 16.01.2007 r., zmienioną aneksem (...) z dnia 17.04.2007 r. ze złotych polskich (PLN) na franki szwajcarskie (CHF) (§1 ust. 1).

Kwota salda kredytu 243 318, 95 zł w dniu zapadalności raty kredytu, tj. 20.04.2008 r. miała zostać przeliczona przez Bank na walutę obcą zgodnie z kursem kupna franka szwajcarskiego obowiązującym w Tabeli kursów walut w (...); w przypadku gdy zapadalność raty przypada na dzień wolny, przewalutowanie następowało w najbliższym dniu roboczym pod warunkiem opłacenia przez klienta odsetek narosłych od dnia przewalutowania (§ 1 ust. 2).

Z dniem przewalutowania dotychczasowy numer umowy kredytu został zmieniony na (...) (§ 1 ust. 3).

Harmonogram zawierający m.in. informację o kwocie kredytu po przewalutowaniu miał zostać wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym w terminie 14 dni od dnia przewalutowania (§ 2 ust. 4).

Kredytobiorca zobowiązał się do (§ 1 ust. 6):

a) złożenia otrzymanego od banku wniosku o wpis ustanowionej hipoteki na nieruchomości we właściwym sądzie rejonowym w wydziale ksiąg wieczystych w terminie do 14 dni od dnia

otrzymania wniosku,

b) wniesienia w sądzie opłaty za dokonanie wpisu,

c) dostarczenia do Banku kopii wniosku wraz z potwierdzeniem złożenia w sądzie,

d) przedłożenia w Banku odpisu z księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej prawne zabezpieczenie spłaty kredytu, z prawomocnym wpisem hipotek na rzecz Banku, najpóźniej w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wpisie hipoteki z właściwego sądu rejonowego.

Strony zmieniły § 5 umowy kredytu w sposób następujący:

- oprocentowanie kredytu miało być zmienne i stanowiło sumę zmiennej stopy bazowej oraz stałej marży banku; na dzień zawarcia umowy stopa oprocentowania wynosiła 3,79 % w stosunku rocznym, przy czym stopa kwartalna LIBOR 3M wynosiła 2,79 %, a marża banku 1 %;

- marża kredytu była stała i wynosiła 1 %, zgodnie z regulaminem promocji cenowej, mogła zostać podwyższona o 0,5 punktu procentowego w przypadku niespełnienia warunków promocji przez kredytobiorcę w okresie 5 lat od daty podpisania umowy; kredytobiorca oświadczył, że zapoznał się z treścią regulaminu promocji cenowej i zaakceptował jego treść;

- stopą bazową była rynkowa stopa referencyjna LIBOR 3M;

- podstawę wyliczenia stóp bazowych stanowiła średnia wartość rynkowej stopy referencyjnej, liczonej w następujący sposób: stopa bazowa początkowa obowiązuje od dnia udzielenia kredytu do dnia poprzedzającego dzień zapadalności raty, której termin spłaty przypada w pierwszym miesiącu kwartału kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym udzielono kredytu; stopę bazową początkową wyliczano jako średnią arytmetyczną stawek rynkowej stopy referencyjnej z kolejnych notowań w okresie od 22-go do 27-go dnia włącznie poprzedniego miesiąca kalendarzowego;

- stopa bazowa kwartalna obowiązywała od dnia następnego po zakończeniu obowiązywania stopy bazowej początkowej do końca okresu kredytowania; podstawę wyliczenia stopy bazowej kwartalnej stanowiła średnia arytmetyczna stawek rynkowej stopy referencyjnej z kolejnych notowań w okresie od 22- go do 27-go dnia włącznie poprzedniego kwartału kalendarzowego;

- obowiązująca wysokość stóp bazowych podawana była w Tabeli oprocentowania;

- stopa bazowa początkowa ustalana była co miesiąc i obowiązywała w okresie od 22-go do 27-go dnia włącznie poprzedniego miesiąca kalendarzowego;

- stopa bazowa kwartalna była stała w okresie kwartału kalendarzowego, a zmianie ulegała w przypadku, jeżeli wartość bezwzględna różnicy pomiędzy kwartalną stopą bazową obecnego kwartału oraz średnią odpowiedniej rynkowej stopy referencyjnej obliczaną dla kwartału przyszłego, była co najmniej równa współczynnikowi zmiany podanemu w aktualnej tabeli oprocentowania;

- informacja o wysokości stóp bazowych obowiązujących w danym okresie dostępna była w placówkach bankowych oraz na stronach internetowych banku; po zmianie oprocentowania Bank miał przesyłać kredytobiorcy informację o zmianie oraz zaktualizowany harmonogram spłaty kredytu na ostatni znany bankowi adres korespondencyjny; zmiana stopy bazowej nie stanowiła zmiany umowy;

- z dniem uruchomienia kredytu bank naliczał odsetki według aktualnie obowiązującej w banku stopy bazowej; Bank zaczynał naliczać odsetki według zmienionej stopy bazowej kwartalnej od dnia zapadalności pierwszego terminu spłaty kredytu lub odsetek z tytułu umowy kredytu w kwartale kalendarzowym, dla którego obowiązywała zmieniona stopa.

Strony zmieniły § 9 umowy kredytu w ten sposób, że w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków umowy albo w razie utraty przez niego zdolności kredytowej Bank mógł obniżyć kwotę kredytu albo wypowiedzieć umowę albo zażądać dodatkowych zabezpieczeń; okres wypowiedzenia liczony był od następnego dnia po doręczeniu oświadczenia o wypowiedzeniu kredytu, przy czym za datę doręczenia oświadczenia uważano również datę awizowania przesyłki poleconej wysłanej pod ostatni znany Bankowi adres kredytobiorcy podany przez niego jako adres korespondencyjny w sytuacji, gdy nie dojdzie do odbioru przesyłki; za niedotrzymanie warunków umowy uważano w szczególności brak spłaty pełnych rat kredytu za co najmniej dwa okresy płatności; Bank wypowiadał umowę po uprzednim wezwaniu kredytobiorcy do zapłaty zaległych rat, o ile kredytobiorca nie uregulował zaległości w terminie określonym w wezwaniu; po dacie rozwiązania umowy kredytu Bank mógł przeliczyć całą kwotę niespłaconego kredytu na walutę krajową według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Tabeli kursów walut w (...) w dniu przewalutowania; w takim przypadku oprocentowanie karne dla należności przeterminowanych wyrażonych w złotych polskich było zmienne i równe dwukrotnej wysokości oprocentowania nominalnego liczonego jak dla kredytów udzielanych w polskich złotych, lecz nie więcej niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego ogłaszanej przez NBP, obowiązującej w okresach, za które odsetki są naliczane; na dzień zawarcia umowy oprocentowanie karne dla kredytu wyrażonego w złotych polskich wynosił 14, 16 % w stosunku rocznym; w przypadku przewalutowania bank miał powiadomić dłużników z tytułu umowy o kwocie zadłużenia wyrażonej w polskich złotych wraz z podaniem oprocentowania karnego.

Kredytobiorca zobowiązał się do ustanowienia zabezpieczeń spłaty udzielonego kredytu określonych w załączniku nr 1, które obejmowały:

- hipotekę kaucyjną w CHF do wysokości 150 % kwoty salda kredytu,

- przystąpienie do umowy zbiorowego ubezpieczenia nieruchomości mieszkalnych będących przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego,

- przystąpienie do generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych w (...) S.A. – okres ubezpieczenia wynosił 60 miesięcy, a składka w kwocie 1 900, 25 zł była płatna z góry za cały okres ubezpieczenia i nie podlegała zwrotowi,

- przystąpienie do umowy grupowego ubezpieczenia kredytobiorców (...) S.A. na wypadek zgonu lub niezdolności do zarobkowania na życie w (...) S.A.,

- pełnomocnictwo do dysponowania kontem bieżącym kredytobiorcy,

oraz jako zabezpieczenie przejściowe ubezpieczenie kredytu w (...) S.A.

/ dowód: aneks nr (...) z dnia 17.04.2008 r. z załącznikami – k. 37-39 i k. 127-

131; oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i ryzyka zmiennej stopy procentowej

– k. 145 /

W dniu 11.06.2008 r. powód złożył do Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia wniosek o zmianę wpisu hipoteki w ten sposób, by w miejsce hipoteki kaucyjnej do kwoty 377 850 zł wpisana została hipoteka kaucyjna do kwoty 175 673, 10 CHF stanowiąca zabezpieczenie należności banku z tytułu udzielonego kredytu, odsetek od udzielonego kredytu, innych opłat oraz kosztów na rzecz (...).

W dniu 26.06.2008 r. został dokonany wpis hipoteki do księgi wieczystej prowadzonej dla nabytego przez powoda lokalu.

/ dowód: wniosek z dnia 11.06.2008 r. – k. 146-149; wydruk elektronicznej KW nr

(...) – k. 150 /

Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A. przewidywał m.in., że:

- § 13 ust. 1 – Bank pobierał opłaty i prowizje za czynności związane z udzieleniem i obsługą kredytu; aktualną wysokość opłat i prowizji w złotych polskich oraz katalog czynności, za które są pobierane, zawierała tabela;

- § 13 ust. 2 – o każdej zmianie tabeli Bank miał powiadamiać kredytobiorcę, wysyłając mu zmienione postanowienia tabeli;

- § 13 ust. 3 – treść zmienionych postanowień tabeli była również podawana do wiadomości poprzez:

1) wywieszenie w placówkach bankowych,

2) umieszczenie na stronach internetowych Banku,

3) (...);

- § 13 ust. 5 – jeżeli w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania zmienionych postanowień tabeli kredytobiorca nie złożył w Banku pisemnego oświadczenia o odmowie ich przyjęcia, kredyt miał być obsługiwany na nowych warunkach; odmowa przyjęcia miała oznaczać wypowiedzenie umowy;

- § 30 ust. 1 i 2 – obowiązujące kursy kupna i sprzedaży walut obcych znajdowały się w tabeli kursów walut dostępnej na stronie internetowej Banku, w placówkach bankowych oraz (...);

- § 31 ust. 1 – wypłata kredytu następowała w złotych polskich według kursu kupna dewiz obowiązującego w dniu wypłaty kredytu według tabeli kursów walut;

- § 31 ust. 2 – spłata kredytu oraz prowizji dokonywana była w złotych polskich jako równowartość wymagalnej kwoty spłaty wyrażonej w walucie obcej – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży określonego w tabeli kursów walut obowiązującej w dniu wpływu środków na rachunek techniczny klienta;

- § 32 ust. 1 – w trakcie okresu kredytowania kredytobiorca mógł przewalutować kredyt dowolną ilość razy;

- § 32 ust. 2 – przewalutowanie mogło nastąpić:

1) na wniosek kredytobiorcy złożony na piśmie,

2) na podstawie pisemnej propozycji banku, zaakceptowanej przez kredytobiorcę, gdy wzrost kursu waluty, w której jest udzielony kredyt, mógł spowodować według oceny banku realne zagrożenie spłaty kredytu;

- § 32 ust. 5 – przewalutowanie kredytu następowało po zawarciu aneksu do umowy kredytowej; dniem przewalutowania był dzień zapadalności najbliższej raty; po przewalutowaniu kredytobiorca otrzymywał harmonogram spłat określający wysokość kapitału w nowej walucie;

- § 32 ust. 6 pkt 2 i ust. 7 – przewalutowanie z waluty krajowej na walutę obcą odbywało się według kursu kupna docelowej waluty kredytu, zgodnie z kursem określonym w tabeli kursów walut, po kursach z dnia i godziny przewalutowania kredytu.

/ dowód: Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A. – k. 44-48

i k. 138-144 /

Tabele kursów kupna i sprzedaży walut w (...) S.A. wyznaczane były każdego dnia roboczego na podstawie notowań kursu kupna i sprzedaży danej waluty na międzybankowym rynku walutowym publikowanym w serwisie Reuters. O oznaczonej godzinie, ok. 9:00, sczytywane z tego serwisu były kursy walut i na ich podstawie przyjmowany był kurs średni stanowiący średnią arytmetyczną kursów kupna i sprzedaży danej pary walut obowiązujących na międzybankowym rynku walutowym – w momencie, gdy wskaźniki tych kursów były ustabilizowane.

Kurs ten wprowadzany był do systemu informatycznego Banku i powiększany o tzw. spread, ustalany raz na kilka lat uchwałą Zarządu Banku w celu określenia kursu kupna i kursu sprzedaży. Zasady ustalania spreadu opracowywał komitet walutowy złożony z osób pełniących najwyższe funkcje w Banku – członków zarządu, dyrektorów departamentów, itp. Spread w (...) był jednym z niższych, utrzymywał się na poziomie ok 4-6 %.

Tak opracowana Tabela kursów znajdowała zastosowanie do transakcji dokonywanych tego dnia.

/ dowód: zeznania świadka P. M. – e-protokół z dnia 10.05.2019 r. 00:32:18-

00:59:26 k. 277-278 i k. 281 /

Wszystkie dokumenty, które podpisał T. S., były wzorcami przygotowanymi i wypełnionymi przez bank. Nie było możliwości negocjowania warunków aneksu do umowy kredytu przewidującego przewalutowanie, który to aneks stanowił wzorzec przygotowany wraz z załącznikami przez Bank. Na etapie podpisywania aneksu pracownik Banku nie podawał powodowi żadnych kursów, w aneksie została wskazana kwota w złotówkach, natomiast sumę wyrażoną w CHF po przeliczeniu powód poznał dopiero po zawarciu aneksu – w pierwszym harmonogramie spłat Bank określił sumę wyrażoną w CHF, która miała stanowić należność główną.

Nie było mowy o tym, jak będzie ustalany kurs CHF potrzebny do ustalenia kwoty wypłaty ani kwot poszczególnych rat.

Klauzule waloryzacyjne nie podlegały negocjacjom, w szczególności nie było możliwości wybrania kursu CHF. Nie było także rozmowy na temat spreadów walutowych.

Oferta kredytu w CHF została przedstawiona powodowi jako bardzo korzystna z uwagi na niskie oprocentowanie, stabilność franka szwajcarskiego i zmniejszenie wysokości miesięcznej raty.

/ dowód: przesłuchanie powoda T. S. – e-protokół z dnia 30.08.2019 r.

00:02:14-00:26:17 k. 288-291 /

W dniu 21.04.2008 r. (...) S.A. dokonał przeliczenia kredytu udzielonego powodowi na podstawie umowy nr (...) w ten sposób, że suma 243 318, 96 PLN została przeliczona wg kursu kupna CHF z dnia 21.04.2008 r. z godz. 09:28 wynoszącego 2,0776 – na sumę 117 115, 40 CHF.

Kurs kupna CHF wynosił:

- w dniu złożenia wniosku o przewalutowanie – 25.03.2008 r. – 2,1914 zł,

- w dniu zawarcia aneksu do umowy – 17.04.2008 r. – 2,0875 zł.

W dniu 21.04.2008 r. kursy CHF w Banku wynosiły – godz. 09:28:

- kurs kupna – 2,0776,

- kurs sprzedaży – 2,1735,

- kurs średni – 2,1309.

W dniu 21.04.2008 r. kursy EUR w Banku wynosiły – godz. 09:28:

- kurs kupna – 3,3417,

- kurs sprzedaży – 3,4959,

- kurs średni – 3,4273.

W dniu 22.04.2008 r. Bank wysłał powodowi nowy harmonogram spłaty rat kredytowych – raty kształtowały się na poziomie od 690, 02 CHF do 290, 97 CHF.

/ dowód: wydruk z bankowego systemu informatycznego – k. 151; pismo z dnia 22.04.2008 r.

wraz z harmonogramem spłaty – k. 152-156; Tabela kursów z dnia 21.04.2008 r. – k.

157; harmonogram kredytu hipotecznego denominowanego – k. 164-168 /

Następnie Bank przesyłał powodowi kolejne harmonogramy wskazujące na raty wyrażone w CHF.

/ dowód: harmonogramy kredytu hipotecznego denominowanego – k. 169-180 /

Z dniem 23.09.2011 r. (...) S.A. we W. (nr KRS (...)) zmienił firmę na (...)

/ dowód: odpisy z KRS nr (...) – k. 91-102 /

Od 2014 r. w (...) S.A. obowiązuje Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych, zgodnie z którym:

- § 11 – Bank pobiera opłaty i prowizje za czynności związane z obsługą kredytu/pożyczki; aktualną wysokość opłat i prowizji w złotych polskich oraz katalog czynności, za które są pobierane, zawiera tabela opłat i prowizji;

- § 23 ust. 1 i 2 - obowiązujące kursy kupna i sprzedaży walut obcych w banku ogłaszane są w tabeli kursów walut dostępnej na stronie internetowej Banku, w placówkach bankowych oraz w serwisie telefonicznym (...);

- § 24 ust. 1 – dla kredytów denominowanych do waluty obcej rachunek techniczny jest prowadzony w walucie obcej, do jakiej kredyt jest denominowany;

- § 24 ust. 2 – kredytobiorca może spłacać kredyt zarówno w walucie, do której kredyt jest denominowany, innej walucie obcej, jak i w złotych polskich, i nie wymaga to dodatkowych postanowień umownych;

- § 24 ust. 3 – spłata kredytu w złotych polskich jest dokonywana jako równowartość wymagalnej kwoty spłaty wyrażonej w walucie kredytu – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży określonego w tabeli kursów walut obowiązującej w momencie wpływu środków na

rachunek techniczny;

- § 24 ust. 5 – kursy kupna i sprzedaży walut w Banku wyznaczane są każdego dnia roboczego na podstawie notowań kursu kupna i sprzedaży danej waluty na międzybankowym rynku walutowym publikowanym w serwisie Reuters;

- § 24 ust. 6 – Bank dla wyznaczenia kursów walut obcych obowiązujących w banku wyznacza ich średni kurs rynkowy; średni kurs rynkowy jest średnią arytmetyczną kursów kupna i sprzedaży danej pary walut obowiązujących na międzybankowym rynku walutowym i jest pobierany z systemu informacyjnego Reuters w momencie generowania tabeli kursów walut;

- § 24 ust. 7 – kursy walut obcych obowiązujące w banku wyznaczane są na podstawie kursu średniego prezentowanego w tabeli kursów walut, przy czym kurs średni danej waluty znajdował się pomiędzy kursem kupna tej waluty w Banku, a kursem jej sprzedaży w Banku;

- § 24 ust. 9 – wysokość kursów kupna i sprzedaży walut obcych, obowiązujących w Banku ustalana jest z uwzględnieniem podaży i popytu na daną walutę na rynku krajowym i zagranicznym, płynności rynku walutowego oraz kosztów banku związanych z pozyskiwaniem danej waluty.

Zasady wyznaczania kursów walutowych w pozwanym Banku nie uległy istotnym zmianom na przestrzeni okresu objętego zawartą przez powoda umową kredytu. W 2015 r. spread został zawężony do 1 %.

/ dowód: Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...)

S.A. – k. 49-51; zeznania świadka P. M. – e-protokół z dnia 10.05.2019 r.

00:32:18-00:59:26 k. 277-278 i k. 281 /

W okresie od dnia 20.02.2007 r. do dnia 20.02.2018 r. powód uiścił na rzecz (...) S.A. – (...) S.A. łącznie 198 860, 15 zł, w tym:

- 79 474, 27 zł – tytułem spłaty kapitału,

- 110 002, 80 zł – tytułem spłaty odsetek,

- 5 462, 13 zł – tytułem ubezpieczenia na życie,

- 3 295, 02 zł – tytułem ubezpieczenia kredytu.

W okresie od dnia 20.05.2008 r. do dnia 20.02.2018 r. powód uiścił na rzecz Banku łącznie 160 077, 56 zł, co Bank rozliczył jako równowartość 48 748, 92 CHF i zaliczył na:

- spłatę kapitału – 34 122, 06 CHF,

- spłatę odsetek – 11 449, 89 CHF,

- spłatę opłat ubezpieczeniowych – 3 176, 97 CHF.

Stopa bazowa oprocentowania kredytu nr (...) wynosiła:

- od 17.04.2008 r. do 19.01.2009 r. – 2, 79 %,

- od 20.01.2009 r. do 19.04.2009 r. – 0, 71 %,

- od 20.04.2009 r. do 19.10.2009 r. – 0, 41 %,

- od 20.10.2009 r. do 19.07.2010 r. – 0, 30 %,

- od 20.07.2010 r. do 19.10.2014 r. – 0, 11 %,

- od 20.10.2014 r. do 19.04.2015 r. – 0, 01 %,

- od 20.04.2015 r. do 23.02.2018 r. - 0, 80 %.

/ dowód: zestawienie wpłat – k. 40-42; zestawienie oprocentowania kredytu – k. 43; zestawienie

wpłat – k. 318-319 /

W dniu 10.09.2004 r. T. (...) S.A. we W. oraz (...) S.A. we W. zawarli generalną umowę ubezpieczenia niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych.

(...) S.A. udzieliło Bankowi ochrony ubezpieczeniowej na wypadek braku spłaty części kredytu mieszkaniowego dla osób fizycznych na wypadek powstania szkody wskutek zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego.

Zdarzeniem ubezpieczeniowym był bezskuteczny upływ okresu wypowiedzenia umowy kredytu dokonanego w sytuacji i na warunkach określonych umową ubezpieczenia (§ 1 pkt 12).

Przedmiotem ubezpieczenia była spłata części kredytu stanowiącej różnicę pomiędzy wymaganym wkładem własnym kredytobiorcy a wkładem własnym wniesionym faktycznie przez kredytobiorcę (§ 2 ust. 2).

Kredyt udzielony powodowi na podstawie umowy nr (...) został objęty przez T. (...) S.A. we W. ochroną ubezpieczeniową w okresie od 24.01.2007 r. do 31.12.2011 r. – składka w kwocie 1 614, 58 zł oraz od 20.09.2007 r. do 31.12.2011 r. – składka w kwocie 280, 15 zł.

/ dowód: pismo (...) S.A. z dnia 28.05.2018 r. – k. 188; umowa generalna ubezpieczenia

niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych z dnia 10.09.2004 r. wraz z aneksem nr (...) z

dnia 18.12.2007 r. – k. 295-302 /

Zgodnie z Tabelą opłat i prowizji kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) S.A. obowiązującą od dnia 01.04.2013 r. opłata za wystawienie zaświadczenia na wniosek klienta, sporządzenie historii spłaty kredytu/pożyczki za każdy rozpoczęty rok kalendarzowy wynosi 150 zł.

/ dowód: Tabela opłat i prowizji kredytów i pożyczek hipotecznych w (...)

S.A. – k. 68 /

W 02.2018 r. powód wystąpił do pozwanego z wnioskiem o wystawienie zaświadczenia o historii spłaty kredytu za okres od 2008 r. do 2018 r., za co Bank pobrał opłatę w łącznej wysokości 1 500 zł.

Pismem z dnia 06.03.2018 r. powód zażądał zwrotu opłaty w kwocie 1 500 zł.

W odpowiedzi pismem z dnia 16.03.2018 r. pozwany wyjaśnił, że opłata w kwocie 1 500 zł jest zgodna z zapisami Tabeli opłat i prowizji kredytów i pożyczek hipotecznych obowiązującą dla umów zawartych w terminie od 01.04.2013 r. do 04.10.2014 r. – według tej Tabeli opłata za wystawienie zaświadczenia wynosi za każdy rozpoczęty rok kalendarzowy 150 zł, w związku z czym nie widzi podstaw do zwrotu naliczonej opłaty.

/ dowód: pismo pozwanego z dnia 16.03.2018 r. – k. 67 /

Pismem z dnia 03.04.2018 r. pełnomocnik powoda skierował do pozwanego ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty 69 898, 60 zł w terminie 7 dni, w tym:

- 68 398, 69 zł – różnicy między kwotą faktycznie zapłaconą na podstawie postanowień umownych, które zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa UOKiK a wysokością rat należnych, wyliczonych z pominięciem klauzul niedozwolonych,

- 1 500 zł – rażąco wysokiej opłaty za wystawienie zaświadczenia bankowego.

/ dowód: pismo z dnia 03.04.2018 r. – k. 52-53 /

Pismem z dnia 30.04.2018 r. pozwany odpowiedział na zgłoszenie reklamacyjne powoda i odmówił zapłaty żądanej kwoty 69 898, 69 zł. Wskazał, że naliczył opłatę w kwocie 1 500 zł na podstawie obowiązującej Tabeli opłat i prowizji, która zgodnie z zawartą przez klienta umową stanowi integralną część tej umowy, a klient podpisując umowę potwierdził, że przyjmuje i akceptuje do stosowania postanowienia (...).

/ dowód: pismo z dnia 30.04.2018 r. – k. 183-184 /

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo o ustalenie i zapłatę może zostać częściowo uwzględnione.

Zgodnie z art. 317 § 1 kpc sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu.

Powód zgłosił żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, tj. umowy kredytu nr (...) z dnia 16.01.2007 r., zmienionej aneksem nr (...) z dnia 17.09.2007 r. oraz aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r., zawartej z pozwanym (...) S.A. we W. (wcześniej (...) S.A. we W.), a także zasądzenia od pozwanego 164 577, 56 zł tytułem powstałej nadpłaty kredytu.

Tak skonstruowane roszczenie obejmuje dwa elementy: żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego na podstawie art. 189 kpc oraz żądania zwrotu świadczenia nienależnego na podstawie art. 410 § 1 i 2 kc w zw. z art. 405 kc.

Zgodnie z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.

Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może zostać uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2001 r., II CKN 898/00).

Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc oznacza potrzebę prawną, wynikającą z sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się powód. Może wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. Interes prawny występuje także wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, mająca charakter obiektywny. Powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Na takie cechy roszczenia o ustalenie z art. 189 kpc wskazywał wielokrotnie Sąd Najwyższy, m.in. w wyrokach: z dnia 30.10.1990 r., I CR 649/90; z dnia 08.05.2000 r., V CKN 29/00; z dnia 04.10.2001 r., I CKN 425/00; z dnia 01.04.2004 r., II CK 125/03; z dnia 18.06.2009 r., II CSK 33/09; z dnia 18.03.2011 r., III CSK 127/10; z dnia 09.02.2012 r., III CSK 181/11; OSNC 2012/7-8/101; oraz z dnia 19.09.2013 r., I CSK 727/12. Inaczej mówiąc, przez interes prawny w procesie cywilnym należy rozumieć obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawnych, to jest wywołaną rzeczywistym narażeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebę uzyskania określonej treści wyroku (T. Rowiński, Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971, s. 26).

Osoba zainteresowana może dochodzić roszczenia o ustalenie, jeśli nie może uzyskać jakiejkolwiek innej ochrony, w jakikolwiek inny sposób, niż poprzez uzyskanie i przedłożenie wyroku ustalającego istnienie lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego.

Nie zachodzi podstawa do zgłoszenia powództwa o ustalenie z art. 189 kpc, jeżeli strona może dochodzić swoich praw i powołać się na nieważność czynności prawnej w innym postępowaniu. Innymi słowy, strona nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego, w tym ustalenia nieważności czynności prawnej, jeśli przysługuje jej roszczenie dalej idące, albo możliwość obrony przed roszczeniem wynikającym z nieważnej czynności prawnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30.10.1990 r., I CR 649/90; z dnia 19.01.1993 r., I CR 2/93; z dnia 04.01.2008 r., III CSK 204/07).

Zatem sama wadliwość umowy kredytu nie daje wystarczającej podstawy do żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego kredytu, skoro kredytobiorca może domagać się zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu takiej umowy.

Trzeba jednakże wskazać, iż strona oznaczonego stosunku prawnego może mieć wątpliwości co do związania tym stosunkiem, w szczególności ważności jego źródła (np. umowy) i taka sytuacja może uzasadniać żądanie ustalenia nieważności umowy. Istnieje zatem pewna postać interesu „generalnego”, który może się zrealizować w okolicznościach konkretnej sprawy. W przypadku umowy kredytu długoterminowego, którego spłata nie została jeszcze zakończona, a istnieje spór co do rozliczenia dotychczas dokonanych spłat, kredytobiorcy przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku kredytu „na przyszłość”.

Powód może zatem co do zasady domagać się ustalenia nieistnienia łączącego go z pozwanym Bankiem stosunku kredytowego, niezależnie od żądania zwrotu sumy wpłaconej pozwanemu tytułem spłaty kredytu.

Jednakże ze względu na konstrukcję powództwa należy zwrócić uwagę, iż skuteczność roszczenia o zapłatę i określenie jego wysokości są uzależnione od przesądzenia zakresu braku związania stron umową kredytu w całości lub części.

Sąd doszedł do przekonania, iż w takim stanie rzeczy zaistniały podstawy do wydania wyroku częściowego.

Powód podniósł, że spełnił świadczenie nienależne w wykonaniu umowy nieważnej jako zawierającej niedozwolone klauzule umowne.

Strony zawarły umowę kredytu, zmienioną aneksem z dnia 17.09.2007 r. oraz aneksem z dnia 17.04.2008 r. Ponieważ przedmiotem kredytu było sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego oraz remontu tego lokalu, powoda należy postrzegać jako konsumenta w rozumieniu art. 22 1 kc. Tym samym możliwe jest dokonanie oceny postanowień umowy kredytu z punktu widzenia przepisów dotyczących umów z udziałem konsumentów, w szczególności niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 i nast. kc.

Powód zakwestionował postanowienia wprowadzone do umowy kredytu na podstawie aneksu z dnia 17.04.2008 r., którym to aneksem strony dokonały przewalutowania kredytu z udzielonego pierwotnie w PLN na kredyt wyrażony w CHF.

Od razu należy zwrócić uwagę, iż nie można upatrywać nieważności umowy kredytu w objęciu jej treścią klauzul niedozwolonych. Zamieszczenie w umowie kredytu postanowień kwalifikowanych jako klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc nie wpływa co do zasady na istnienie lub ważność zobowiązania kredytowego. Według art. 58 § 1 kc czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwe przepisy przewidują inny skutek. Takimi przepisami są dyspozycje art. 385 1 § 1 i 2 kc, które przewidują, że postanowienia umowne nieuzgodnione z konsumentem indywidualnie nie wiążą go, a strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Umowa zawierające niedozwolone postanowienia umowne nie jest nieważna, ale jedynie bezskuteczna w zakresie tychże postanowień.

Nie jest jednakże wykluczone, iż umowa kredytu z dnia 16.01.2007 r. w kształcie nadanym jej aneksem z dnia 17.04.2008 r. dotknięta jest nieważnością na zasadach ogólnych, tj. na podstawie art. 58 § 1 kc.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Powód początkowo uzgodnił z pozwanym Bankiem, iż udzieli on powodowi kredytu w kwocie 196 900 zł przeznaczonego na zakup mieszkania. Następnie aneksem z dnia 17.09.2007 r. strony zwiększyły kwotę kredytu i wydłużyły okres spłaty. Kolejnym aneksem z dnia 17.04.2008 r. strony dokonały przewalutowania kredytu z PLN na CHF. Przedmiot umowy został opisany jako saldo kredytu w kwocie 243 318, 95 zł, która to kwota miała zostać przeliczona na CHF według kursu kupna tej waluty obowiązującego w Banku w dniu płatności raty.

Takie postanowienie aneksu do umowy kredytu należy uznać za sprzeczne z dyspozycją art. 69 ust. 1 pr. bank., albowiem strony nie określiły w istocie wysokości zobowiązania kredytobiorcy. Przyjmując konstrukcję umowy kredytu zakładającą wartość wyrażoną w walucie obcej, strony nie oznaczyły tej wartości. Określenie wysokości kwoty kredytu udzielonego powodowi w CHF zostało powierzone wyłącznie Bankowi, który miał tego dokonać na podstawie własnego kursu kupna waluty. Dodatkowo Bank miał przesłać harmonogram zawierający m.in. informację o kwocie kredytu po przewalutowaniu w terminie 14 dni od dnia przewalutowania.

To postępowanie jest najzwyczajniej niezrozumiałe. W dniu podpisania aneksu do umowy kredytu – 17.04.2018 r. – zostało ustalone saldo kredytu (243 318, 95 zł) i nic nie stało na przeszkodzie, aby zobowiązanie powoda wyrazić w CHF według jakiegoś przyjętego przez strony kursu CHF z tego właśnie dnia – czy to kursu pochodzącego od NBP czy nawet od samego Banku. Pozwany w żaden sposób nawet nie próbował wyjaśnić, dlaczego przeliczenie kredytu nie mogło nastąpić od razu przy zawarciu aneksu. Jak wynika z zeznań powoda, treść aneksu została przygotowana przez Bank i stanowiła wzorzec umowny, na który powód nie miał żadnego wpływu. Postanowienia aneksu nie zostały indywidualnie z powodem uzgodnione. Można zresztą zwrócić uwagę, że nawet sam Bank nie dochował staranności w przygotowaniu aneksu poprzez adaptację wzorca do warunków jednostkowej, konkretnej transakcji. Np. – w § 1 ust. 2 aneksu – data przewalutowania została określona jako dzień zapadalności (płatności) raty – czyli 20.04.2008 r., ale z zastrzeżeniem, że w przypadku, gdy zapadalność przypada na dzień wolny, przewalutowanie następuje w najbliższym dniu roboczym. W kwietniu 2008 r. dzień 20 wypadał w niedzielę, przewalutowanie zostało dokonane w dniu 21.04.2008 r., czyli w poniedziałek. O tym fakcie Bank wiedział już w dniu podpisania aneksu, czyli od razu można było zapisać w aneksie, że przewalutowanie zostanie dokonane w dniu 21.04.2008 r. Ten dzień z mocy art.115 kc stanowił dzień płatności raty.

Ponadto z treści umowy kredytu – które to postanowienie nie zostało zmienione aneksem z dnia 17.04.2008 r. – wynika, że raty miały mieć charakter rat malejących. Tymczasem przesłany powodowi harmonogram z dnia 21.04.2008 r. wskazywał na raty, których wysokość zmieniała się w dół i w górę, np. pierwsze sześć: 666,69 CHF, 690,02 CHF, 676,94 CHF, 688,04 CHF, 687,05 CHF, 674,04 CHF, później np.: 645,52 CHF i nast. 680,10 CHF, 660,57 CHF i 671,28 CHF, kolejno 670,18 CHF, 634,68 CHF i 668,20 CHF, itd. Raty nie malały systematycznie, przeciwnie, w harmonogramie panował chaos.

Powyższe okoliczności mogą wskazywać na nieważność aneksu nr (...) z dnia 17.04.2008 r.

Niezależnie od powyższego, przywołane postanowienia tegoż aneksu należy także traktować jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc.

Powierzenie wyłącznie Bankowi określenia wysokości kwoty kredytu udzielonego powodowi w CHF i na tej podstawie wysokości sumy przewidzianej do spłaty stanowi rażące naruszenie dobrych obyczajów i interesu konsumenta. Należy powtórzyć, iż nic nie stało na przeszkodzie dokonaniu takiego przeliczenia w dniu podpisania aneksu. Powód wystąpił o przewalutowanie trzy tygodnie wcześniej, czyli obie strony mogły się przygotować do modyfikacji umowy. Powód zeznał jednakże, iż nie otrzymał aneksu wcześniej w celu jego przeanalizowania, zatem stroną przygotowaną stał się jedynie Bank i to w sposób chroniący wyłącznie jego interes, a nie interes konsumenta.

Dodatkowo Bank miał przesłać harmonogram zawierający m.in. informację o kwocie kredytu po przewalutowaniu w terminie 14 dni od dnia przewalutowania, czyli konsument nie uzyskał informacji o warunkach przewalutowania od razu w założonym dniu 21.04.2008 r., tylko musiał czekać na dostarczenie mu harmonogramu.

Następnie należy wskazać, iż stosowanie w ogóle do jakichkolwiek przeliczeń kursu stosowanego i ustalanego jednostronnie przez Bank stanowi niedozwolone postanowienie umowne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy kredytobiorcy. W przygotowanym przez Bank aneksie do umowy nie została wskazana metoda wyliczenia tego kursu poddająca się weryfikacji. Mierniki stosowane do przeliczania świadczeń pieniężnych winny mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (por wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18; z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17; z dnia 24.10.2018 r., II CSK 632/18; z dnia 22.01.2016 r., I CSK 149/14, OSNC 2016/11/134).

Pozwany Bank, na którym – stosownie do art. 385 1 § 4 kc – spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie nie wykazał, aby postanowienia aneksu z dnia 17.04.2008 r. do umowy kredytu z dnia 16.01.2007 r. zostały w jakikolwiek sposób indywidualnie z powodem uzgodnione.

Także obowiązujący wówczas Regulamin kredytów i pożyczek hipotecznych (...) S.A. nie regulował kwestii ustalania kursów walutowych, które zostały dopiero określone w Regulaminie (...) S.A. z 2014 r. Jak wynika z zeznań świadka P. M., obowiązujące wcześniej reguły były zbieżne z postanowieniami nowego regulaminu, ale brak uzgodnienia stron co do stosowania takich reguł powoduje wykluczenie dopuszczalności posługiwania się kursami wyznaczanymi jednostronnie przez Bank. Co więcej, nawet ocena postanowień obecnego regulaminu kredytowania nie pozwala na przyjęcie, że kursy ustalane przez Bank są obiektywne i mogą znaleźć zastosowanie. Regulamin przewiduje, że tabela kursów ma być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym publikowanym w serwisie Reuters. Nie definiuje jednak pojęcia „rynek międzybankowy” oraz nie określa, co oznacza: „na podstawie”. Użycie pojęcia „na podstawie” nie oznacza zgodności ustalanych kursów z kursami obowiązującymi na „rynku międzybankowym”, a jedynie istnienie jakiegoś nieokreślonego odniesienia do tych ostatnich. Kursy Banku mogą być zatem, według jego uznania, wyższe albo niższe od kursów na rynku międzybankowym, przy czym treść łączącego strony stosunku prawnego nie określa, w jakim stopniu kursy przyjęte przez Bank mogą różnić się od kursów na rynku międzybankowym. Dodatkowo regulamin kredytowania nie określa zasad ustalania spreadu, czyli rozpiętości pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży, które przyjmowane były na podstawie wewnętrznych decyzji organów Banku.

Ponadto za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta należy uznać posługiwanie się przez pozwany Bank różnymi kursami dla różnych przeliczeń.

Pierwsze przeliczenie miało miejsce przy przewalutowaniu kredytu. Nominalna kwota kredytu wynosząca 243 318, 95 zł została przeliczona na CHF według kursu kupna tej waluty z dnia 21.04.2008 r. wynoszącego 2,0776, co dało wynik 117 115, 40 CHF. Według tabeli Banku kursy z tego dnia wynosiły:

- kurs kupna – 2,0776,

- kurs sprzedaży – 2,1735,

- kurs średni – 2,1309.

Już na podstawie tych kursów widoczne są różnice w możliwych wysokościach ewentualnego zobowiązania kredytowego powoda wyrażonego w CHF. Według kursu średniego zobowiązanie powoda wyniosłoby 114 186 CHF, zaś według kursu sprzedaży 111 947, 98 CHF. Widać zatem, że stosując do przeliczenia kurs kupna zamiast kursu średniego Bank uzyskał kosztem powoda dodatkową korzyść na poziomie ok. 3 000 CHF. Przyjmując bowiem, że kurs średni wyznaczony na podstawie notowań systemu Reuters miałby charakter rynkowy, obiektywny i przez to weryfikowalny, a zatem odrzucając spread, należałoby ustalić wysokość zobowiązania kredytowego przy wykorzystaniu takiego właśnie kursu. Następnie można zwrócić uwagę, że przyjęcie kursu kupna z dnia zawarcia aneksu – 17.04.2008 r. – wynoszącego 2,0875 zł dałoby korzystniejszy dla powoda wynik 116 559, 97 zł. Bank skorzystał zatem na zmianie kursów na przestrzeni kilku dni. Nie można wykluczyć, że znając ówczesną tendencję spadkową kursów CHF (kurs z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie – 25.03.2008 r. – wynosił 2,1914 zł) Bank tak przygotował aneks, aby uzyskać zwiększenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy wyrażonego w CHF.

Z kolei kursy CHF ogłaszane przez NBP (www.nbp.pl – tabele kursów średnich A i C) wynosiły:

- w dniu 17.04.2008 r.:

- kurs kupna – 2,1287,

- kurs średni – 2,1529,

- kurs sprzedaży – 2,1717,

- w dniu 21.04.2008 r.:

- kurs kupna – 2,1021,

- kurs średni – 2,1333,

- kurs sprzedaży – 2,1445.

Zastosowanie kursu średniego NBP również dałoby korzystniejsze dla kredytobiorcy wartości zobowiązania:

- na dzień 17.04.2008 r. – 113 019, 16 zł,

- na dzień 21.04.2008 r. – 114 057, 53 zł.

Widać także, że kurs kupna zastosowany przez Bank był wyraźnie niższy od kursu kupna NBP. Zastosowanie tego kursu spowodowało zawyżenie wysokości zobowiązania kredytowego powoda wyrażonego w CHF.

Następnie należy wskazać, że postanowienia umowy kredytu uwidaczniają mechanizm podwójnego przeliczania waluty kredytu, po raz pierwszy przy przewalutowaniu kredytu, po raz drugi przy dokonywaniu przez kredytobiorcę spłat zgodnie z harmonogramem.

Nie ulega wątpliwości, że zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego czy przewalutowanego – kursu kupna oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami, czyli tzw. spreadu walutowego.

Zastosowanie różnego kursu w zależności od tego, czy przeliczenie dotyczy wypłaconego kredytu czy też wysokości raty w dniu przewidzianym w harmonogramie spłaty należy uznać za naruszające interes konsumenta w sposób rażący, a niezależnie od tego za postanowienie umowne dotknięte sprzecznością z zasadami współżycia społecznego na zasadach ogólnych, a w konsekwencji nieważnością w rozumieniu art. 58 § 2 kc. Na potrzeby przeliczania waluty kredytu należało przyjąć – za wyraźną zgodą kredytobiorcy – kurs ustalany według tej samej jednolitej metody – albo każdorazowo kurs kupna albo każdorazowo kurs sprzedaży albo każdorazowo kurs średni Banku albo jakąś postać kursu niezależnego od stron umowy, np. kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Rozbieżność stosowanych kursów stanowi korzyść wyłącznie dla banku udzielającego kredytu, a nie dla kredytobiorcy będącego konsumentem. Sytuacje tego rodzaju legły zresztą u podstaw dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą „tzw. antyspreadową” z dnia 26.07.2011 r.

Reasumując powyższe, należy dojść do przekonania, iż wprowadzający przewalutowanie kredytu aneks nr (...) z dnia 17.04.2008 r. jest albo nieważny na podstawie art. 58 § 1 kc w zw. z art. 69 ust. 1 pr. bank. albo przynajmniej bezskuteczny na podstawie art. 385 1 § 2 kc. Prowadzi to do eliminacji postanowień umownych wprowadzonych tymże aneksem.

Wniosek ten nie jest jednakże równoznaczny z ustaleniem, że strony nie pozostają w ogóle związane stosunkiem kredytu mającym pierwotnie źródło w umowie z dnia 16.01.2007 r., nr (...).

Powód wystąpił o ustalenie nieistnienia zarówno pierwotnej umowy, jak i kolejnych dwóch aneksów do niej. W uzasadnieniu swojego żądania wskazał jednak na abuzywność wyłącznie postanowień drugiego z aneksów, tj. aneksu, w którym strony dokonały przewalutowania kredytu. Nie kwestionował ważności, skuteczności, prawidłowości postanowień umowy w jej pierwotnym brzmieniu.

Nie sposób było uznać, aby pierwotna umowa, której przedmiotem było udzielenie powodowi kredytu w walucie polskiej, na standardowych i niekwestionowanych przez powoda warunkach, jak również pierwszy aneks do tej umowy zwiększający kwotę kredytu i wydłużający okres kredytowania, zawierały jakiekolwiek wadliwe klauzule umowne w sytuacji, kiedy powód na żadne takie wadliwości się nie powoływał. Także przeprowadzone w tej sprawie postępowanie dowodowe koncentrowało się na ocenie abuzywności wyłącznie postanowień aneksu do umowy kredytu zawartego dnia 17.04.2008 r. Nawet ustalenie nieważności lub nieskuteczności wskazanego aneksu nie oznacza, że strony nie są już związane umową obowiązującą je przed tą datą, skoro postanowienia umowy pierwotnej i pierwszego aneksu klauzul niedozwolonych nie zawierają. Przeciwnie, w tym stanie rzeczy strony pozostają związane postanowieniami umowy obowiązującymi po wyeliminowaniu jedynie ostatniego z aneksów.

Nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, która bez wyeliminowanych z niej postanowień tworzyć będzie stosunek prawny, którego cel lub treść sprzeciwiałyby się właściwości (naturze) stosunku, ustawie lub zasadom współżycia społecznego. Taki stosunek prawny musi zostać uznany za nieważny z racji sprzeczności z ustawą, polegającą na naruszeniu granic swobody umów (art. 58 § 1 kc w zw. z art. 353 1 kc). W konsekwencji należy uznać, iż istnienie umowy kredytu udzielonego i spłacanego w walucie polskiej, w której stawka procentowa byłaby oparta o wskaźnik LIBOR, który pozostaje integralnie związany z klauzulą walutową i rozliczeniami w walucie obcej, nie jest możliwe. Stawka ta została wprowadzona w aneksie z dnia 17.04.2008 r. w związku z przewalutowaniem kredytu do CHF, nie była przedmiotem samoistnego, odrębnego porozumienia. Wadliwość samego przewalutowania oznacza brak podstaw do traktowania oprocentowania ujętego w aneksie jako nadal wiążącego.

Należy zwrócić uwagę, że stwierdzenie nieważności całej umowy odbyłoby się ze szkodą dla konsumenta, naruszając jego interes ekonomiczny. W przypadku nieistnienia (nieważności) umowy wzajemnej strony umowy zobowiązane są zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia jako nienależne – art. 410 § 2 kc w zw. z art. 405 kc i art. 494 § 1 kc per analogiam. Oznacza to, że powód zobowiązany byłby do zwrotu na rzecz pozwanego co najmniej nominalnej sumy zobowiązania wg stanu z dnia 17.04.2008 r. – 243 318, 95 zł, pomniejszonej o już dokonane wpłaty, ale w formie spłaty jednorazowej, a nie ratalnej. Dodatkowo, skorzystanie ze środków przekazanych kredytobiorcy na podstawie dotkniętej nieważnością umowy kredytowej (podobnie jak każdej innej umowy wzajemnej) może zostać uznane za stanowiące dodatkowe wzbogacenie po stronie kredytobiorcy, skutkujące np. możliwością domagania się od niego odsetek jako wynagrodzenia za korzystanie z cudzych pieniędzy. Korzyścią po stronie powoda byłoby nie tylko uzyskanie sumy pieniężnej przeznaczonej na zakup nieruchomości, ale także uzyskanie jej bez ustalenia odsetek stanowiących wynagrodzenie za korzystanie z tejże sumy. W obecnej sytuacji stron nadwyżka świadczeń wystąpiłaby po stronie pozwanego Banku i powód nadal pozostawałby zobowiązany do zapłaty.

Z uwagi na fakt, że strony łączyła umowa kredytu mieszkaniowego w polskich złotych, której przewalutowanie nastąpiło na mocy aneksu, ustalenie nieważności/nieistnienia aneksu skutkować będzie nie nieistnieniem w ogóle całego stosunku umownego łączącego strony, lecz prowadzi do wyeliminowania tylko tego aneksu. Oznacza to, że strony w dalszym ciągu związane będą umową kredytu, tyle tylko że w brzmieniu i na warunkach sprzed zawarcia aneksu o przewalutowaniu.

W konsekwencji Sąd ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego – umowy kredytu nr (...) z dnia 16.01.2007 r. zmienionej aneksem nr (...) z dnia 17.09.2007 r. oraz aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r. – w zakresie, w jakim przedmiot i treść tego stosunku prawnego zostały określone aneksem nr (...) z dnia 17.04.2008 r. oraz oddalił w pozostałym zakresie żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego zawarte w punkcie 1. pozwu z dnia 06.04.2018 r., sprecyzowane pismem procesowym z dnia 18.10.2019 r.

Do rozstrzygnięcia na dalszym etapie procesu pozostaje kwestia ustalenia wzajemnych zobowiązań stron, w szczególności rozliczenia spłat kredytu dokonanych przez powoda. Rozliczenie to uzależnione będzie od przesądzenia, czy i w jakim zakresie strony pozostają związane umową kredytu.

Za nadającą się do stanowczego rozstrzygnięcia uznał Sąd kwestię zwrotu opłaty za wydanie powodowi zaświadczenia o spłatach kredytu.

Powód podniósł, że abuzywne jest postanowienie zawarte w Tabeli opłat i prowizji, przewidujące obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie zaświadczenia związanego ze spłatą rat w wysokości 150 zł za każdy rok, co w tej sprawie dało wynik 1 500 zł, w wyniku czego opłata została rażąco zawyżona.

Zgodnie z art. 110 pr. bank. bank może pobierać przewidziane w umowie prowizje i opłaty z tytułu wykonywanych czynności bankowych oraz opłaty za wykonywanie innych czynności. Wydanie zaświadczenia dokumentującego historię spłat kredytu jest taką właśnie inną czynnością banku, która może podlegać odrębnej opłacie. Wszelkie opłaty i prowizje pobierane przez banki mają na celu rekompensowanie rzeczywistych kosztów poniesionych w związku z podjęciem danej czynności i nie powinny być rażąco wysokie. Opłata za wydanie zaświadczenia powinna być jedynie rekompensatą za przygotowanie historii spłat, a nie sposobem uzyskania przez bank dodatkowego zarobku. Zakres kosztów związanych z czynnościami obsługi kredytu determinujący wysokość opłaty musi zaś zostać przedstawiony w taki sposób, aby w świetle doświadczenia życiowego oraz logiki nie budził żadnych wątpliwości. Tymczasem kwota pobrana przez pozwanego nie ma żadnego przełożenia na możliwe, rzeczywiste koszty w tym zakresie. Pozwany w szczególności, poza ogólnymi twierdzeniami nie wskazał, co dokładnie składało się na poniesiony przez niego koszt. Zeznania świadka J. C. nie wyjaśniły przekonująco tychże okoliczności. W ocenie Sądu zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego pozwany Bank przygotowując zaświadczenie poniósł niewątpliwie koszty związane z konieczności dokonania dodatkowych czynności, jednak nie tak wysokie, jak pobrana od powoda z tego tytułu opłata.

Wszystkie niezbędne dane, tj. daty i kwoty dokonanych spłat, w tym wysokość składników raty (kapitału i odsetek), zastosowane kursy, wysokość salda, stanowią przedmiot zapisów w systemie informatycznym Banku. Możliwość wygenerowania zestawienia zawierającego wskazane dane również wynika z konfiguracji tego systemu. Nie może budzić wątpliwości, iż przez cały okres kredytu powinna istnieć możliwość pełnego dostępu do danych związanych z obsługą kredytu, dokonanymi wpłatami, sposobem ich rozliczenia. Także wygenerowanie zestawienia nie powinno przedstawiać istotnych trudności. Każda osoba mająca internetowy dostęp do rachunku bankowego może pobrać zestawienie transakcji obejmujące uznania, obciążenia, przelewy między rachunkami własnymi, dane dotyczące salda rachunku, itp. oraz wydrukować historię rachunku za dany okres. Tak samo bank może wygenerować historię rachunku kredytowego.

Trudno uznać, aby sporządzenie historii spłaty jednego kredytu, nawet za okres 10 lat, oznaczało nakład pracy generujący wydatek na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Samą wysokość naliczonej przez pozwanego opłaty należy uznać za rażąco wygórowaną. Tyle wynosiła rata kredytu powoda przed przewalutowaniem. Za taką cenę można kupić dobry sprzęt RTV, AGD, smartfon, telewizor, markowy płaszcz czy garnitur.

Można też dodać, że powód tylko raz wystąpił o zestawienie za cały dotychczasowy okres spłaty kredytu, nie nadużywał uprawnienia do uzyskania historii spłaty kredytu.

Co więcej, stosownie do art. 384 § 1 i 2 kc w zw. z art. 384 1 kc zmiana tabeli opłat winna zostać doręczona konsumentowi.

Pozwany pobrał od powoda świadczenie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co czyni świadczenie nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 kc i uzasadnia żądanie zwrotu opłaty. Należy jednak uznać, że zwrot ten nie może dotyczyć opłaty w całości. Sama zasada dopuszczalności takiej opłaty nie budzi zastrzeżeń, wadliwa jest jedynie jej wysokość. Czynność ma charakter ponadstandardowy i można przyjąć, że opłata na poziomie 150 zł odpowiada temu charakterowi. Z tego względu Sąd zasądził na rzecz powoda 1 350 zł z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego. Odsetki za opóźnienie należne powodowi na podstawie art. 481 § 1 kc przypadają od dnia wniesienia pozwu – 16.04.2018 r. Pismem z dnia 16.03.2018 r. (k. 67) pozwany Bank odpowiedział na pismo powoda dotyczące kredytu hipotecznego, w szczególności odmówił zwrotu opłaty w wysokości 1 500 zł, czyli najpóźniej w tej dacie powód wezwał już pozwanego do zapłaty. Zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego należy do tzw. zobowiązań bezterminowych, w których termin spełnienia świadczenia nie jest z góry oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, wobec czego spełnienie winno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do wykonania zgodnie z art. 455 kc. Niezwłoczne spełnienie świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 455 kc oznacza z reguły spełnienie go w terminie 14 dni (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1991 r., II CR 623/90; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20.03.2012 r., I ACa 191/11). Zatem pozwany znajdował się w opóźnieniu od dnia 31.03.2018 r., czyli może domagać się odsetek od dnia 16.04.2018 r. Żądanie zwrotu 150 zł z tytułu zawyżonej opłaty podlegało oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku częściowego. Ponieważ wyrok ten nie jest orzeczeniem kończącym sprawę, Sąd nie orzekł w nim o kosztach procesu, których rozliczenie musi uwzględniać ostateczny wynik sprawy.

Dodano:  ,  Opublikował(a):  Anna Majewska
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy we Wrocławiu
Osoba, która wytworzyła informację:  Krzysztof Rudnicki
Data wytworzenia informacji: