Serwis Internetowy Portal Orzeczeń używa plików cookies. Jeżeli nie wyrażają Państwo zgody, by pliki cookies były zapisywane na dysku należy zmienić ustawienia przeglądarki internetowej. Korzystając dalej z serwisu wyrażają Państwo zgodę na używanie cookies , zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

I C 4319/17 - uzasadnienie Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z 2018-05-16

Sygn. akt I C 4319/17

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 06 września 2017 r. ( data według prezentaty biura podawczego Sądu) powód A. O. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego A. Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 7.279,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 30 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty, a także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wskazano, iż strony niniejszego postępowania łączyła umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym A. Indywidualny Plan (...) P., potwierdzona polisą (...). Prawa i obowiązki stron zostały zawarte w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym A. Indywidualny Plan (...) P.. Umowa ta uległa zmodyfikowaniu na podstawie aneksu z dnia 13 kwietnia 2016 r. w zakresie wysokości pobieranej opłaty warunkowej, wobec realizacji przez pozwanego decyzji Prezesa UOKiK o nr (...) z dnia 28 grudnia 2015 r. W późniejszym okresie umowa została rozwiązana. Pozwane Towarzystwo (...) potrąciło ze środków powoda kwotę 6.779,20 zł tytułem opłaty warunkowej oraz kwotę 500,00 zł tytułem opłaty likwidacyjnej. Powód wezwał pozwanego do zwrotu powyższych kwot, w wyznaczonym terminie, jednak wezwanie to było bezskuteczne. W ocenie powoda, opłata warunkowa, podobnie jak i opłata likwidacyjna zostały pobrane na podstawie postanowień umownych, stanowiących klauzule abuzywne. Według powoda, postanowienia wzorca umownego dotyczące wymienionych wyżej opłat naruszają przepis art. 385 1 § 1 k.c., gdyż kształtują one prawa i – przede wszystkim – obowiązki powoda, jako konsumenta, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego, rażąco naruszając jego interesy. Powód podniósł, że postanowienia OWU oraz treść polisy regulujące prawo pozwanego do pobrania opłaty likwidacyjnej i jej wysokość, nie były ustalane z nim indywidualnie Powód twierdził również, że w jego ocenie opłaty te nie stanowiły świadczeń głównych stron stosunku ubezpieczenia. Powód twierdził również, iż niemalże tożsame postanowienia z tymi zastosowanymi przez pozwanego w umowie zawartej z powodem, zostały uznane za niedozwolone przez (...) i wpisane zostały do prowadzonego przez Prezesa UOKiK rejestru klauzul niedozwolonych, powołując się na orzecznictwo w tym zakresie. Powód wskazał, iż podstawę prawną jego żądania stanowią art. 410 w zw. z art. 405 k.c. ( pozew – k. 1-6v).

W odpowiedzi na pozew pozwany A. Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda A. O. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

Pozwany potwierdził, iż zawarł z powodem umowę ubezpieczenia na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym (...) Indywidualny Plan (...), stwierdzoną polisą o oznaczeniu (...). Pozwany podkreślał przy tym, iż umowa ubezpieczenia zawarta pomiędzy stronami została zawarta na wniosek powoda, powód zaś przed zawarciem umowy otrzymał wszelkie dokumenty dotyczące samej umowy, tj. ogóle warunki ubezpieczenia i załącznik do ogólnych warunków ubezpieczenia. Pozwany podkreślał, iż powód zgodził się na pobranie opłaty warunkowej w wysokości 99% pierwszorocznej składki w przypadku rozwiązania umowy w pierwszym okresie jej obowiązywania. Pozwany tytułem tej opłaty pobrał w trakcie obowiązywania umowy kwotę 6.720,00 zł (§ 17 ust. 6 OWU i ust. 13 załącznika do OWU) oraz po wygaśnięciu rzeczonej umowy kwotę 500,00 zł tytułem opłaty likwidacyjnej. Pozwany zaznaczył przy tym, iż wysokość opłaty warunkowej, do pobrania której był uprawniony na podstawie ogólnych warunków umowy, ostatecznie była niższa, gdyż kwota pobrana uwzględniała zapisy aneksu do umowy, jaki realizował postanowienia decyzji Prezesa UOKiK o nr (...) z dnia 28 grudnia 2015 r. Ustosunkowując się do argumentacji przedstawionej w pozwie, pozwany wskazywał na zasadnicze różnice charakteru opłaty warunkowej oraz „typowej” opłaty likwidacyjnej, która dotąd była poddawana pod ocenę (...). W ocenie pozwanego, zarówno pobrana od powoda opłata warunkowa, jak i opłata likwidacyjna, nie stanowią klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385 1 k.c., albowiem pobranie tychże opłat stanowi świadczenie główne stron, dotyczą rzeczywistych kosztów poniesionych przez pozwanego, nie były przedmiotem wyrokowania w (...) w kontekście ich abuzywności, a ponadto po upływie pierwszego okresu inwestycji opłata warunkowa miała być powodowi zwrócona w pełnej wysokości w formie premii. Ponadto powód był informowany o produkcie oraz potwierdził zrozumienie istoty umowy i jej warunków. Dla wykazania swych racji pozwany powołał się również na przepisy art. 18 ust. 2 i art. 13 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, a nadto rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. Ponadto pozwany z ostrożności procesowej oświadczył, iż korzyść którą uzyskał względem powoda została zużyta w taki sposób, że nie jest on (i nigdy nie był) wzbogacony względem powoda. W zakresie opłaty likwidacyjnej w kwocie 500,00 zł, pozwany zarzucił, iż nie jest ona rażąco wygórowana, ma wymiar symboliczny i w ten sposób nie narusza praw konsumenta. ( odpowiedź na pozew – k. 53-56v).

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2018 r. powód cofnął powództwo w zakresie kwoty 59,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 20 grudnia 2016 r. – ze zrzeczeniem się tego roszczenia. Do zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianom. ( protokół rozprawy z dnia 16.04.2018 r. – k. 84-85v).

Sąd Rejonowy uznał za ustalone następujące okoliczności faktyczne:

Na wniosek konsumenta A. O. (zwanym dalej „powodem”) z dnia 29 sierpnia 2014 r. (data według wpływu), w dniu 28 sierpnia 2014 r. pomiędzy nim jako ubezpieczającym a A. Towarzystwem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jako ubezpieczycielem (zwanym dalej „pozwanym towarzystwem ubezpieczeń”) została zawarta umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (...) Indywidualny Plan (...) A. (...), potwierdzona polisą ubezpieczeniową o nr (...). Powyższa umowa ubezpieczenia na życie została zawarta na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (...) Indywidualny Plan (...) A. (...) o oznaczeniu (...)OWU- (...) (dalej również jako „OWU”) oraz załącznika do ogólnych warunków ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (dalej również jako „załącznik do OWU”). Oba te dokumenty stanowiły integralną część zawartej umowy. Powód przed zawarciem umowy otrzymał załącznik do OWU, OWU oraz regulamin ubezpieczenia funduszy kapitałowych właściwy dla zwieranej umowy oraz zaakceptował ich postanowienia, co potwierdził swym podpisem we wniosku o zawarcie rzeczonej umowy. Umowa została zawarta za pośrednictwem agenta ubezpieczeniowego T. K.. Data rozpoczęcia odpowiedzialności ubezpieczyciela to 28 sierpnia 2014 roku, a pierwszy okres inwestycji to 15 lat. W umowie strony określiły miesięczną częstotliwość opłacania składki, przy czym wysokość składki regularnej określał szczegółowo harmonogram opłacania składek regularnych należnych za pierwsze 10 lat polisowych, płatnych do 28. dnia każdego miesiąca kalendarzowego. Według harmonogramu opłacania składek regularnych w pierwszych 10 latach polisowych, wysokość składki przedstawiała się następująco:

Rok P.

Kwota należnej składki regularnej

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

1.000,00 zł

1.030,00 zł

1.061,00 zł

1.093,00 zł

1.126,00 zł

1.160,00 zł

1.195,00 zł

1.231,00 zł

1.268,00 zł

1.307,00 zł

( dowód : wniosek - k. 59-60, polisa - k. 28-29, OWU wraz z regulaminem UFK – 11-16v, załącznik do OWU – k. 30-35v i k. 80-80v; przesłuchanie powoda w charakterze strony – 84-85v).

W polisie o oznaczeniu (...) określono wysokość opłat, w tym: opłatę obsługową (1,96% od 1 do 12 roku polisowego i 1,66% od 13 roku polisowego), opłatę DM A. (0,35% rocznie od wartości środków zgromadzonych na rachunku ubezpieczenia od 1 do 12 roku polisowego i 0,25% rocznie od 13 roku polisowego), opłatę za ryzyko (w wysokości szczegółowo wskazanej w treści polisy), opłatę likwidacyjną (pobieraną od 2 roku polisowego do końca okresu inwestycji w wysokości 500,00 zł albo wartości subkonta składek regularnych, jeżeli wartość subkonta składek regularnych jest niższa niż 500,00 zł), opłatę za dodatkową pisemną informację o rachunku ubezpieczenia (15,00 zł), opłatę za wznowienie umowy ubezpieczenia (200,00 zł).

W polisie o oznaczeniu (...) przewidziano także przysługujące pozwanemu towarzystwu ubezpieczeń uprawnienie do pobrania opłaty warunkowej, wynoszącej 99% składki regularnej należnej za okres pierwszego roku polisowego. Wskazano przy tym, że po upływie pierwszego okresu inwestycji - tj. po 15 latach - na rzecz ubezpieczającego wypłacana jest premia określona w OWU w kwocie odpowiadającej pobranej opłacie warunkowej.

W myśl postanowień OWU, opłata warunkowa jest ustalana procentowo w stosunku do składki regularnej, naliczana i pobierana od każdej zapłaconej składki regularnej należnej za pierwszy rok polisowy przed przeliczeniem na jednostki uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych A. (...) (§ 17 ust. 6 OWU). Ponadto, stosownie do § 19 OWU pozwany, w rocznicę polisy kończącą Pierwszy Okres Inwestycji (tj. po 15 latach), z zastrzeżeniem ust. 2, wypłaca ubezpieczającemu premię, zapisując ją w formie jednostek uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych A. (...) na subkoncie składek regularnych, o ile zostały spełnione następujące warunki: składka regularna zapłacona za rok polisowy przypadający w pierwszym okresie inwestycji nie była niższa niż składka regularna należna w pierwszym roku polisowym, a także umowa ubezpieczenia nie wygasła i nie znajduje się w okresie prolongaty (§ 19 ust. 1 OWU).

Zgodnie z § 22 ust. 1 OWU umowa ubezpieczenia wygasała m.in. na skutek całkowitej wypłaty (pkt 4) a także upływu okresu prolongaty - jeżeli w okresie prolongaty, pomimo upływu terminu na zapłatę składki regularnej, nie krótszego niż 14 dni i wskazanego w wezwaniu do zapłaty, ubezpieczający nie zapłacił składki regularnej, której termin zapłaty upłynął, a jednocześnie wartość subkonta składek dodatkowych nie wystarcza na pokrycie należnych i niezapłaconych składek regularnych zgodnie z § 14 ust. 14 (pkt 3), a nadto upływu trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia każdej z umów ubezpieczenia (pkt 5). Całkowita wypłata dokonywana była na podstawie zlecenia ubezpieczającego, wypłacana w złotych całości środków zgromadzonych na rachunku ubezpieczenia.

Przedmiotem zawartej przez strony ww. umowy było ubezpieczenie życia ubezpieczonego oraz długoterminowe gromadzenie środków finansowych w formie jednostek uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych A. (...) (§ 3 OWU). Zakres ubezpieczenia, gdy pozwane towarzystwo ubezpieczeń ponosiło odpowiedzialność, obejmował takie zdarzenia, jak śmierć ubezpieczanego oraz dożycie przez ubezpieczanego stu lat (§ 4 OWU). Okres inwestycji wyrażony był w pełnych latach polisowych i nie mógł być krótszy niż 15 lat polisowych i dłuższy niż 30 lat polisowych (§ 13 ust. 1 OWU) – w wypadku umowy stwierdzonej polisą o oznaczeniu (...) było to 15 lat. Dopiero po upływie pierwszego okresu inwestycji (tj. w przypadku przedmiotowej umowy (...) lat), środki zgromadzone przez ubezpieczającego są inwestowane w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe A. (...), w których były ulokowane w dacie zakończenia pierwszego okresu inwestycji, ewentualnie zgodnie ze strategią inwestycyjną odpowiednią dla kolejnego okresu inwestycji, jeżeli ubezpieczający go wskazał (§ 13 ust. 2 OWU). Umowy ubezpieczenia zostały zawarte na okres ukończenia przez ubezpieczającego 100 lat (§ 7 ust. 1 OWU).

( dowód : polisa - k. 28-29, OWU wraz z regulaminem UFK – 11-16v, załącznik do OWU – k. 30-35v i k. 80-80v).

W dniu 13 kwietnia 2016 r. pozwane towarzystwo ubezpieczeń przedstawiło powodowi ofertę aneksowania umowy stwierdzonej polisą o oznaczeniu (...). Przedstawione w ofercie zmiany miały dotyczyć modyfikacji wzorca umownego w zakresie mechanizmu pobierania i wysokości opłaty warunkowej. Wraz z pismem z dnia 13 kwietnia 2016 r. pozwane towarzystwo ubezpieczeń przedstawiło powodowi gotowy do podpisu aneks do umowy stwierdzonej polisą o oznaczeniu (...). Modyfikacja umowy w ww. zakresie miało być realizacją postanowień decyzji Prezesa UOKiK o nr (...) z dnia 28 grudnia 2015 r.

( dowód : pismo pozwanego z dnia 13.04.2016 r. – k. 36-37).

W dniu 17 maja 2016 r. powód oraz pozwane towarzystwo ubezpieczeń zawarło aneks do umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (...) Indywidualny Plan (...) A. (...), potwierdzonej polisą o nr (...). Strony postanowiły, iż w razie rozwiązania umowy wskutek jej wypowiedzenia przez konsumenta (ubezpieczającego) albo wygaśnięcia umowy wskutek nieopłacenia kolejnych składek regularnych albo wskutek dokonania całkowitego wykupu – przed upływem terminu, po którym ubezpieczający nabywa prawo do uzyskania premii, pozwane towarzystwo ubezpieczeń wypłaci ubezpieczającemu, ponad kwotę należną zgodnie z dotychczasową treścią umowy, kwotę stanowiącą różnicę między: 1) kwotą opłaty warunkowej pobranej zgodnie z pierwotną treścią umowy a 2) nową, obniżoną wartością tej opłaty wynosząca odpowiednio: 28% zapłaconej składki pierwszorocznej – w razie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy w pierwszym roku jej obowiązywania, albo 56% zapłaconej składki pierwszorocznej – w pozostałych wypadkach; chyba, że umowa ubezpieczenia przewiduje rozwiązanie korzystniejsze dla konsumenta. W aneksie zawarto również zapis, że zawarcie aneksu przez konsumenta nie zamyka mu drogi do dochodzenia roszczeń przewidzianych w powszechnie obowiązujących przepisach prawa z tytułu umowy na drodze cywilnoprawnej, w tym dochodzenia dalej idących roszczeń dotyczących opłaty warunkowej. Pozostałe postanowienia umowy nie uległy zmianom.

( dowód : aneks nr (...) z dnia 17.05.2016 r. – k. 64-64v i k. 38-39).

W związku z rozwiązaniem ww. umowy ubezpieczenia w dniu 02 grudnia 2016 r., wskutek złożenia przez powoda wypowiedzenia i dyspozycji całkowitej wypłaty środków zgromadzonych na rachunku umowy, pozwane towarzystwo ubezpieczeń dokonało całkowitej wypłaty z rachunku umowy ubezpieczenia potwierdzonej polisą o oznaczeniu (...). Wartość subkonta składek regularnych zgromadzonych na ww. rachunku wynosiła 12.420,80 zł. Suma wpłaconych przez powoda składek regularnych do końca pierwszego roku polisowego wynosiła 12.000,00 zł (1.000,00 zł x 12 miesięcy).

Pozwane towarzystwo ubezpieczeń w trakcie wykonywania umowy ogółem pobrało ze składek opłacanych przez powoda opłatę warunkową w kwocie 11.880,00 zł, stanowiącej 99% wartości składek uiszczonych przez powoda w pierwszym roku polisowym trwania umowy. Niemniej jednak, z uwagi na wydanie w dniu 28 grudnia 2015 r. przez Prezesa UOKiK decyzji o nr (...) oraz wywołane tą decyzją aneksowanie umowy przez strony w dniu 17 maja 2016 r., pozwane towarzystwo ubezpieczeń zdecydowało się obniżyć wysokość opłaty warunkowej w wypadku umowy potwierdzonej polisą o oznaczeniu (...) – z kwoty 11.880,00 zł do kwoty 6.720,00 zł.

W ten sposób pozwane towarzystwo ubezpieczeń pobrało od powoda tytułem opłaty warunkowej kwotę 6.720,00 zł. Nadto, w związku z rozwiązaniem umowy w dniu 02 grudnia 2016 r., pozwane towarzystwo ubezpieczeń pobrało od powoda kwotę 500,00 zł tytułem opłaty likwidacyjnej.

( dowód : potwierdzenie dokonania wypłaty z rachunku ubezpieczenia – k. 41-41v; potwierdzenie transakcji – k. 42; informacja – k. 43; aneks nr (...) z dnia 17.05.2016 r. – k. 64-64v i k. 38-39; przesłuchanie powoda w charakterze strony – 84-85v).

Pismem z dnia 16 grudnia 2016 r. powód, za pośrednictwem swojego pełnomocnika wezwał pozwane towarzystwo ubezpieczeń do wypłaty całości środków pieniężnych dotychczas zgromadzonych na rachunku polisy oznaczonej (...). Przedmiotowe wezwanie doręczono pozwanemu towarzystwu ubezpieczeń w dniu 22 grudnia 2016 r.

( dowód : wezwanie do zapłaty z dnia 16.12.2016 r. – k. 9-10, potwierdzenie doręczenia wezwania/śledzenie przesyłek – k. 12; potwierdzenie nadania – k. 13; pismo pozwanego z dnia 18.01.2017 r. – k. 14-15).

Wezwanie powyższe pozostało bezskuteczne.

( okoliczność bezsporna , a nadto dowód : pismo pozwanego z dnia 18.01.2017 r. – k. 14-15; przesłuchanie powoda w charakterze strony – 84-85v).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dokumentów, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu nie było podstaw, by podawać w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że dowody z tych dokumentów tworzą spójny, niebudzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to w pełni zasługujący na wiarę materiał dowodowy. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

Zasadniczo nic istotnego do sprawy nie wniosło przesłuchanie powoda A. O. w charakterze strony, które odbyło się na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2018 r. Potwierdziło ono bezsporny fakt, iż w stosunku ubezpieczenia łączącym go z pozwanym towarzystwem ubezpieczeń występował on w charakterze „typowego” konsumenta, któremu produkt ubezpieczeniowy oferowany przez pozwanego został przedstawiony przez agenta ubezpieczeniowego w samych superlatywach. Potwierdziło również to, że treść umowy w zakresie spornej opłaty warunkowej nie została indywidualnie uzgodniona przez pozwanego z powodem. Powód potwierdził okoliczność, iż przed zawarciem umowy z pozwanym otrzymał OWU oraz załącznik do OWU. Co jednak godne uwagi – z propozycją aneksowania umowy, w celu dostosowania jej postanowień do wymogów płynących z decyzji UOKiK z dnia 28 grudnia 2015 r. o nr (...) wystąpił pozwany, przesyłając powodowi gotową treść aneksu celem jego podpisania przez powoda i odesłania pozwanemu. To z kolei prowadzi do wniosku, że również postanowienia aneksu nie były poddane indywidualnym negocjacjom z powodem.

Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe przedłożone przez strony dokumenty, gdyż były one nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jako niedotyczące przedmiotu sporu w tej sprawie w świetle art. 227 k.p.c.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo A. O. zasługuje na uwzględnienie w części.

Zasadniczy spór pomiędzy stronami dotyczył kwestii materialnoprawnych i koncentrował się na ocenie postanowień OWU i załącznika do OWU stosowanych przez pozwanego, na podstawie których ten zatrzymał dochodzoną pozwem kwotę tytułem opłaty warunkowej oraz opłaty likwidacyjnej, przez pryzmat przepisów chroniących konsumentów a zakazujących stosowania tzw. klauzul abuzywnych we wzorcach umownych przez przedsiębiorców, tj. art. 385 1 § 1 k.c.art. 385 3 k.c.

Na podstawie art. 384 § 1 k.c. ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy.

W sprawie niniejszej nie budziło wątpliwości, że ustalone przez pozwanego OWU o oznaczeniu (...)OWU- (...) wraz z załącznikami wiązały powoda, skoro z treści oświadczenia powoda zawartego w podpisanym własnoręcznie przez powoda wniosku oraz załącznika do OWU wynika, że tekst OWU i załącznika został mu doręczony przed zawarciem umowy. Okoliczność tę powód potwierdził zresztą w trakcie jego przesłuchania w charakterze strony.

Niekwestionowana była okoliczność, że powód zawierał umowę jako konsument w myśl art. 22 1 k.c., a pozwanemu przysługiwał status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 43 1 k.c. Okoliczność tę potwierdził również dowód z przesłuchania powoda w charakterze strony.

W realiach niniejszej sprawy w istocie sporne pozostawały trzy kwestie, tj. czy kwestionowane postanowienia odnoszące się do opłaty warunkowej dotyczą „głównych świadczeń stron”, czy sporne postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, oraz czy ww. postanowienia wzorca kwestionowane przez powoda były skonstruowane przez pozwaną w sposób jednoznaczny i przejrzysty.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Na podstawie art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Trzeba zaakcentować, że umowa ubezpieczenia na ma charakter umowy dwustronnie zobowiązującej i odpłatnej - po obu stronach powstają określone prawa oraz obowiązki. Stronami tej umowy są ubezpieczyciel i ubezpieczający. Zgodnie z treścią art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Sąd stoi na stanowisku, że kontrakt łączący strony niniejszego procesu był umową mieszaną z elementami klasycznego modelu umowy ubezpieczenia na życie i postanowieniami charakterystycznymi dla umów, których celem jest inwestowanie kapitału. Przewidziana umową ochrona ubezpieczeniowa ma jednak z uwagi na sumę ubezpieczenia charakter symboliczny, tak więc dominuje w niej aspekt kapitałowy uzasadniający pogląd, że cel umowy zakłada istnienie długotrwałego stabilnego stosunku prawnego łączącego strony w celu zgromadzenia jak najwyższego kapitału i wygenerowania możliwie najlepszego efektu ekonomicznego dla ubezpieczającego, co zapewnia także ubezpieczycielowi określone korzyści.

Sąd, oceniając zasadność obciążenia powoda opłatą warunkową w kwocie 6.720,00 zł miał na uwadze to, że obowiązująca strony umowa ubezpieczenia na życie miała charakter umowy adhezyjnej, której gotowe warunki ubezpieczyciel przedstawił powodowi, jako konsumentowi. Co więcej, powołane wyżej postanowienia odnoszące się do ustalenia i pobrania spornej opłaty, jak wynika z załączonej do akt sprawy polisy ubezpieczeniowej stanowiącej dowód zawarcia umowy, zostały inkorporowane przez strony do samej umowy ubezpieczenia na życie.

Klauzulę generalną zawartą w art. 385 1 k.c. uzupełnia przykładowa lista niedozwolonych postanowień umownych, zamieszczona w art. 385 3 k.c. Obejmuje ona najczęściej spotykane w praktyce klauzule szare, które uznawane są za sprzeczne z dobrymi obyczajami i zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków i ryzyka między stronami, prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Chodzi tu o takie klauzule, które stawiają konsumenta w gorszym położeniu. Zamieszczenie w umowie któregoś z postanowień objętych wyliczeniem znacząco ułatwia wykazanie, że wypełnia ono przesłanki uznania za niedozwolone. Ustanowione w art. 385 3 k.c. domniemanie, że dana klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym działa w razie wątpliwości, tj. wówczas, gdy pojawią się wątpliwości co do tego, czy dopuszczalne jest posłużenie się określoną klauzulą w obrocie. Wątpliwości te należy przesądzić, na mocy art. 385 3 k.c., na rzecz uznania danego postanowienia za niedozwolone. W innych przypadkach przedsiębiorca musi wykazać, że wprowadzona do umowy klauzula, chociaż o niedozwolonym brzmieniu, nie kształtuje praw ani obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny, strona, kwestionując klauzulę wzorca, nie musi jednocześnie przyporządkować jej do jednej z klauzul objętej wyliczeniem. W tym zakresie odpowiedniej kwalifikacji dokonuje Sąd.

Wbrew odmiennej ocenie pozwanego forsowanej w trakcie tego procesu Sąd doszedł do przekonania, że przede wszystkim postanowienia umowne § 17 ust. 6 OWU w zw. z pkt 13 załącznika do OWU, na podstawie których pozwany pobiera od konsumenta opłatę warunkową nie dotyczą głównych świadczeń stron, a przy tym stanowią klauzule abuzywne, jako nieuzgodnione indywidualnie z powodem (konsumentem) i kształtujące jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

W niniejszym przypadku w oparciu o art. 805 § 1 i § 2 pkt 2 k.c. w zw. z art. 829 § 1 pkt 1 k.c. oraz treść umowy ubezpieczenia na życie, świadczeniem głównym ze strony powoda była zapłata składki ubezpieczeniowej, zaś świadczeniem głównym strony pozwanej - wypłata określonych sum pieniężnych w przypadku wystąpienia określonych w umowie zdarzeń. Pozostałe rozwiązania umowne, w tym określające skutki wykupu polisy przed upływem okresu inwestycji, według treści OWU - „pierwszego okresu inwestycji” - notabene trwającego aż 15 lat od daty zawarcia umowy - nie stanowią świadczeń głównych w rozumieniu powołanych powyżej przepisów, a co za tym idzie - mogą być oceniane w kontekście art. 385 1 § 1 k.c. Odmiennego stanowiska w powyższym zakresie nie uzasadnia także przepis art. 13 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, określający konieczne elementy treści umowy ubezpieczenia w sensie technicznym i wskazujący, jakie elementy stosunku prawnego strony obowiązane są uregulować. Przepis ten nakazuje określić zasady ustalania wartości wykupu, nie nakłada zaś obowiązku potrącenia z niej „opłaty warunkowej” czy też „opłaty likwidacyjnej”.

Pozwana uzasadniając pobranie spornej opłaty powoływała się na § 2 pkt 19 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. W ocenie Sądu przepis ten nie miał jednak znaczenia w niniejszej sprawie. Wskazane rozporządzenie ma charakter wykonawczy w stosunku do ustawy o rachunkowości i dotyczy wyłącznie zasad księgowania kosztów działalności zakładu ubezpieczeń. Oczywiście, z powołanych przepisów wynika, iż w momencie rozwiązania umowy ubezpieczenia następuje rozliczenie kosztów akwizycji, tym niemniej dotyczy to sfery księgowo-rachunkowej, a nie obrotu cywilnoprawnego.

Wprawdzie opłata warunkowa pobierana jest wprost ze składki uiszczanej przez powoda, co może implikować wrażenie jakoby stanowiła wynagrodzenie ubezpieczyciela, jednakowoż analizując treść umowy, której głównym celem było przecież inwestowanie środków nie zaś ochrona ubezpieczeniowa, nie sposób uznać opłaty stanowiącej niemalże 100% wpłaconej kwoty, która nie jest inwestowana zgodnie z celem umowy, a zatrzymana jako opłata i zwracana następnie dopiero po 15 latach jako „premia” – za wynagrodzenie. Gdyby była to forma wynagrodzenia musiałoby przecież pobranej z tego tytułu kwocie odpowiadać świadczenie ubezpieczeniowe pozwanego towarzystwa ubezpieczeń. Poza tym w takim przypadku zatrzymana kwota nie byłaby zwracana.

W ocenie Sądu, opłata warunkowa nie stanowi głównego świadczenia stron umowy ubezpieczenia zawartej przez powoda i pozwanego. Opłata warunkowa nie stanowi bowiem świadczenia tożsamego z całkowitą wypłatą (ani wartością wykupu). Opłata warunkowa jest świadczeniem ubezpieczonego potrącanym przez pozwanego w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy (w sytuacji wygaśnięcia umowy przed końcem „okresu inwestycji” wynoszącego 15 lat), z uwagi na jej rozwiązanie będące rezultatem złożenia wniosku o całkowitą wypłatę - czyli działania bądź zaniechania konsumenta (§ 22 ust. 1 pkt 4 OWU).

W ocenie Sądu, konstrukcja opłaty warunkowej - w powiązaniu z równą jej wysokości „premią” przekazywaną ubezpieczającemu dopiero po 15 latach, poprzez zapisanie jej w formie jednostek uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych A. (...) na subkoncie składek regularnych - w sposób ewidentny jest próbą obejścia utrwalonego w orzecznictwie zakazu pobierania tzw. „opłat likwidacyjnych” za przedwczesne rozwiązanie umowy. Powyższa konstrukcja opłaty warunkowej oznacza bowiem w praktyce, że środki wpłacone przez ubezpieczającego w pierwszym roku polisowym przez kolejne 15 lat „nie pracują”, gdyż pozostają „zamrożone” w celu ich trwałego przejęcia przez pozwanego na wypadek rozwiązania umowy przed upływem powyższego okresu. Powyższe środki zostają „odmrożone” (w swojej nominalnej wysokości, a zatem uwzględniając inflację - w rzeczywistości o niższej wartości), dopiero po 15 latach trwania umowy pod nazwą „premii” dla ubezpieczającego. Określenie „premia” jest przy tym w ocenie Sądu mylące dla konsumenta, gdyż stwarza wrażenie, że jest to jakieś świadczenie dodatkowe dla ubezpieczającego, podczas gdy w rzeczywistości są to „odmrożone” po 15 latach środki wpłacone przez samego ubezpieczającego w pierwszym roku trwania umowy.

Podsumowując powyższy fragment, z uwagi na specyfikę opłaty warunkowej, Sąd uznał, że nie sposób uznać jej za świadczenie główne ubezpieczającego. W ocenie Sądu nie sposób uznać tak skonstruowanej opłaty za świadczenie główne w łączącej strony umowie ubezpieczenia, gdyż celem tej opłaty jest wyłącznie zagwarantowanie ubezpieczycielowi uzyskanie od ubezpieczającego swoistej karnej opłaty likwidacyjnej (mimo zmienionej nazwy i innego mechanizmu, niż w przypadku klasycznej opłaty likwidacyjnej) w przypadku rozwiązania umowy przed upływem 15 lat od jej zawarcia.

Do rozstrzygnięcia pozostała zatem ocena, czy kwestionowane przez powoda postanowienia umowne odnoszące się do opłaty warunkowej kształtują prawa i obowiązki powoda, jako konsumenta, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, albowiem jedynie w takim wypadku można mówić, iż dane postanowienie nie jest dla konsumenta wiążące.

Jak wynika ze stanowiska procesowego pozwanego, opłata warunkowa pobierana była w chwili wpłaty składek w pierwszym roku obowiązywania umowy i miała na celu pokrycie wydatków poczynionych przez ubezpieczyciela na pośrednictwo przy zawarciu tej umowy. Należy jednak podkreślić, że o powyższym celu opłaty warunkowej nie było informacji w OWU ani też w załączniku do OWU. Analiza treści OWU nakazuje łączyć dwa postanowienia umowne – tj. zastrzegające świadczenie konsumenta w postaci procentowo określonej opłaty warunkowej pobieranej w razie zakończenia stosunku prawnego w pierwszym okresie ubezpieczenia oraz wypłaty ubezpieczonemu „premii” w wysokości odpowiadającej tej opłacie. Niewątpliwie funkcją opłaty warunkowej jest skłonienie konsumenta do utrzymania stosunku ubezpieczenia przez dłużej, niż okres określony w OWU. W razie niedotrzymania tego obowiązku, opłata ta przybiera charakter bezzwrotnej. Funkcję tę potwierdza cel uiszczenia opłaty, typowy dla praktyki ubezpieczycieli oferujących ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Taka funkcja tej opłaty pozwala ją kwalifikować, jako świadczenie zbliżone do odstępnego, a wręcz swoistą sankcji za wcześniejsze zakończenie stosunku umownego. W odniesieniu do tej funkcji ww. opłaty należy analizować jej dozwolony lub niedozwolony charakter.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu pozwanego, jakoby warunki uznane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone nie są tożsame z warunkami stosowanymi przez pozwanego, stwierdzić należało, że rzeczywiście warunki uznane za niedozwolone mają inną konstrukcję od warunków ujętych w OWU pozwanego. Jednakże klauzule uznane za niedozwolone i klauzule pozwanego będących przedmiotem rozpoznania w tej sprawie łączyła jedna istotna funkcja – ich celem była możliwość zatrzymania przez ubezpieczyciela kwoty pieniężnej określonej procentowo w stosunku do zainwestowanych środków. Ta cecha w orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznana została za jeden z elementów współkształtujących niedozwolony charakter postanowień umownych określających prawo do pobrania tych kwot przez ubezpieczyciela, wobec braku związku tych kwot z faktycznie poniesionymi przez ubezpieczyciela wydatkami. Zarówno w jednym, jak i drugim wypadku skutek jest niemalże ten sam, bowiem po stronie Towarzystwa (...) pozostają niemal w całości (bo w 99%) środki pieniężne wpłacone przez ubezpieczającego tytułem składek ubezpieczeniowych w pierwszym roku polisowym.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I CSK 149/13 przyjęto, że postanowienie ogólnych warunków umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, przewidujące, że w razie wypowiedzenia umowy przez ubezpieczającego przed upływem 10 lat od daty zawarcia umowy, ubezpieczyciel pobiera opłatę likwidacyjną powodującą utratę wszystkich lub znacznej części zgromadzonych na rachunku ubezpieczającego środków finansowych, rażąco narusza interesy konsumenta i stanowi niedozwolone postanowienie umowne w świetle art. 385 1 § 1 zdanie 1 k.c.

W świetle wypracowanej na gruncie ocenianego stosunku prawnego w odniesieniu do świadczeń konsumenta w razie rozwiązania umowy wykładni pojęcia rażącego naruszenia jego interesu niewątpliwie słuszny jest zarzut powoda, iż postanowienie umowne zastrzegające pobranie przed zakończeniem pierwszego okresu inwestycyjnego opłaty w wysokości 99% środków zgromadzonych w pierwszym roku polisowym na rachunku powoda stanowi niedozwolone postanowienie umowne.

Postanowienia wzorca umowy ubezpieczenia przewidujące obciążenie konsumenta kosztami ponoszonymi przez przedsiębiorcę w przypadku jej rozwiązania wcześniej, niż strony zakładały w chwili jej zawarcia, aby mogły zostać uznane za zgodne z dobrymi obyczajami i nienaruszające interesów konsumenta w sposób rażący, o czym mowa w art. 385 1 § 1 zdanie pierwsze k.c., muszą być precyzyjne i pozwalać konsumentowi już w chwili zawierania umowy na ustalenie rzeczywistego związku wysokości opłat przewidzianych w takim przypadku oraz kosztów ponoszonych przez przedsiębiorcę. Wspomniano już, że celem regulacji art. 385 1 § 1 k.c. jest uchylenie dysproporcji informacyjnej mogącej istnieć po stronie konsumenta na etapie zaciągania zobowiązania, również w odniesieniu do konsekwencji wcześniejszego niż zakładany ustania stosunku prawnego, po to, aby decyzja o nawiązaniu stosunku prawnego mogła być podjęta przez konsumenta także z uwzględnieniem takich konsekwencji.

Realizacja obowiązku informacyjnego na etapie zawierania umowy, jeśli chodzi o ustalenie wysokości opłaty mającej służyć pokryciu kosztów ponoszonych w przypadku rozwiązania umowy wcześniej, niż strony zakładały w chwili jej zawarcia, nabiera szczególnego znaczenia, zważywszy na to, że w polisie, obok opłaty za całkowity lub częściowy wykup wartości polisy lub wartości dodatkowej przewidziano szereg innych opłat, tj. administracyjną, obsługową, za ryzyko, likwidacyjną, wstępna, za wznowienie polisy, ze cesję określając je kwotowo albo procentowo od liczby jednostek uczestnictwa albo od składki dodatkowej.

Tymczasem w OWU (tudzież załączniku do OWU) oraz w treści polisy o oznaczeniu (...) pozwany nie uprzedził konsumenta, co tak naprawdę pokrywa sporna opłata i nie wykazał, iż jest to świadczenie ekwiwalentne. Nie podał również, że przedmiotowa opłata ona na celu pokrycie kosztów pośrednictwa ubezpieczeniowego. Nie określił on w żaden sposób wysokości wynagrodzenia, jakie przyznane będzie temu pośrednikowi (agentowi ubezpieczeniowemu) w związku z zawarciem umowy z powodem. Pozwany wprowadził opłatę warunkową jako gotowy, procentowy ryczałt, w oderwaniu od kosztów jakie poniósł w związku z zawarciem przedmiotowej umowy z powodem. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż powoływanie się przez pozwanego na wyliczenia poniesionych przez niego kosztów jest na etapie postępowania sądowego spóźnione, nastąpiło bowiem dopiero po rozwiązaniu umowy.

To pozwany bowiem decyduje o strategii sprzedaży produktów ubezpieczeniowych, o tym, w jakim stopniu korzystać będzie z własnych zasobów, a w jakim z usług akwizycyjnych innych firm. W ocenie Sądu, niesłuszne jest, aby ubezpieczyciel, nawet zawierający umowę z elementem kapitałowym, obciążał konsumenta funkcjonowaniem przedsiębiorstwa w tak znacznym stopniu, by przerzucał na konsumenta koszt poniesiony w związku z zawarciem umowy, tym bardziej, że konsument w momencie zawarcia umowy nie zna kosztów związanych z zawarciem przez siebie umowy wypłaconych pośrednikom w chwili jej zawarcia i należnym w okresach późniejszych.

W tym miejscu należy odnieść do decyzji nr (...) z dnia 28 grudnia 2015 r., znak (...) 61-02/15/KL Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( (...)uokik.gov.pl/download.php?plik= (...) ), który stwierdził uprawdopodobnienie stosowania przez pozwanego A. Towarzystwo (...) Spółkę Akcyjną siedzibą w W. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zastrzeganiu we wzorcach umów ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi (m.in. w produkcie o nazwie I. (...) A. (...)) opłat pobieranych w przypadku całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy ze środków zgromadzonych na rachunku, na którym ewidencjonowane są jednostki uczestnictwa nabyte za składki konsumenta, co mogło stanowić czyn nieuczciwej konkurencji z art. 3 ust. 1 u.z.n.k. a tym samym stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.o.k.k. W toku postępowania A. zobowiązało się do podjęcia działań zmierzających do usunięcia zarzucanego naruszenia poprzez m.in. zmianę zasad wyliczania opłat pobieranych w przypadku całkowitego wykupu wartości polisy w obowiązujących w dniu uprawomocnienia się decyzji umowach zawartych m.in. na podstawie wzorca Indywidualny Plan (...) A. (...). Pozwane Towarzystwo zobowiązało się do doręczenia za pomocą listu zwykłego każdemu ubezpieczającemu, z którym ma zawartą umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym w oparciu o wzorzec umowy m.in. (...)OWU- (...) oraz od których opłata warunkowa została faktycznie pobrana: pisma przewodniego oraz oferty zawarcia umowy zmieniającej treść umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym – w postaci aneksu do tej umowy. A. Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. zobowiązało się do zamieszczenia w treści aneksu, o którym mowa wyżej postanowienia, zgodnie z którym w razie rozwiązania umowy wskutek jej wypowiedzenia przez konsumenta (ubezpieczającego) albo wygaśnięcia umowy wskutek nieopłacenia kolejnych składek regularnych albo wskutek dokonania całkowitego wykupu – przed upływem terminu, po którym konsument (ubezpieczający) nabywa prawo do uzyskania premii - A. Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. wypłaci konsumentowi (ubezpieczającemu), ponad kwotę należną zgodnie z dotychczasową treścią umowy, kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy: kwotą opłaty warunkowej, pobranej zgodnie z pierwotną treścią umowy a nową, obniżoną wartością tej opłaty wynoszącą odpowiednio: 28% zapłaconej składki pierwszorocznej – w razie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy w pierwszym roku jej obowiązywania, albo 56% zapłaconej składki pierwszorocznej – w pozostałych przypadkach, chyba że umowa ubezpieczenia przewiduje rozwiązanie korzystniejsze dla konsumenta.

W wykonaniu ww. decyzji doszło do zawarcia pomiędzy powodem a pozwanym towarzystwem ubezpieczeń aneksu z dnia 17 maja 2016 r. o czym już Sąd wspomniał czyniąc ustalenia faktyczne w sprawie. Nie może umknąć uwadze uznanie przez samego pozwanego w toku postępowania zakończonego wydaniem przez Prezesa UOKiK decyzji (...), że postanowienia wzorca umownego zastosowanego m. in. w niniejszej umowie stanowią niewłaściwą praktykę naruszającą interesy konsumenta i w efekcie zobowiązanie do wycofania tych postanowień z wzorców umów oraz do zawarcia z konsumentami aneksów zmniejszających opłaty warunkowe. W treści wspomnianej decyzji podkreślono także, że nawet zawarcie przez konsumenta aneksu zaproponowanego przez pozwanego na skutek wykonania decyzji (...) nie zamyka mu drogi do dochodzenia dalej idących roszczeń dotyczących m. in. opłaty warunkowej a wręcz wskazano wprost, że konsument może dochodzić zwrotu całej tej opłaty pobranej przez pozwane towarzystwo ubezpieczeń w pierwszym roku obowiązywania umowy ( (...)uokik.gov.pl/download.php?plik= (...) ).

W ocenie Sądu, samo podpisanie aneksu przez powoda nie odniosło skutku konwalidującego abuzywność postanowień umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym łączącej strony w zakresie postanowień dotyczących opłaty warunkowej, gdyż „zmieniło” ono postanowienia umowy, które jako abuzywne nie wiązały stron ex tunc, a ponadto z uwagi na uznanie przez samego pozwanego w toku postępowania zakończonego wydaniem przez Prezesa UOKiK decyzji (...), że postanowienia wzorca umownego zastosowanego m. in. w niniejszej umowie stanowią niewłaściwą praktykę naruszającą interesy konsumenta. Ponadto na podstawie art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, stąd wprowadzenie do stosunku ubezpieczenia łączącego strony procesu nowych zapisów jedynie odnośnie ograniczenia wysokości opłaty warunkowej (a nie całego nieuczciwego mechanizmu jej poboru), nie mogło skutkować oddaleniem powództwa w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że pobieranie tak wysokich, w żaden sposób nieuzasadnionych i niepozostających w związku z zasadą ekwiwalentności świadczeń, narusza rażąco interesy konsumenta (w tym przede wszystkim interes ekonomiczny) i stanowi o abuzywnym charakterze kwestionowanego postanowienia wprowadzającego opłatę warunkową.

Ponadto wypada zaznaczyć, że pobranie przez pozwanego opłaty warunkowej w wysokości 99% środków wpłaconych przez powoda w pierwszym roku inwestycji zostało pośrednio przewidziane w sytuacji skorzystania przez powoda z przysługującego mu uprawnienia przewidzianego w umowie w postaci prawa do rozwiązania umowy – dokonania wypowiedzenia umowy i zlecenia przez niego całkowitej wypłaty środków zgromadzonych na rachunku umowy (co właśnie nastąpiło na kanwie niniejszej sprawy). Takie uprawnienie do wcześniejszego zakończenia umowy ubezpieczenia przewiduje również treść art. 830 § 1 k.c. oraz art. 812 § 4 k.c. Taka konstrukcja kwestionowanych przez powoda zapisów wzorca umownego czyni nierealnym, ewentualnie utrudnia (bowiem naraża konsumenta na znaczne straty pieniężne) skorzystanie z uprawnienia przewidzianego przez ustawodawcę. Dodatkowo trzeba zauważyć, że powód nie miał zasadniczo możliwości uniknięcia tejże opłaty ani skutecznego uchylenia się od obowiązku jej uiszczenia, albowiem strona pozwana opłaty te pobierała w drodze ich potrącenia z kwot wpłacanych przez powoda tytułem składek przez pierwszy rok trwania kontraktu.

Wskutek dokonanej kontroli indywidualnej wzorca umownego, Sąd uznał, że postanowienia OWU zastrzegające możliwość pobrania opłaty warunkowej - w wysokości nieadekwatnej i oderwanej do kosztów związanych z zawarciem i wykonaniem tej umowy - jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające jego interesy, nie wiążą powoda. Należy bowiem wskazać, że obciążenie konsumenta ww. opłatą, której nałożenie nie zostało z nim uzgodnione indywidualnie, wyczerpuje znamiona abuzywności wyrażonej art. 385 3 pkt 12 k.p.c.

Odnosząc się natomiast do kwestii zużycia przez pozwanego korzyści względem powoda w ten sposób, że nie jest już wzbogacony – Sąd nie podziela stanowiska pozwanego. Należy mieć bowiem na uwadze, że w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r., Sąd Najwyższy słusznie wskazał: „Jeżeli natomiast w zamian za zużytą korzyść wzbogacony uzyskał do swojego majątku jakąkolwiek inną korzyść majątkową (np. mienie czy zwolnienie z długu, który w ten sposób spłacił), nie można uznać, że nie jest już wzbogacony, bowiem w wyniku dokonania tego wydatku, w jego majątku pozostaje korzyść w postaci zwiększenia aktywów bądź zmniejszenia pasywów" (sygn. akt V CSK 320/09, LEX nr 688053; por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 02 lutego 2012 r., sygn. akt II CSK 670/11, LEX 11311124). Podkreślenia wymaga, że wskutek pobrania ze środków powoda opłaty warunkowej, pozwany rzekomo dokonał uregulowania swojego długu wobec agenta z tytułu ustalonej na mocy umowy z agentem wysokości należnej mu prowizji, zatem zmniejszył swoje pasywa. Z tych względów podnoszony przez pozwanego argument jest niezasadny.

Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, powództwo w zakresie zwrotu środków pobranych przez pozwanego z tytułu opłaty warunkowej Sąd uznał za zasadne i w punkcie 1. sentencji wyroku na podstawie art. 385 1 § 1 i 2 k.c., art. 385 3 pkt 12 k.c., zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.720 zł tytułem zwrotu nienależnie potrąconej na podstawie klauzuli abuzywnej opłaty warunkowej.

Powód wezwał pozwanego do zapłaty m.in. kwoty zatrzymanej tytułem opłaty warunkowej pismem z dnia 16 grudnia 2016 r. ( k. 9-10), z kolei pismo to zostało doręczone pozwanemu towarzystwu ubezpieczeń w dniu 22 grudnia 2016 r. ( k. 12) – co pozostawało bezsporne na gruncie niniejszej sprawy i wynikało wprost z dokumentów przedstawionych przez powoda. Wobec powyższego, termin 7 dni zakreślony wezwaniu upłynął w dniu 29 grudnia 2016 r. W związku tym, zasadne było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 30 grudnia 2016 r. – a więc zgodnie z żądaniem pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 481 § 1 i 2 k.c. Sąd orzekł o odsetkach jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Sąd nie podzielił jednak stanowiska powoda w zakresie jakim kwestionował on uprawnienie pozwanego towarzystwa ubezpieczeń do pobrania z jego środków zgromadzonych na koncie umowy w momencie jej rozwiązania opłaty likwidacyjnej na podstawie § 17 ust. 4 OWU, w wysokości 500,00 zł.

Zgodnie z treścią ww. postanowienia, opłata likwidacyjna była ustalana kwotowo i pobierana z subkonta składek regularnych od drugiego roku polisowego do końca pierwszego okresu inwestycji, poprzez umorzenie odpowiedniej liczby jednostek uczestnictwa (...) A. (...) lub potrącenie środków pochodzących z umorzenia jednostek uczestnictwa (...) A. (...), przed całkowitą wypłatą, w razie ograniczenia ochrony ubezpieczeniowej, o którym mowa w § 10 ust. 4 OWU, oraz wygaśnięcia umowy ubezpieczenia w sytuacjach wskazanych w § 22 ust. 1 pkt 3 i 5 OWU. Wedle treści polisy o oznaczeniu (...), opłata likwidacyjna wynosiła kwotę 500,00 zł i pobierana była począwszy od drugiego roku polisowego do końca okresu inwestycji albo w wysokości równej wartości subkonta składek regularnych, jeżeli wartość subkonta składek regularnych jest niższa niż 500,00 zł.

Sąd doszedł do przekonania, że opłata likwidacyjna pobrana od powoda po rozwiązaniu umowy potwierdzonej polisą o oznaczeniu (...), odpowiadająca kwocie 500,00 zł nie stanowi klauzuli, która naruszałaby w sposób rażący interesy konsumenta (powoda) czy też w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami kształtowała jego obowiązki. Opłata ta była ściśle określona w treści OWU, również co do wysokości. Opłata likwidacyjna miała być pobierana począwszy od 2 roku polisowego do końca okresu inwestycyjnego (15 lat) w wysokości 500,00 zł albo w wysokości równej wartości subkonta składek regularnych, jeżeli wartość subkonta składek regularnych byłaby niższa niż kwota 500,00 zł. Zapis ten został powtórzony w pkt 15 załącznika do OWU. Dokładna definicja tejże opłaty znajdowała się w § 17 pkt 4 OWU. W tym wypadku należało stwierdzić, że klauzule określające mechanizm poboru tej opłaty oraz jej wysokość nie stanowią zapisów, które naruszałyby w sposób rażący interesy konsumenta (powoda) czy też w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami kształtowały jego obowiązki. Opłata likwidacyjna w kwocie 500,00 zł nie jest rażąco wygórowana, biorąc pod uwagę m. in. obecne krajowe średnie miesięczne wynagrodzenie. Nie sposób również stwierdzić, że jej wysokość nie odpowiada ekwiwalentności świadczeń. Tu także powód nie wskazał ani nie przedstawił przekonujących argumentów z jakich względów przedmiotowy zapis dotyczący opłaty likwidacyjnej miałby zostać uznany za klauzulę niedozwoloną w świetle art. 385 1 k.c.

W powyższym zakresie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, w związku z czym Sąd orzekł, jak w punkcie 2. sentencji wyroku.

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2018 r. powód cofnął powództwo w zakresie kwoty 59,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 20 grudnia 2016 r. – ze zrzeczeniem się tego roszczenia ( k. 84-85v).

Stosownie do treści art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. § 2 zdanie 1 tego artykułu stanowi, że pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

Wprawdzie cofnięcie pozwu w niniejszej sprawie nastąpiło po rozpoczęciu rozprawy, niemniej dokonując cofnięcia powództwa co do kwoty 59,20 zł powód zrzekł się roszczenia w tym zakresie, stąd dla skuteczności tej czynności procesowej nie była wymagana zgoda pozwanego. Ponadto w ocenie Sądu brak jest przy tym podstaw do uznania cofnięcia powództwa za niedopuszczalne, jak że nie jest ono sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego jak i nie zmierza do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c.) – zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że powód omyłkowo określił wysokość jednej z dochodzonych pozwem opłat (tj. warunkowej), której wysokość przed zamknięciem rozprawy pozostawała całkowicie bezsporna.

Przepis art. 355 § 1 k.p.c. stanowi zaś, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. Zgodnie z § 2 tego przepisu postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew w piśmie procesowym albo gdy strony zawarły ugodę przed mediatorem, którą zatwierdził sąd.

Zważywszy na powyższe Sąd, na podstawie przepisów art. 355 § 1 i 2 k.p.c. i art. 203 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Orzekając o kosztach Sąd miał na uwadze art. 100 k.p.c., dokonując tym samym stosunkowego ich rozdzielenia. Powód utrzymał się z roszczeniem w ok. 92%, gdyż w pozwie domagał się zasądzenia kwoty 7.279,20 zł, zaś Sąd uwzględnił jego żądanie w wysokości 6.720,00 zł. Trzeba też wskazać, że powód poniósł koszty procesu w łącznej wysokości 2.181,00 zł (w tym kwotę 364,00 zł opłaty od pozwu, kwotę 17,00 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, kwotę 1.800,00 zł wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego adwokatem – zgodnie z § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie), z kolei pozwany poniósł koszty procesu w łącznej wysokości 1.817,00 zł (w tym kwotę 17,00 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, kwotę 1.800,00 zł wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym – zgodnie z § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Łącznie koszty procesu poniesione przez obie strony procesu wyniosły kwotę 3.998,00 zł. Koszty jakie powinien ponieść powód wyniosły zatem kwotę 319,84 zł, zaś pozwany – kwotę 3.678,16 zł. Dokonując stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu oraz uwzględniając koszty procesu jakie strony winny ponieść oraz jakie poniosły, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.814,87 zł tytułem zwrotu należnych mu kosztów procesu, o czym orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku.

Z: Odpisy wyroku wraz z uzasadnieniami proszę doręczyć pełnomocnikowi pozwanego (bez pouczenia o apelacji) oraz pełnomocnikowi powoda (bez pouczenia o apelacji).

Dodano:  ,  Opublikował(a):  Ewa Markuszewska
Podmiot udostępniający informację: Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie
Data wytworzenia informacji: